ԵԱՔԴ/0178/01/17


ԴԱՏԱՎՃԻՌ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ

Նախագահությամբ դատավոր` Դ. Գրիգորյան
քարտուղարությամբ` Հ.Դաջունցի,
Գ.Վարդանյանի
Մասնակցությամբ
մեղադրող` Դ.Աղաջանյանի
պաշտպան` Ա.Ջուվանովայի

Դռնբաց դատական նիստում 2018 թվականի հունիսի 15-ին Երևան քաղաքում քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Խաչատուր Սեյրանի Գասպարյանի, ծնված 1982 թվականի մարտի 10-ին, Գյումրի քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, ամուսնացած, նախկինում դատված.
1.Շիրակի ժող. դատարանի 11.06.2001թ. դատավճռով ՀԽՍՀ քրեական օրենսգրքի 212-րդ հոդվածով 15-92-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 86-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, 37-րդ հոդվածի կիրառմամբ դատապարտվել է ազատազրկման 2 տարի ժամկետով, կիրառվել է 12.06.2001թ. Համաներման ակտը և 22.06.2001թ. ազատվել է պատժի կրումից:
2.Կենտրոնական դատարանի 12.03.2003թ. դատավճռով ՀԽՍՀ քրեական օրենսգրքի 88-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, 92-րդ հոդվածի 2-րդ մասով դատապարտվել է ազատազրկման 9 տարի ժամկետով: Նույն դատարանի 07.08.2003թ. որոշմամբ արարքները վերաորակվել են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 175-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով և 177-րդ հոդվածի 4-րդ մասով և պատիժ է նշանակվել ազատազրկում 5 տարի ժամկետով, տուգանք` 75.000 ՀՀ դրամ: 2 տարի 5 ամիս 4 օր պատիժը կրելուց ազատվել է պայմանական վաղաժամկետ` 03.06.2004թ.:
3.Շիրակի ժող. դատարանի 20.12.2004թ. դատավճռով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ, 67-րդ և 69-րդ հոդվածների կիրառմամբ դատապարվել է ազատազրկման 2 տարի 11 ամիս 27 օր:
4.Լոռու ընդհանուր իրավասության դատարանի 26.05.2005թ. դատավճռով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-177-րդ հոդվածի 4-րդ մասով դատապարտվել է ազատազրկման 2 տարի 11 ամիս 27 օր և տուգանք` 100.000 ՀՀ դրամ: 10 ամիս 24 օր պատիժը կրելուց ազատվել է պայմանական վաղաժամկետ` 14.11.2006թ.:
5. Հյուսիսային քրեական դատարանի 11.11.2008թ. դատավճռով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով, 324-րդ հոդվածի 1-ին մասով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի կիրառմամբ դատապարտվել է ազատազրկման 5 տարի ժամկետով: Էրեբունի և Նուբարաշեն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 08.09.2011թ. որոշմամբ արարքները համապատասխանեցվել են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետին, 324-րդ հոդվածի 1-ին մասին և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի 3-րդ մասի կիրառմամբ պատիժ է նշանակվել ազատազրկում` 4 տարի ժամկետով:
6. Էրեբունի և Նուբարաշենի ընդհանուր իրավասության դատարանի 17.04.2009թ. դատավճռով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 67-րդ հոդվածի կիրառմամբ դատապարտվել է ազատազրկման 6 տարի ժամկետով: Նույն դատարանի 08.09.2011թ. որոշմամբ արարքը վերաորակվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 67-րդ հոդվածի կիրառմամբ դատապարտվել է ազատազրկման` 3 տարի 6 ամիս ժամկետով: Պատժի կրումից ազատվել է ժամկետին` 17.10.2012թ.-ին:
7. Մոսկվայի Պրեբրաժենսկի ժ. դատարանի 22.09.2013թ. դատավճռով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 228-րդ հոդվածի 1-ին մասով դատապարտվել է ազատազրկման 1 տարի ժամկետով:
8. Պրեոբրաժենսկի շրջ. դատարանի 04.06.2015թ. դատավաճռով ՌԴ քրեական օրենսգրքի 158-րդ հոդվածի 2-րդ մասի Վ.Գ և 30-րդ հոդվածի 3-րդ մասով դատապարտվել է ազատազրկման 2 տարի ժամկետով:
Հաշվառված է Շիրակի մարզ, ք.Գյումրի, Աթարբեկյան փողոց, տուն 192:
Սույն գործով կալանքի տակ չի եղել:
Մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, իրեն մեղավոր է ճանաչել լիովին:

1.Գործի դատավարական նախապատմությունը

ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Արաբկիրի բաժնի հետաքննության բաժանմունքի տեսուչ Գ.Մանուկյանի 2017 թվականի սեպտեմբերի 23-ի որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետի հատկանիշներով հարուցվել է թիվ 14878717 քրեական գործը:
ՀՀ քննչական կոմիտեի Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնի ավագ քննիչ Ն.Իսկոյանի 2017թ. սեպտեմբերի 25-ի որոշմամբ թիվ 14878717 քրեական գործը ընդունվել է վարույթ և կատարվել նախաքննություն:
Նախաքննության մարմնի կողմից ամբաստանյալ Խաչատուր Սեյրանի Գասպարյանին 25.10.2017թ. մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով կետերով այն բանի համար, որ նա 2017 թվականի սեպտեմբերի 19-ին ժամը 19:00-ի սահմաններում, թիվ 5 երթուղային միկրոավտոբուսի սրահում գաղտնի հափշտակել է Երևան քաղաքի Ն.Դուման 1-ին շենքի բնակիչ Արայիկ Դավթյանի դրամապանակը, որի մեջ եղել է 30.000 ՀՀ դրամ գումար և <<Արդշինբանկ>> ՓԲԸ-ի բանկային քարտը, որից հետո նույն օրը ժամը 19:30-ի սահմաններում, հիշյալ բանկային քարտով, ապօրինի մուտք գործելով Երևան քաղաքի Կիևյան փողոցի 12-րդ հասցեում գտնվող <<Հայբիզնեսբանկ>> ՓԲԸ-ին պատկանող` որպես պահեստարան հանդիսացող բանկոմատ և հավաքելով բանկայաին քարտի գաղտնաբառը, կանխիկացման եղանակով գաղտնի հափշտակել է Արայիկ Դավթյանի բանկային հաշվեհամարին գտնվող, զգալի չափերի 57.000 ՀՀ դրամ գումարը, սակայն հանցանքն իր կամքից անկախ հանգամանքներով ավարտին չի հասցրել, քանի որ գումարը կանխիկացնելուց անմիջապես հետո բռնվել է ոստիկանության աշխատակիցների կողմից:
Ամբաստանյալ Խաչատուր Սեյրանի Գասպարյանի նկատմամբ 2017 թվականի հոկտեմբերի 18-ի որոշմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել չհեռանալու մասին ստորագրությունը:
2017 թվականի նոյեմբերի 21-ին Խաչատուր Սեյրանի Գասպարյանի վերաբերյալ թիվ 14878717 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է դատարան, որտեղ քրեական գործին շնորհվել է թիվ ԵԱՔԴ/0178/01/17 համարը:


2. Արագացված դատական քննություն

Մինչ դատաքննություն սկսելն ամբաստանյալ Խաչատուր Սեյրանի Գասպարյանը միջնորդեց դատական քննությունն անցկացնել արագացված կարգով: Նա հայտարարեց, որ միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, մինչև միջնորդությունը ներկայացնելը խորհրդակցել է պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու հետևանքները, առաջադրված մեղադրանքն իրեն պարզ է, համաձայն է մեղադրանքի հետ:
Պաշտպան Ա.Ջուվանովան միացավ միջնորդությանը:
Տուժող Ա.Դավթյանը դիմումով նշել է, որ ամբաստանյալ Խաչատուր Սեյրանի Գասպարյանի դեմ բողոք, պահանջ, քաղ. հայց չունի, չի առարկում արագացված կարգով դատական քննություն կիրառելու դեմ:
Մեղադրողը ինչպես մեղադրական եզրակացությունը հաստատելիս, այնպես էլ դատական նիստին ընթացքում առարկեց արագացված կարգով դատական քննություն կիրառելու դեմ` պատճառաբանելով, որ առկա է վտանգավոր ռեցիդիվ:
Դատարանը, հաշվի առնելով, որ մեղադրողի կողմից արագացված դատական քննության կիրառման դեմ առարկելու կապակցությամբ բերված պատճառաբանություններն ինքնին չեն կարող հիշյալ միջնորդությունը մերժելու հիմք հանդիսանալ և համոզվելով, որ առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1-րդ և 375.2-րդ հոդվածներով նախատեսված պայմանները, որոշում է կայացրել արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին:
Դատարանը հիմք ընդունելով մեղադրանքի հիմքում դրված ապացույցները` գտնում է, որ ամբաստանյալ Խաչատուր Սեյրանի Գասպարյանը կատարել է իրեն մեղսագրված հանցանքը:

3. Դատարանի իրավական վերլուծությունները

Առաջադրված մեղադրանքն ամբաստանյալ Խաչատուր Սեյրանի Գասպարյանի կողմից ընդունելու և դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու պայմաններում դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Խաչատուր Սեյրանի Գասպարյանի կողմից, նրա մեղավորությամբ՝ պահեստարան ապօրինի մուտք գործելով գողության` ուրիշի գույքի զգալի չափերով գաղտնի հափշտակության փորձը, ապացուցված է, նրա արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին, որով էլ նա ենթակա է պատասխանատվության և պատժի:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն պատիժ նշանակելիս, պատժաչափը որոշելիս դատարանը հաշվի է առնում արարքի բնույթն ու հանրության համար դրա վտանգավորության աստիճանը, ամբաստանյալի անձը, նրա պատասխանատվությունը, պատիժը մեղմացնող, ծանրացնող հանգամանքները, գործի ողջ նյութերը, իսկ հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Կարեն Հարությունյանի վերաբերյալ գործով վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներ, մասնավորապես` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածները հանգել է այն հետևության, որ պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով` հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար (տե'ս ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` Կարեն Հարությունյանի վերաբերյալ գործով 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ի ՎԲ-201/07 որոշումը):
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը 2012թ. նոյեմբերի 1-ին Սերոբ Սարգսյանի վերաբերյալ թիվ ՍԴ/0109/01/12 գործով արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. (…) պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են`
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
(…) պատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ՝ ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները՝ ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն:
Վճռաբեկ դատարանը գտել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի գրեթե բոլոր հոդվածների սանկցիաներում ամրագրված վերոնշյալ մոտեցումը պայմանավորված է այն տրամաբանությամբ, որ քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են: Ուստի կոնկրետ արարքի և անձի նկատմամբ համընդհանուր քրեական օրենքով նախատեսված սանկցիան կիրառելիս դատարանը պետք է որոշակի հայեցողություն դրսևորի:
Այսինքն` առանց դատարանի հայեցողության պատժի անհատականացումն անհնար է:
(…) Պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հանգամանքների հայեցողական և ոչ երբեք կամային գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից (տե°ս Նարեկ Գևորգի Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշման 14-րդ, 22-23-րդ կետերը):
Ուսումնասիրելով ամբաստանյալ Խաչատուր Սեյրանի Գասպարյանի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները, ամբաստանյալ Խաչատուր Սեյրանի Գասպարյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, մասնավորապես այն, որ Խաչատուր Սեյրանի Գասպարյանը կատարել է միջին ծանրության հանցանք, որի համար նախատեսված ազատազրկման ձևով պատժի առավելագույն ժամկետը հինգ տարի է, նախկինում դատված է, Խ.Գասպարյանի վերաբերյալ առկա էպիկրիզի և տեղեկանքի համաձայն վերջինիս մոտ ախտորոշվել է աջ թոքի վ/բ-ի ինֆիտրատիվ, խոցային հիվանդություն, 12 մատնյա աղու կոճղեզի խոցի սպի, էռոզիվ գաստրիտ հիվանդությունները:
Ամբաստանյալ Խաչատուր Սեյրանի Գասպարյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ, նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մասով, չկան:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասով դատարանն որպես այդպիսին դիտում է նրա անկեղծորեն զղջալը:
Խաչատուր Սեյրանի Գասպարյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանք, նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 63-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով դիտվում է հանցանքը կատարելու ռեցիդիվը (վտանգավոր ռեցիդիվ):
ՀՀ քր. օր-ի 34 հոդվածի համաձայն՝ «Հանցափորձ է համարվում ուղղակի դիտավորությամբ կատարված այն գործողությունը (անգործությունը), որն անմիջականորեն ուղղված է հանցանք կատարելուն, եթե հանցագործությունն ավարտին չի հասցվել անձի կամքից անկախ հանգամանքներով»:
ՀՀ քր. օր-ի 65 հոդվածի 1-ին և 3-րդ մասերի համաձայն՝ «Չավարտված հանցագործության համար պատիժ նշանակելիս հաշվի են առնվում հանցավորի կատարած գործողությունների բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը և այն հանգամանքները, որոնց հետևանքով հանցագործությունը ավարտին չի հասցվել:
(...)
Հանցափորձի համար ազատազրկման ձևով պատժի ժամկետը չի կարող գերազանցել քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածով կամ հոդվածի մասով որոշակի ժամկետով ազատազրկման ձևով նախատեսված պատժի առավելագույն ժամկետի երեք քառորդը: (...)»:
Նշված օրենսդրական պահանջը սույն գործով կիրառելի չէ ամբաստանյալ Խաչատուր Գասպարյանի նկատմամբ, քանի որ ՀՀ քր. օր-ի 65 հոդվածի 4.1 կետի համաձայն՝ նշված հոդվածի երկրորդ և երրորդ մասերով նախատեսված կանոնները չեն կիրառվում հանցագործության ռեցիդիվի, վտանգավոր և առանձնապես վտանգավոր ռեցիդիվի դեպքում պատիժ նշանակելիս:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը 2017 թվականի հունիսի 22-ին Նորայր Բորիսի Զաքարյանի վերաբերյալ թիվ ԼԴ4/0031/01/16 քրեական գործով արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. (…)
12. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 67.1-րդ հոդվածի համաձայն.
«1. Հանցագործությունների ռեցիդիվի, վտանգավոր և առանձնապես վտանգավոր ռեցիդիվի դեպքում պատիժ նշանակելիս հաշվի են առնվում կատարված հանցագործությունների քանակը, բնույթը և ծանրությունը, այն հանգամանքները, որոնց հետևանքով նախկին պատիժը բավարար չի եղել մեղավորի ուղղման համար, ինչպես նաև նոր հանցագործության բնույթը, ծանրությունը և հետևանքները։
2. Հանցագործությունների ռեցիդիվի համար նշանակված պատիժը չի կարող պակաս լինել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավելագույն պատժի կեսից։
Հանցագործությունների վտանգավոր ռեցիդիվի համար նշանակված պատիժը չի կարող պակաս լինել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավելագույն պատժի երկու երրորդից։
Հանցագործությունների առանձնապես վտանգավոր ռեցիդիվի համար նշանակված պատիժը չի կարող պակաս լինել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավելագույն պատժի երեք քառորդից»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի 6-րդ մասը սահմանում է, որ. «Դատարանը արագացված կարգով դատական քննության արդյունքում մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ, որը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժի երկու երրորդը փոքր է տվյալ հանցագործության համար նախատեսված առավել մեղմ պատժից` ապա առավել մեղմ պատիժը»։
Մեջբերված իրավադրույթները Վճռաբեկ դատարանը վերլուծել է Ալեք Պողոսյանի գործով որոշմամբ և իրավական դիրքորոշում արտահայտնել առ այն, որ «(…) ՀՀ քրեական օրենսգիրքը հանցագործությունների ռեցիդիվի, իսկ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքը դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու պարագայում նախատեսում են պատիժ նշանակելու տարբեր կանոններ, որոնցից յուրաքանչյուրի կիրառումն անձի համար տարբեր իրավական հետևանքներ է առաջացնում։
Այսպես` ռեցիդիվի պարագայում, կախված դրա տեսակից, նախատեսվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի նվազագույն չափի պարտադիր խստացում (ռեցիդիվի դեպքում նշանակված պատիժը չի կարող պակաս լինել առավելագույն պատժի կեսից, վտանգավոր ռեցիդիվի դեպքում` 2/3-ից, առանձնապես վտանգավոր ռեցիդիվի դեպքում` 3/4-ից), իսկ արագացված դատաքննության դեպքում` կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի պարտադիր մեղմացում (նշանակված պատիժը չի կարող գերազանցել առավել խիստ պատժի 2/3-ը)։ Այլ խոսքով, ռեցիդիվի և արագացված դատաքննության դեպքում առկա են միևնույն հարաբերությունը կարգավորող երկու հատուկ նորմեր, որոնք նախատեսում են պատիժ նշանակելու տարբեր ընթացակարգ։
(…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 67.1-րդ հոդվածի և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի 6-րդ մասի միջև առկա է մրցակցություն, իսկ գործող օրենսդրական կարգավորումներից պարզ չէ, թե դրանցից որն է ենթակա կիրառման և ինչ կարգով։ Այսինքն` նույն հարցի վերաբերյալ առկա են երկու իրարամերժ, հակասող կանոններ։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 67.1-րդ հոդվածի և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի 6-րդ մասի միջև հակասության առկայության վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանը հիմք է ընդունում այն, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 67.1-րդ հոդվածի 2-րդ մասում առկա՝ «սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված պատիժ» և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի 6-րդ մասում առկա՝ «կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատիժ» ձևակերպումները ենթադրում են, որ կատարված հանցագործության համար նախատեսված պատիժ հասկացությունը պետք է մեկնաբանել որպես քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի շրջանակներում որոշվող օրենքով սահմանված պատիժ, իսկ խնդրո առարկա ձևակերպումների այնպիսի մեկնաբանումը, որի պայմաններում «կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատիժը» որոշվում է արդեն իսկ ռեցիդիվի կանոնների կիրառմամբ որոշված պատժաչափի սահմաններում, անթույլատրելի է։
(…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 67.1-րդ հոդվածում և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի 6-րդ մասում կիրառման կարգն ամրագրող համապատասխան կանոնի բացակայության պայմաններում վերոնշյալ նորմերի միջև առկա հակասությունը գործող օրենսդրության շրջանակներում ենթակա է լուծման ընդհանուր կոլիզիոն նորմերի կիրառմամբ։
(…) ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի 6-րդ մասի և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 67.1-րդ հոդվածի հարաբերակցության իրավական կարգավորման անորոշությունը և դրանց միջև առկա հակասությունը պետք է լուծվի հօգուտ անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելու բարենպաստ պայմաններ նախատեսող նորմի, ինչը բխում է ՀՀ Սահմանադրությամբ և միջազգային իրավական ակտերով սահմանված մարդու իրավունքների պաշտպանության հիմնարար դրույթներից։
(...) Վերոգրյալից բացի, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ռեցիդիվի և արագացված դատաքննության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնների համատեղ կիրառումը՝ պայմանավորված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի 6-րդ մասում առկա կարգավորմամբ, ըստ որի` «(...) եթե առավել խիստ պատժի երկու երրորդը փոքր է տվյալ հանցագործության համար նախատեսված առավել մեղմ պատժից` ապա [դատարանը նշանակում է] առավել մեղմ պատիժը», գրեթե բոլոր դեպքերում հանգեցնում է բացարձակ որոշակի սանկցիայի, ինչը հակասում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածով ամրագրված արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի, 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների պահանջներին և դրանց վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի ձևավորած նախադեպային իրավունքին (...)։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ռեցիդիվի և արագացված դատաքննության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնների համատեղ կիրառման դեպքում վերջնական պատիժը միշտ առավել մեղմից փոքր է ստացվում, և դատարանը կարող է նշանակել միայն առավել մեղմ պատիժը։
Այլ խոսքով՝ հանցագործությունների ռեցիդիվի և արագացված դատաքննության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնների համատեղ կիրառումը բացառում է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների կիրառման հնարավորությունը, և դատարանը զրկվում է կոնկրետ դեպքում կատարված հանցագործության բնույթն ու վտանգավորությունը, հանցավորի անձը, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները գնահատելու և անձի նկատմամբ արդարացի պատիժ նշանակելու հնարավորությունից։ Բացի այդ, բացառվում է վերադաս դատական ատյանի կողմից ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 1-ին մասի 4-րդ կետով սահմանված` դատական ակտի բեկանման կամ փոփոխման հիմքի կիրառման հնարավորությունը (...)։
Հետևաբար, գործի քննության արագացված կարգի կիրառման պայմաններում հանցագործությունների ռեցիդիվի և արագացված դատաքննության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնների միաժամանակյա կիրառությունն անթույլատրելի է» (տե՛ս Ալեք Գագիկի Պողոսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի` 2014 թվականի մայիսի 31-ի թիվ ՏԴ/0071/01/13 որոշման 14-21րդ կետերը)։
13. Վերահաստատելով և զարգացնելով Ա.Պողոսյանի գործով որոշմամբ արտահայտած և վերը մեջբերված իրավական դիրքորոշումները՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 67.1-րդ հոդվածի 2-րդ մասում առկա՝ «սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված պատիժ» և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի 6-րդ մասում առկա՝ «կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատիժ» ձևակերպումները ենթադրում են, որ կատարված հանցագործության համար նախատեսված պատիժ հասկացությունը մեկնաբանվում է որպես քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի շրջանակներում որոշվող օրենքով սահմանված պատիժ։ Հիշյալ մեկնաբանման պայմաններում հանցագործությունների ռեցիդիվի և արագացված դատաքննության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնների միջև մրցակցություն կամ հակասություն կարող է առաջանալ այն դեպքում, երբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի նկատմամբ ռեցիդիվի կանոնների կիրառման արդյունքում ստացված պատժի նվազագույն սահմանը մեծ է արագացված դատաքննության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնի կիրառման արդյունքում ստացված պատժի առավելագույն սահմանից, կամ հավասար է դրան։ Բոլոր այն դեպքերում, երբ համապատասխան կանոնների կիրառման արդյունքում ձևավորված պատժի նվազագույն սահմանը փոքր է առավելագույն սահմանից՝ նման հակասության մասին խոսք չի կարող լինել, քանի որ առաջանում է հարաբերական որոշակի սանկցիա՝ ապահովելով պատժի անհատականացման սկզբունքի իրացման հնարավորությունը։
Շարադրված իրավադրույթների և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշման լույսի ներքո, դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի 6-րդ մասի և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 67.1-րդ հոդվածի կանոնների միաժամանակյա կիրառումը հանգեցնում է բացարձակ որոշակի սանկցիայի, այն է` ազատազրկում 3 տարի 4 ամիս ժամկետով, ինչը հակասում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածով ամրագրված արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի, 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների պահանջներին և դրանց վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի ձևավորած նախադեպային իրավունքին: Նման պայմաններում դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալ Խաչատուր Սեյրանի Գասպարյանի վերաբերյալ գործի քննության արագացված կարգի կիրառման պայմաններում հանցագործությունների ռեցիդիվի և արագացված դատաքննության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնների միաժամանակյա կիրառությունն անթույլատրելի է և գտնում է, որ ամբաստանյալ Խաչատուր Գասպարյանի նկատմամբ պետք է կիրառել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի 6-րդ մասի կանոնները, քանի որ հիշյալ կանոնները Խաչատուր Գասպարյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելու բարենպաստ պայմաններ նախատեսող նորմ է հանդիսանում, ինչը բխում է ՀՀ Սահմանադրությամբ և միջազգային իրավական ակտերով սահմանված մարդու իրավունքների պաշտպանության հիմնարար դրույթներից։
Ամբաստանյալ Խաչատուր Սեյրանի Գասպարյանի պատժատեսակը, պատժաչափը որոշելիս, դատարանը հաշվի է առնում վերջինիս պատասխանատվությունը և պատժը մեղմացնող հանգամանքի առկայությունը, առողջական վիճակը, տուժողի կողմից բողոք, պահանջ քաղ. հայց չլինելու հանգամանքը, սակայն միևնույն ժամանակ հաշվի է առնում նաև Խաչատուր Գասպարյանի կողմից կատարած հանցանքի բնույթն ու վտանգավորությանը աստիճանը, օրենքով պաշտպանվող շահը, պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքի առկայությունը և գտնում է, որ պատժի նպատակները կիրականանան ամբաստանյալ Խաչատուր Սեյրանի Գասպարյանի նկատմամբ 2 /երկու/ տարի 6 /վեց/ ամիս ժամկետով ազատազրկման ձևով պատիժը նշանակելու պայմաններում:
Քննարկելով այն հարցը, թե արդյոք ամբաստանյալ Խաչատուր Սեյրանի Գասպարյանը պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը, դատարանը հաշվի է առնում վերջինիս պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքի առկայությունը, առողջական վիճակը, տուժողի կողմից բողոք, պահանջ, քաղ. հայց չլինելու հանգամանքը, սակայն միևնույն ժամանակ հաշվի է առնում նաև Խ.Գասպարյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքի առկայությունը, հանցագործության բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, մասնավորապես, որ վերջինս կատարել է միջին ծանրության հանցանք, որը դասվում է սեփականության դեմ ուղղված հանցագործությունների շարքին, ինչպես նաև նախկինում 6 անգամ դատապարտված լինելը, որպիսի պայմաններում դատարանը գտնում է, որ պատժի նպատակները կիրականանան նշանակված պատիժը Խաչատուր Սեյրանի Գասպարյանի կողմից կրելու պայմաններում և նույն հիմքով անթույլատրելի է ճանաչում ամբաստանյալ Խաչատուր Սեյրանի Գասպարյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառումը:
Քննարկելով ամբաստանյալ Խաչատուր Սեյրանի Գասպարյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցը, դատարանը գտնում է, որ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելն ամբաստանյալ Խաչատուր Սեյրանի Գասպարյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագրությունը պետք է թողնել անփոփոխ:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` դատավճիռ կայացնելիս դատարանը պարտավոր է անդրադառնալ նաև իրեղեն ապացույցների, դատական ծախսերի, գույքի նկատմամբ կիրառված /կիրառվելիք/ արգելանքի, քաղաքացիական հայցի հարցերին: Տվյալ խնդրին անդրադառնալով դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալ Խաչատուր Սեյրանի Գասպարյանի դեմ քաղաքացիական հայց չի ներկայացվել, նրա գույքի վրա արգելանք չի կիրառվել:
Անդրադառնալով իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցին, դատարանը գտնում է, որ դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո իրեղեն ապացույց ճանաչված և քրեական գոծին կցված դրամապանակը, 87.000 ՀՀ դրամը և <<Արդշինբանկ>> ՓԲԸ-ին պատկանող բանկային քարտը պետք է վերադարձնել տուժող Արայիկ Դավթյանի տնօրինությանը:
Դատարանը գտնում է, որ դատական ծախսերն ամբաստանյալ Խաչատուր Սեյրանի Գասպարյանից ենթակա չեն բռնագանձման, քանի որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 168-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով նախատեսված դատական ծախս սույն քրեական գործով չկա, իսկ 2-8-րդ կետերով նախատեսված դատական ծախսերն արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու դեպքում, համաձայն նույն օրենսգրքի 3753 հոդվածի 8-րդ մասի, ամբաստանյալից ենթակա չէ բռնագանձման:
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ, 357-360-րդ, 364-366-րդ, 369-373-րդ, 3751-3754-րդ հոդվածներով, դատարանը`

Վ Ճ Ռ Ե Ց
Խաչատուր Սեյրանի Գասպարյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցագործություն կատարելու մեջ և պատիժ նշանակել ազատազրկում 2 (երկու) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով:
Պատժի ժամկետի սկիզբը հաշվել դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Խաչատուր Սեյրանի Գասպարյանին փաստացի արգելանքի վերցնելու օրվանից:
Մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելն ամբաստանյալ Խաչատուր Սեյրանի Գասպարյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագրությունը թողնել անփոփոխ:
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո իրեղեն ապացույց ճանաչված և քրեական գոծին կցված դրամապանակը, 87.000 ՀՀ դրամը և <<Արդշինբանկ>> ՓԲԸ-ին պատկանող բանկային քարտը վերադարձնել տուժող Արայիկ Դավթյանի տնօրինությանը:
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ է մտնում այն հրապարակվելու պահից մեկամսյա ժամկետում և կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան, բացառությամբ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 1-ին կետով նախատեսված հիմքով:




ԴԱՏԱՎՈՐ` Դ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ