Գործ No ԵԱՔԴ/0193/01/17

ԴԱՏԱՎՃԻՌ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ


ՙ23՚ հունվարի 2018 թվական քաղաք Երևան

Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը,

նախագահությամբ` դատավոր Արթուր Մկրտչյանի
քարտուղարությամբ` Միլենա Սարգսյանի
մասնակցությամբ`
մեղադրող Անդրանիկ Վարդանյանի
պաշտպան Արշակ Կարապետյանի

դատարանում, դռնբաց դատական նիստում, դատական քննության արագացված կարգով քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի
Հարություն Հայկազի Հարությունյանի /ծնված` 1983 թվականի սեպտեմբերի 21-ին` Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, ամուսնացած, միջնակարգ կրթությամբ, նախկինում չդատված, հաշվառված` քաղաք Երևան, Վերին Անտառային 120/1 տուն, ներկայումս` ՀՀ ԱՆ ՙՆուբարաշեն՚ ՔԿՀ կալանավոր, կալանքի տակ է 2017 թվականի հոկտեմբերի 21-ից/ մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով,

Գրիգոր Տիգրանի Հարությունյանի /ծնված` 1985 թվականի հուլիսի 19-ին` Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, ամուսնացած, նախկինում չդատված, հաշվառված քաղաք Երևան, Լվովյան 15-րդ շենք, 16-րդ բնակարան, բնակվող` քաղաք Երևան, Վերին Անտառային 120/1 տուն, փաստացի բնակության հասցե` Կոտայքի մարզ, գյուղ Եղվարդ, Շիրակի 2/22/ մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով:

Գործի դատավարական նախապատմությունը

2017 թվականի հոկտեմբերի 21-ին ՀՀ ոստիկանության Արաբկիրի բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով, 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել է թիվ 14888717 քրեական գործը և ուղարկվել ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժին:
2017 թվականի հոկտեմբերի 21-ին Հարություն Հարությունյանը ձերբակալվել է, իսկ Գրիգոր Հարությունյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել ստորագրություն` չհեռանալու մասին:
2017 թվականի հոկտեմբերի 23-ին Հարություն Հարությունյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ, նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել կալանավորումը:
2017 թվականի հոկտեմբերի 28-ին Գրիգոր Հարությունյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
2017 թվականի դեկտեմբերի 04-ին թիվ 14888717 քրեական գործից անջատվել է թիվ 14118217 քրեական գործը:
2017 թվականի դեկտեմբերի 07-ին թիվ 14888717 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան:

Գործի փաստական հանգամանքները

Նախաքննության մարմինն ամբաստանյալ Հարություն Հարությունյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով մեղադրանք է առաջադրել, որ ՙխախտելով թմրամիջոցների և հոգեմետ /հոգեներգործող/ նյութերի մասին 2002թ. դեկտեմբերի 26-ի ՀՀ օրենքի և ՀՀ Կառավարության 2010թ. մարտի 18-ի թիվ 270-Ն որոշման պահանջները, չպարզված հանգամանքներում և ժամանակահատվածում անհայտ անձից առանց իրացնելու նպատակի իր անձնական օգտագործման համար ապօրինի ձեռք է բերել և պահել 17 ամբողջական դեղահաբերում պարունակվող խոշոր չափերով ընդհանուր 0.136 գրամ քաշով ՙբուպրենորֆին՚ և զգալի չափերով 0.55 գրամ ՙմարիխուանա՚ տեսակի թմրամիջոցներ, որոնք հայտնաբերվել և վերցվել են 2017թ. հոկտեմբերի 21-ին` ժամը 01:20-ի սահմաններում` ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Արաբկիրի բաժնում կատարված նրա անձնական խուզարկությամբ:՚:
Ամբաստանյալ Գրիգոր Հարությունյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրանք է առաջադրվել, որ ՙխախտելով թմրամիջոցների և հոգեմետ /հոգեներգործող/ նյութերի մասին 2002թ. դեկտեմբերի 26-ի ՀՀ օրենքի և ՀՀ Կառավարության 2010թ. մարտի 18-ի թիվ 270-Ն որոշման պահանջները, 2017 թվականի հոկտեմբերի 17-ից 18-ն ընկած ժամանակահատվածում, դաշտում աճած կանեփի բույսի տերևները քաղելով և չորացնելով, իր անձնական օգտագործման համար ապօրինի ձեռք է բերել և իրեն պատկանող ՙՕպել Վեկտրա՚ մակնիշի 35 MG 108 հ/հ-ի ավտոմեքենայի սրահում պահել զգալի չափերով ընդհանուր 4.36 գրամ քաշով ՙՄարիխուանա՚ տեսակի թմրամիջոց, որը 2017թ. հոկտեմբերի 23-ին հայտնաբերվել և վերցվել է ավտոմեքենայում կատարված խուզարկությամբ:՚:

Արագացված դատական քննություն

Մինչև դատաքննությունն սկսելն ամբաստանյալներ Հարություն Հարությունյանը և Գրիգոր Հարությունյանը միջնորդել են դատական քննությունն անցկացնել արագացված կարգով, հայտարարելով, որ մեղադրանքը պարզ է, համաձայն են առաջադրված մեղադրանքին, գիտակցում են արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու հետևանքները, միջնորդությունը ներկայացրել են կամավոր` պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո:
Միջնորդությունը հաստատել է նաև ամբաստանյալների պաշտպան Արշակ Կարապետյանը:
Մեղադրող Անդրանիկ Վարդանյանը դատական քննության արագացված կարգ կիրառելուն չի առարկել:
Դատարանը, համոզվելով, որ առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 3751-րդ և 3752-րդ հոդվածներով նախատեսված պայմանները, որոշում է կայացրել արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին:

Դատարանի իրավական վերլուծությունները

Դատարանը գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չկատարելով, հիմք ընդունելով ամբաստանյալներ Հարություն Հարությունյանի և Գրիգոր Հարությունյանի կողմից մեղադրանքն ամբողջ ծավալով ընդունելու հանգամանքը, հանգում է հետևության, որ Հարություն Հարությունյանի մեղավորությունը` առանց իրացնելու նպատակի խոշոր չափերով թմրամիջոց ապօրինի ձեռք բերելու և պահելու մեջ, նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով, և Գրիգոր Հարությունյանի մեղավորությունը` առանց իրացնելու նպատակի զգալի չափերով թմրամիջոց ապօրինի ձեռք բերելու և պահելու մեջ, նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով, ապացուցված է:
Վերոհիշյալ հանցանքների կատարման համար ամբաստանյալները ենթակա են քրեական պատասխանատվության և պատժի:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն` ՙՀանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար՚:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` ՙպատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից ու ազատություններից օրենքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ՚:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` ՙՊատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները՚:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` ՙՀանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները՚:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` ՙՊատժի տեսակը և չափը որոշվում է հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով՚:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը 2012թ. նոյեմբերի 1-ին Սերոբ Սարգսյանի վերաբերյալ թիվ ՍԴ/0109/01/12 գործով արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. ՙ(…) պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են`
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
(…) պատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ` ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները` ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն:
Վճռաբեկ դատարանը գտել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի գրեթե բոլոր հոդվածների սանկցիաներում ամրագրված վերոնշյալ մոտեցումը պայմանավորված է այն տրամաբանությամբ, որ քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են: Ուստի կոնկրետ արարքի և անձի նկատմամբ համընդհանուր քրեական օրենքով նախատեսված սանկցիան կիրառելիս դատարանը պետք է որոշակի հայեցողություն դրսևորի:
Այսինքն` առանց դատարանի հայեցողության պատժի անհատականացումն անհնար է:
(…) Պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հանգամանքների հայեցողական և ոչ երբեք կամային գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված` պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից (տե°ս Նարեկ Գևորգի Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշման 14-րդ, 22-23-րդ կետերը)՚:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
ՙՊատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ են`
1) առաջին անգամ հանգամանքների պատահական զուգորդմամբ ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանք կատարելը.
(...)
9) մեղայականով ներկայանալը, (...)
2. Պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաեւ մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն սույն հոդվածի առաջին մասում (...)՚:
Պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արտահայտել Ա.Ավետիսյանի գործով որոշման մեջ` արձանագրելով, որ ՙ(...) պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի, հանցավորի անձնավորության մասին և յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատականացնել պատիժը: Պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների ցանկի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ քննարկվող հանգամանքները վերաբերում են ինչպես հանցագործությանը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությանը կամ միաժամանակ բնութագրում են հանցագործությունն ու հանցավորի անձնավորությունը: Այդ պատճառով էլ պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները պետք է դիտարկել որպես հանցակազմի սահմաններից դուրս հանգամանքներ, որոնք ուղղակի կամ անուղղակի վերաբերում են հանցագործությանը կամ հանցավորի անձնավորությանը, բարձրացնում կամ իջեցնում են հասարակական վտանգավորության աստիճանը և ազդում պատժի վրա: Դրանց գնահատմամբ է հնարավոր յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատական մոտեցում ցուցաբերել` ինչպես պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս (...)՚ (տե°ս Անդրանիկ Մեսրոպի Ավետիսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի հուլիսի 13-ի թիվ ԵԱՆԴ/0091/01/09 որոշման 20-րդ կետը):

Ամբաստանյալ Հարություն Հարությունյանի անձը բնութագրող տվյալներ դատարանը հաշվի է առնում, որ նա ամուսնացած է, բնութագրվում է դրական, նախկինում դատված չէ: Դատարանն ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտում, որ նա ընդունել է մեղքը և անկեղծորեն զղջացել կատարած արարքի համար, դեպքի հանգամանքների վերաբերյալ տվել է խոստովանական ցուցմունքներ, առաջին անգամ կատարել է միջին ծանրության հանցանք, ֆիզիկապես վատառողջ է, խնամքի տակ են գտնվում հղի կինը, 2015 թվականին ծնված մանկահասակ երեխան, մայրը, ընտանիքի միակ կերակրողն է:
Ամբաստանյալ Գրիգոր Հարությունյանի անձը բնութագրող տվյալներ դատարանը հաշվի է առնում, որ նա ամուսնացած է, նախկինում դատված չէ: Դատարանն ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտում, որ նա ընդունել է մեղքը և անկեղծորեն զղջացել կատարած արարքի համար, դեպքի հանգամանքների վերաբերյալ տվել է խոստովանական ցուցմունքներ, առաջին անգամ կատարել է ոչ մեծ ծանրության հանցանք, խնամքի տակ են գտնվում 2009 և 2011 թվականներին ծնված մանկահասակ երկու երեխաները, ընտանիքի միակ կերակրողն է:
Ամբաստանյալներ Հարություն Հարությունյանի և Գրիգոր Հարությունյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ չկան:

Ա. Ավագյանի և Վ. Սահակյանի գործով որոշման մեջ վերլուծելով կոնկրետ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի դրույթներով նախատեսված արարքների հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցը` ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ. ՙ(…) տվյալ հանցագործության վերաբերյալ գործերով պատժի անհատականացման սկզբունքի տեսանկյունից արարքի հանրային վտանգավորությունը որոշելիս դատարանը, ի թիվս այլնի, պետք է հաշվի առնի.
- թմրանյութի տեսակը (վտանգավորության աստիճանը, անձի օրգանիզմի վրա ազդեցության աստիճանը),
- արարքի կատարման նպատակն ու շարժառիթը (...):
Վկայակոչված հանգամանքները, այլ հանգամանքների հետ համակցությամբ ազդում են արարքի հանրային վտանգավորության վրա և պետք է իրենց համապատասխան գնահատականը ստանան յուրաքանչյուր գործով պատիժ նշանակելիս:
Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ` իր անհատական հատկանիշներով: Ընդ որում` անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս: Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ` գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները` վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն՚ (տե՛ս Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշումը):
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Գ.Մադաթյանի վերաբերյալ որոշման մեջ իրավական դիրքորոշում է արտահայտել, որ. ՙ(…) Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ: Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը:
(…) Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորել է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, և գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը՚ (տե՛ս Գարուշ Նորիկի Մադաթյանի վերաբերյալ 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշումը):
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Կարեն Հարությունյանի վերաբերյալ գործով վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներ, մասնավորապես` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածները հանգել է այն հետևության, որ պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով` հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար (տե'ս ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` Կարեն Հարությունյանի վերաբերյալ գործով 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ի ՎԲ-201/07 որոշումը):
Վերը շարադրված իրավադրույթների, դրանց վերլուծության արդյունքում ձևավորված դատողությունների և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո գնահատելով ամբաստանյալներ Հարություն Հարությունյանի և Գրիգոր Հարությունյանի կատարած հանցագործությունների բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, հանցագործությունների առարկա թմրամիջոցների տեսակները (առաջադրված մեղադրանքի համաձայն` Հարություն Հարությունյանի և Գրիգոր Հարությունյանի մոտ հայտնաբերված թմրամիջոցներից մեկը հանդիսանում է գրեթե ամենուր և ինքն իրեն աճող կանեփի բուսական մանրացված զանգված` ՙմարիխուանա՚ տեսակի թմրամիջոց), խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, ինչպես նաև հանցանքը կատարելուց հետո ամբաստանյալների դրսևորած վարքագիծը, դրանք համադրելով նրանց անձը բնութագրող տվյալների, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների, ինչպես նաև պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող որևէ հանգամանքի բացակայության փաստի հետ` դատարանը գտնում է, որ Հարություն Հայկազի Հարությունյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և Գրիգոր Տիգրանի Հարությունյանի նկատմամբ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով, պատիժ պետք է նշանակել ազատազրկման ձևով:
Համաձայն դատանարկոլոգիական փորձաքննության 04.12.2017թ. հմ 152-17 եզրակացության` Հարություն Հայկազի Հարությունյանը տառապում է ՙՀոգեկան և վարքագծային խանգարումներ առաջացած մի քանի թմրամիջոցների և այլ հոգեակտիվ նյութերի միաժամանակյա գործածման հետևանքով: Կախվածության համախտանիշ՚ ախտորոշմամբ, ուստի հարկադիր բուժման կարիք ունի, որի համար հակացուցումներ չկան:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 97-րդ հոդվածի համաձայն`
ՙ1. Բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ դատարանը կարող է նշանակել այն անձի նկատմամբ`
/.../
4) ով հանցանք է կատարել և ճանաչվել է ալկոհոլամոլությունից կամ թմրամոլությունից բուժման կարիք ունեցող:
2. Բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցները սույն հոդվածի առաջին մասում նշված անձանց նկատմամբ նշանակվում են միայն այն դեպքերում, երբ հոգեկան խանգարումները կապված են այդ անձանց կողմից այլ էական վնաս պատճառելու հնարավորության կամ իր կամ այլ անձանց համար վտանգավորության հետ: /.../՚:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 98-րդ հոդվածի համաձայն`
/.../
2. Մեղսունակությունը չբացառող հոգեկան խանգարման վիճակում կատարված հանցանքի համար դատապարտված, բայց ալկոհոլամոլությունից, թմրամոլությունից կամ թունամոլությունից կամ մեղսունակությունը չբացառող հոգեկան խանգարումներից բուժման կարիք ունեցող անձանց նկատմամբ դատարանը պատժի հետ մեկտեղ կարող է նշանակել հոգեբույժի մոտ արտահիվանդանոցային հսկողություն և հարկադիր բուժում:՚:
Հաշվի առնելով, որ ըստ փորձագետի եզրակացության` Հարություն Հարությունյանն ունի հարկադիր բուժման կարիք, ուստի դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 97-րդ և 98-րդ հոդվածների կիրառմամբ, Հարություն Հայկազի Հարությունյանի նկատմամբ պետք է նշանակել թմրամոլությունից հարկադիր բուժում:
Ամբաստանյալ Գրիգոր Հարությունյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս դատարանը պետք է ղեկավարվի նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 57-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, համաձայն որի` ՙԿալանքը չի նշանակվում դատավճիռը կայացնելու պահին /.../ խնամքին մինչև ութ տարեկան երեխա ունեցող անձանց նկատմամբ՚, հաշվի առնելով, որ Գրիգոր Հարությունյանի խնամքի տակ է գտնվում 2011 թվականին ծնված մանկահասակ երեխան:
Անդրադառնալով ամբաստանյալ Գրիգոր Հարությունյանի նկատմամբ նշանակվող պատիժը պայմանականորեն չկիրառեկու նպատակահարմարության հարցին, դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` եթե դատարանն ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելով հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին: Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիu դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն իր 12.06.2007թ. ՎԲ-124/07 որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70 հոդվածի կիրառման կապակցությամբ արտահայտել է այն իրավական դիրքորոշումը, որ ՙվկայակոչված հոդվածի կիրառումը հանցագործության տեսակի հետ կապված որևէ սահմանափակման չի ենթարկվում և դրա կիրառումը սահմանափակված չէ նաև հանցավոր արարքի վտանգավորության աստիճանով ու բնույթով, ինչպես նաև անձանց շրջանակով, որոնց նկատմամբ այն չի կարող կիրառվել՚: ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը միաժամանակ նշել է, որ ՙՀՀ քրեական օրենսգրքի 70 հոդվածի կիրառման հիմնական պայմանը պատճառաբանված լինելն է: Նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող բոլոր հանգամանքները: Կարևորն այն է, որ հանգի հիմնավոր եզրակացության, որ դատապարտյալի ուղղումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու՚:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը մեկ այլ` 2008 թվականի փետրվարի 1-ի թիվ ՎԲ-01/08 որոշմամբ նշել է, որ ՙպատիժը պայմանականորեն չկիարառելու իրավական հիմքերը բացահայտելու համար ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70 հոդվածում սահմանված իրադրություններն անհրաժեշտ է մեկնաբանել նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48 հոդվածի 2-րդ մասով ամրագրված պատժի նպատակների համատեքստում, այսինքն` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս իրավասու դատարանը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է քննարկի նաև պատժի` սոցիալական արդարության վերականգնման և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հարցը՚: ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը միաժամանակ նշել է, որ ՙսոցիալական արդարությունը վերականգնելու և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու մասին կարող է վկայել հանցագործությունից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը, մասնավորապես` տուժողին պատճառած վնասը հարթելը կամ այն հարթելուն ուղղված ողջամիտ միջոցներ ձեռնարկելը՚:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70 հոդվածի կիրառման կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը դիրքորոշում է հայտնել նաև մի շարք այլ որոշումներում: Մասնավորապես, Հ.Բաղդասարյանի վերաբերյալ գործով որոշմամբ արձանագրել է, որ ՙ/.../ պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն առանց իրական պատիժ նշանակելու ամբաստանյալի ուղղվելու հնարավորության մասին: Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին /…/՚: Մեկ այլ` Դ.Հովհաննիսյանի վերաբերյալ գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ ՙՀՀ քրեական օրենսգրքի 70հոդվածի 2-րդ մասը սահմանում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, դատարանը պարտավոր է, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61 հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, հաշվի առնել նաև հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը: Դատարանի կողմից նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության վտանգավորության աստիճանին ու բնույթին: Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար կարևոր նշանակություն ունեն հանցագործության կատարման հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, մեղքի ձևը, հանցավորի կողմից այդ հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքները նախատեսելու բնույթն ու աստիճանը /…/՚: Թ.Տեր-Գրիգորյանի վերաբերյալ որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ ՙՊատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ և 63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Հանցակազմի սահմաններից դուրս գտնվելով դրանք բնութագրում են ինչպես կատարված հանցագործությունը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությունը, հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին` համապատասխանաբար բարձրացնելով կամ իջեցնելով այն: Դրանց գնահատմամբ է հնարավոր յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատական մոտեցում ցուցաբերել ինչպես պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս: Նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48 հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը՚ /Վճռաբեկ դատարանի թիվ ԱՎԴ2/0059/01/08, թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09, թիվ ՎԲ-192/07, թիվ ՎԲ-50/07, թիվ ՎԲ-55/07 , թիվ ՎԲ-201/07, թիվ ՎԲ-124/07, թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09, թիվ ԵԱՔԴ/0120/01/09 և մի շարք այլ որոշումներ/:
Վերը նշված օրենսդրական կարգավորումներից և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումներից հետևում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար անհրաժեշտ է դատարանի համոզվածությունը, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված պատժատեսակն իրական կրելու: Ընդ որում, այդ համոզվածությունը պետք է հիմնված լինի գործի օբյեկտիվ տվյալների վրա, և պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
Այսպիսով, դատարանը, քննության առնելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման հնարավորության և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով ամրագրված պատժի նպատակների իրացվելիության հարցը, վերուծելով և գնահատելով գործի վերոհիշյալ փաստական հանգամանքները, հաշվի առնելով Գրիգոր Հարությունյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով վերագրվող արարքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, նրա անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում` պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների համակցությունը, ինչպես նաև` պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, որոնք էականորեն ազդում են հանցանքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանի նվազեցման վրա, հանգում է հետևության, որ Գրիգոր Հարությունյանի ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու, և նրա նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով կատարած հանցանքի համար ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով սույն գործով հնարավոր է ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներն իրագործելու հնարավորությունը: Տվյալ դեպքում` դրանով կապահովվեն նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները:

Ինչ վերաբերում է ամբաստանյալ Հարություն Հարությունյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման հնարավորությանը և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով ամրագրված պատժի նպատակների իրացվելիության հարցին, ապա հաշվի առնելով Հարություն Հարությունյանին մեղսագրված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, հանցավորի անձը, դատարանը հանգում է հետևության, որ տվյալ դեպքում Հարություն Հարությունյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը չի համապատասխանի արդարության և պատասխանատվության անհատականացման քրեաիրավական սկզբունքներին:
Վերոգրյալի հիման վրա դատարանը գտնում է, որ նշանակված պատիժն ամբաստանյալ Հարություն Հարությունյանը պետք է կրի, քանի որ դրան խոչընդոտող հանգամանքներ չկան:
Անդրադառնալով խափանման միջոցներին, դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Հարություն Հարությունյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը` կալանավորումը, և Գրիգոր Հարությունյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` ստորագրություն` չհեռանալու մասին, պետք է թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:

Անդրադառնալով իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցին, հաշվի առնելով, որ թիվ 14888717 քրեական գործից անջատվել է թիվ 14118217 քրեական գործը, ապա դատարանը գտնում է, որ իրեղեն ապացույց ճանաչված 0.011 գրամ քաշով ՙՀաշիշ՚ տեսակի, 4.16 և 0.45 գրամ հաստատուն քաշերով ՙՄարիխուանա՚ տեսակի թմրամիջոցները, ինչպես նաև` ՙԲուպրենորֆին՚ տեսակի թմրամիջոց պարունակող թվով 15.5 դեղահաբերը, դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, պետք է ուղարկել ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժին` թիվ 14118217 քրեական գործին կցելու համար:
ՀՀ քրեական դատավարության 375.3 հոդվածի 8-րդ մասի համաձայն` ՙՍույն օրենսգրքի 168 հոդվածի առաջին մասի 2-8-րդ կետերով նախատեսված դատական ծախսերն ամբաստանյալից ենթակա չեն բռնագանձման:՚: Հետևաբար, դատարանը դատական ծախսերին չի անդրադառնում:
Անդրադառնալով Գրիգոր Հարությունյանի գույքի վրա քննիչի 2017 թվականի հոկտեմբերի 31-ի որոշմամբ դրված կալանքին, դատարանը փաստում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 232-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
ՙԳույքի վրա կալանք դնելը կիրառվում է քաղաքացիական հայցը, գույքի հնարավոր բռնագրավումը, բռնագանձումը և դատական ծախսերն ապահովելու համար՚:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 238-րդ հոդվածի համաձայն`
ՙ1. Գույքը, քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի որոշմամբ, ազատվում է կալանքից, եթե քաղաքացիական հայցը հետ վերցվելու, կասկածյալին կամ մեղադրյալին վերագրվող արարքի որակումը փոխվելու հետևանքով կամ այլ պատճառներով վերացել է գույքի վրա կալանք դնելուց բխող սահմանափակումների կիրառման անհրաժեշտությունը:
2. Քաղաքացիական հայցվորի կամ այլ շահագրգիռ անձանց միջնորդությամբ դատարանն իրավունք ունի գույքի վրա դրված կալանքը պահպանել նաև քրեական գործով վարույթի ավարտից հետո` մեկ ամսվա ընթացքում՚:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածը սահմանում է.
ՙ1. Առանց իրացնելու նպատակի զգալի չափերով թմրամիջոցներ կամ հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութեր ապօրինի պատրաստելը, վերամշակելը, ձեռք բերելը, պահելը, փոխադրելը կամ առաքելը`
պատժվում է կալանքով` առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ` առավելագույնը մեկ տարի ժամկետով:՚:
Այսինքն` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասը որպես լրացուցիչ պատիժ գույքի բռնագրավում չի նախատեսում, ինչպես նաև քրեական գործով առկա չեն քաղաքացիական հայց և դատական ծախսեր: Հետևաբար` Գրիգոր Տիգրանի Հարությունյանին սեփականության իրավունքով պատկանող ՙՕպել Վեկտրա՚ մակնիշի 35 MG 108 հ/հ-ի ավտոմեքենայի վրա 2017 թվականի հոկտեմբերի 31-ի որոշմամբ դրված կալանքը, դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, պետք է վերացնել:
Ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ, 134-րդ, 238-րդ, 357-360-րդ, 3753-րդ, 3754-րդ և 379-րդ հոդվածներով, դատարանը`

ՎՃՌԵՑ

Հարություն Հայկազի Հարությունյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել ազատազրկում 1 /մեկ/ տարի ժամկետով:
Պատժի սկիզբը հաշվել 2017 թվականի հոկտեմբերի 21-ից:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 97-րդ և 98-րդ հոդվածների կիրառմամբ, Հարություն Հայկազի Հարությունյանի նկատմամբ նշանակել թմրամոլությունից հարկադիր բուժում:
Հարություն Հայկազի Հարությունյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը` կալանավորումը, թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:

Գրիգոր Տիգրանի Հարությունյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել ազատազրկում 6 /վեց/ ամիս ժամկետով:
Կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը և Գրիգոր Հարությունյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել` սահմանելով փորձաշրջան 1 /մեկ/ տարի ժամկետով:
Գրիգոր Տիգրանի Հարությունյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` ստորագրություն` չհեռանալու մասին, թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:

Իրեղեն ապացույց ճանաչված 0.011 գրամ քաշով ՙՀաշիշ՚ տեսակի, 4.16 և 0.45 գրամ հաստատուն քաշերով ՙՄարիխուանա՚ տեսակի թմրամիջոցները, ինչպես նաև` ՙԲուպրենորֆին՚ տեսակի թմրամիջոց պարունակող թվով 15.5 դեղահաբերը, դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, ուղարկել ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժին` թիվ 14118217 քրեական գործին կցելու համար:
Գրիգոր Տիգրանի Հարությունյանին սեփականության իրավունքով պատկանող ՙՕպել Վեկտրա՚ մակնիշի 35 MG 108 հ/հ-ի ավտոմեքենայի վրա 2017 թվականի հոկտեմբերի 31-ի որոշմամբ դրված կալանքը, դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո վերացնել:
Դատավճիռը, բացի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հիմքից, կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան հրապարակվելու օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում:



ԴԱՏԱՎՈՐ Ա.ՄԿՐՏՉՅԱՆ