ԵԱՔԴ/0196/01/17





ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈւԹՅԱՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՈՐՈՇՈւՄ

<<26>> մայիսի 2023թ. ք.Երևան

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը` նախագահող դատավոր Մխիթար Պապոյան (այսուհետ` Վերաքննիչ դատարան), գրավոր ընթացակարգով քննության առնելով Հասմիկ Հենրիկի Շանոյանի (ծնված՝ 1967 թվականի օգոստոսի 23-ին, ազգությամբ՝ հայ, ՀՀ քաղաքացի, միջին-մասնագիտական կրթությամբ, աշխատել է ՀՀ ԱՆ «Դատապարտյալների հիվանդանոց» ՔԿՀ-ում՝ որպես տնտեսական ապահովման բաժնի կրտսեր մասնագետ, արդարադատության ենթասպա, ամուսնալուծված, նախկինում չդատապարտված, հաշվառված է Երևան քաղաքի Արշակունյաց փողոցի 6-րդ շենքի 34-րդ բնակարանում) և Խաչատուր Արարատի Պետրոսյանի (ծնված՝ 1989 թվականի հունվարի 12-ին Երևան քաղաքում, ազգությամբ՝ հայ, ՀՀ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, նախկինում դատապարտված, ամուսնացած, խնամքին երկու անչափահաս) վերաբերյալ Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի քրեական դատարանի (այսուհետ՝ Առաջին ատյանի դատարան) 2023 թվականի մարտի 27-ի որոշման դեմ ՀՀ գլխավոր դատախազության ՀՀ հակակոռուպցիոն կոմիտեում մինչդատական վարույթի օրինականության նկատմամբ հսկողության վարչության ավագ դատախազ Ա․Ալեքսանյանի կողմից ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքը,

ՊԱՐԶԵՑ

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
Նախաքննական մարմնի կողմից Խաչատուր Արարատի Պետրոսյանին մեղադրանք է առաջադրվել 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-268-րդ հոդվածի 3-րդ մասով՝ այն արարքի համար, որ նա փորձել է Հասմիկ Հենրիկի Շանոյանի օժանդակությամբ Արթուր Մանվելի Մուրադյանից առանց իրացնելու նպատակի, անձնական օգտագործման համար ապօրինի ձեռք բերել առանձնապես խոշոր չափի թմրամիջոց։
Այսպես․
Խաչատուր Պետրոսյանը, հանդիսանալով ՀՀ ԱՆ «Դատապարտյալների հիվանդանոց» ՔԿ հիմնարկում պատիժ կրող դատապարտյալ, հաշվառված լինելով որպես թմրամոլության և հանցածին դիրքորոշման հակում ունեցող, մտադրվել է ազատության մեջ գտնվող իր ծանոթ Արթուր Մուրադյանից առանց իրացնելու նպատակի, անձնական օգտագործման համար ապօրինի ձեռք բերել առանձնապես խոշոր չափի՝ 23,75 գրամ վերջնական քաշով, տնայնագործական եղանակով պատրաստված «ացետիլացված ափիոն» տեսակի թմրամիջոց։ Այդ նպատակով Խաչատուր Պետրոսյանը հեռախոսազանգերի միջոցով կապ է հաստատել Արթուր Մուրադյանի հետ և իրեն թմրամիջոց իրացնելու հարցով նրա հետ պայմանավորվածություն ձեռք բերելուց հետո, դիմել է ՔԿ հիմնարկի տնտեսական ապահովման բաժնի կրտսեր մասնագետ Հասմիկ Շանոյանին, որպեսզի նա խոչընդոտները վերացնելու՝ թմրամիջոցն իր մոտ թաքցնելով ՔԿ հիմնարկ անարգել մտցնելու եղանակով, իրեն օժանդակի Արթուր Մուրադյանից առանց իրացնելու նպատակի առանձնապես խոշոր չափի թմրամիջոց ապօրինի ձեռք բերելուն, առաջարկելով հանդիպել Արթուր Մուրադյանին, նրանից վերցնել թմրամիջոցը և փոխանցել իրեն։ Հասմիկ Շանոյանի մոտ հանցանքի կատարման նպատակով վճռականություն առաջացնելու և նրա հնարավոր բացասական պատասխանը բացառելու նպատակով, իրազեկված լինելով, որ վերջինը գտնվում է սոցիալապես անապահով վիճակում, Խաչատուր Պետրոսյանը, նյութապես շահագրգռել է նրան, խոստանալով փաթեթն իրեն փոխանցելու դիմաց Արթուր Մուրադյանի միջոցով տալ 20․000 ՀՀ դրամ գումար։ Հասմիկ Շանոյանը համաձայնվել է և 2017 թվականի հուլիսի 19-ին՝ ժամը 22։45-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի Եղիշե Թադևոսյանի փողոցի և Սողոմոն Տարոնցի փողոցի թիվ 7/3 բնակելի շենքի միջնամասում գտնվող այգու տարածքում հանդիպել է Խաչատուր Պետրոսյանի ծանոթ Արթուր Մուրադյանին և նրանից, փաթեթավորված վիճակում, վերցրել է առանձնապես խոշոր չափի՝ 23,75 գրամ վերջնական քաշով, տնայնագործական եղանակով պատրաստված «ացետիլացված ափիոն» տեսակի թմրամիջոցը, այն Խաչատուր Պետրոսյանին փոխանցելու համար պահել է իր մոտ։ Հաջորդ օրը՝ հուլիսի 20-ին, աշխատավայրում նկատելով, որ աշխատակիցներին ենթարկում են անձնական խուզարկության, փաթեթը թաքցրել է իր հեշտոցում, փորձելով այդ կերպ չբացահայտվել և ավարտին հասցնել իր հանցավոր մտադրությունը, սակայն թմրամիջոցը Հասմիկ Շանոյանի մոտից՝ հեշտոցից հայտնաբերվել է հիմնարկի աշխատակիցների կողմից կատարված անձնական խուզարկության ժամանակ։ Արդյունքում Խաչատուր Պետրոսյանի կամքից անկախ հանգամանքներով վերջինի կողմից առանց իրացնելու նպատակի առանձնապես խոշոր չափի թմրամիջոց ապօրինի ձեռք բերելն ավարտին չի հասել։
Նախաքննական մարմնի կողմից Հասմիկ Հենրիկի Շանոյանին մեղադրանք է առաջադրվել 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-34-268-րդ հոդվածի 3-րդ մասով՝ այն արարքի համար, որ նա օժանդակել է ՀՀ ԱՆ «Դատապարտյալների հիվանդանոց» ՔԿ հիմնարկում պատիժ կրող Խաչատուր Արարատի Պետրոսյանի կողմից Արթուր Մանվելի Մուրադյանից առանց իրացնելու նպատակի առանձնապես խոշոր չափի թմրամիջոց ապօրինի ձեռք բերելու փորձին։
Այսպես․
Հասմիկ Շանոյանը, հանդիսանալով ՀՀ ԱՆ «Դատապարտյալների հիվանդանոց» քրեակատարողական հիմնարկի աշխատակից և զբաղեցնելով տնտեսական ապահովման բաժնի կրտսեր մասնագետի պաշտոնը, 2017 թվականի հուլիս ամսվա ընթացքում նշված հիմնարկում պատիժ կրող դատապարտյալ Խաչատուր Պետրոսյանի առաջարկով համաձայնվել է 20․000 ՀՀ դրամ գումար վաստակելու դիմաց օժանդակել նրան ազատության մեջ գտնվող Արթուր Մուրադյանից առանց իրացման նպատակի, անձնական օգտագործման համար առանձնապես խոշոր չափի թմրամիջոց ապօրինի ձեռք բերելուն։ Հանցավոր մտադրությունն իրագործելու նպատակով, Խաչատուր Պետրոսյանի և Հասմիկ Շանոյանի միջև պայմանավորվածություն է ձեռք բերվել, որ վերջինը հանդիպի Արթուր Մուրադյանին, նրանից վերցնի թմրամիջոցը, իսկ հաջորդ օրը խոչընդոտները վերացնելու՝ թմրամիջոցն իր մոտ թաքցնելով ՔԿ հիմնարկ անարգել մտցնելու եղանակով, փոխանցի Խաչատուր Պետրոսյանին։ Այդ նպատակով Հասմիկ Շանոյանը 2017 թվականի հուլիսի 19-ին՝ ժամը 22։45-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի Եղիշե Թադևոսյանի փողոցի և Սողոմոն Տարոնցի փողոցի թիվ 7/3 բնակելի շենքի միջնամասում գտնվող այգու տարածքում հանդիպել է Խաչատուր Պետրոսյանի ծանոթ Արթուր Մուրադյանին և նրանից, փաթեթավորված վիճակում, վերցրել է առանձնապես խոշոր չափի՝ 23,75 գրամ վերջնական քաշով, տնայնագործական եղանակով պատրաստված «ացետիլացված ափիոն» տեսակի թմրամիջոցը, այն Խաչատուր Պետրոսյանին փոխանցելու համար պահել է իր մոտ։ Հաջորդ օրը՝ հուլիսի 20-ին, աշխատավայրում նկատելով, որ աշխատակիցներին ենթարկում են անձնական խուզարկության, փաթեթը թաքցրել է իր հեշտոցում, փորձելով այդ կերպ չբացահայտվել և ավարտին հասցնել իր հանցավոր մտադրությունը, սակայն թմրամիջոցը Հասմիկ Շանոյանի մոտից՝ հեշտոցից հայտնաբերվել է հիմնարկի աշխատակիցների կողմից կատարված անձնական խուզարկության ժամանակ, ինչի արդյունքում Խաչատուր Պետրոսյանի կամքից անկախ հանգամանքներով վերջինի կողմից առանց իրացնելու նպատակի առանձնապես խոշոր չափի թմրամիջոց ապօրինի ձեռք բերելն ավարտին չի հասել։
Առաջին ատյանի դատարանի 2023 թվականի մարտի 27-ի թիվ ԵԱՔԴ/0196/01/17 որոշմամբ պաշտպաններ Ի․Ավագյանի և Վ․Գևորգյանի միջնորդությունները բավարարվել են, ամբաստանյալներ Հասմիկ Հենրիկի Շանոյանի նկատմամբ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-34-268-րդ հոդվածի 3-րդ մասի մեղադրանքով (համապատասխանում է 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 46-44-396-րդ հոդվածի 3-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին) և Խաչատուր Արարատի Պետրոսյանի նկատմամբ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգքրի 34-268-րդ հոդվածի 3-րդ մասի մեղադրանքով (համապատասխանում է 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-396-րդ հոդվածի 3-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին) քրեական հետապնդումը դադարեցվել է՝ քրեական պատասխանատվության ենթարկելու վաղեմության ժամկետն անցած լինելու հիմքով։ Ամբաստանյալ Հասմիկ Շանոյանի նկատմամբ ընտրված գրավ խափանման միջոցը վերացվել է, սահմանվել է՝ օրինական հիմքերի առկայության պայմաններում 2018 թվականի հոկտեմբերի 4-ին «ՀԱՅԷԿՈՆՈՄԲԱՆԿ» ԲԲԸ-ում Հենրիկ Բենյամինի Շանոյանի կողմից վճարված 700․000 (յոթ հարյուր հազար) ՀՀ դրամ գրավի գումարը վերադարձնել այն վճարած անձին։
Վերը նշված որոշման օրինակը ՀՀ գլխավոր դատախազությունում ստացվել է 2023 թվականի ապրիլի 28-ին:
2023 թվականի մայիսի 4-ին Վերաքննիչ դատարան է ստացվել ՀՀ գլխավոր դատախազության ՀՀ հակակոռուպցիոն կոմիտեում մինչդատական վարույթի օրինականության նկատմամբ հսկողության վարչության ավագ դատախազ Ա․Ալեքսանյանի հատուկ վերանայման բողոքը` Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի քրեական դատարանի 2023 թվականի մարտի 27-ի թիվ ԵԱՔԴ/0196/01/17 որոշման դեմ:
Հատուկ վերանայման բողոքի վերաբերյալ նյութերը Վերաքննիչ դատարան են ստացվել 2023 թվականի մայիսի 15-ին, իսկ նախագահող դատավորին են հանձնվել 2023 թվականի մայիսի 16-ին:
2023 թվականի մայիսի 22-ին Վերաքննիչ դատարան է ստացվել ամբաստանյալ Հասմիկ Շանոյանի պաշտպան Վաղարշակ Գևորգյանի՝ Առաջին ատյանի դատարանի 2023 թվականի մարտի 27-ի թիվ ԵԱՔԴ/0196/01/17 որոշման դեմ ՀՀ գլխավոր դատախազության ՀՀ հակակոռուպցիոն կոմիտեում մինչդատական վարույթի օրինականության նկատմամբ հսկողության վարչության ավագ դատախազ Ա․Ալեքսանյանի հատուկ վերանայման բողոքի պատասխանը:
Հատուկ վերանայման բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
ՀՀ գլխավոր դատախազության ՀՀ հակակոռուպցիոն կոմիտեում մինչդատական վարույթի օրինականության նկատմամբ հսկողության վարչության ավագ դատախազ Ա․Ալեքսանյանը խնդրել է Առաջին ատյանի դատարանի՝ թիվ ԵԱՔԴ/0196/01/17 քրեական գործով 2023 թվականի մարտի 27-ի քրեական հետապնդումը դադարեցնելու վերաբերյալ միջնորդությունը քննության առնելու մասին որոշումն ամբողջությամբ բեկանել՝ մերժելով Հասմիկ Շանոյանի և Խաչատուր Պետրոսյանի պաշտպաններ Ի․Ավագյանի և Վ․Գևորգյանի կողմից ներկայացված միջնորդությունները:
Ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքում մասնավորապես նշված է, որ Առաջին ատյանի դատարանի որոշմամբ թույլ է տրվել դատական սխալ՝ նյութական և քրեադատավարական իրավունքի նորմերի էական խախտումներ, որոնք ազդել են գործի ելքի վրա, այդ խախտումներն իրենց բնույթով էական են, ինչի արդյունքում Առաջին ատյանի դատարանը եկել է չպատճառաբանված եզրահանգման՝ կայացնելով անօրինական և չհիմնավորված դատական ակտ։
Բողոքաբերը, մեջբերելով 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 8-րդ, 9-րդ, 83-րդ, 396-րդ հոդվածները և 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ և 268-րդ հոդվածները, արձանագրել է, որ ի տարբերություն 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 3-րդ մասի, որը որպես պատիժ էր նախատեսում ազատազրկումը երկուսից վեց տարի ժամկետով, 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 3-րդ մասը որպես պատիժ է նախատեսում ազատազրկումը՝ երկուսից հինգ տարի ժամկետով։ Բացի այդ, 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 83-րդ հոդվածով միջին ծանրության հանցագործության վաղեմության ժամկետը 10 տարի է, իսկ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածով ծանր հանցագործության վաղեմության ժամկետը՝ 10 տարի։ 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 3-րդ մասով նախատեսված պատժի մեղմացման հանգամանքով պայմանավորված՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 9-րդ հոդվածի 2-րդ մասի նորմի կիրառման ուժով Խաչատուր Պետրոսյանի և Հասմիկ Շանոյանի արարքները համապատասխանել են 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի համապատասխանաբար 44-396-րդ հոդվածի 3-րդ մասին և 46-44-396-րդ հոդվածի 3-րդ մասին, որոնք հանդիսանում են միջին ծանրության հանցանք, որոնց համար քրեական պատասխանատվությունից անձն ազատվում է, եթե հանցանքն ավարտվելուն հաջորդող օրվանից անցել է 10 տարի ժամկետ։ Մինչդեռ Առաջին ատյանի դատարանը, Խաչատուր Պետրոսյանի և Հասմիկ Շանոյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնելիս, հիմք է ընդունել 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածով նախատեսված միջին ծանրության հանցագործության վաղեմության ժամկետը (5 տարի), անտեսելով այն հանգամանքը, որ հանցանքի կատարման պահին Խաչատուր Պետրոսյանի և Հասմիկ Շանոյանի արարքները հանդիսացել են, ոչ թե միջին, այլ ծանր հանցանք, որոնց վաղեմության ժամկետն արարքի կատարման պահին գործող օրենքով եղել է 10 տարի։ Այլ կերպ՝ Խաչատուր Պետրոսյանի և Հասմիկ Շանոյանի վիճակը բարելավող օրենքին իրավացիորեն հետադարձ ուժ տալով՝ Առաջին ատյանի դատարանը 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 8-րդ և 9-րդ հոդվածների դրույթների խախտմամբ միաժամանակ կրկնակի հետադարձ ուժ է տվել նախկին քրեական օրենսգրքի դրույթներին՝ անտեսելով այն հանգամանքը, որ արարքի կատարման պահին գործող օրենքով Խաչատուր Պետրոսյանի և Հասմիկ Շանոյանի արարքը հանդիսացել է ծանր հանցագործություն, որի վաղեմության ժամկետը 10 տարի է։
Այս առումով հատկանշական է նաև այն, որ նույն իրավական նորմերն Առաջին ատյանի դատարանի նշված մեկնաբանությամբ կիրառված մեկ այլ գործով ներկայացվել է վճռաբեկ բողոք, որը ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2023 թվականի մարտի 21-ի որոշմամբ ընդունվել է վարույթ։
Հատուկ վերանայման բողոքի պատասխանի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
2023 թվականի մայիսի 22-ին Վերաքննիչ դատարան է ստացվել ամբաստանյալ Հասմիկ Շանոյանի պաշտպան Վաղարշակ Գևորգյանի կողմից ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքի պատասխանը, որով խնդրել է Առաջին ատյանի դատարանի 2023 թվականի մարտի 27-ի թիվ ԵԱՔԴ/0196/01/17 որոշումը՝ Հասմիկ Շանոյանի նկատմամբ՝ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-34-268-րդ հոդվածի 3-րդ մասի մեղադրանքով (համապատասխանում է 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 46-44-396-րդ հոդվածի 3-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին) քրեական հետապնդումը՝ քրեական պատասխանատվության ենթարկելու վաղեմության ժամկետն անցած լինելու հիմքով դադարեցնելու մասին՝ թողնել անփոփոխ։
Ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքի պատասխանում մասնավորապես նշված է, որ հատուկ վերանայման բողոքը, դրանում նշված հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում ներկայացված պատճառաբանություններն անհիմն են, դրանք կրում են ՀՀ քրեական օրենսգրքի մի շարք իրավանորմերի յուրովի մեկնաբանման բնույթ, ուստի հատուկ վերանայման բողոքն ամբողջությամբ ենթակա է մերժման, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի 2023 թվականի մարտի 27-ի թիվ ԵԱՔԴ/0196/01/17 որոշումը պետք է թողնել անփոփոխ, քանի որ դատական ակտն օրինական է և հիմնավորված, դատական ակտում պատճառաբանված են դատարանի բոլոր հետևությունները, այն կայացվել է Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին կոնվեցիայի, ՀՀ Սահմանադրության, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումների, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի և քրեական օրենքների ճիշտ կիրառմամբ և պահպանմամբ։
2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-34-268-րդ հոդվածի 3-րդ մասով հանցագործություն կատարելու դեպքում պատիժ էր նախատեսվում ազատազրկում՝ երկուսից վեց տարի ժամկետով, այսինքն՝ նախատեսված էր պատժի առավելագույն՝ վեց տարի ժամկետով ազատազրկման շեմի պահանջ։ Մինչդեռ, 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 46-44-396-րդ հոդվածի 3-րդ մասով հանցագործություն կատարելու դեպքում պատժի առավելագույն՝ վեց տարի ժամկետով ազատազրկման շեմը փոփոխվել և նվազեցվել է՝ սահմանվել է պատիժ, ազատազրկում՝ երկուսից հինգ տարի ժամկետով։ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-34-268-րդ հոդվածի 3-րդ մասի և 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 46-44-396-րդ հոդվածի 3-րդ մասի խմբագրությունների համեմատական վերլուծությունից ակնհայտ է, որ 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 46-44-396-րդ հոդվածի 3-րդ մասով նշանակվող պատիժն էական փոփոխության է ենթարկվել, ինչով էլ փոփոխվել է Հասմիկ Շանոյանին մեղսագրվող հանցագործության տեսակը՝ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 19-րդ հոդվածի կարգավորումների համաձայն ծանր հանցագործությունների շարքին դասվող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-34-268-րդ հոդվածի 3-րդ մասով նախատեսված հանցագործությունը, 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի կարգավորումների համաձայն դասվում է միջին ծանրության հանցագործությունների շարքին։
Վերը նշված իրավակարգավորումներից ելնելով՝ հարկ է արձանագրել, որ Հասմիկ Շանոյանի նկատմամբ պետք է կիրառվեր նրան մեղսագրված արարքը կատարելու պահին գործող 2003 թվականի ապրիլի 18-ի ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի կարգավորումները, ինչն էլ իրավացիորեն կիրառել է Առաջին ատյանի դատարանը, քանի որ 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքով վաղեմության ժամկետներն անցնելու հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատելու մասով ավելի խիստ պայմաններ են նախատեսվել, որը հետադարձ ուժ չունի: Հասմիկ Շանոյանին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին 2017 թվականի հուլիսի 21-ի որոշման, առաջադրված մեղադրանքի և մեղադրական եզրակացության համաձայն՝ նրան մեղսագրվող՝ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-34-268-րդ հոդվածի 3-րդ մասով նախատեսված արարքն ավարտվել է 2017 թվականի հուլիսի 20-ին։ Նկատի ունենալով, որ Հասմիկ Շանոյանին 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-34-268-րդ հոդվածի 3-րդ մասով մեղսագրվող ծանր, սակայն 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի համաձայն՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 46-44-396-րդ հոդվածի 3-րդ մասով միջին ծանրության հանցագործությունն ավարտված համարելու օրվանից անցել է 5 տարի 8 ամիս 7 օր, այսինքն՝ անցել են քրեական պատասխանատվության ենթարկելու վաղեմության ժամկետները և դատարանի տրամադրության տակ առկա չէ փաստական որևէ տվյալ այն մասին, որ քրեական պատասխանատվության ենթարկելու վաղեմության ժամկետների ընթացքն ընդհատվել է նրա կողմից միջին ծանրության, ծանր կամ առանձնապես ծանր նոր հանցանքի կատարմամբ, ինչպես նաև Հասմիկ Շանոյանը չի առարկել վաղեմության ժամկետներն անցնելու հիմքով իր նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու դեմ, ուստի Առաջին ատյանի դատարանն իրավացիորեն որոշում է կայացրել և թիվ ԵԱՔԴ/0196/01/17 քրեական գործի վարույթով Հասմիկ Շանոյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցրել է՝ քրեական պատասխանատվության ենթարկելու վաղեմության ժամկետներն անցնելու հիմքով՝ իր որոշումը հիմնավորելով ու պատճառաբանելով ոչ միայն նյութաիրավական նորմերի համեմատական վերլուծությամբ, այլև՝ ՀՀ Սահմանադրության, Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին կոնվեցիայի, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումների վերլուծությամբ։
Ինչ վերաբերվում է բողոքաբերի այն պատճառաբանությանը, թե Խաչատուր Պետրոսյանի և Հասմիկ Շանոյանի վիճակը բարելավող օրենքին իրավացիորեն հետադարձ ուժ տալով՝ Առաջին ատյանի դատարանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 8-րդ և 9-րդ հոդվածների դրույթների խախտմամբ միաժամանակ կրկնակի հետադարձ ուժ է տվել նախկին քրեական օրենսգրքի դրույթներին՝ անտեսելով այն հանգամանքը, որ արարքի կատարման պահին գործող օրենքով Խաչատուր Պետրոսյանի և Հասմիկ Շանոյանի արարքը հանդիսացել է ծանր հանցագործություն, որի վաղեմության ժամկետը 10 տարի է, ապա բողոքաբերի կողմից նշված վերլուծությունը կրում է կամայական և յուրովի մեկնաբանման բնույթ, որն էլ հերքված է դատարանի որոշմամբ և պաշտպանության կողմի ներկայացրած հիմնավորումներով։
Բացի այդ, բողոքաբերի վերլուծությունները և յուրովի մեկնաբանությունները հակասում են ՀՀ վճռաբեկ դատարանի Գրիգոր Վարդանյանի վերաբերյալ գործով 2019 թվականի ապրիլի 11-ի թիվ ՍԴ/0020/01/17, mutatis mutandis, Վճռաբեկ դատարանի՝ Գասպար Պողոսյանի վերաբերյալ գործով 2011 թվականի հոկտեմբերի 20-ի թիվ ԳԴ1/0013/01/11, Վաղարշակ Գալոյանի վերաբերյալ գործով 2013 թվականի հոկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԷԴ/0008/15/13, Հարություն Շահբազյանի վերաբերյալ գործով 2017 թվականի դեկտեմբերի 20-ի թիվ ՇԴՅ/0012/01/15 որոշումներին։
Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
2021 թվականի հունիսի 30-ին ընդունված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` հատուկ վերանայումն իրականացվում է բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում:
Վերաքննիչ դատարանը, ուսումնասիրելով ներկայացված բողոքը և նյութերը, գտնում է, որ ՀՀ գլխավոր դատախազության ՀՀ հակակոռուպցիոն կոմիտեում մինչդատական վարույթի օրինականության նկատմամբ հսկողության վարչության ավագ դատախազ Ա․Ալեքսանյանի կողմից ներկայացված հատուկ վերանայման բողոքը ենթակա է մերժման հետևյալ պատճառաբանությամբ.
Նախ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում անդրադառնալ հետևյալին.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 483-րդ հոդվածի 8-րդ մասի համաձայն՝ մինչև սույն օրենսգիրքն ուժի մեջ մտնելը կայացված դատական ակտերով վերաքննիչ և վճռաբեկ բողոքները բերվում և քննվում են մինչև 2022 թվականի հուլիսի 1-ը գործող կարգով:
Վերոգրյալը հաշվի առնելով՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ սույն գործով բերված հատուկ վերանայման բողոքը պետք է քննվի 2021 թվականի հունիսի 30-ին ընդունված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով՝ նկատի ունենալով, որ Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը կայացվել է 2023 թվականի մարտի 27-ին:
Միաժամանակ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ Առաջին ատյանի դատարանը վիճարկվող որոշումը կայացրել է 1998 թվականի հուլիսի 1-ին ընդունված Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված կարգով, հետևաբար՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի որոշման իրավաչափության ստուգումը պետք է կատարվի նույն օրենսգրքի դրույթների համատեքստում:
2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 13-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ արարքի հանցավորությունը վերացնող, պատիժը մեղմացնող կամ հանցանք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ բարելավող օրենքը հետադարձ ուժ ունի, այսինքն՝ տարածվում է մինչև այդ օրենքն ուժի մեջ մտնելը համապատասխան արարք կատարած անձանց, այդ թվում՝ այն անձանց վրա, ովքեր կրում են պատիժը կամ կրել են դա, սակայն ունեն դատվածություն: Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ արարքի հանցավորությունը սահմանող, պատիժը խստացնող կամ հանցանք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ վատթարացնող օրենքը հետադարձ ուժ չունի:
2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 9-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ արարքի հանցավորությունը սահմանող, պատիժը խստացնող կամ հանցանք կամ քրեական օրենսդրությամբ նախատեսված արարք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ վատթարացնող օրենսդրությունը հետադարձ ուժ չունի: Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ արարքի հանցավորությունը լրիվ կամ մասնակիորեն վերացնող կամ պատիժը մեղմացնող օրենսդրությունն ունի հետադարձ ուժ: Նշված դեպքում այն տարածվում է մինչև դրա ուժի մեջ մտնելը հանցանք կամ քրեական օրենսդրությամբ նախատեսված արարք կատարած այն անձանց վրա, որոնց վերաբերյալ դեռևս առկա չէ օրինական ուժի մեջ մտած եզրափակիչ դատավարական ակտ։
2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Առանց իրացնելու նպատակի զգալի չափերով թմրամիջոցներ կամ հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութեր ապօրինի պատրաստելը, վերամշակելը, ձեռք բերելը, պահելը, փոխադրելը կամ առաքելը՝
պատժվում է կալանքով՝ առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը մեկ տարի ժամկետով:
2. Նույն արարքները, որոնք կատարվել են՝
1) (կետն ուժը կորցրել է 23.05.11 ՀՕ-143-Ն)
2) խոշոր չափերով՝
պատժվում են ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով:
3. Նույն արարքները, որոնք կատարվել են առանձնապես խոշոր չափերով՝
պատժվում են ազատազրկմամբ՝ երկուսից վեց տարի ժամկետով:
(268-րդ հոդվածը փոփ., լրաց., խմբ. 26.05.08 ՀՕ-76-Ն, փոփ. 23.05.11 ՀՕ-143-Ն, 07.12.11 ՀՕ-323-Ն):
2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Առանց իրացնելու նպատակի զգալի չափերով թմրամիջոց, հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութ, դրանց պատրաստուկ կամ դրանց համարժեք նյութ (անալոգ) կամ դրանց ածանցյալ կամ պրեկուրսոր ապօրինի արտադրելը, պատրաստելը, վերամշակելը, ձեռք բերելը, պահելը, տեղափոխելը կամ առաքելը՝
պատժվում է տուգանքով՝ առավելագույնը տասնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ առավելագույնը հարյուր ժամ տևողությամբ, կամ ազատության սահմանափակմամբ՝ առավելագույնը մեկ տարի ժամկետով, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը մեկ ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը մեկ տարի ժամկետով:
2. Սույն հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքը, որը կատարվել է խոշոր չափերով՝
պատժվում է տուգանքով՝ տասնապատիկից երեսնապատիկի չափով, կամ հանրային աշխատանքներով՝ հարյուրից երկու հարյուր ժամ տևողությամբ, կամ ազատության սահմանափակմամբ՝ մեկից երեք տարի ժամկետով, կամ կարճաժամկետ ազատազրկմամբ՝ մեկից երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ մեկից երեք տարի ժամկետով:
3. Սույն հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքը, որը կատարվել է առանձնապես խոշոր չափերով՝
պատժվում է ազատազրկմամբ՝ երկուսից հինգ տարի ժամկետով:
Վերաքննիչ դատարանը նախ հարկ է համարում նկատել, որ ամբաստանյալ Խաչատուր Պետրոսյանին՝ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-268-րդ հոդվածի 3-րդ մասով մեղսագրված արարքը, և ամբաստանյալ Հասմիկ Շանոյանին՝ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-34-268-րդ հոդվածի 3-րդ մասով մեղսագրված արարքը, համապատասխանում են 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի համապատասխանաբար 44-396-րդ հոդվածի 3-րդ մասին և 46-44-396-րդ հոդվածի 3-րդ մասին: Միաժամանակ, նախկին և գործող քրեական օրենսգրքերով, առանց իրացնելու նպատակի առանձնապես խոշոր չափերով թմրամիջոցների կամ հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի ապօրինի շրջանառության համար նախատեսված պատիժների համեմատական վերլուծության հիման վրա, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ նոր ընդունված քրեական օրենսդրությունը համարվում է պատիժը մեղմացնող, քանի որ նշված արարքի համար որպես պատիժ նախատեսում է ազատազրկում՝ երկուսից հինգ տարի ժամկետով, մինչդեռ հանցանքը կատարելու պահին գործող օրենքով սահմանված էր ազատազրկում՝ երկուսից վեց տարի ժամկետով։ Հետևաբար, նոր օրենսդրության գործողությունը տարածվում է մինչև այդ օրենքն ուժի մեջ մտնելը հանցանք կատարած անձանց վրա։
Տվյալ դեպքում Առաջին ատյանի դատարանը, 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի և 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի համեմատական վերլուծությամբ, իրավացիորեն արձանագրել է, որ ամբաստանյալներ Հասմիկ Շանոյանին և Խաչատուր Պետրոսյանին վերագրվող արարքները դրանց կատարման պահին և ներկայում գործող քրեական օրենսգրքերով համարվել և համարվում են հանցավոր։ Միևնույն ժամանակ, ակնհայտ է, որ հոդվածների սանկցիաները ենթարկվել են փոփոխությունների, մասնավորապես՝ նոր օրենսգրքով ամբաստանյալներին վերագրվող արարքի համար ազատազրկման ձևով նախատեսված պատիժը մեղմացվել է, նախկինում երկուսից վեց տարի ժամկետով ազատազրկման փոխարեն նախատեսելով ազատազրկում երկուսից հինգ տարի ժամկետով։ Վերոգրյալի հիման վրա Առաջին ատյանի դատարանը գտել է, որ 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգիրքն ամբաստանյալներ Հասմիկ Շանոյանի և Խաչատուր Պետրոսյանի նկատմամբ պետք է հետադարձությամբ կիրառվի, քանի որ այն պատժելիությունը մեղմացնող է, այլ կերպ ասած՝ ամբաստանյալ Հասմիկ Շանոյանին մեղսագրված արարքն ամբողջությամբ համապատասխանում է 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 46-44-396-րդ հոդվածի 3-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին, իսկ ամբաստանյալ Խաչատուր Պետրոսյանի արարքը՝ 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-396-րդ հոդվածի 3-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին, որոնք էլ հոդվածի սանկցիայի մեղմացման հետևանքով դասվում են միջին ծանրության հանցագործությունների շարքին։ Առաջին ատյանի դատարանի նման հետևության համար հիմք է հանդիսացել արարքի կատարման պահին գործող 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 19-րդ հոդվածի 3-րդ մասը, որի համաձայն՝ միջին ծանրության հանցագործություններ են համարվում դիտավորությամբ կատարված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում հինգ տարի ժամկետով ազատազրկումը, ինչպես նաև անզգուշությամբ կատարված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում տասը տարի ժամկետով ազատազրկումը։
Անդրադառնալով վաղեմության ժամկետների և դրանց հաշվարկման կարգի վերաբերյալ բողոքում բերված փաստարկներին՝ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում անդրադառնալ հետևյալին.
2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` արարքի հանցավորությունը և պատժելիությունը որոշվում են դա կատարելու ժամանակ գործող քրեական օրենքով:
2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ արարքի հանցավորությունը, պատժելիությունը և քրեաիրավական այլ հետևանքները որոշվում են դա կատարելու ժամանակ գործող քրեական օրենքով:
2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 9-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ արարքի հանցավորությունը սահմանող, պատիժը խստացնող կամ հանցանք կամ քրեական օրենսդրությամբ նախատեսված արարք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ վատթարացնող օրենսդրությունը հետադարձ ուժ չունի: Նույն հոդվածի 6-րդ մասի համաձայն՝ պատասխանատվությունը մասնակիորեն մեղմացնող և միաժամանակ մասնակիորեն խստացնող օրենքը սույն հոդվածով նախատեսված չափանիշներին համապատասխան հետադարձ ուժ ունի միայն այն մասով, որը մեղմացնում է պատասխանատվությունը:
2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Անձն ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից, եթե հանցանքն ավարտված համարելու օրվանից անցել են հետևյալ ժամկետները.
1) երկու տարի՝ ոչ մեծ ծանրության հանցանքն ավարտված համարելու օրվանից.
2) հինգ տարի՝ միջին ծանրության հանցանքն ավարտված համարելու օրվանից.
3) տասը տարի՝ ծանր հանցանքն ավարտված համարելու օրվանից.
4) տասնհինգ տարի՝ առանձնապես ծանր հանցանքն ավարտված համարելու օրվանից:
2. Վաղեմության ժամկետը հաշվարկվում է հանցանքն ավարտված համարելու օրվանից մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելու պահը: Տևող հանցագործության դեպքում վաղեմության ժամկետը հաշվարկվում է արարքը դադարելու, իսկ շարունակվող հանցագործության դեպքում` վերջին արարքը կատարելու պահից:
3. Վաղեմության ժամկետի ընթացքն ընդհատվում է, եթե մինչև նշված ժամկետներն անցնելն անձը կատարում է միջին ծանրության, ծանր կամ առանձնապես ծանր նոր հանցանք: Այս դեպքում վաղեմության ժամկետի հաշվարկն սկսվում է նոր հանցանքի ավարտված համարելու պահից:
4. Վաղեմության ժամկետի ընթացքը կասեցվում է, եթե անձը խուսափում է քննությունից կամ դատից: Այս դեպքում վաղեմության ընթացքը վերսկսվում է անձին ձերբակալելու կամ մեղայականով նրա ներկայանալու պահից: Ընդ որում, անձը չի կարող քրեական պատասխանատվության ենթարկվել, եթե ոչ մեծ ծանրության կամ միջին ծանրության հանցանքն ավարտված համարելու օրվանից անցել է տասը տարի, իսկ ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցանքն ավարտված համարելու օրվանից՝ քսան տարի, և վաղեմության ժամկետի ընթացքն ընդհատված չի եղել նոր հանցագործությամբ:
2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 83-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Անձն ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից, եթե հանցանքն ավարտվելուն հաջորդող օրվանից անցել են հետևյալ ժամկետները.
1) 5 տարի՝ ոչ մեծ ծանրության հանցանքի դեպքում.
2) 10 տարի՝ միջին ծանրության հանցանքի դեպքում.
3) 15 տարի՝ ծանր հանցանքի դեպքում.
4) 20 տարի՝ առանձնապես ծանր հանցանքի դեպքում:
2. Վաղեմության ժամկետը հաշվարկվում է հանցանքն ավարտվելուն հաջորդող օրվանից մինչև անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու մասին որոշում կայացնելը:
(․․․)
6. Վաղեմության ժամկետի ընթացքն ընդհատվում է, եթե մինչև նշված ժամկետներն անցնելն անձը կատարում է նոր հանցանք: Այդ դեպքում յուրաքանչյուր հանցագործության համար վաղեմության ժամկետի հաշվարկն սկսվում է նոր հանցանքն ավարտվելու պահից:
7. Վաղեմության ժամկետի ընթացքը կասեցվում է, եթե անձը խուսափում է քննությունից: Այս դեպքում վաղեմության ընթացքը վերսկսվում է անձին ձերբակալելու կամ մեղայականով նրա ներկայանալու պահից: Ընդ որում, անձը չի կարող քրեական պատասխանատվության ենթարկվել, եթե ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանքն ավարտվելու օրվանից անցել է 15 տարի, իսկ ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցանքն ավարտվելու օրվանից՝ 25 տարի, և վաղեմության ժամկետի ընթացքն ընդհատված չի եղել նոր հանցագործությամբ:
Տվյալ դեպքում, ուսումնասիրելով սույն քրեական գործի նյութերը՝ Առաջին ատյանի դատարանը փաստել է, որ ամբաստանյալներ Հասմիկ Շանոյանն ու Խաչատուր Պետրոսյանն իրենց մեղսագրվող արարքները կատարել են 2017 թվականի հուլիս ամսին։ Դրա հետ մեկտեղ, ամբաստանյալներ Հասմիկ Շանոյանի և Խաչատուր Պետրոսյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնելուն խոչընդոտող որևէ հիմք չկա։ Մասնավորապես, Առաջին ատյանի դատարանը փաստել է, որ սույն քրեական գործով քրեական պատասխանատվության ենթարկելու վաղեմության ժամկետն ընդհատված չի եղել Հասմիկ Շանոյանի և Խաչատուր Պետրոսյանի կողմից նոր կատարված միջին ծանրության, ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցագործությամբ («Datalex» դատական տեղեկատվական համակարգ)։ Այսպիսով, ամփոփելով վերոգրյալը՝ Առաջին ատյանի դատարանը գտել է, որ ԵԱՔԴ/0196/01/17 քրեական գործով ամբաստանյալ Հասմիկ Շանոյանի արարքն ամբողջությամբ համապատասխանում է 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-46-396-րդ հոդվածի 3-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին, իսկ ամբաստանյալ Խաչատուր Պետրոսյանի արարքը՝ 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-396-րդ հոդվածի 3-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին, որոնցով էլ նրանց նկատմամբ քրեական հետապնդումը պետք է դադարեցնել՝ քրեական պատասխանատվության ենթարկելու վաղեմության ժամկետն անցած լինելու հիմքով:
Վերաքննիչ դատարանը, Առաջին ատյանի դատարանի որոշման վերը նշված հիմնավորումները դիտարկելով վերոգրյալ իրավական նորմերի լույսի ներքո, գտնում է, որ այդ հիմնավորումներն ամբողջությամբ բխում են դրանցից, որպիսի պայմաններում այդ հիմնավորումներն ընդունելի են նաև Վերաքննիչ դատարանի համար: Մասնավորապես, վերոգրյալ նորմերի համեմատական վերլուծության հիման վրա Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նկատել, որ 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը քրեական պատասխանատվությունից ազատելու վաղեմության ժամկետների մասով տվյալ դեպքում անձի վիճակը վատթարացնող օրենք է և կիրառելի չէ ամբաստանյալներ Խաչատուր Պետրոսյանի և Հասմիկ Շանոյանի նկատմամբ, քանի որ նախ՝ սահմանում է վաղեմության ավելի երկար ժամկետներ, բացի այդ, վաղեմության ժամկետը, ի տարբերություն 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված քրեական օրենսգրքի, հաշվարկվում է մինչև անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու մասին որոշում կայացնելը: Հետևաբար, Վերաքննիչ դատարանի համար նույնպես ընդունելի է Առաջին ատյանի դատարանի այն մոտեցումը, որ տվյալ դեպքում քննարկվող մասով կիրառելի են 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի դրույթները:
Անդրադառնալով բողոքաբերի այն պնդմանը, որ Առաջին ատյանի դատարանը, Խաչատուր Պետրոսյանի և Հասմիկ Շանոյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնելիս, հիմք է ընդունել 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածով նախատեսված միջին ծանրության հանցագործության վաղեմության ժամկետը (5 տարի), անտեսելով այն հանգամանքը, որ հանցանքի կատարման պահին Խաչատուր Պետրոսյանի և Հասմիկ Շանոյանի արարքները հանդիսացել են, ոչ թե միջին, այլ ծանր հանցանք, որոնց վաղեմության ժամկետն արարքի կատարման պահին գործող օրենքով եղել է 10 տարի, ապա Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ դրանք անհիմն են։ Վերաքննիչ դատարանի նման եզրահանգումը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ եթե նոր օրենքի ընդունման արդյունքում Խաչատուր Պետրոսյանին և Հասմիկ Շանոյանին մեղսագրված արարքները համապատասխանացվել են 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի համապատասխանաբար 44-396-րդ հոդվածի 3-րդ մասին և 46-44-396-րդ հոդվածի 3-րդ մասին և դրա արդյունքում տեղի է ունեցել հանցագործության տեսակի փոփոխություն, ապա համապատասխանեցման պահից Խաչատուր Պետրոսյանին և Հասմիկ Շանոյանին մեղսագրված արարքները համարվում են միջին ծանրության հանցագործություններ՝ դրանից բխող բոլոր քրեաիրավական հետևանքներով, այդ թվում՝ միջին ծանրության հանցանքների վերաբերյալ վաղեմության ժամկետների օրենսդրական կարգավորումները։
Ինչ վերաբերում է բողոքաբերի այն պնդմանը, որ Խաչատուր Պետրոսյանի և Հասմիկ Շանոյանի վիճակը բարելավող օրենքին իրավացիորեն հետադարձ ուժ տալով՝ Առաջին ատյանի դատարանը 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 8-րդ և 9-րդ հոդվածների դրույթների խախտմամբ միաժամանակ կրկնակի հետադարձ ուժ է տվել նախկին քրեական օրենսգրքի դրույթներին՝ անտեսելով այն հանգամանքը, որ արարքի կատարման պահին գործող օրենքով Խաչատուր Պետրոսյանի և Հասմիկ Շանոյանի արարքը հանդիսացել է ծանր հանցագործություն, որի վաղեմության ժամկետը 10 տարի է, ապա Վերաքննիչ դատարանը բողոքաբերի նշված պնդումից գալիս է այն եզրահանգմանը, որ նոր քրեական օրենքին հետադարձ ուժ տալու դեպքում պետք է առաջնորդվել կամ-կամ սկզբունքով, այսինքն՝ կիրառվում է ամբողջությամբ կամ նոր օրենքը, կամ նախկին օրենքը, մինչդեռ օրենսդիրը հնարավոր է համարում միաժամանակ կիրառել և նախկին օրենքը և նոր օրենքը: Վերաքննիչ դատարանի այս հետևությունը հիմնված է, մասնավորապես 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 9-րդ հոդվածի 6-րդ մասում սահմանված՝ օրենքը մասնակի հետադարձության կարգով կիրառելու կանոնի վրա, քանի որ մասնակիորեն հետադարձ ուժ տալու կարգով օրենքի կիրառումն անխուսափելիորեն հանգում է միաժամանակ և նախկին և նոր օրենքի կիրառմանը, այն մասով, որը բարենպաստ է անձի համար, հետևաբար իրավական հիմքեր չկա անձի նկատմամբ կիրառման ենթակա երկու օրենքների բարենպաստ կանոնների չկիրառման համար՝ ինչպես փորձում է հիմնավորել բողոքաբերը:
Այսպիսով` Վերաքննիչ դատարանը, հաշվի առնելով վերոգրյալ եզրահանգումները, գտնում է, որ ՀՀ գլխավոր դատախազության ՀՀ հակակոռուպցիոն կոմիտեում մինչդատական վարույթի օրինականության նկատմամբ հսկողության վարչության ավագ դատախազ Ա․Ալեքսանյանի հատուկ վերանայման բողոքը պետք է մերժել` Առաջին ատյանի դատարանի 2023 թվականի մարտի 27-ի որոշումը թողնելով անփոփոխ:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 362-րդ և 393-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը

ՈՐՈՇԵՑ

ՀՀ գլխավոր դատախազության ՀՀ հակակոռուպցիոն կոմիտեում մինչդատական վարույթի օրինականության նկատմամբ հսկողության վարչության ավագ դատախազ Ա․Ալեքսանյանի հատուկ վերանայման բողոքը մերժել՝ Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի քրեական դատարանի 2023 թվականի մարտի 27-ի թիվ ԵԱՔԴ/0196/01/17 որոշումը թողնելով անփոփոխ։
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` ստանալու պահից տասնհինգօրյա ժամկետում:


ԴԱՏԱՎՈՐ Մ.ՊԱՊՈՅԱՆ