Ո Ր Ո Շ Ո Ւ Մ ԵԱՔԴ/0189/01/17
ՔՐԵԱԿԱՆ ՀԵՏԱՊՆԴՈՒՄԸ ԴԱԴԱՐԵՑՆԵԼՈՒ ԵՎ ՔՐԵԱԿԱՆ ԳՈՐԾԻ
ՎԱՐՈՒՅԹԸ ԿԱՐՃԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության դատարանը հետևյալ կազմով

Նախագահությամբ` դատավոր Դ. Գրիգորյան
քարտուղարությամբ` Գ.Վարդանյանի

Մասնակցությամբ`
մեղադրող` Դ.Աղաջանյանի
պաշտպան` Գ.Թորոսյանի
տուժողներ` Թ.Հովհաննիսյանի
Ս.Պետրոսյանի

Դռնբաց դատական նիստում 2018 թվականի մայիսի 15-ին, Երևան քաղաքում, քննության առնելով քրեական գործն, ըստ մեղադրանքի Եփրեմ Յուրիի Պետրոսյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով,
Պ Ա Ր Զ Ե Ց

ՀՀ ոստիկանության Արաբկիրի բաժնի հետաքննության բաժանմունքի տեսուչ Կ.Բաղդասարյանի 2017 թվականի հոկտեմբերի 3-ի որոշմամբ Եփրեմ Յուրայի Պետրոսյանի կողմից Թամարա Գագիկի Հովհաննիսյանին և Սոնա Եփրեմի Պետրոսյանին ծեծի ենթարկելու փաստի առթիվ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի հատկանիշներով հարուցվել է թիվ 14882717 քրեական գործը:
ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնի քննիչ Ա.Ալեքսանյանի 2017 թվականի հոկտեմբերի 4-ի որոշմամբ թիվ 14882717 քրեական գործը ընդունվել է վարույթ և շարունակվել նախաքննությունը:
Նախաքննության մարմնի կողմից ամբաստանյալ Եփրեմ Յուրիի Պետրոսյանին 2017 թվականի նոյեմբերի 29-ին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով այն բանի համար, որ նա 2017 թվականի սեպտեմբերի 22-ին` ժամը 23:00-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Պռոշյան 1-ին նրբանցքի 70/3-րդ տանը դստեր` Սոնա Եփրեմի Պետրոսյանի կողմից ընկերուհու հետ շփվելու հարցի շուրջ ծագած վիճաբանության ժամանակ, մետաղե խաղալիք հանդիսացող ավտոմեքենան երկու անգամ դիտավորությամբ նետել է Ս.Պետրոսյանի ուղղությամբ, որը մեկ անգամ դիպչել է վերջինիս ճակատի վերևի հատվածին, երկրորդ անգամ` քթին, այնուհետև ձեռքերով, ոտքերով և որպես խաղալիք ծառայող պլաստմասե խողովակով դիտավորությամբ հարվածներ է հասցրել նրա մարմնի տարբեր մասերին, վերջինիս առողջությանը` ձախից ճակատային շրջանի քերծվածքների և քթի արյունազեղման ձևով պատճառել առողջության թեթև վնասի հատկանիշներ չպարունակող մարմնական վնասվածքներ: Այդ ընթացքում Թամարա Գագիկի Հովհաննիսյանը փորձել է պաշտպանել դստերը, սակայն Ե.Պետրոսյանը վերը նշված պլաստմասե խողովակով դիտավորությամբ բազմաթիվ հարվածներ է հասցրել նաև կնոջ` Թամարա Հովհաննիսյանի մարմնի տարբեր մասերին, վերջինիս առողջությանը` կզակի, բազուկների, նախաբազուկների, ձախ դաստակի, ձախ ձեռքի 3-րդ մատի հիմային ֆալանգի թիկնային և աջ ազդրի հետին մակերեսի շրջանների բազմաթիվ արյունազեղումների ձևով պատճառելով թեթև վնասի հատկանիշներ չպարունակող մարմնական վնասվածքներ:
Եփրեմ Յուրիի Պետրոսյանի նկատմամբ 2017 թվականի նոյեմբերի 2-ի որոշմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել չհեռանալու մասին ստորագրությունը:
Քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ 2017 թվականի դեկտեմբերի 4-ին ուղարկվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան, որտեղ քրեական գործին շնորհվել է թիվ ԵԱՔԴ/0189/01/17 համարը:
2018 թվականի մայիսի 15-ի դատական նիստի ընթացքում պաշտպան Գ.Թորոսյանը հայտարարեց, որ ամբաստանյալ Եփրեմ Յուրիի Պետրոսյանը հաշտվել է տուժողներ Թամարա Գագիկի Հովհաննիսյանի և Սոնա Եփրեմի Պետրոսյանի հետ, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով առաջադրված մեղադրանքը լիովին ընդունում և իրեն մեղավոր է ճանաչում, զղջում է կատարածի համար և միջնորդեց գործուն զղջալու կամ տուժողների հետ հաշտվելու հիմքով Ե.Պետրոսյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնել և քրեական գործի վարույթը կարճել:
Ամբաստանյալ Եփրեմ Յուրիի Պետրոսյանը միացավ պաշտպանի կարծիքին:
Տուժող Թամարա Գագիկի Հովհաննիսյանը հայտնեց, որ իր և անչափահաս տուժող Սոնա Պետրոսյանի անունից, ում օրինական ներկայացուցն է հանդիսանում, հայտարարում է, որ հաշտվել են ամբաստանյալ Եփրեմ Պետրոսյանի հետ և ներել վերջինիս, նրա նկատմամբ որևէ բողոք, պահանջ, քաղ. հայց չունեն, չեն առարկում նրա նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործություն կատարելու համար քրեական հետապնդումը դադարեցնելուն և քրեական գործի վարույթը կարճելուն:
Անչափահաս տուժող Սոնա Պետրոսյանը միացավ Թամարա Հովհաննիսյանի կարծիքին:
Մեղադրող Դ.Աղաջանյանը նշեց, որ վերը շարադրված պայմաններում ամբաստանյալ Եփրեմ Յուրիի Պետրոսյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը պետք է դադարեցնել, իսկ քրեական գործի վարույթը կարճել` տուժողի հետ հաշտության հիմքով:
Դատարանը փաստում է, որ Եփրեմ Յուրիի Պետրոսյանի կողմից կատարած հանցանքը համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի հատկանիշներին:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 37-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն դատարանը, դատախազը, ինչպես նաև դատախազի համաձայնությամբ՝ քննիչը կարող են հարուցված քրեական գործի վարույթը կարճել և քրեական հետապնդումը դադարեցնել Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 72-րդ, 73-րդ և 74-րդ հոդվածներով նախատեսված դեպքերում։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 72-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն առաջին անգամ ոչ մեծ ծանրության կամ միջին ծանրության հանցանք կատարած անձը կարող է ազատվել քրեական պատասխանատվությունից, եթե նա հանցանք կատարելուց հետո կամովին ներկայացել է մեղայականով, աջակցել է հանցագործությունը բացահայտելուն, հատուցել կամ այլ կերպ հարթել է հանցագործությամբ պատճառված վնասը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 19-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն ոչ մեծ ծանրության հանցագործություններ են համարվում դիտավորությամբ կատարված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում երկու տարի ժամկետով ազատազրկումը, կամ որոնց համար նախատեսված է ազատազրկման հետ կապ չունեցող պատիժ, ինչպես նաև անզգուշությամբ կատարված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում երեք տարի ժամկետով ազատազրկումը:(…)։
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը Ա.Ավետիսյանի գործով որոշման մեջ իրավական դիրքորոշում է արտահայտել այն մասին, որ <<Մեղայականով ներկայանալը նշանակում է, որ անձը կամավոր ներկայանում է իրավապահ մարմիններին (ոստիկանություն, դատախազություն և այլն) և հայտնում է իր կողմից միանձնյա կամ այլ անձի հետ կատարած հանցագործության մասին: Այլ կերպ` մեղայականով ներկայացած անձը կամավոր, անկեղծ խոստովանություն է անում, քրեական հետապնդում իրականացնող մարմնին բանավոր կամ գրավոր կերպով հայտնում իր կողմից կամ իր մասնակցությամբ կատարված հանցագործության մասին: Հնարավոր են իրավիճակներ, երբ հանցագործություն կատարած անձը չի կարող անձամբ ներկայանալ և հայտնել հանցագործության մասին, և Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել, որ նման դեպքերում հեռախոսով կամ փոստով հաղորդումները ևս պետք է դիտվեն որպես մեղայականով ներկայանալ:
Շարադրված վերլուծության լույսի ներքո մեկնաբանելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մասի 9-րդ կետը` Վճռաբեկ դատարանը գտել է, որ եթե կատարված հանցագործության փաստով հարուցված քրեական գործով այդ հանցանքը կատարած անձը պարզված չէ, ապա հանցանք կատարած անձի կողմից դրա մասին իրավապահ մարմիններին կամավոր հայտնելը ևս պետք է դիտվի որպես մեղայականով ներկայանալ (...)>> (տե՚ս Անդրանիկ Մեսրոպի Ավետիսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի հուլիսի 13-ի թիվ ԵԱՆԴ/0091/01/09 որոշման 23-րդ կետը)>>:
Տիգրան Գարեգինի Առաքելյանի գործով 2016 թվականի մարտի 30-ին կայացված որոշմամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. <<Վերահաստատելով և զարգացնելով Ա.Ավետիսյանի գործով որոշմամբ արտահայտված և վերը մեջբերված իրավական դիրքորոշումը` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ մեղայականով ներկայանալու ինստիտուտը կարևոր նշանակություն ունի թե՛ հանցանք կատարած անձի և թե' վարույթն իրականացնող մարմնի համար: Դա պայմանավորված է նրանով, որ այն մի կողմից հանգեցնում է հոդվածի սանկցիայի շրջանակներում համեմատաբար մեղմ պատժի նշանակման՝ խրախուսելով անձի հետհանցավոր դրական վարքագիծը, իսկ մյուս կողմից հեշտացնում է հանցագործությունների բացահայտումը և գործով քննության իրականացումը: Բացի այդ, օրենքով նախատեսված որոշակի պայմանների առկայության դեպքում մեղայականով ներկայանալը կարող է հիմք հանդիսանալ անձին քրեական պատասխանատվությունից ազատելու համար (գործուն զղջալ):
Մեղայականով ներկայանալու էությունը կայանում է նրանում, որ հանցագործությունը կամ այն կատարող անձը (անձինք) անհայտ լինելու պայմաններում հանցավորը կամովին և մեղայականով ներկայանում է համապատասխան մարմիններ և հայտնում իր կողմից միանձնյա կամ այլ անձանց հետ համատեղ կատարած հանցանքի մասին, անում է անկեղծ խոստովանություն, քրեական հետապնդման մարմիններին բանավոր կամ գրավոր հայտնում հանցագործության հանգամանքները: Ընդ որում, քննարկվող մեղմացնող հանգամանքը հաշվի առնելու համար որևէ նշանակություն չունի` ինչքան ժամանակ է անցել հանցանք կատարելուց հետո, ինչպես նաև որոնք են ներկայանալու շարժառիթները (զղջում, պատասխանատվության ենթարկվելու վախ, ամոթ և այլն)>>:
Դատարանը փաստում է, որ Եփրեմ Յուրիի Պետրոսյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով նախատեսված՝ ոչ մեծ ծանրության հանցանք կատարելուց հետո կամովին մեղայականով չի ներկայացել և չի աջակցել հանցագործությունը բացահայտելուն, այլ վերջինս դեպքի հանգամանքների վերաբերյալ տեղեկություններ է հայտնել միայն տուժող Թամարա Հովհաննիսյանի կողմից հանցագործության մասին հաղորդում տալուց հետո նյութերի նախապատրաստման ընթացքում բացատրություն տալու ժամանակ: Այսինքն, դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալ Ե.Պետրոսյանը հանցագործության մասին տեղեկություններ է հայտնել միայն այն ժամանակ, երբ հանցագործությունը բացահայտված է եղել, որից հետո էլ միայն տվել է ինքնախոստովանական ցուցմունք և խոստովանել, որ հանցագործությունն իր կողմից է կատարվել:
Վերը հիշատակված հիմնավորումներով և պատճառաբանություններով դատարանը գտնում է, որ գործուն զղջալու հիմքով Եփրեմ Յուրիի Պետրոսյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և քրեական գործի վարույթը կարճելու համար պարտադիր պայման հանդիսացող մեղայականով ներկայանալու հանգամանքը բացակայում է:
Միևնույն ժամանակ, անդրադառնալով տուժողների հետ հաշտության հիմքով Եփրեմ Յուրիի Պետրոսյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և քրեական գործի վարույթը կարճելու վերաբերյալ միջնորդությանը, դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 33-րդ հոդվածը սահմանում է, որ կատարված հանցագործության ծանրությունից և բնույթից ելնելով՝ քրեական դատավարությունում հետապնդումն իրականացվում է հանրային և մասնավոր կարգով:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ մասնավոր հետապնդման գործեր են համարվում սույն օրենսգրքի 183-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերը:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 183-րդ հոդվածը սահմանում է մասնավոր հետապնդման, այսինքն՝ տուժողի բողոքի հիման վրա հարուցվող քրեական գործերի սպառիչ ցանկը, որոնց մեջ մատնանշված է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածը:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր 2008 թվականի դեկտեմբերի 26-ի թիվ ՎԲ-73/08 որոշման մեջ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ.
<<ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 33-րդ և 183-րդ հոդվածների ուժով մասնավոր մեղադրանքով գործ հարուցելու և դրանով քրեական հետապնդում իրականացնելու հնարավորությունը լիովին կախված է դիմողի՝ հանցավորին քրեական պատասխանատվության ենթարկելու միջոցով իր իրավունքների և օրինական շահերի պաշտպանության համար քրեական հետապնդման մարմնին դիմելու ցանկությունից և կամարտահայտությունից:
(…) ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 4-րդ կետի համաձայն՝ քրեական գործ չի կարող հարուցվել և քրեական հետապնդում չի կարող իրականացվել, իսկ հարուցված քրեական գործը ենթակա է կարճման, եթե բացակայում է դիմողի բողոքը:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 6-րդ հոդվածի 33-րդ կետի համաձայն` դիմող հանդիսանում է յուրաքանչյուր անձ, որը դիմել է դատարան, քրեական հետապնդման մարմնին կամ հավատարմագրված փաստաբանին` քրեական դատավարության կարգով խախտված իրավունքների պաշտպանության համար:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 58-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` տուժող է ճանաչվում այն անձը, ում քրեական օրենսգրքով չթույլատրված արարքով անմիջականորեն պատճառվել է բարոյական, ֆիզիկական կամ գույքային վնաս: Տուժող է ճանաչվում նաև այն անձը, ում կարող էր անմիջականորեն պատճառվել բարոյական, ֆիզիկական կամ գույքային վնաս, եթե ավարտվեր քրեական օրենսգրքով չթույլատրված արարք կատարելը:
Վերոնշյալ երկու հոդվածների վերլուծությունից բխում է, որ մասնավոր մեղադրանքի գործերով «դիմող» եզրույթը ավելի լայն է, քան «տուժողը»: Քրեական դատավարությունում «դիմող» կարող է հանդիսանալ յուրաքանչյուր ոք, ով իր խախտված իրավունքների պաշտպանության նպատակով դիմել է դատարան, քրեական հետապնդման մարմնին կամ հավատարմագրված փաստաբանին: Անձը «տուժող» ճանաչվում է այն դեպքում, երբ վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից կատարվող ստուգողական գործողությունների արդյունքում պարզվում է, որ անձի իրավունքների խախտումը արդյունք է քրեական օրենքով արգելված արարքի կատարման, և այդ արարքի կատարման հետևանքով դիմողին անմիջականորեն պատճառվել է կամ կարող էր պատճառվել բարոյական, ֆիզիկական կամ գույքային վնաս:
«Դիմողը» քրեադատավարական գործունեության ոլորտ ներգրավվում է սեփական նախաձեռնությամբ, առանց վարույթն իրականացնող մարմնի համապատասխան որոշման, մինչդեռ գործով «տուժող» ճանաչվելու վերաբերյալ քրեական հետապնդման մարմինները կայացնում են ինքնուրույն դատավարական որոշում: Այսինքն՝ նյութերի նախապատրաստման փուլում ՀՀ քրեադատավարական օրենսդրության իմաստով տուժող չկա, «տուժող» քրեադատավարական սուբյեկտը քրեական դատավարությունում ի հայտ է գալիս քրեական գործի հարուցումից հետո կամ գործի հարուցման հետ միաժամանակ՝ վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից կայացվող որոշման հիման վրա:
(…)
Վճռաբեկ դատարանը մասնավոր հետապնդման գործերով «դիմող» դիտում է այն անձանց, ում իրավունքները խախտվել են քրեական օրենսգրքով չթույլատրված արարքով, ինչպես նաև նրանց, ովքեր օրենքի ուժով հանդիսանում են անչափահաս կամ անգործունակ անձանց օրինական ներկայացուցիչներ, եթե խախտվել են նրանց խնամարկյալների իրավունքները:
Վերոնշյալ մոտեցումից բացառություն է այն դեպքը, երբ անձը, ում իրավունքները խախտվել են, իր անօգնական վիճակի կամ այլ օբյեկտիվ պատճառներով չի կարող պաշտպանել իր իրավունքներն ու օրինական շահերը: Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ նման իրավիճակում քրեական գործ հարուցելու առիթն օրինական, իսկ հիմքերը բավարար լինելու դեպքում քրեական գործ հարուցելու մասին որոշում պետք է կայացվի հանրային մեղադրանքի գործերի հարուցման համար սահմանված ընդհանուր կարգով: (…)>>:
Վճռաբեկ դատարանի վերոգրյալ որոշման վերլուծությունից ուղղակիորեն հետևում է, որ դրանում քննարկման առարկա է դարձվել հենց մասնավոր մեղադրանքի կարգով քննվող գործերով քրեական գործ հարուցելու օրինական առիթի հարցը, մասնավորապես այն, թե ով է հանդիսանում մասնավոր մեղադրանքի գործերով քրեական գործ հարուցելու համար <<դիմողը>> և վերլուծելով համապատասխան քրեադատավարական նորմերը, Դատարանը, հանգել է այն եզրակացության, որ այն դեպքում, երբ քրեական օրենսգրքով չթույլատրված արարքով խախտվել են անչափահասի իրավունքները, ապա մասնավոր մեղադրանքի կարգով քննվող գործերով քրեական գործ հարուցելու համար անհրաժեշտ՝ «դիմող»-ը հանդիսանում է անչափահասի օրինական ներկայացուցիչը: Ինչը նշանակում է, որ այն դեպքում, երբ մասնավոր մեղադրանքի կարգով քննվող գործերով քրեական օրենսգրքով չթույլատրված արարքով խախտվել են անչափասի իրավունքները, ապա քրեական գործ կարող է հարուցվել և քրեական հետապնդում իրականացվել, եթե առկա է անչափահասի օրինական ներկայացուցչի բողոքը, որպիսի հանգամանքը տվյալ դեպքում առկա է:
Դատարանը քննարկելով կողմերի հաշտության հիմքով քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և քրեական գործի վարույթը կարճելու նպատակահարմարության հարցը գտնում է, որ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի վերոգրյալ մոտեցումից կարող է (ոչ թե պարտադիր է) բացառություն լինել այն դեպքը, երբ անչափահասի նկատմամբ քրեական օրենսգրքով չթույլատրված արարքով ոտնձգություն իրականացրել է հենց օրինական ներկայացուցիչը (ծնողը), որպիսի դեպքում պետք է գնահատել նաև, թե որքանով է դա բխում երեխայի՝տվյալ դեպքում անչափահաս տուժող Սոնա Եփրեմյանի լավագույն շահերից:
Դատարանի այս հետևությունների համար հիմք է հանդիսանում մասնավորապես ՀՀ սահմանադրական դատարանի 2016 թվականի դեկտեմբերի 20-ի թիվ ՍԴՈ-1333 որոշումը, որում բարձրագույն դատական ատյանը վերլուծելով ՀՀ Սահմանադրության 37-րդ հոդվածը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 59-րդ հոդվածի 4-րդ մասը, 77-րդ հոդվածի 4-րդ մասի 3-րդ կետը, դրանք համադրելով միմյանց, ինչպես նաև միջազգային իրավական ակտերի հետ՝ նշել է հետևյալը. <<(…) ՀՀ սահմանադրական դատարանը գտնում է, որ իրավակիրառ պրակտիկայում չպետք է փորձել երեխայի լսվելու իրավունքը պայմանավորել տարիքային սահմանափակումով, ինչն ուղղակիորեն առկա չէ վեճի առարկա հոդվածներում [քր. դատ. օր-ի 59-րդ հոդվ. 4-րդ մաս, 77-րդ հոդվ. 4-րդ մասի 3-րդ կետ] և չի բխում Սահմանադրության 37-րդ հոդվածի պահանջներից: Վարույթն իրականացնող մարմինն է պարտավոր ապահովել երեխայի լսվելու իրավունքի իրացումը՝ անկախ տարիքից, հաշվի առնել այն և առաջնահերթ կարգով երեխայի շահերից ելնելով որոշում կայացնել: (…)
[Չ]ի բացառվում այնպիսի հնարավոր իրվիճակներ, ինչպիսիք են, մասնավորապես, կասկածյալի կամ մեղադրյալի կարգավիճակում հենց փոքրահասակի ծնողի հայտնվելը, որպիսի պարագայում փոքրահասակի մյուս ծնողն է հանդես գալիս որպես օրինական ներկայացուցիչ: Նման իրավիճակում ծնողների միջև հնարավոր հաշտությունը՝ կախված տարբեր օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ հանգամանքներից, կարող է բխել կամ չբխել երեխայի լավագույն շահերից: Վերջինիս գնահատման պարտականությունը վարույթն իրականացնող մարմնին է վերապահված (…)>>:
Դատարանը փաստում է, որ ՍԴՈ-1333 որոշմամբ ձևավորած իրավական դիրքորոշման համաձայն, եթե մասնավոր մեղադրանքի գործերով ենթադրյալ հանցագործությամբ վնաս է պատճառվել անչափահասին և ենթադրյալ հանցագործությունը կատարվել է անչափահասի ծնողի կողմից, ապա հաշվի առնելով անչափահասի կարծիքը, տուժող Թամարա Հովհաննիսյանի և անչափահաս տուժող Ս.Եփրեմյանի օրինական ներկայացուցչի և ամբաստանյալի հաշտության առկայության պայմաններում քրեական հետապնդման դադարեցումը և քրեական գործով վարույթի կարճումը տվյալ դեպքում լիարժեքորեն բխում է երեխայի՝ տուժող Ս.Եփրեմյանի լավագույն շահերից:
Անդրադառնալով անչափահաս տուժող Սոնա Եփրեմյանի ծնողի` Եփրեմ Պետրոսյանի ամբաստանյալի կարգավիճակում հայտնվելու և Սոնա Եփրեմյանի մյուս ծնողի` Թամարա Հովհաննիսյանի կողմից որպես Ս.Եփրեմյանի օրինական ներկայացուցիչ հանդես գալու պայմաններում ծնողների միջև առկա հաշտության պայմաններում քրեական գործի վարույթի կարճման նպատակահարմարությանը, Դատարանը գտնում է, որ վերը հիշատակված իրավակարգավորումների ուժով` կախված տարբեր օբյեկտիվ հանգամանքներից, ամբաստանյալ Եփրեմ Պետրոսյանի և տուժող Թամարա Հովհաննիսյանի /այդ թվում նաև` անչափահաս տուժող Ս.Եփրեմյանի օրինական ներկայացուցչի կարգավիճակում/ հաշտությունը բխում է անչափահաս տուժող Ս.Եփրեմյանի լավագույն շահերից, այն է՝ ծնողների կողմից երեխայի դաստիարակման գործընթացում նրանցից յուրաքանչյուրի դերակատարումն ունենալու և ընտանիքում բարոյահոգեբանական առողջ մթնոլորտի կայունությունն ապահովելու միջոցով երեխայի բարեհաջողությանն աջակցելու, երեխայի հոգեկան աշխարհին վնաս պատճառելու հնարավոր հետևանքները բացառելու հանգամանքները: Բացի այդ, դատարանը հաշվի է առնում նաև, որ միջնորդությունն քննության առնելու պահին անչափահաս տուժող Ս.Եփրեմյանի 14 տարին լրացել է, ինչպես նաև, որ քրեական գործի դատական քննության նախապատրաստական փուլում անչափահաս տուժող Ս.Եփրեմյանը դատարանի հարցերին պատասխանելիս հուզվում էր, և որ ամբաստանյալ Եփրեմ Պետրոսյանը հանդիսանում է Սոնա Եփրեմյանի հայրը և հոգում է վերջինիս կարիքները:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 5-րդ կետի համաձայն քրեական գործ չի կարող հարուցվել և քրեական հետապնդում չի կարող իրականացվել, իսկ հարուցված քրեական գործի վարույթը ենթակա է կարճման, եթե տուժողը հաշտվել է կասկածյալի կամ մեղադրյալի հետ:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը, Աշոտ Սիմոնի Բաբայանի վերաբերյալ գործով 2013 թվականի հուլիսի 13-ի որոշմամբ, վերլուծելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 5-րդ կետի և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 73-րդ հոդվածի ձևակերպումները, արձանագրել է, որ տուժողի և հանցանք կատարած անձի հաշտության վերաբերյալ դրանցում առկա ձևակերպումները տարբեր են: Մասնավորապես, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 5-րդ կետը` որպես հաշտության հիմքով անձին քրեական պատասխանատվությունից ազատելու նախապայման, նշում է հանցանք կատարած անձի հետ տուժողի հաշտվելը, իսկ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 73-րդ հոդվածն ընդհակառակը` տուժողի հետ հանցանք կատարած անձի հաշտվելը: Այլ կերպ` ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 5-րդ կետի իմաստով հաշտության փաստի հաստատման համար բավարար է արձանագրել, որ հաշտվել է տուժողը, իսկ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 73-րդ հոդվածի իմաստով` հանցանք կատարած անձը:
Նույն որոշմամբ` ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արտահայտել այն մասին, որ (...) Հանցանք կատարած անձի համար հաշտությունը հանցանքի կատարման մեջ իրեն մեղավոր ճանաչելն է, այդ արարքի համար զղջալը, ափսոսանք հայտնելը, իսկ տուժողի համար՝ հանցանք կատարած անձին ներելը: Բացի այդ, հաշտությունը ենթադրում է տուժողի և ենթադրյալ հանցագործի կամավոր և փոխադարձ համաձայնություն միմյանց հետ հաշտվելու վերաբերյալ: Այսինքն` հաշտությունը պետք է լինի ինչպես գործողություն, այնպես էլ փոխադարձ գործողությունների արդյունք: Հաշտության կամավոր և փոխադարձ բնույթի բացակայության դեպքում վարույթն իրականացնող մարմինը չի կարող որոշում կայացնել հաշտության հիմքով քրեական գործի վարույթը կարճելու և քրեական հետապնդումը դադարեցնելու վերաբերյալ: Այլ կերպ` հաշտությունը երկու կողմերի փոխադարձ կամահայտնությունն է, այն երբեք չի կարող կրել միակողմանի բնույթ, և եթե տուժողը ցանկություն է հայտնում հաշտվելու, իսկ հանցանք կատարած անձը դրա դեմ առարկում է, կամ հակառակը, ապա հաշտության հիմքով քրեական գործի վարույթը կարճելու և քրեական հետապնդումը դադարեցնելու իրավական հիմքը բացակայում է: Նույն կերպ, հաշտությունը կամավոր և փոխադարձ չի կարող համարվել, հետևաբար` այդ հիմքով քրեական գործի վարույթը չի կարող դադարեցվել, եթե հաշտությունը հետևանք է տուժողի նկատմամբ հանցանք կատարած անձի գործադրած ոչ իրավաչափ ներգործության (տես ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` Աշոտ Սիմոնի Բաբայանի վերաբերյալ գործով 2013 թվականի հուլիսի 13-ի որոշումը):
Շարադրված իրավադրույթների և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշման լույսի ներքո վերլուծելով սույն որոշմամբ արձանագրված փաստական տվյալները` Դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալ Եփրեմ Յուրիի Պետրոսյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել, զղջացել և ափսոսանք հայտնել կատարածի համար, հաշտվել է տուժողների հետ, իսկ վերջիններս ներել են Եփրեմ Պետրոսյանին, հաշտվել են նրա հետ, այսինքն դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Եփրեմ Յուրիի Պետրոսյանի և տուժող Թամարա Հովհանիսյանի, ով հանդիսանում է նաև տուժող Սոնա Եփրեմյանի օրինական ներկայացուցիչը, միջև հաշտությունը կամավոր է և փոխադարձ, որպիսի հանգամանքը տվյալ դեպքում բացառում է Եփրեմ Յուրիի Պետրոսյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումն և այն ենթակա է դադարեցման, իսկ քրեական գործի վարույթը կարճման:
Անդրադառնալով Եփրեմ Յուրիի Պետրոսյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագրության հարցին Դատարանը գտնում է, որ այն պետք է վերացնել` ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 151-րդ հոդվածի 2-րդ մասի հիմքով:
Դատարանն արձանագրում է նաև, որ սույն քրեական գործով քաղ. հայց չի ներկայացվել, դատական ծախսեր չկան:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսհրքի 232-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
<<Գույքի վրա կալանք դնելը կիրառվում է քաղաքացիական հայցը, գույքի հնարավոր բռնագրավումը, բռնագանձումը և դատական ծախսերն ապահովելու համար>> :
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 238-րդ հոդվածի համաձայն`
<<1. Գույքը, քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի որոշմամբ, ազատվում է կալանքից, եթե քաղաքացիական հայցը հետ վերցվելու, կասկածյալին կամ մեղադրյալին վերագրվող արարքի որակումը փոխվելու հետևանքով կամ այլ պատճառներով վերացել է գույքի վրա կալանք դնելուց բխող սահմանափակումների կիրառման անհրաժեշտությունը:
2.Քաղաքացիական հայցվորի կամ այլ շահագրգիռ անձանց միջնորդությամբ դատարանն իրավունք ունի գույքի վրա դրված կալանքը պահպանել նաև քրեական գործով վարույթի ավարտից հետո` մեկ ամսվա ընթացքում>>:
Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ քրեական գործով քաղ. հայց չի հարուցվել և դատական ծախսեր չկան, ուստի դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Եփրեմ Յուրիի Պետրոսյանի անվամբ հաշվառված գույքի` <<Mercedes Benz 200>> մակնիշի 70LS500 համարանիշի ավտոմեքենայի վրա դրված կալանքը պետք է վերացնել, քանի որ վերացել է դրանից բխող սահմանափակումների կիրառման անհրաժեշտությունը:
Դատարանը գտնում է, որ որոշումն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո իրեղեն ապացույց ճանաչված <<Պիկապ>> մակնիշի մետաղյա սև գույնի խաղալիք ավտոմեքենան պետք է վերադարձնել տուժող Թամարա Հովհաննիսյանի տնօրինությանը:
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35 հոդվածի 1-ին մասի 5-րդ կետով, 41-րդ, 379-րդ, 427-րդ հոդվածներով դատարանը,

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Ամբաստանյալ Եփրեմ Յուրիի Պետրոսյանի (ծնված 21.06.1975թ., ք.Երևան, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, ամուսնացած, չի աշխատում, բարձրագույն կրթությամբ, նախկինում չդատված, խնամքին մեկ անչափահաս երեխա, հաշվառված և փաստացի բնակվում է ք.Երևան, Պռոշյան 1-ին նրբանցք, 70/3 տուն) նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործություն կատարելու համար քրեական հետապնդումը դադարեցնել և քրեական գործի վարույթը կարճել` տուժողի հետ հաշտվելու հիմքով:
Եփրեմ Յուրիի Պետրոսյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագրությունը վերացնել:
Եփրեմ Պետրոսյանի անվամբ հաշվառված գույքի` <<Mercedes Benz 200>> մակնիշի 70LS500 համարանիշի ավտոմեքենայի վրա դրված կալանքը վերացնել:
Որոշումն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո իրեղեն ապացույց ճանաչված <<Պիկապ>> մակնիշի մետաղյա սև գույնի խաղալիք ավտոմեքենան վերադարձնել տուժող Թամարա Հովհաննիսյանի տնօրինությանը:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:


ԴԱՏԱՎՈՐ` Դ. ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ