Հիմնական
Գործի համար:
ԵԱՔԴ/0172/01/17
Վիճակագրական տողի համար :
8.28
Պատասխանող
Նիկոլայ Օհանյան
Նիկոլայ Օհանյան Իվան
Նիկոլայ Օհանյան
Նիկոլայ Օհանյան
Դատավոր
Քրեական վերաքննիչ
Անդրանիկ Մնացականյան
Կարեն Մարդանյան
Մհեր Արղամանյան
Արաբկիր Քանաքեռ-Զեյթուն
Մարինե Մելքոնյան
Դատավոր
Քրեական վերաքննիչ
Անդրանիկ Մնացականյան
Կարեն Մարդանյան
Մհեր Արղամանյան
Արաբկիր Քանաքեռ-Զեյթուն
Մարինե Մելքոնյան
| Դատարան | Օր | Ժամ | Դատարանի դահլիճի համար | Ստատուս | Որոշում | Այլ նշումներ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Քրեական վերաքննիչ | 2018-08-27 | 11:00 | 3 | Կայացվել է | ||
| Արաբկիր Քանաքեռ-Զեյթուն | 2018-03-20 | 14:30 | 7-րդ | Կայացել է | ||
| Վճռաբեկ | 2018-02-27 | 15:00 | 7-րդ | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Վճռաբեկ | 2018-02-06 | 16:00 | 1-ին | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Արաբկիր Քանաքեռ-Զեյթուն | 2017-12-07 | 14:00 | 1-ին | Կայացել է |
ԵԱՔԴ/0172/01/17
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ
«27» օգոստոսի 2018թ. ք.Երևան
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան)
Նախագահող դատավոր Ա.Մնացականյան
դատավորներ Կ.Մարդանյան
Մ.Արղամանյան
քարտուղարությամբ Մ.Մահտեսյանի
մասնակցությամբ`
դատախազ Կ.Ստեփանյանի
տուժողի ներկայացուցիչ
Բ.Մարտոյանի
պաշտպան Ա.Հոբոսյանի
ամբաստանյալ Ն.Օհանյանի
դռնբաց դատական նիստում, ՀՀ վճռաբեկ դատարանում գործերի քննության համար սահմանված կանոններով քննության առնելով Նիկոլայ Իվանի Օհանյանի վերաբերյալ քրեական գործով Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2018 թվականի մարտի 20-ի դատավճռի դեմ մեղադրող Կ.Ստեփանյանի վերաքննիչ բողոքը.
Պ Ա Ր Զ Ե Ց՝
Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. 2017 թվականի հունիսի 30-ին ՀՀ ոստիկանության ճանապարհային ոստիկանության ՃՊԾ 1-ին սպայական գումարտակի ՃՏՊ գործերով հետաքննության և վարչական վարույթի իրականացման բաժանմունքի հետաքննիչ Դ.Խանաղյանի որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել և վարույթ է ընդունվել թիվ 60150717 քրեական գործը:
2017 թվականի հուլիսի 4-ին քրեական գործն ընդունվել է ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության վարույթ:
2017 թվականի հոկտեմբերի 19-ին Նիկոլայ Իվանի Օհանյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
Նույն օրը մեղադրյալ Նիկոլայ Օհանյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել ստորագրություն՝ չհեռանալու մասին:
2017 թվականի նոյեմբերի 13-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան:
Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի (այսուհետ նաև` Առաջին ատյանի դատարան) 2018 թվականի մարտի 20-ի դատավճռով Նիկոլայ Օհանյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով և դատապարտվել տուգանքի` նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկի` 200.000 (երկու հարյուր հազար) ՀՀ դրամի չափով:
Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է բերել մեղադրող Կ.Ստեփանյանը, որը Վերաքննիչ դատարանի 2018 թվականի մայիսի 24-ի որոշմամբ ընդունվել է վարույթ:
Վերաքննիչ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստերը.
2. Նիկոլայ Օհանյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ «նա, 2017 թվականի հունիսի 20-ին` ժամը 08:20-ի սահմաններում, «Մերսեդես» մակնիշի 35DN284 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան վարել է Դավիթ Անհաղթ փողոցով` Դրոյի փողոցի կողմից դեպի Կ.Ուլնեցի փողոցի ուղղությամբ, իր ուղեմասի ձախ եզրային գոտով, բաժանարար զույգ հոծ գծերից մոտ 0,5 մետր հեռավորությամբ, շուրջ 30 կմ/ժ արագությամբ: Հասնելով Դավիթ Անհաղթ և Կ.Ուլնեցի փողոցների խաչմերուկին` թույլ է տվել ՀՀ կառավարության 2007 թվականի հունիսի 28-ի թիվ 955-Ն որոշմամբ հաստատված ՀՀ ճանապարհային երթևեկության կանոնների ՃԵԿ-ի 90-րդ կետի պահանջներին հակասող գործողություններ, այն է` ձախ շրջադարձ կատարելիս նախապես չհամոզվելով դրա անվտանգության մեջ և ճանապարհը չզիջելով հանդիպակաց ուղղությունից լուսացույցի թույլատրող ազդանշանի առկայության պայմաններում ուղիղ ընթացող Արմեն Աշոտի Հոխանյանի վարած «Օպել» մակնիշի 34MF990 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենային` խոչընդոտել է վերջինիս երթևեկությանը, իր վարած ավտոմեքենայով ընդհարվել նշված ավտոմեքենային, որի հետևանքով «Օպել» մակնիշի ավտոմեքենայի ուղևոր Ռուզան Գևորգի Ադիբեկյանի առողջությանն անզգուշությամբ պատճառել է ծանր վնաս` ինքն իրեն զրկելով վթարը կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից»:
3. Առաջին ատյանի դատարանի 2018 թվականի մարտի 20-ի դատավճռի համաձայն.
«(...) Դատարանը հիմք ընդունելով մեղադրանքի հիմքում դրված ապացույցները, գտնում է, որ ամբաստանյալ Նիկոլայ Իվանի Օհանյանը կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարք և հանգում է այն հետևության, որ ամբաստանյալին մեղսագրված արարքը որակված է ճիշտ, ուստի նա պետք է քրեական պատասխանատվության ենթարկվի և պատիժ կրի:
(...)
Դատարանը ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, ամբաստանյալ Նիկոլայ Իվանի Օհանյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք է համարում այն, որ նա իրեն մեղավոր է ճանաչել, տվել է խոստովանական ցուցմունքներ, զղջացել է կատարածի համար, նախկինում դատապարտված չի եղել, վատառողջ է, խնամքին է գտնվում հիվանդ կինը, բնութագրվում է դրական Երևան քաղաքի «Նորք 7/5» համատիրության նախագահ Մ.Թամանյանի կողմից:
Ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ չկան:
(...)
Վերլուծելով և գնահատելով վերը նշված հանգամանքները, հաշվի առնելով ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, հանցանքը կատարելուց հետո դրսևորած վարքագիծը` մասնավորապես այն, որ գտնվելով ազատության մեջ գիտակցել է կատարած հանցանքի վտանգավորությունը և մինչ օրս զերծ է մնացել այլ հակաօրինական արարքներ կատարելուց, տվել է խոստովանական ցուցմունքներ, անկեղծորեն զղջացել է կատարածի համար, հետևաբար Դատարանը գտնում է, որ թվարկված հանգամանքներն էականորեն նվազեցնում են հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու իրենց համակցությամբ հնարավորություն են տալիս հանգելու հետևության, որ ամբաստանյալին նպատակահարմար է պատժիչ դաստիարակչական ներգործության ենթարկել հասարակությունից չմեկուսացնելու պայմաններում և ամբաստանյալի նկատմամբ տուգանքի ձևով պատիժ նշանակելու միջոցով տվյալ գործով հնարավոր է հասնել պատժի նպատակներին` սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանն ու հանցագործությունների կանխմանը: Միաժամանակ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալի արարքին համապատասխան պատժելիության սահմանումը կնպաստի նաև քրեական օրենքի ընդհանուր կանխարգելիչ ազդեցությանը, դատարանը նման հետևության է հանգել ելնելով քրեական օրենսդրության սկզբունքներից, սոցիալական արդարության վերականգնման և պատժի նպատակների իրականացման անհրաժեշտությունից, հիմնվելով կատարված հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների բազմակողմանի և օբյեկտիվ գնահատման վրա: Ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս դատարանը ելնում է այն իրողությունից, որ օրենքի առաջնային պահանջը պատժի արդարացիությունն է, որը` որպես քրեական իրավունքի սկզբունք, ձևակերպված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածում, համաձայն որի հանցանք կատարած անձի նկատմամբ պատիժը պետք է լինի արդարացի, անհրաժեշտ և բավարար նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունը կանխելու համար: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի դրույթների համաձայն պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները: Դատարանը միաժամանակ հավաստում է, որ նշանակվող պատժի արդարացիության հարցը լուծելիս դատարանը ճիշտ է գնահատել գործի բոլոր հանգամանքները, քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով, ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է տվյալ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար: Ընդ որում, պատիժ նշանակելիս դատարանն ուղեցույց է ընդունում նաև քրեական օրենքի դրույթն այն մասին, որ հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 3-րդ մաս): Միաժամանակ նշված հանգամանքների ամբողջությունը դատարանին հիմք է տալիս հետևության հանգելու, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով կատարած հանցանքի համար ամբաստանյալի նկատմամբ պետք է պատիժ նշանակել տուգանք, արձանագրելով, որ տվյալ պատիժը համաչափ է կատարած արարքին և բավարար պատժի նպատակներին հասնելու համար: Այդպիսի եզրակացության դատարանը գալիս է հաշվի առնելով արարքի բոլոր փաստական ու քրեաիրավական բնութագրերը:
Անդրադառնալով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված լրացուցիչ պատժի կիրառման խնդրին` Դատարանը փաստում է, որ այդ հոդվածի պատժամասի համաձայն` վերոնշյալ արարք կատարելու համար սահմանված է տուգանք (...), կամ կալանք (...), կամ ազատազրկում (...)` որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով` (...):
(...)
Դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդված 1-ին մասով նախատեսված պատժամասի տառացի մեկնաբանմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի լրացուցիչ պատիժը` որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը, կարող է նշանակվել բացառապես ազատազրկման ձևով նշանակված հիմնական պատժի հետ, քանի որ մյուս պատժատեսակներից` տուգանքից, կալանքից լրացուցիչ այդ պատժատեսակը տարանջատված է ստորակետերով և «կամ» շաղկապով: Դատարանը տվյալ հետևության հանգում է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 199-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, 199.1 հոդվածի 2-րդ մասով և 315.2 հոդվածով սահմանված պատժամասերի վերլուծության արդյունքներով, որոնցում լրացուցիչ պատժատեսակը սահմանված է առանձին-առանձին` նախատեսած բոլոր հիմնական պատիժների հետ»:
Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
4. Բողոք բերած անձն էության մեջ իր անհամաձայնությունն արտահայտելով ամբաստանյալ Նիկոլայ Օհանյանի նկատմամբ լրացուցիչ պատիժ չնշանակելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի եզրահանգման առնչությամբ մասնավորապես նշել է, որ ամբաստանյալ Նիկոլայ Օհանյանի նկատմամբ լրացուցիչ պատիժ չնշանակելը համահունչ չէ ինչպես կատարված հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին, այնպես էլ ամբաստանյալի անձնավորությանը: Անհամատեղելի է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների պահանջների հետ և հակասում է արդարության ու պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին, չի նպաստում սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը, հանցագործությունների կանխմանը:
Արդյունքում բողոքի հեղինակը խնդրել է մասնակիորեն բեկանել վիճարկվող դատական ակտը և ամբաստանյալ Նիկոլայ Օհանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության կատարման համար նշանակել համաչափ լրացուցիչ պատիժ:
Վերաքննիչ դատարանում կողմերի արտահայտած դիրքորոշումները.
5. Դատախազ Կ.Ստեփանյանը պնդել է վերաքննիչ բողոքը և խնդրել է այն բավարարել:
Տուժողի ներկայացուցիչ Բ.Մարտոյանը միացել է դատախազի դիրքորոշմանը:
Ամբաստանյալ Ն.Օհանյանը և Ա.Հոբոսյանն առարկել են վերաքննիչ բողոքի դեմ և խնդրել են այն մերժել:
Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
6. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերի ու հիմնավորումների սահմաններում Վերաքննիչ դատարանը նախևառաջ պետք է պատասխանի այն հարցին թե հիմնավոր է արդյոք Առաջին ատյանի դատարանի եզրահանգումն առ այն, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիայով նախատեսված լրացուցիչ պատիժը` որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը, կարող է նշանակվել բացառապես ազատազրկման ձևով նշանակված հիմնական պատժի հետ:
7. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 50-րդ հոդվածի համաձայն`
«(...)
2. Որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը կիրառվում է և որպես հիմնական, և որպես լրացուցիչ պատիժ:
(...)
4. Մեկ հանցագործության համար կարող է նշանակվել միայն մեկ հիմնական պատիժ: Հիմնական պատժին սույն օրենսգրքով նախատեսված կարգով և դեպքերում կարող է միացվել մեկ կամ մի քանի լրացուցիչ պատիժ:
5. Գույքի բռնագրավումը և որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը` որպես լրացուցիչ պատիժներ կարող են նշանակվել միայն սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված դեպքերում»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 52-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու իրավունքից զրկելը` պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմիններում, կազմակերպություններում որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելը, իսկ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը կատարված հանցանքի բնույթի հետ կապված որոշակի գործունեությամբ զբաղվելն արգելելն է:
(...)
3. Որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը կարող է նշանակվել այն դեպքում, երբ դատարանը, ելնելով հանցավորի պաշտոնավարության կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու ժամանակ նրա կատարած հանցագործության բնույթից, հնարավոր չի գտնում պահպանել որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու նրա իրավունքը:
(...)»:
8. Նախորդ կետում մեջբերված իրավադրությնների վերլուծությունից հետևում է, որ քննարկվող պատժի (որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը) էությունը և նպատակը կայանում է նրանում, որ բոլոր այն դեպքերում, երբ հանցագործության բնույթը կանխորոշվում և պայմանավորված է զբաղեցրած պաշտոնով կամ գործունեությամբ, ապա այս պատժատեսակը կարող է կիրառվել նմանատիպ հանցագործությունները կանխելու համար, քանի որ այդ դեպքում դատապարտյալը զրկվում է պաշտոնի ազատ ընտրության, ժամանակի ընթացքում որոշակի գործունեության իրականացման իրավունքից: Ընդ որում` եթե հանցագործության բնույթը կապված չէ մասնագիտական գործունեության, զբաղեցրած պաշտոնի հետ, ապա դատապարտյալը չի կարող զրկվել այդ իրավունքից: Այլ կերպ՝ օրենսդիրը քննարկվող լրացուցիչ պատժատեսակը պայմանավորել է կատարված հանցագործության բնույթով և այդ հանցագործության կատարման մեջ անձի մասնագիտական գործունեության ներազդեցությամբ, այլ ոչ թե այս կամ այն կոնկրետ պատժատեսակի (ների) հետ կիրառելի լինելու (կամ չլինելու) հանգամանքով:
9. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիան ունի հետևյալ բովանդակությունը՝ §պատժվում է տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի առավելագույնը երկուհարյուրապատիկի չափով, կամ կալանքով՝ մեկից երեք ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով՝ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով կամ առանց դրա¦:
Տվյալ դեպքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիան նախատեսում է երեք հիմնական և ինքնուրույն նշանակվող պատիժներ, իսկ հիմնական պատիժները թվարկելուց հետո, նախատեսվում է լրացուցիչ պատիժը:
§Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին¦ ՀՀ օրենքի 41-րդ հոդվածի համաձայն՝
§1. Նորմատիվ իրավական ակտի նորմը մեկնաբանվում է` հաշվի առնելով նորմատիվ իրավական ակտն ընդունելիս այն ընդունող մարմնի նպատակը՝ ելնելով դրանում պարունակվող բառերի և արտահայտությունների տառացի նշանակությունից, ամբողջ հոդվածի, գլխի, բաժնի կարգավորման համատեքստից, այն նորմատիվ իրավական ակտի դրույթներից, ի կատարումն որի ընդունվել է այդ ակտը, տվյալ նորմատիվ իրավական ակտով սահմանված սկզբունքներից, իսկ այդպիսի սկզբունքներ սահմանված չլինելու դեպքում` տվյալ իրավահարաբերությունը կարգավորող իրավունքի ճյուղի սկզբունքներից¦:
10. Հիմք ընդունելով սույն որոշման 7-9-րդ կետերը, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիայի նման ձևակերպումը չի կարող վկայել, որ լրացուցիչ պատիժը միայն վերաբերելի և թույլատրելի է ազատազրկում պատժատեսակին, Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ՝ տվյալ դեպքում լրացուցիչ պատիժը նույնքան վերաբերելի է մյուս հիմնական պատիժներին ևս: Ուստի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիայով նախատեսված լրացուցիչ պատիժը կարող է նշանակվել այդ սանկցիայով նախատեսված հիմնական պատիժներից յուրաքանչյուրի հետ:
11. Նախորդ կետում արված եզրահանգման լույսի ներքո Վերաքննիչ դատարանը պետք է պատասխանի նաև հետևյալ հարցին. քրեական պատժի նպատակների և պատժի արդարության սկզբունքի տեսանկյունից հիմնավորված է արդյոք ամբաստանյալ Նիկոլայ Օհանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիայով նախատեսված լրացուցիչ պատիժ չնշանակելը.
12. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերի համաձայն`
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները։
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը, թիվ ՎԲ-142/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-50/07, ՎԲ-201/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԵԿԴ/0042/01/11, ԵՇԴ/0143/01/13, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում անդրադառնալով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին, կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ հանցավորի անձին և հանցագործության վտանգավորության բնույթին ու աստիճանին համաչափ քրեաիրավական ներգործության միջոց ընտրելու, ինչպես նաև դրա շրջանակներում համաչափ պատժաչափ սահմանելու պահանջն ուղղակիորեն բխում է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների, մասնավորապես` արդարության և պատասխանատվության անհատականացման հիմնարար սկզբունքների բովանդակությունից։ Արդարացի է այն պատիժը, որի ընտրությունը գործի բոլոր հանգամանքների` հանցագործության վտանգավորության բնույթի և աստիճանի (հանցագործության մեղքի ձև, շարժառիթ, նպատակ, պատճառված վնասի չափ, եղանակ, գործիքներ ու միջոցներ և այլն), հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների, մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների ամբողջական ու բազմակողմանի վերլուծության արդյունք է և բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված` պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից։ Վերոնշյալ պահանջներից նահանջը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։
Պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործությանը քրեաիրավական միջոցներով արձագանքելու պարտադիրությամբ, ինչպես նաև հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ։ Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար` պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից։ Պատիժ նշանակելու սկզբունքի բովանդակությունն ընդգրկում է դատապարտյալի, տուժողի և հասարակության վերաբերմունքը նշանակված պատժի նկատմամբ։ Ուստի պատիժ նշանակելիս արդարության սկզբունքը դատարանից պահանջում է ողջամտորեն հաշվի առնել արդարության մասին վերոնշյալ սուբյեկտների կարծիքը, որը պետք է կիրառվի պատժի նշանակման մյուս սկզբունքների, ինչպես նաև պատժի նպատակների համատեքստում (տե՛ս Նարեկ Գևորգի Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի` 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշման 16-րդ կետը)։
Լ.Վարդանյանի և Զ.Այվազյանի վերաբերյալ գործով որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ «(... ) ՀՀ քրեական օրենսգիրքը չի մասնավորեցնում և չի տարբերակում հիմնական և լրացուցիչ պատիժ նշանակելու սկզբունքները և նպատակները, որից հետևում է, որ անկախ այն հանգամանքից, թե անձի նկատմամբ նշանակվում է հիմնական թե հիմնական և լրացուցիչ պատիժ իրար հետ համակցված, դատարանը բոլոր դեպքերում պարտավոր է առաջնորդվել քրեական օրենսգրքում ամրագրված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով (օրինականություն, արդարություն, պատժի անհատականացում, մարդասիրություն) և պատժի նպատակներին հասնելու օրենսդրական կարգադրանքով։ Այլ կերպ` պատժի նշանակման ընդհանուր սկզբունքներն ու նպատակները հավասարապես վերաբերում են ինչպես հիմնական, այնպես էլ լրացուցիչ պատիժներին։ Օրենքով սահմանված պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից դատարանը, հաշվի առնելով հանցագործության բնույթը, արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը և հանցագործի անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները, մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ պետք է նշանակի այնպիսի պատիժ (հիմնական կամ հիմնական և լրացուցիչ), որը կբխի վերոթվարկած չափանիշներից և կապահովի պատժի նպատակների լիարժեք իրացվելիությունը (տե՛ս Լիլիթ Ավետիքի Վարդանյանի և Զարինե Արթուրի Այվազյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի` 2016 թվականի հունիսի 24-ի թիվ ԵԱՔԴ/0016/01/14 որոշման 13-րդ կետը)։
Հաշվի առնելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության բնույթն ու առանձնահատկությունները` ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր մի շարք որոշումներում (թիվ ԳԴ1/0003/01/10, ԵԷԴ/0201/01/11, ԵԱՆԴ/0122/01/12, ԳԴ/0014/01/14, ՇԴ3/0014/01/15, ԵԱՔԴ/0075/01/16) իրավական դիրքորոշումներ է ձևավորել նշված հանցանքը կատարած անձանց նկատմամբ պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս հաշվի առնվող հանգամանքների վերաբերյալ։ Մասնավորապես, ՀՀ վճռաբեկ դատարանը փաստել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի վերաբերյալ գործերով վերոնշյալ հարցերը լուծելիս դատարանները, ի թիվս այլոց, պետք է հատկապես հաշվի առնեն՝
ա) հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները,
բ) ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը: Այս կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը, մասնավորապես նշել է, որ ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը բացահայտելու համար դատարանները պետք է գնահատման ենթարկեն, թե ճանապարհային երթևեկության կանոնների տվյալ խախտման արդյունքում, ինչպես ընդհանուր առմամբ, այնպես էլ կոնկրետ իրադրությունում որքանով էր հավանական ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հնարավորությունը և որքանով էր ակնհայտ տրանսպորտային միջոցը վարողի համար իր կողմից թույլ տված խախտման և հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման միջև պատճառական կապի զարգացման հավանականությունը (տե´ս Էդմոն Ասատրյանի գործով 2012 թվականի օգոստոսի 24-ի թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 որոշման 18-րդ կետը):
գ) ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը։ Այս կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը, մասնավորապես նշել է, որ դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն այն հանգամանքին, թե տրանսպորտային միջոցի վարորդը ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումն արդյոք գիտակցաբար է թույլ տվել (տե´ս Էդմոն Ասատրյանի գործով 2012 թվականի օգոստոսի 24-ի թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 որոշման 18-րդ կետը): Բացի այդ, կարևոր նշանակություն ունի այն հարցի պարզումը, թե ճանապարհային երթևեկության կանոնները Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 10-11-րդ հոդվածների իմաստով դիտավորությամբ, թե անզգուշությամբ են խախտվել։ Ճանապարհային երթևեկության կանոնները դիտավորությամբ խախտելը վկայում է հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության հանրային վտանգավորության առավել բարձր աստիճանի մասին (տե´ս Գագիկ Ղուկասյանի գործով 2017 թվականի ապրիլի 12-ի թիվ ԵԱՔԴ/0075/01/16 որոշման 13-րդ կետը),
դ) հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը: Այս կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը, մասնավորապես նշել է, որ հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ դրսևորված անզգույշ մեղքի տարատեսակները, ելնելով գործի փաստական հանգամանքների առանձնահատկություններից, տարբեր կերպ են բնորոշում հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության աստիճանը: Այսպես` հանցավոր անփութության դեպքում անձը չի նախատեսում իր արարքի արդյունքում ծանր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, հետևաբար չի գիտակցում նաև իր կողմից տվյալ իրադրությունում թույլ տրված խախտման վտանգավորությունը: Մինչդեռ հանցավոր ինքնավստահության դեպքում անձը գիտակցում է, որ իր կողմից թույլ տրված խախտման արդյունքում կարող են վտանգավոր հետևանքներ առաջանալ, այսինքն` նա գիտակցում է իր արարքի վտանգավորությունը և, չնայած դրան, թույլ է տալիս նշված խախտումը, ինչը վկայում է հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության առավել բարձր աստիճանի մասին (տե´ս Էդմոն Ասատրյանի գործով 2012 թվականի օգոստոսի 24-ի թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 որոշման 17-րդ կետը):
13. Նախորդ կետում մեջբերված իրավական նորմերի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքի լույսի ներքո վերլուծելով սույն որոշման 2-3-րդ կետերում կետում արձանագրված փաստական տվյալները՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ քրեական պատժի նպատակների և պատժի արդարության սկզբունքի տեսանկյունից հիմնավորված չէ ամբաստանյալ Նիկոլայ Օհանյանի նկատմամբ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիայով նախատեսված լրացուցիչ պատիժ չնշանակելը: Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ՝ ամբաստանյալ Նիկոլայ Օհանյանի կողմից կատարված հանցագործության բնույթի ու վտանգավորության աստիճանի, այդ թվում` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների դեպքում գնահատման ենթակա հանգամանքների համատեքստում՝ նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքը, նրա անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը (տե´ս սույն որոշման 3-րդ կետը), ողջամտորեն չեն նվազեցնում նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանն այնքանով, որ հնարավորություն տան եզրահանգելու, որ տվյալ դեպքում պատժի նպատակները կարող են իրացվել նաև առանց լրացուցիչ պատժի նշանակման: Հետևաբար՝ արդարության ու պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի երաշխավորման տեսանկյունից էլ հիմնավորված չէ ամբաստանյալ Նիկոլայ Օհանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիայով նախատեսված լրացուցիչ պատիժ չնշանակելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը:
Վերոգրյալից ելնելով, միևնույն ժամանակ հաշվի առնելով ամբաստանյալ Նիկոլայ Օհանյանի անձը բնութագրող տվյալները, նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքը, ամբաստանյալի կողմից կատարված հանցագործության բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, այդ թվում` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների դեպքում գնահատման ենթակա հանգամանքները Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Նիկոլայ Օհանյանի նկատմամբ պետք է նշանակել նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով սանկցիայով նախատեսված լրացուցիչ պատիժը՝ զրկելով նրան տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից:
Արդյունքում Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը ամբաստանյալ Նիկոլայ Օհանյանի նկատմամբ լրացուցիչ պատիժ չնշանակելով, սխալ է մեկնաբանել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածը՝ թույլ է տվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ, հոդվածների պահանջների խախտումներ, ինչը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-րդ հոդվածի իմաստով քրեական օրենքի ոչ ճիշտ կիրառում է, և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի հիման վրա լրացուցիչ պատժի մասով Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու և փոփոխելու հիմք է:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-395-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը,
Ո Ր Ո Շ Ե Ց՝
Երևան քաղաքի դատախազության դատախազ Կ.Ստեփանյանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքը բավարարել:
Թիվ ԵԱՔԴ/0172/01/17 քրեական գործով Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2018 թվականի մարտի 20-ի դատավճիռը` Նիկոլայ Իվանի Օհանյանի նկատմամբ նշանակված պատժի մասով բեկանել և փոփոխել:
Նիկոլայ Իվանի Օհանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով պատիժ նշանակել տուգանք` նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկի` 200.000 (երկու հարյուր հազար) ՀՀ դրամի չափով` տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելով` 1 (մեկ) տարի ժամկետով:
Թիվ ԵԱՔԴ/0172/01/17 քրեական գործով Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2018 թվականի մարտի 20-ի դատավճիռը մնացած մասով թողնել անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ Կ.ՄԱՐԴԱՆՅԱՆ
Մ.ԱՐՂԱՄԱՆՅԱՆ
Սույն որոշման վերաբերյալ առկա է նախագահող դատավոր Ա.Մնացականյանի հատուկ կարծիքը:
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Ա.ՄՆԱՑԱԿԱՆՅԱՆ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ
«27» օգոստոսի 2018թ. ք.Երևան
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան)
Նախագահող դատավոր Ա.Մնացականյան
դատավորներ Կ.Մարդանյան
Մ.Արղամանյան
քարտուղարությամբ Մ.Մահտեսյանի
մասնակցությամբ`
դատախազ Կ.Ստեփանյանի
տուժողի ներկայացուցիչ
Բ.Մարտոյանի
պաշտպան Ա.Հոբոսյանի
ամբաստանյալ Ն.Օհանյանի
դռնբաց դատական նիստում, ՀՀ վճռաբեկ դատարանում գործերի քննության համար սահմանված կանոններով քննության առնելով Նիկոլայ Իվանի Օհանյանի վերաբերյալ քրեական գործով Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2018 թվականի մարտի 20-ի դատավճռի դեմ մեղադրող Կ.Ստեփանյանի վերաքննիչ բողոքը.
Պ Ա Ր Զ Ե Ց՝
Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. 2017 թվականի հունիսի 30-ին ՀՀ ոստիկանության ճանապարհային ոստիկանության ՃՊԾ 1-ին սպայական գումարտակի ՃՏՊ գործերով հետաքննության և վարչական վարույթի իրականացման բաժանմունքի հետաքննիչ Դ.Խանաղյանի որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել և վարույթ է ընդունվել թիվ 60150717 քրեական գործը:
2017 թվականի հուլիսի 4-ին քրեական գործն ընդունվել է ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության վարույթ:
2017 թվականի հոկտեմբերի 19-ին Նիկոլայ Իվանի Օհանյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
Նույն օրը մեղադրյալ Նիկոլայ Օհանյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել ստորագրություն՝ չհեռանալու մասին:
2017 թվականի նոյեմբերի 13-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան:
Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի (այսուհետ նաև` Առաջին ատյանի դատարան) 2018 թվականի մարտի 20-ի դատավճռով Նիկոլայ Օհանյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով և դատապարտվել տուգանքի` նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկի` 200.000 (երկու հարյուր հազար) ՀՀ դրամի չափով:
Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է բերել մեղադրող Կ.Ստեփանյանը, որը Վերաքննիչ դատարանի 2018 թվականի մայիսի 24-ի որոշմամբ ընդունվել է վարույթ:
Վերաքննիչ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստերը.
2. Նիկոլայ Օհանյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ «նա, 2017 թվականի հունիսի 20-ին` ժամը 08:20-ի սահմաններում, «Մերսեդես» մակնիշի 35DN284 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան վարել է Դավիթ Անհաղթ փողոցով` Դրոյի փողոցի կողմից դեպի Կ.Ուլնեցի փողոցի ուղղությամբ, իր ուղեմասի ձախ եզրային գոտով, բաժանարար զույգ հոծ գծերից մոտ 0,5 մետր հեռավորությամբ, շուրջ 30 կմ/ժ արագությամբ: Հասնելով Դավիթ Անհաղթ և Կ.Ուլնեցի փողոցների խաչմերուկին` թույլ է տվել ՀՀ կառավարության 2007 թվականի հունիսի 28-ի թիվ 955-Ն որոշմամբ հաստատված ՀՀ ճանապարհային երթևեկության կանոնների ՃԵԿ-ի 90-րդ կետի պահանջներին հակասող գործողություններ, այն է` ձախ շրջադարձ կատարելիս նախապես չհամոզվելով դրա անվտանգության մեջ և ճանապարհը չզիջելով հանդիպակաց ուղղությունից լուսացույցի թույլատրող ազդանշանի առկայության պայմաններում ուղիղ ընթացող Արմեն Աշոտի Հոխանյանի վարած «Օպել» մակնիշի 34MF990 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենային` խոչընդոտել է վերջինիս երթևեկությանը, իր վարած ավտոմեքենայով ընդհարվել նշված ավտոմեքենային, որի հետևանքով «Օպել» մակնիշի ավտոմեքենայի ուղևոր Ռուզան Գևորգի Ադիբեկյանի առողջությանն անզգուշությամբ պատճառել է ծանր վնաս` ինքն իրեն զրկելով վթարը կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից»:
3. Առաջին ատյանի դատարանի 2018 թվականի մարտի 20-ի դատավճռի համաձայն.
«(...) Դատարանը հիմք ընդունելով մեղադրանքի հիմքում դրված ապացույցները, գտնում է, որ ամբաստանյալ Նիկոլայ Իվանի Օհանյանը կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարք և հանգում է այն հետևության, որ ամբաստանյալին մեղսագրված արարքը որակված է ճիշտ, ուստի նա պետք է քրեական պատասխանատվության ենթարկվի և պատիժ կրի:
(...)
Դատարանը ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, ամբաստանյալ Նիկոլայ Իվանի Օհանյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք է համարում այն, որ նա իրեն մեղավոր է ճանաչել, տվել է խոստովանական ցուցմունքներ, զղջացել է կատարածի համար, նախկինում դատապարտված չի եղել, վատառողջ է, խնամքին է գտնվում հիվանդ կինը, բնութագրվում է դրական Երևան քաղաքի «Նորք 7/5» համատիրության նախագահ Մ.Թամանյանի կողմից:
Ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ չկան:
(...)
Վերլուծելով և գնահատելով վերը նշված հանգամանքները, հաշվի առնելով ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, հանցանքը կատարելուց հետո դրսևորած վարքագիծը` մասնավորապես այն, որ գտնվելով ազատության մեջ գիտակցել է կատարած հանցանքի վտանգավորությունը և մինչ օրս զերծ է մնացել այլ հակաօրինական արարքներ կատարելուց, տվել է խոստովանական ցուցմունքներ, անկեղծորեն զղջացել է կատարածի համար, հետևաբար Դատարանը գտնում է, որ թվարկված հանգամանքներն էականորեն նվազեցնում են հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու իրենց համակցությամբ հնարավորություն են տալիս հանգելու հետևության, որ ամբաստանյալին նպատակահարմար է պատժիչ դաստիարակչական ներգործության ենթարկել հասարակությունից չմեկուսացնելու պայմաններում և ամբաստանյալի նկատմամբ տուգանքի ձևով պատիժ նշանակելու միջոցով տվյալ գործով հնարավոր է հասնել պատժի նպատակներին` սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանն ու հանցագործությունների կանխմանը: Միաժամանակ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալի արարքին համապատասխան պատժելիության սահմանումը կնպաստի նաև քրեական օրենքի ընդհանուր կանխարգելիչ ազդեցությանը, դատարանը նման հետևության է հանգել ելնելով քրեական օրենսդրության սկզբունքներից, սոցիալական արդարության վերականգնման և պատժի նպատակների իրականացման անհրաժեշտությունից, հիմնվելով կատարված հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների բազմակողմանի և օբյեկտիվ գնահատման վրա: Ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս դատարանը ելնում է այն իրողությունից, որ օրենքի առաջնային պահանջը պատժի արդարացիությունն է, որը` որպես քրեական իրավունքի սկզբունք, ձևակերպված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածում, համաձայն որի հանցանք կատարած անձի նկատմամբ պատիժը պետք է լինի արդարացի, անհրաժեշտ և բավարար նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունը կանխելու համար: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի դրույթների համաձայն պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները: Դատարանը միաժամանակ հավաստում է, որ նշանակվող պատժի արդարացիության հարցը լուծելիս դատարանը ճիշտ է գնահատել գործի բոլոր հանգամանքները, քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով, ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է տվյալ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար: Ընդ որում, պատիժ նշանակելիս դատարանն ուղեցույց է ընդունում նաև քրեական օրենքի դրույթն այն մասին, որ հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 3-րդ մաս): Միաժամանակ նշված հանգամանքների ամբողջությունը դատարանին հիմք է տալիս հետևության հանգելու, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով կատարած հանցանքի համար ամբաստանյալի նկատմամբ պետք է պատիժ նշանակել տուգանք, արձանագրելով, որ տվյալ պատիժը համաչափ է կատարած արարքին և բավարար պատժի նպատակներին հասնելու համար: Այդպիսի եզրակացության դատարանը գալիս է հաշվի առնելով արարքի բոլոր փաստական ու քրեաիրավական բնութագրերը:
Անդրադառնալով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված լրացուցիչ պատժի կիրառման խնդրին` Դատարանը փաստում է, որ այդ հոդվածի պատժամասի համաձայն` վերոնշյալ արարք կատարելու համար սահմանված է տուգանք (...), կամ կալանք (...), կամ ազատազրկում (...)` որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով` (...):
(...)
Դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդված 1-ին մասով նախատեսված պատժամասի տառացի մեկնաբանմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի լրացուցիչ պատիժը` որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը, կարող է նշանակվել բացառապես ազատազրկման ձևով նշանակված հիմնական պատժի հետ, քանի որ մյուս պատժատեսակներից` տուգանքից, կալանքից լրացուցիչ այդ պատժատեսակը տարանջատված է ստորակետերով և «կամ» շաղկապով: Դատարանը տվյալ հետևության հանգում է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 199-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, 199.1 հոդվածի 2-րդ մասով և 315.2 հոդվածով սահմանված պատժամասերի վերլուծության արդյունքներով, որոնցում լրացուցիչ պատժատեսակը սահմանված է առանձին-առանձին` նախատեսած բոլոր հիմնական պատիժների հետ»:
Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
4. Բողոք բերած անձն էության մեջ իր անհամաձայնությունն արտահայտելով ամբաստանյալ Նիկոլայ Օհանյանի նկատմամբ լրացուցիչ պատիժ չնշանակելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի եզրահանգման առնչությամբ մասնավորապես նշել է, որ ամբաստանյալ Նիկոլայ Օհանյանի նկատմամբ լրացուցիչ պատիժ չնշանակելը համահունչ չէ ինչպես կատարված հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին, այնպես էլ ամբաստանյալի անձնավորությանը: Անհամատեղելի է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների պահանջների հետ և հակասում է արդարության ու պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին, չի նպաստում սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը, հանցագործությունների կանխմանը:
Արդյունքում բողոքի հեղինակը խնդրել է մասնակիորեն բեկանել վիճարկվող դատական ակտը և ամբաստանյալ Նիկոլայ Օհանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության կատարման համար նշանակել համաչափ լրացուցիչ պատիժ:
Վերաքննիչ դատարանում կողմերի արտահայտած դիրքորոշումները.
5. Դատախազ Կ.Ստեփանյանը պնդել է վերաքննիչ բողոքը և խնդրել է այն բավարարել:
Տուժողի ներկայացուցիչ Բ.Մարտոյանը միացել է դատախազի դիրքորոշմանը:
Ամբաստանյալ Ն.Օհանյանը և Ա.Հոբոսյանն առարկել են վերաքննիչ բողոքի դեմ և խնդրել են այն մերժել:
Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
6. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերի ու հիմնավորումների սահմաններում Վերաքննիչ դատարանը նախևառաջ պետք է պատասխանի այն հարցին թե հիմնավոր է արդյոք Առաջին ատյանի դատարանի եզրահանգումն առ այն, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիայով նախատեսված լրացուցիչ պատիժը` որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը, կարող է նշանակվել բացառապես ազատազրկման ձևով նշանակված հիմնական պատժի հետ:
7. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 50-րդ հոդվածի համաձայն`
«(...)
2. Որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը կիրառվում է և որպես հիմնական, և որպես լրացուցիչ պատիժ:
(...)
4. Մեկ հանցագործության համար կարող է նշանակվել միայն մեկ հիմնական պատիժ: Հիմնական պատժին սույն օրենսգրքով նախատեսված կարգով և դեպքերում կարող է միացվել մեկ կամ մի քանի լրացուցիչ պատիժ:
5. Գույքի բռնագրավումը և որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը` որպես լրացուցիչ պատիժներ կարող են նշանակվել միայն սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված դեպքերում»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 52-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու իրավունքից զրկելը` պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմիններում, կազմակերպություններում որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելը, իսկ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը կատարված հանցանքի բնույթի հետ կապված որոշակի գործունեությամբ զբաղվելն արգելելն է:
(...)
3. Որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը կարող է նշանակվել այն դեպքում, երբ դատարանը, ելնելով հանցավորի պաշտոնավարության կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու ժամանակ նրա կատարած հանցագործության բնույթից, հնարավոր չի գտնում պահպանել որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու նրա իրավունքը:
(...)»:
8. Նախորդ կետում մեջբերված իրավադրությնների վերլուծությունից հետևում է, որ քննարկվող պատժի (որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը) էությունը և նպատակը կայանում է նրանում, որ բոլոր այն դեպքերում, երբ հանցագործության բնույթը կանխորոշվում և պայմանավորված է զբաղեցրած պաշտոնով կամ գործունեությամբ, ապա այս պատժատեսակը կարող է կիրառվել նմանատիպ հանցագործությունները կանխելու համար, քանի որ այդ դեպքում դատապարտյալը զրկվում է պաշտոնի ազատ ընտրության, ժամանակի ընթացքում որոշակի գործունեության իրականացման իրավունքից: Ընդ որում` եթե հանցագործության բնույթը կապված չէ մասնագիտական գործունեության, զբաղեցրած պաշտոնի հետ, ապա դատապարտյալը չի կարող զրկվել այդ իրավունքից: Այլ կերպ՝ օրենսդիրը քննարկվող լրացուցիչ պատժատեսակը պայմանավորել է կատարված հանցագործության բնույթով և այդ հանցագործության կատարման մեջ անձի մասնագիտական գործունեության ներազդեցությամբ, այլ ոչ թե այս կամ այն կոնկրետ պատժատեսակի (ների) հետ կիրառելի լինելու (կամ չլինելու) հանգամանքով:
9. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիան ունի հետևյալ բովանդակությունը՝ §պատժվում է տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի առավելագույնը երկուհարյուրապատիկի չափով, կամ կալանքով՝ մեկից երեք ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով՝ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով կամ առանց դրա¦:
Տվյալ դեպքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիան նախատեսում է երեք հիմնական և ինքնուրույն նշանակվող պատիժներ, իսկ հիմնական պատիժները թվարկելուց հետո, նախատեսվում է լրացուցիչ պատիժը:
§Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին¦ ՀՀ օրենքի 41-րդ հոդվածի համաձայն՝
§1. Նորմատիվ իրավական ակտի նորմը մեկնաբանվում է` հաշվի առնելով նորմատիվ իրավական ակտն ընդունելիս այն ընդունող մարմնի նպատակը՝ ելնելով դրանում պարունակվող բառերի և արտահայտությունների տառացի նշանակությունից, ամբողջ հոդվածի, գլխի, բաժնի կարգավորման համատեքստից, այն նորմատիվ իրավական ակտի դրույթներից, ի կատարումն որի ընդունվել է այդ ակտը, տվյալ նորմատիվ իրավական ակտով սահմանված սկզբունքներից, իսկ այդպիսի սկզբունքներ սահմանված չլինելու դեպքում` տվյալ իրավահարաբերությունը կարգավորող իրավունքի ճյուղի սկզբունքներից¦:
10. Հիմք ընդունելով սույն որոշման 7-9-րդ կետերը, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիայի նման ձևակերպումը չի կարող վկայել, որ լրացուցիչ պատիժը միայն վերաբերելի և թույլատրելի է ազատազրկում պատժատեսակին, Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ՝ տվյալ դեպքում լրացուցիչ պատիժը նույնքան վերաբերելի է մյուս հիմնական պատիժներին ևս: Ուստի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիայով նախատեսված լրացուցիչ պատիժը կարող է նշանակվել այդ սանկցիայով նախատեսված հիմնական պատիժներից յուրաքանչյուրի հետ:
11. Նախորդ կետում արված եզրահանգման լույսի ներքո Վերաքննիչ դատարանը պետք է պատասխանի նաև հետևյալ հարցին. քրեական պատժի նպատակների և պատժի արդարության սկզբունքի տեսանկյունից հիմնավորված է արդյոք ամբաստանյալ Նիկոլայ Օհանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիայով նախատեսված լրացուցիչ պատիժ չնշանակելը.
12. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերի համաձայն`
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները։
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը, թիվ ՎԲ-142/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-50/07, ՎԲ-201/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԵԿԴ/0042/01/11, ԵՇԴ/0143/01/13, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում անդրադառնալով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին, կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ հանցավորի անձին և հանցագործության վտանգավորության բնույթին ու աստիճանին համաչափ քրեաիրավական ներգործության միջոց ընտրելու, ինչպես նաև դրա շրջանակներում համաչափ պատժաչափ սահմանելու պահանջն ուղղակիորեն բխում է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների, մասնավորապես` արդարության և պատասխանատվության անհատականացման հիմնարար սկզբունքների բովանդակությունից։ Արդարացի է այն պատիժը, որի ընտրությունը գործի բոլոր հանգամանքների` հանցագործության վտանգավորության բնույթի և աստիճանի (հանցագործության մեղքի ձև, շարժառիթ, նպատակ, պատճառված վնասի չափ, եղանակ, գործիքներ ու միջոցներ և այլն), հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների, մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների ամբողջական ու բազմակողմանի վերլուծության արդյունք է և բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված` պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից։ Վերոնշյալ պահանջներից նահանջը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։
Պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործությանը քրեաիրավական միջոցներով արձագանքելու պարտադիրությամբ, ինչպես նաև հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ։ Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար` պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից։ Պատիժ նշանակելու սկզբունքի բովանդակությունն ընդգրկում է դատապարտյալի, տուժողի և հասարակության վերաբերմունքը նշանակված պատժի նկատմամբ։ Ուստի պատիժ նշանակելիս արդարության սկզբունքը դատարանից պահանջում է ողջամտորեն հաշվի առնել արդարության մասին վերոնշյալ սուբյեկտների կարծիքը, որը պետք է կիրառվի պատժի նշանակման մյուս սկզբունքների, ինչպես նաև պատժի նպատակների համատեքստում (տե՛ս Նարեկ Գևորգի Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի` 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշման 16-րդ կետը)։
Լ.Վարդանյանի և Զ.Այվազյանի վերաբերյալ գործով որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ «(... ) ՀՀ քրեական օրենսգիրքը չի մասնավորեցնում և չի տարբերակում հիմնական և լրացուցիչ պատիժ նշանակելու սկզբունքները և նպատակները, որից հետևում է, որ անկախ այն հանգամանքից, թե անձի նկատմամբ նշանակվում է հիմնական թե հիմնական և լրացուցիչ պատիժ իրար հետ համակցված, դատարանը բոլոր դեպքերում պարտավոր է առաջնորդվել քրեական օրենսգրքում ամրագրված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով (օրինականություն, արդարություն, պատժի անհատականացում, մարդասիրություն) և պատժի նպատակներին հասնելու օրենսդրական կարգադրանքով։ Այլ կերպ` պատժի նշանակման ընդհանուր սկզբունքներն ու նպատակները հավասարապես վերաբերում են ինչպես հիմնական, այնպես էլ լրացուցիչ պատիժներին։ Օրենքով սահմանված պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից դատարանը, հաշվի առնելով հանցագործության բնույթը, արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը և հանցագործի անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները, մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ պետք է նշանակի այնպիսի պատիժ (հիմնական կամ հիմնական և լրացուցիչ), որը կբխի վերոթվարկած չափանիշներից և կապահովի պատժի նպատակների լիարժեք իրացվելիությունը (տե՛ս Լիլիթ Ավետիքի Վարդանյանի և Զարինե Արթուրի Այվազյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի` 2016 թվականի հունիսի 24-ի թիվ ԵԱՔԴ/0016/01/14 որոշման 13-րդ կետը)։
Հաշվի առնելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության բնույթն ու առանձնահատկությունները` ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր մի շարք որոշումներում (թիվ ԳԴ1/0003/01/10, ԵԷԴ/0201/01/11, ԵԱՆԴ/0122/01/12, ԳԴ/0014/01/14, ՇԴ3/0014/01/15, ԵԱՔԴ/0075/01/16) իրավական դիրքորոշումներ է ձևավորել նշված հանցանքը կատարած անձանց նկատմամբ պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս հաշվի առնվող հանգամանքների վերաբերյալ։ Մասնավորապես, ՀՀ վճռաբեկ դատարանը փաստել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի վերաբերյալ գործերով վերոնշյալ հարցերը լուծելիս դատարանները, ի թիվս այլոց, պետք է հատկապես հաշվի առնեն՝
ա) հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները,
բ) ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը: Այս կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը, մասնավորապես նշել է, որ ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը բացահայտելու համար դատարանները պետք է գնահատման ենթարկեն, թե ճանապարհային երթևեկության կանոնների տվյալ խախտման արդյունքում, ինչպես ընդհանուր առմամբ, այնպես էլ կոնկրետ իրադրությունում որքանով էր հավանական ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հնարավորությունը և որքանով էր ակնհայտ տրանսպորտային միջոցը վարողի համար իր կողմից թույլ տված խախտման և հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման միջև պատճառական կապի զարգացման հավանականությունը (տե´ս Էդմոն Ասատրյանի գործով 2012 թվականի օգոստոսի 24-ի թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 որոշման 18-րդ կետը):
գ) ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը։ Այս կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը, մասնավորապես նշել է, որ դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն այն հանգամանքին, թե տրանսպորտային միջոցի վարորդը ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումն արդյոք գիտակցաբար է թույլ տվել (տե´ս Էդմոն Ասատրյանի գործով 2012 թվականի օգոստոսի 24-ի թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 որոշման 18-րդ կետը): Բացի այդ, կարևոր նշանակություն ունի այն հարցի պարզումը, թե ճանապարհային երթևեկության կանոնները Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 10-11-րդ հոդվածների իմաստով դիտավորությամբ, թե անզգուշությամբ են խախտվել։ Ճանապարհային երթևեկության կանոնները դիտավորությամբ խախտելը վկայում է հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության հանրային վտանգավորության առավել բարձր աստիճանի մասին (տե´ս Գագիկ Ղուկասյանի գործով 2017 թվականի ապրիլի 12-ի թիվ ԵԱՔԴ/0075/01/16 որոշման 13-րդ կետը),
դ) հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը: Այս կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը, մասնավորապես նշել է, որ հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ դրսևորված անզգույշ մեղքի տարատեսակները, ելնելով գործի փաստական հանգամանքների առանձնահատկություններից, տարբեր կերպ են բնորոշում հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության աստիճանը: Այսպես` հանցավոր անփութության դեպքում անձը չի նախատեսում իր արարքի արդյունքում ծանր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, հետևաբար չի գիտակցում նաև իր կողմից տվյալ իրադրությունում թույլ տրված խախտման վտանգավորությունը: Մինչդեռ հանցավոր ինքնավստահության դեպքում անձը գիտակցում է, որ իր կողմից թույլ տրված խախտման արդյունքում կարող են վտանգավոր հետևանքներ առաջանալ, այսինքն` նա գիտակցում է իր արարքի վտանգավորությունը և, չնայած դրան, թույլ է տալիս նշված խախտումը, ինչը վկայում է հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության առավել բարձր աստիճանի մասին (տե´ս Էդմոն Ասատրյանի գործով 2012 թվականի օգոստոսի 24-ի թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 որոշման 17-րդ կետը):
13. Նախորդ կետում մեջբերված իրավական նորմերի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքի լույսի ներքո վերլուծելով սույն որոշման 2-3-րդ կետերում կետում արձանագրված փաստական տվյալները՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ քրեական պատժի նպատակների և պատժի արդարության սկզբունքի տեսանկյունից հիմնավորված չէ ամբաստանյալ Նիկոլայ Օհանյանի նկատմամբ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիայով նախատեսված լրացուցիչ պատիժ չնշանակելը: Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ՝ ամբաստանյալ Նիկոլայ Օհանյանի կողմից կատարված հանցագործության բնույթի ու վտանգավորության աստիճանի, այդ թվում` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների դեպքում գնահատման ենթակա հանգամանքների համատեքստում՝ նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքը, նրա անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը (տե´ս սույն որոշման 3-րդ կետը), ողջամտորեն չեն նվազեցնում նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանն այնքանով, որ հնարավորություն տան եզրահանգելու, որ տվյալ դեպքում պատժի նպատակները կարող են իրացվել նաև առանց լրացուցիչ պատժի նշանակման: Հետևաբար՝ արդարության ու պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի երաշխավորման տեսանկյունից էլ հիմնավորված չէ ամբաստանյալ Նիկոլայ Օհանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիայով նախատեսված լրացուցիչ պատիժ չնշանակելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը:
Վերոգրյալից ելնելով, միևնույն ժամանակ հաշվի առնելով ամբաստանյալ Նիկոլայ Օհանյանի անձը բնութագրող տվյալները, նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքը, ամբաստանյալի կողմից կատարված հանցագործության բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, այդ թվում` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների դեպքում գնահատման ենթակա հանգամանքները Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Նիկոլայ Օհանյանի նկատմամբ պետք է նշանակել նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով սանկցիայով նախատեսված լրացուցիչ պատիժը՝ զրկելով նրան տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից:
Արդյունքում Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը ամբաստանյալ Նիկոլայ Օհանյանի նկատմամբ լրացուցիչ պատիժ չնշանակելով, սխալ է մեկնաբանել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածը՝ թույլ է տվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ, հոդվածների պահանջների խախտումներ, ինչը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-րդ հոդվածի իմաստով քրեական օրենքի ոչ ճիշտ կիրառում է, և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի հիման վրա լրացուցիչ պատժի մասով Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու և փոփոխելու հիմք է:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-395-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը,
Ո Ր Ո Շ Ե Ց՝
Երևան քաղաքի դատախազության դատախազ Կ.Ստեփանյանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքը բավարարել:
Թիվ ԵԱՔԴ/0172/01/17 քրեական գործով Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2018 թվականի մարտի 20-ի դատավճիռը` Նիկոլայ Իվանի Օհանյանի նկատմամբ նշանակված պատժի մասով բեկանել և փոփոխել:
Նիկոլայ Իվանի Օհանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով պատիժ նշանակել տուգանք` նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկի` 200.000 (երկու հարյուր հազար) ՀՀ դրամի չափով` տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելով` 1 (մեկ) տարի ժամկետով:
Թիվ ԵԱՔԴ/0172/01/17 քրեական գործով Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2018 թվականի մարտի 20-ի դատավճիռը մնացած մասով թողնել անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ Կ.ՄԱՐԴԱՆՅԱՆ
Մ.ԱՐՂԱՄԱՆՅԱՆ
Սույն որոշման վերաբերյալ առկա է նախագահող դատավոր Ա.Մնացականյանի հատուկ կարծիքը:
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Ա.ՄՆԱՑԱԿԱՆՅԱՆ
ԵԱՔԴ/0172/01/17
ՀԱՏՈՒԿ ԿԱՐԾԻՔ
«27» օգոստոսի 2018թ. ք.Երևան
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի դատավոր Ա.Մնացականյանս` որպես նախագահող դատավոր, համաձայն չլինելով թիվ ԵԱՔԴ/0172/01/17 քրեական գործով Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2018 թվականի մարտի 20-ի դատավճռի դեմ Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Կ.Ստեփանյանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքը բավարարելու և դատավճիռը` Նիկոլայ Իվանի Օհանյանի նկատմամբ նշանակված պատժի մասով բեկանելու և փոփոխելու վերաբերյալ կոլեգիալ կազմի դատավորներ Կ.Մարդանյանի և Մ.Արղամանյանի կարծիքի հետ, հայտնում եմ սույն հատուկ կարծիքը.
Հատուկ կարծիքի համար էական նշանակություն ունեցող փաստերը.
Թիվ ԵԱՔԴ/0172/01/17 քրեական գործով Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի (այսուհետ նաև` Առաջին ատյանի դատարան) 2018 թվականի մարտի 20-ի դատավճռով Նիկոլայ Իվանի Օհանյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով և նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակվել տուգանք` նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկի` 200.000 (երկու հարյուր հազար) ՀՀ դրամի չափով:
Առաջին ատյանի դատարանն իր դատավճռում արձանագրել է հետևյալը.
«Անդրադառնալով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված լրացուցիչ պատժի կիրառման խնդրին` Դատարանը փաստում է, որ այդ հոդվածի պատժամասի համաձայն` վերոնշյալ արարք կատարելու համար սահմանված է տուգանք (...), կամ կալանք (...), կամ ազատազրկում (...)` որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով` (...):
«Իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենքի 86-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` իրավական ակտը մեկնաբանվում է դրանում պարունակվող բառերի և արտահայտությունների տառացի նշանակությամբ` հաշվի առնելով օրենքի պահանջները:
«Իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենքի 45-րդ հոդվածի 10-րդ կետի համաձայն` այն պայմանների թվարկման ժամանակ, երբ բոլոր թվարկված պայմանների առկայությունը պարտադիր է, չի կարող կիրառվել «կամ» շաղկապը: Այդ դեպքում պետք է կիրառվեն «և» կամ «ու» շաղկապները: (…) Եթե իրավական ակտում նշված նորմի կիրառումը պայմանավորված է «կամ» շաղկապով բաժանված պայմաններով, ապա այդ նորմի կիրառման համար բավական է թվարկված պայմաններից առնվազն մեկի առկայությունը: (…) Եթե իրավական ակտում նշված նորմի կիրառումը պայմանավորված է ստորակետերով, ինչպես նաև «կամ» շաղկապով բաժանված պայմաններով, ապա այդ նորմի կիրառման համար բավական է թվարկված պայմաններից առնվազն մեկի առկայությունը:
Դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդված 1-ին մասով նախատեսված պատժամասի տառացի մեկնաբանմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի լրացուցիչ պատիժը` որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը, կարող է նշանակվել բացառապես ազատազրկման ձևով նշանակված հիմնական պատժի հետ, քանի որ մյուս պատժատեսակներից` տուգանքից, կալանքից լրացուցիչ այդ պատժատեսակը տարանջատված է ստորակետերով և «կամ» շաղկապով: Դատարանը տվյալ հետևության հանգում է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 199-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, 199.1 հոդվածի 2-րդ մասով և 315.2 հոդվածով սահմանված պատժամասերի վերլուծության արդյունքներով, որոնցում լրացուցիչ պատժատեսակը սահմանված է առանձին-առանձին նախատեսած բոլոր հիմնական պատիժների հետ»:
Հատուկ կարծիքի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
Վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում ուսումնասիրելով Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը, ինչպես նաև բողոքի վերաբերյալ ստացված քրեական գործը` հարկ եմ համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Ավտոմոբիլի կամ մեխանիկական այլ տրանսպորտային միջոցի վարորդի կողմից ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովմանն ուղղված պահանջները կամ ճանապարհային երթևեկության կամ տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնները խախտելը, որը մարդու առողջությանն անզգուշությամբ պատճառել է ծանր կամ միջին ծանրության վնաս`
պատժվում է տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի առավելագույնը երկուհարյուրապատիկի չափով, կամ կալանքով՝ մեկից երեք ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով՝ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով կամ առանց դրա:
(…)»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 50-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Տուգանքը, հանրային աշխատանքները, զինվորական ծառայության մեջ սահմանափակումը, կալանքը, կարգապահական գումարտակում պահելը, որոշակի ժամկետով ազատազրկումը և ցմահ ազատազրկումը կիրառվում են միայն որպես հիմնական պատիժներ:
2. Որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը կիրառվում է և´ որպես հիմնական, և´ որպես լրացուցիչ պատիժ:
(...)
4. Մեկ հանցագործության համար կարող է նշանակվել միայն մեկ հիմնական պատիժ: Հիմնական պատժին սույն օրենսգրքով նախատեսված կարգով և դեպքերում կարող է միացվել մեկ կամ մի քանի լրացուցիչ պատիժ:
5. Գույքի բռնագրավումը և որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը՝ որպես լրացուցիչ պատիժներ կարող են նշանակվել միայն սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված դեպքերում»:
Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի կայացման պահին գործող «Իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենքի (ուժը կորցրել է 2018 թվականի ապրիլի 7-ին) 36-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն`
«Նորմատիվ իրավական ակտում միևնույն հասկացությունը սահմանելիս կամ միևնույն միտքն արտահայտելիս պետք է կիրառվեն միևնույն բառերը, տերմինները կամ բառակապակցությունները` որոշակի հերթականությամբ: Իրավական ակտում տարբեր հասկացությունները չեն կարող օգտագործվել միևնույն տերմինով»:
«Իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենքի 45-րդ հոդվածի 10-րդ մասի համաձայն`
«Այն պայմանների թվարկման ժամանակ, երբ բոլոր թվարկված պայմանների առկայությունը պարտադիր է, չի կարող կիրառվել «կամ» շաղկապը: Այս դեպքում պետք է կիրառվեն «և» կամ «ու» շաղկապները:
Այն պայմանների թվարկման ժամանակ, երբ բոլոր թվարկված պայմաններից բավական է միայն մեկի առկայությունը, չի կարող կիրառվել «և» կամ «ու» շաղկապը, կամ դրանք չեն կարող բաժանվել ստորակետով կամ կետադրական այլ նշանով: Այս դեպքում պետք է կիրառվի «կամ» շաղկապը:
(...)
Եթե իրավական ակտում նշված նորմի կիրառումը պայմանավորված է «կամ» շաղկապով բաժանված պայմաններով, ապա այդ նորմի կիրառման համար բավական է թվարկված պայմաններից առնվազն մեկի առկայությունը:
(...)»:
Տվյալ դեպքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիայում թվարկված՝ «տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի առավելագույնը երկուհարյուրապատիկի չափով», «կալանքով՝ մեկից երեք ամիս ժամկետով» և «ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով՝ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով կամ առանց դրա» պայմանները միմյանցից բաժանված են «կամ» շաղկապով, որպիսի պայմաններում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիան կիրառելու համար բավարար է այդ պայմաններից մեկի առկայությունը: Այլ կերպ ասած՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարք կատարած անձի նկատմամբ դատարանը կարող է որպես պատիժ նշանակել`
-տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի առավելագույնը երկուհարյուրապատիկի չափով, կամ
-կալանք՝ մեկից երեք ամիս ժամկետով, կամ
-ազատազրկում՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով՝ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով կամ առանց դրա:
Այսինքն՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարք կատարած անձի նկատմամբ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը որպես լրացուցիչ պատիժ կարող է նշանակվել միայն այն դեպքում, երբ որպես հիմնական պատիժ նշանակվել է ազատազրկում: Իսկ այն դեպքում, երբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարք կատարած անձի նկատմամբ որպես հիմնական պատիժ նշանակվել է տուգանք կամ կալանք, ապա որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը չի կարող նշանակվել որպես լրացուցիչ պատիժ:
Վերը նշված եզրահանգումը պայմանավորված է նաև այն հանգամանքով, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի որոշ հոդվածների սանկցիաներում «որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով» բառակապակցությունը նշված է ինչպես տուգանք պատժատեսակի, այնպես էլ ազատազրկում պատժատեսակի հետ միասին, մասնավորապես`
-ՀՀ քրեական օրենսգրքի 199-րդ հոդվածի 2-րդ մասի և 199.1 հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիաները ունեն հետևյալ բովանդակությունը՝ «պատժվում է տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի չորսհարյուրապատիկից վեցհարյուրապատիկի չափով՝ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով կամ առանց դրա, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով՝ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով կամ առանց դրա»,
-ՀՀ քրեական օրենսգրքի 315.2 հոդվածի սանկցիան ունի հետևյալ բովանդակությունը` «պատժվում է տուգանքով` նվազագույն աշխատավարձի հազարապատիկի չափով, և որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով, առավելագույնը երեք տարի ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ մեկից երկու տարի ժամկետով և որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով, առավելագույնը երեք տարի ժամկետով»:
Վերը նշված սանկցիաների և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիայի բովանդակությունների տարբերությունը, «Իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենքի 36-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն, վկայում է այն մասին, որ դրանցում արտահայտված են տարբեր մտքեր: Այլ կերպ ասած` եթե ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիայում օրենսդիրը ցանկանար արտահայտել այն միտքը, որպեսզի այդ հանցանքը կատարած անձի նկատմամբ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը որպես լրացուցիչ պատիժ հնարավոր լիներ նշանակել բոլոր հիմնական պատիժների (տուգանքի, կալանքի և ազատազրկման) հետ միասին, ապա «որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով կամ առանց դրա» բառակապակցությունը կնշեր ինչպես ազատազրկում պատժատեսակի, այնպես էլ տուգանք և կալանք պատժատեսակների հետ միասին:
Վերոգրյալ եզրահանգումների լույսի ներքո գտնում եմ, որ Առաջին ատյանի դատարանն իրավացիորեն ամբաստանյալ Նիկոլայ Իվանի Օհանյանի նկատմամբ որպես լրացուցիչ պատիժ չի նշանակել որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը, քանի որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարք կատարելու համար համապատասխան հիմնավորումներով ամբաստանյալի նկատմամբ որպես հիմնական պատիժ է նշանակել տուգանք:
Ամփոփելով վերոգրյալը` գտնում եմ, որ ամբաստանյալ Նիկոլայ Իվանի Օհանյանի նկատմամբ լրացուցիչ պատիժ չնշանակելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններն օրինական են և բավարար չափով հիմնավորված, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից թույլ չի տրվել այնպիսի դատական սխալ, որն ազդեցություն է ունեցել կամ կարող էր ազդեցություն ունենալ գործի ելքի վրա: Նման պայմաններում գտնում եմ, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը բեկանելու իրավաչափ հիմք չկա, ուստի այն պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ դատախազի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքը` մերժել:
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Ա.ՄՆԱՑԱԿԱՆՅԱՆ
ՀԱՏՈՒԿ ԿԱՐԾԻՔ
«27» օգոստոսի 2018թ. ք.Երևան
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի դատավոր Ա.Մնացականյանս` որպես նախագահող դատավոր, համաձայն չլինելով թիվ ԵԱՔԴ/0172/01/17 քրեական գործով Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2018 թվականի մարտի 20-ի դատավճռի դեմ Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Կ.Ստեփանյանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքը բավարարելու և դատավճիռը` Նիկոլայ Իվանի Օհանյանի նկատմամբ նշանակված պատժի մասով բեկանելու և փոփոխելու վերաբերյալ կոլեգիալ կազմի դատավորներ Կ.Մարդանյանի և Մ.Արղամանյանի կարծիքի հետ, հայտնում եմ սույն հատուկ կարծիքը.
Հատուկ կարծիքի համար էական նշանակություն ունեցող փաստերը.
Թիվ ԵԱՔԴ/0172/01/17 քրեական գործով Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի (այսուհետ նաև` Առաջին ատյանի դատարան) 2018 թվականի մարտի 20-ի դատավճռով Նիկոլայ Իվանի Օհանյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով և նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակվել տուգանք` նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկի` 200.000 (երկու հարյուր հազար) ՀՀ դրամի չափով:
Առաջին ատյանի դատարանն իր դատավճռում արձանագրել է հետևյալը.
«Անդրադառնալով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված լրացուցիչ պատժի կիրառման խնդրին` Դատարանը փաստում է, որ այդ հոդվածի պատժամասի համաձայն` վերոնշյալ արարք կատարելու համար սահմանված է տուգանք (...), կամ կալանք (...), կամ ազատազրկում (...)` որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով` (...):
«Իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենքի 86-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` իրավական ակտը մեկնաբանվում է դրանում պարունակվող բառերի և արտահայտությունների տառացի նշանակությամբ` հաշվի առնելով օրենքի պահանջները:
«Իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենքի 45-րդ հոդվածի 10-րդ կետի համաձայն` այն պայմանների թվարկման ժամանակ, երբ բոլոր թվարկված պայմանների առկայությունը պարտադիր է, չի կարող կիրառվել «կամ» շաղկապը: Այդ դեպքում պետք է կիրառվեն «և» կամ «ու» շաղկապները: (…) Եթե իրավական ակտում նշված նորմի կիրառումը պայմանավորված է «կամ» շաղկապով բաժանված պայմաններով, ապա այդ նորմի կիրառման համար բավական է թվարկված պայմաններից առնվազն մեկի առկայությունը: (…) Եթե իրավական ակտում նշված նորմի կիրառումը պայմանավորված է ստորակետերով, ինչպես նաև «կամ» շաղկապով բաժանված պայմաններով, ապա այդ նորմի կիրառման համար բավական է թվարկված պայմաններից առնվազն մեկի առկայությունը:
Դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդված 1-ին մասով նախատեսված պատժամասի տառացի մեկնաբանմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի լրացուցիչ պատիժը` որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը, կարող է նշանակվել բացառապես ազատազրկման ձևով նշանակված հիմնական պատժի հետ, քանի որ մյուս պատժատեսակներից` տուգանքից, կալանքից լրացուցիչ այդ պատժատեսակը տարանջատված է ստորակետերով և «կամ» շաղկապով: Դատարանը տվյալ հետևության հանգում է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 199-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, 199.1 հոդվածի 2-րդ մասով և 315.2 հոդվածով սահմանված պատժամասերի վերլուծության արդյունքներով, որոնցում լրացուցիչ պատժատեսակը սահմանված է առանձին-առանձին նախատեսած բոլոր հիմնական պատիժների հետ»:
Հատուկ կարծիքի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
Վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում ուսումնասիրելով Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը, ինչպես նաև բողոքի վերաբերյալ ստացված քրեական գործը` հարկ եմ համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Ավտոմոբիլի կամ մեխանիկական այլ տրանսպորտային միջոցի վարորդի կողմից ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովմանն ուղղված պահանջները կամ ճանապարհային երթևեկության կամ տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնները խախտելը, որը մարդու առողջությանն անզգուշությամբ պատճառել է ծանր կամ միջին ծանրության վնաս`
պատժվում է տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի առավելագույնը երկուհարյուրապատիկի չափով, կամ կալանքով՝ մեկից երեք ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով՝ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով կամ առանց դրա:
(…)»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 50-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Տուգանքը, հանրային աշխատանքները, զինվորական ծառայության մեջ սահմանափակումը, կալանքը, կարգապահական գումարտակում պահելը, որոշակի ժամկետով ազատազրկումը և ցմահ ազատազրկումը կիրառվում են միայն որպես հիմնական պատիժներ:
2. Որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը կիրառվում է և´ որպես հիմնական, և´ որպես լրացուցիչ պատիժ:
(...)
4. Մեկ հանցագործության համար կարող է նշանակվել միայն մեկ հիմնական պատիժ: Հիմնական պատժին սույն օրենսգրքով նախատեսված կարգով և դեպքերում կարող է միացվել մեկ կամ մի քանի լրացուցիչ պատիժ:
5. Գույքի բռնագրավումը և որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը՝ որպես լրացուցիչ պատիժներ կարող են նշանակվել միայն սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված դեպքերում»:
Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի կայացման պահին գործող «Իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենքի (ուժը կորցրել է 2018 թվականի ապրիլի 7-ին) 36-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն`
«Նորմատիվ իրավական ակտում միևնույն հասկացությունը սահմանելիս կամ միևնույն միտքն արտահայտելիս պետք է կիրառվեն միևնույն բառերը, տերմինները կամ բառակապակցությունները` որոշակի հերթականությամբ: Իրավական ակտում տարբեր հասկացությունները չեն կարող օգտագործվել միևնույն տերմինով»:
«Իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենքի 45-րդ հոդվածի 10-րդ մասի համաձայն`
«Այն պայմանների թվարկման ժամանակ, երբ բոլոր թվարկված պայմանների առկայությունը պարտադիր է, չի կարող կիրառվել «կամ» շաղկապը: Այս դեպքում պետք է կիրառվեն «և» կամ «ու» շաղկապները:
Այն պայմանների թվարկման ժամանակ, երբ բոլոր թվարկված պայմաններից բավական է միայն մեկի առկայությունը, չի կարող կիրառվել «և» կամ «ու» շաղկապը, կամ դրանք չեն կարող բաժանվել ստորակետով կամ կետադրական այլ նշանով: Այս դեպքում պետք է կիրառվի «կամ» շաղկապը:
(...)
Եթե իրավական ակտում նշված նորմի կիրառումը պայմանավորված է «կամ» շաղկապով բաժանված պայմաններով, ապա այդ նորմի կիրառման համար բավական է թվարկված պայմաններից առնվազն մեկի առկայությունը:
(...)»:
Տվյալ դեպքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիայում թվարկված՝ «տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի առավելագույնը երկուհարյուրապատիկի չափով», «կալանքով՝ մեկից երեք ամիս ժամկետով» և «ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով՝ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով կամ առանց դրա» պայմանները միմյանցից բաժանված են «կամ» շաղկապով, որպիսի պայմաններում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիան կիրառելու համար բավարար է այդ պայմաններից մեկի առկայությունը: Այլ կերպ ասած՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարք կատարած անձի նկատմամբ դատարանը կարող է որպես պատիժ նշանակել`
-տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի առավելագույնը երկուհարյուրապատիկի չափով, կամ
-կալանք՝ մեկից երեք ամիս ժամկետով, կամ
-ազատազրկում՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով՝ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով կամ առանց դրա:
Այսինքն՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարք կատարած անձի նկատմամբ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը որպես լրացուցիչ պատիժ կարող է նշանակվել միայն այն դեպքում, երբ որպես հիմնական պատիժ նշանակվել է ազատազրկում: Իսկ այն դեպքում, երբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարք կատարած անձի նկատմամբ որպես հիմնական պատիժ նշանակվել է տուգանք կամ կալանք, ապա որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը չի կարող նշանակվել որպես լրացուցիչ պատիժ:
Վերը նշված եզրահանգումը պայմանավորված է նաև այն հանգամանքով, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի որոշ հոդվածների սանկցիաներում «որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով» բառակապակցությունը նշված է ինչպես տուգանք պատժատեսակի, այնպես էլ ազատազրկում պատժատեսակի հետ միասին, մասնավորապես`
-ՀՀ քրեական օրենսգրքի 199-րդ հոդվածի 2-րդ մասի և 199.1 հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիաները ունեն հետևյալ բովանդակությունը՝ «պատժվում է տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի չորսհարյուրապատիկից վեցհարյուրապատիկի չափով՝ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով կամ առանց դրա, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով՝ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով կամ առանց դրա»,
-ՀՀ քրեական օրենսգրքի 315.2 հոդվածի սանկցիան ունի հետևյալ բովանդակությունը` «պատժվում է տուգանքով` նվազագույն աշխատավարձի հազարապատիկի չափով, և որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով, առավելագույնը երեք տարի ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ մեկից երկու տարի ժամկետով և որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով, առավելագույնը երեք տարի ժամկետով»:
Վերը նշված սանկցիաների և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիայի բովանդակությունների տարբերությունը, «Իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենքի 36-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն, վկայում է այն մասին, որ դրանցում արտահայտված են տարբեր մտքեր: Այլ կերպ ասած` եթե ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիայում օրենսդիրը ցանկանար արտահայտել այն միտքը, որպեսզի այդ հանցանքը կատարած անձի նկատմամբ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը որպես լրացուցիչ պատիժ հնարավոր լիներ նշանակել բոլոր հիմնական պատիժների (տուգանքի, կալանքի և ազատազրկման) հետ միասին, ապա «որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով կամ առանց դրա» բառակապակցությունը կնշեր ինչպես ազատազրկում պատժատեսակի, այնպես էլ տուգանք և կալանք պատժատեսակների հետ միասին:
Վերոգրյալ եզրահանգումների լույսի ներքո գտնում եմ, որ Առաջին ատյանի դատարանն իրավացիորեն ամբաստանյալ Նիկոլայ Իվանի Օհանյանի նկատմամբ որպես լրացուցիչ պատիժ չի նշանակել որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը, քանի որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարք կատարելու համար համապատասխան հիմնավորումներով ամբաստանյալի նկատմամբ որպես հիմնական պատիժ է նշանակել տուգանք:
Ամփոփելով վերոգրյալը` գտնում եմ, որ ամբաստանյալ Նիկոլայ Իվանի Օհանյանի նկատմամբ լրացուցիչ պատիժ չնշանակելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններն օրինական են և բավարար չափով հիմնավորված, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից թույլ չի տրվել այնպիսի դատական սխալ, որն ազդեցություն է ունեցել կամ կարող էր ազդեցություն ունենալ գործի ելքի վրա: Նման պայմաններում գտնում եմ, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը բեկանելու իրավաչափ հիմք չկա, ուստի այն պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ դատախազի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքը` մերժել:
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Ա.ՄՆԱՑԱԿԱՆՅԱՆ
N - ԵԱՔԴ/0172/01/17
Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
՚20ՙ մարտի 2018թ. ք.Երևան
ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅԱՆ
ԴԱՏԱՐԱՆԸ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ
ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲª Ժ.ԿՈԾԻՆՅԱՆԻ
ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲª
ՄԵՂԱԴՐՈՂ Կ.ՍՏԵՓԱՆՅԱՆԻ
ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼ Ն.ՕՀԱՆՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆ Ա.ՀՈԲՈՍՅԱՆԻ
ՏՈՒԺՈՂԻ ՆԵՐԿՅԱՑՈՒՑԻՉ Բ.ՄԱՐՏՈՅԱՆԻ
Դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով քրեական •ործն ըստ մեղադրանքի Նիկոլայ Իվանի Օհանյանի` ծնված 08.02.1960թվականին,ԱՀ, •. Սուլտանկենդ,ազ•ությամբ հայ,ՀՀ քաղաքացի,
միջնակար•-մասնա•իտական կրթությամբ,ամուսնացած,ֆիզիկապես վատառողջ,խնամ-
քին մեկ անձ, չի աշխատում, նախկինում չդատված, հաշվառված է և բնակվում է քաղաք
Երևան,Նոր Նորքի 7-րդ զան•ված,33շենք 37բնակարան հասցեում, 19.10.2017թվականին
որպես խափանման միջոց է ընտրվել ստորա•րություն չհեռանալու մասին:
Մեղադրվում է ՀՀ Քրեական օրենս•րքի 242հոդվածի 1-ին մասով:
Դատաքննությամբ և •ործի տվյալներով դատարանը
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
Գործով ամբաստանյալ Նիկոլայ Իվանի Օհանյանը մեղադրվում է այն բանում, որ նա 2017թվականի հունիսի 20-ին, ժամը 08.20-ի սահմաններում, ՚Մերսեդեսՙ մակնիշի 35DN284հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան վարել է Դ.Անհաղթ փողոցովª Դրոյի փողոցի կողմից դեպի Կ.Ուլնեցի փողոցի ուղղությամբ, իր ուղեմասի ձախ եզրային •ոտով, բաժանարար զույ• հոծ •ծերից մոտ 0.5մետր հեռավորությամբ, շուրջ 30կմ/ժամ արա•ությամբ: Հասնելով Դ. Անհաղթ և Կ.Ուլնեցի փողոցների խաչմերուկինª թույլ է տվել ՀՀ Կառարավորության 2007 թվականի հունիսի 28-ի թիվ 955-Ն որոշմամբ հաստատված ՀՀ Ճանապարհային երթևեկության կանոնների ՃԵԿ-ի 90 կետի պահանջներին հակասող •ործողություններ, այն էª ձախ շրջադարձ կատարելիս նախապես չհամոզվելով դրա անվտան•ության մեջ և ճանապարհը չզիջելով հանդիպակաց ուղղությունից լուսացույցի թույլատրող ազդանշանի առկայության պայմաններում ուղիղ ընթացող Արմեն Աշոտի Հոխանյանի վարած ՚Օպելՙ մակնիշի 34 MF 990 հ/հ ավտոմեքենայինª խոչընդոտել է վերջինիս երթևեկությանը, իր վարած ավտոմեքենայով ընդհարվել նշված ավտոմեքենային, որի հետևանքով ՚Օպելՙ մակնիշի ավտոմեքենայի ուղևոր Ռուզան Գևոր•ի Ադիբեկյանի առողջությանն անզ•ուշու֊թյամբ պատճառել է ծանր վնասª ինքն իրեն զրկելով վթարը կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից:
Վերը նշված հանցավոր արարքը կատարելու համար նախաքննական մարմինը Նիկոլայ Իվանի Օհանյանին մեղադրանք է առաջադրել ՀՀ Քրեական օրենս•րքի 242հոդվածի 1-ին մասով և 16.11.2017թվականին մեղադրական եզրակացությամբ քրեական •ործն ուղարկվել է ՀՀ Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան:
Մինչև դատաքննությունն սկսելը ամբաստանյալ Նիկոլայ Իվանի Օհանյանը միջնորդեց դատական քննությունն անցկացնել արա•ացված կար•ով և հայտարարեց, որ միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, խորհրդակցել է պաշտպանի հետ, •իտակցում է արա•ացված կար•ով դատաքննություն անցկացնելու հետևանքները, առաջադրված մեղադրանքն իրեն պարզ է, համաձայն է մեղադրանքի հետ:
Մեղադրողը և տուժողի ներկայացուցիչը միջնորդության դեմ չառարկեցին:
Դատարանը համոզվելով, որ առկա են ՀՀ Քրեական դատավարության օրենս•րքի 3751 և 3752հոդվածներով նախատեսված պայմանները` որոշեց արա•ացված կար•ով դատական քննություն անցկացնել:
Դատարանը հիմք ընդունելով մեղադրանքի հիմքում դրված ապացույցները, •տնում է, որ ամբաստանյալ Նիկոլայ Իվանի Օհանյանը կատարել է ՀՀ Քրեական օրենս•րքի 242հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարք և հան•ում է այն հետևության, որ ամբաստանյալին մեղսա•րված արարքը որակված է ճիշտ, ուստի նա պետք է քրեական պատասխանատվության ենթարկվի և պատիժ կրի:
Ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում նրա կատարած արարքի բնույթն ու հասարակական վտան•ավորության աստիճանը, շարժառիթը, հետևանքը, հանցա•ործության տարածվածությունը, ամբաստանյալի անձը բնութա•րող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հան•ամանքները, նկատի ունենալով այն, որ քրեական պատժի նպատակն է վերական•նել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցա•ործությունները:
Պատիժ նշանակելիս հանցավորի նկատմամբ անհատական մոտեցումն անհրաժեշտ է, որպեսզի դատարանը պատժի տեսակն ու չափը ընտրելիս համոզվի, որ դրանով կհասնի պատժի վերը նշված նպատակներին, որոնք փոխկապակցված և փոխհամաձայնեցված են (մեկ նպատակը ենթադրում է մյուսները և յուրաքանչյուրի ինքնուրույն իրականացումն օժանդակում է մյուսներին): Այսինքն` պատժի նպատակներին հասնելու երաշխիք է հանցա•ործություն կատարած անձի նկատմամբ արդարացի, արարքի ծանրությանը և հասարակական վտան•ավորությանը համապատասխան պատիժ նշանակելը:
ՀՀ Քրեական օրենս•րքի 61հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` հանցա•ործության` հանրության համար վտան•ավորության աստիճանը և բնույթը, հանցավորի անձը բնութա•րող տվյալները, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հան•ամանքները, որոշիչ հան•ամանքներ են պատժի տեսակը և չափը որոշելու հարցում: Հանցա•ործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի, այնպես էլ պատժաչափի վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցա•ործության, դրա առանձնահատկությունների, •ործի կոնկրետ հան•ամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հան•ամանքների բազմակողմանի •նահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ Քրեական օրենս•րքի 48հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրա•ործման հնարավորությունը:
Դատարանը ղեկավարվելով ՀՀ Քրեական օրենս•րքի 62հոդվածի 2-րդ մասով, ամբաստանյալ Նիկոլայ Իվանի Օհանյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հան•ամանք է համարում այն, որ նա իրեն մեղավոր է ճանաչել, տվել է խոստովանական ցուցմունքներ, զղջացել է կատարածի համար, նախկինում դատապարտված չի եղել, վատառողջ է, խնամքին է •տնվում հիվանդ կինը, բնութա•րվում է դրական Երևան քաղաքի ՚Նորք 7/5ՙ համատիրության նախա•ահ Մ.Թամանյանի կողմից:
Ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հան•ամանքներ չկան:
ՀՀ Քրեական օրենս•րքի 242հոդվածի 1-ին մասով կատարված հանցա•ործության համար պատիժ է նախատեսվում տու•անքª նվազա•ույն աշխատավարձի առավելա•ույնը երկուհարյուրապատիկի չափով, կամ կալանքովª մեկից երեք ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբª առավելա•ույնը երկու տարի ժամկետովª որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի •ործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելովª առավելա•ույնը երեք տարի ժամկետով կամ առանց դրա:
ՀՀ Քրեական օրենս•րքի նշված հոդվածի սանկցիան այլընտրանքային է, այն հնարավորություն է տալիս դատարանին, ելնելով կոնկրետ հանցա•ործության հանրային վտան•ավորության բնույթից և աստիճանից, հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակել արդարացի պատիժ` ընտրելով հոդվածի սանկցիայով նախատեսված պատժատեսակներից որևէ մեկը` տու•անք կամ ազատազրկում:
ՀՀ Քրեական դատավարության օրենս•րքի 3753հոդվածի 6-րդ մասի համաձայն` դատարանն արա•ացված կար•ով դատական քննության արդյունքում մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ, որը չի կարող •երազանցել կատարված հանցա•ործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժի երկու երրորդը փոքր է տվյալ հանցա•ործության համար նախատեսված առավել մեղմ պատժից` ապա առավել մեղմ պատիժը:
Վճռաբեկ դատարանն իր 22.12.2011թվականի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11քրեական •ործով իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ ՚(...) որ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցա•ործությանը քրեաիրավական միջոցներով արձա•անքելու պարտադիրությամբ, ինչպես նաև հանցա•ործության և քրեաիրավական ներ•ործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ: Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցա•ործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից: Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հան•եցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման: Վճռաբեկ դատարանն արձանա•րում է նաև, որ արդարությանª որպես պատիժ նշանակելու սկզբունքի բովանդակությունն ընդ•րկում է դատապարտյալի, տուժողի և հասարակության վերաբերմունքը նշանակված պատժի նկատմամբ: Ուստի, պատիժ նշանակելիս արդարության սկզբունքը դատարանից պահանջում է ողջամտորեն հաշվի առնել արդարության մասին վերոնշյալ սուբյեկտների կարծիքը, առավել ևս, որ դրանք ձևավորվում են այն նույն հան•ամանքների հիման վրա, որոնք դատարանը հաշվի է առնում պատիժ նշանակելիս (հանցա•ործության հանրորեն վտան•ավորությունը, հանցավորի անձը և այլն): Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն ընդ•ծում է, որ պատժի նշանակման արդարության սկզբունքը դատարանը պետք է կիրառի պատժի նշանակման մյուս սկզբունքների, ինչպես նաև պատժի նպատակների համատեքստում: Պատժի անհատականացման սկզբունքի իմաստով դատարանի խնդիրն է հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կոնկրետ հանցակազմի սանկցիայի սահմաններում նշանակել կոնկրետ պատիժ: Կոնկրետ պատժի նշանակումը դատարանի համար խիստ կարևոր և պատասխանատու խնդիր է, որի լուծման համար մեծ նշանակություն ունի պատժի անհատականացման կար•ի և չափանիշների հարցը: Վերո•րյալի հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանա•րում է, որ պատժի անհատականացումն անհրաժեշտ է դիտարկել երկու տեսանկյունից: 1) պատժի անհատականացում օրենքում: Վերջինս ենթադրում է ՀՀ Քրեական օրենս•րքի նորմերում արտահայտված ընդհանուր դրույթների առկայությունը, որոնք դատարանը պարտավոր է հաշվի առնել հանցանք կատարած անձի նկատմամբ ՀՀ Քրեական օրենս•րքի սանկցիայի շրջանակներում պատիժ նշանակելիս: 2) պատժի անհատականացում դատարանում: Վերջինս ենթադրում է կոնկրետ անձի նկատմամբ պատիժ սահմանելիս ՀՀ Քրեական օրենս•րքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերի դրույթների կիրառումª հաշվի առնելով հանցավորի անձի առանձնահատկությունները, հանցա•ործության կատարման հան•ամանքները, ինչպես նաև պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հան•ամանքները: ՀՀ Քրեական օրենս•իրքը չի բովանդակում բոլոր այն հան•ամանքների սպառիչ ցանկը, որոնք պետք է հաշվի առնվեն դատարանի կողմից կոնկրետ հանցա•ործության համար պատիժ նշանակելիս: Օրենս•իրքը, սակայն, դատարանին տալիս է պատժի անհատականացման ընդհանուր չափանիշներ, որոնց հիման վրա դատարանը կարող է նշանակել արդարության պահանջներին համապատասխանող պատիժ: Նշված չափանիշներն են` ա) հանցա•ործության` հանրության համար վտան•ավորության աստիճանն ու բնույթը, ընդհանրապես, կոնկրետ հանցա•ործության կատարման հան•ամանքների տեսանկյունից մասնավորապես, բ) հանցավորի անձը, •) պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հան•ամանքները: Պատժի անհատականացման չափանիշներից առաջինինª հանցա•ործության` հանրության համար վտան•ավորության աստիճանին ու բնույթին, Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ.Մադաթյանի վերաբերյալ որոշման մեջ (տես Գարուշ Նորիկի Մադաթյանի վերաբերյալ •ործով Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշումը, կետ 14): Սույն որոշման նախորդ կետում նշված և, համապատասխանաբար, Գ.Մադաթյանի վերաբերյալ որոշման մեջ վերլուծվածª արարքի հանրային վտան•ավորության աստիճանն ու բնույթը սերտորեն կապված են պատժի անհատականացման երկրորդ չափանիշիª հանցավորի անձի հետ: Հ.Հարությունյանի վերաբերյալ որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ ՚Պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք են ոչ միայն կատարված արարքի հասարակական վտան•ավորության աստիճանի, այլև հանցավորի անձը բնութա•րող հատկանիշներ հանդիսացող նրա սոցիալ-հո•եբանական, սոցիալ-ժողովրդա•րական, քրեաբանական և քրեա-իրավական, ֆիզիկական հատկությունների համակցության ճիշտ •նահատումը (ընտանեկան դրությունը, վարքա•իծը աշխատանքում և կենցաղում, աշխատունակությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, դատվածությունը և այլն)ՙ (տես Հազարապետ Ալբերտի Հարությունյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2007 թվականի մարտի 30-ի թիվ ՎԲ-50/07 որոշումը): Զար•ացնելով մեջբերված դիրքորոշումըª Վճռաբեկ դատարանն արձանա•րում է, որ հանցանք կատարած անձի ուսումնասիրությունը մեծ դեր է խաղում պատիժ նշանակելու համար: ՀՀ Քրեական օրենս•րքի 48-րդ հոդվածի ¥՚Պատժի նպատակներըՙ) իմաստով պատժի նպատակը, սոցիալական արդարությունը վերական•նելուց բացի, դատապարտյալի ուղղումն է և նոր հանցա•ործությունների կանխումը, ուստի դատարանը պարտավոր է հան•ամանորեն հետազոտել անձի ինչպես կենսաբանական, այնպես էլ սոցիալական առանձնահատկությունները: Այս կապակացությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանա•րում է, որ շատ դեպքերում պատժի տեսակի և չափի վրա ազդում են հանցավորի սեռը, տարիքը, առողջական վիճակը: Պատժի անհատականացման երրորդ չափանիշը պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հան•ամանքներն են: Վերջիններիս Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Հ.Հարությունյանի վերաբերյալ 2007 թվականի մարտի 30-ի թիվ ՎԲ-50/07, Ռ.Խատոյանի վերաբերյալ 2007 թվականի մայիսի 4-ի թիվ ՎԲ-55/07, Պ.Բայրամյանի վերաբերյալ 2007 թվականի հունիսի 1-ի թիվ ՎԲ-84/07, Դ.Հովհաննիսյանի վերաբերյալ 2009 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09 և մի շարք այլ որոշումներում: Պատժի նշանակման մարդասիրության սկզբունքն ունի երկու կողմ, այն էª 1) մարդասիրություն հասարակության նկատմամբ, որի էությունը տուժողի, հասարակության և պետության շահերի պաշտպանությունն է: 2) մարդասիրություն հանցանք կատարած անձի նկատմամբ. դա նշանակում է մարդկային վերաբերմունք նրա անձի նկատմամբ, պատվի և արժանապատվության հար•ում, ֆիզիկական և բարոյական տանջանքների բացառում:Պատիժ նշանակելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի մարդասիրության սկզբունքի վերոնշյալ երկու կողմերը: Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքում ձևավորված, ինչպես նաև սույն որոշման 14-21-րդ կետերում շարադրված և զար•ացված իրավական դիրքորոշումների հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանա•րում է, որ պատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ Քրեական օրենս•րքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավա•իտակցությանը համապատասխան, ՀՀ Քրեական օրենս•րքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպª ուրվա•ծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելա•ույն և նվազա•ույն սահմաններըª ՀՀ Քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն: Վճռաբեկ դատարանը •տնում է, որ ՀՀ Քրեական օրենս•րքի Հատուկ մասի •րեթե բոլոր հոդվածների սանկցիաներում ամրա•րված վերոնշյալ մոտեցումը պայմանավորված է այն տրամաբանությամբ, որ քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են: Ուստի կոնկրետ արարքի և անձի նկատմամբ համընդհանուր քրեական օրենքով նախատեսված սանկցիան կիրառելիս դատարանը պետք է որոշակի հայեցողություն դրսևորի: Վերո•րյալից Վճռաբեկ դատարանը եզրահան•ում է, որ առանց դատարանի հայեցողության պատժի անհատականացումն անհնար է: Պատիժ նշանակելիս դատարանի հայեցողության կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում ընդ•ծել նաև, որ պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտան•ավորության աստիճանի ու բնույթի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հան•ամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հան•ամանքների հայեցողական և ոչ երբեք կամային •նահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ Քրեական օրենս•րքի 48հոդվածով նախատեսվածª պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից (...)ՙ:
Վերլուծելով և •նահատելով վերը նշված հան•ամանքները, հաշվի առնելով ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հան•ամանքները, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հան•ամանքների բացակայությունը, հանցանքը կատարելուց հետո դրսևորած վարքա•իծը` մասնավորապես այն, որ •տնվելով ազատության մեջ •իտակցել է կատարած հանցանքի վտան•ավորությունը և մինչ օրս զերծ է մնացել այլ հակաօրինական արարքներ կատարելուց, տվել է խոստովանական ցուցմունքներ, անկեղծորեն զղջացել է կատարածի համար, հետևաբար Դատարանը •տնում է, որ թվարկված հան•ամանքներն էականորեն նվազեցնում են հանցա•ործության հանրության համար վտան•ավորության աստիճանն ու իրենց համակցությամբ հնարավորություն են տալիս հան•ելու հետևության, որ ամբաստանյալին նպատակահարմար է պատժիչ դաստիարակչական ներ•ործության ենթարկել հասարակությունից չմեկուսացնելու պայմաններում և ամբաստանյալի նկատմամբ տու•անքի ձևով պատիժ նշանակելու միջոցով տվյալ •ործով հնարավոր է հասնել պատժի նպատակներին` սոցիալական արդարության վերական•նմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը ու հանցա•ործությունների կանխմանը: Միաժամանակ դատարանը •տնում է, որ ամբաստանյալի արարքին համապատասխան պատժելիության սահմանումը կնպաստի նաև քրեական օրենքի ընդհանուր կանխար•ելիչ ազդեցությանը, դատարանը նման հետևության է հան•ել ելնելով քրեական օրենսդրության սկզբունքներից, սոցիալական արդարության վերական•նման և պատժի նպատակների իրականացման անհրաժեշտությունից, հիմնվելով կատարված հանցա•ործության, դրա առանձնահատկությունների, •ործի կոնկրետ հան•ամանքների բազմակողմանի և օբյեկտիվ •նահատման վրա: Ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս դատարանը ելնում է այն իրողությունից, որ օրենքի առաջնային պահանջը պատժի արդարացիությունն է, որըª որպես քրեական իրավունքի սկզբունք, ձևակերպված է ՀՀ Քրեական օրենս•րքի 10հոդվածում, համաձայն որի հանցանք կատարած անձի նկատմամբ պատիժը պետք է լինի արդարացի, անհրաժեշտ և բավարար նրան ուղղելու և նոր հանցա•ործությունը կանխելու համար: ՀՀ Քրեական օրենս•րքի 48հոդվածի դրույթների համաձայն պատժի նպատակն է վերական•նել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցա•ործությունները: Դատարանը միաժամանակ հավաստում է, որ նշանակվող պատժի արդարացիության հարցը լուծելիս դատարանը ճիշտ է •նահատել •ործի բոլոր հան•ամանքները, քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով, ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է տվյալ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար: Ընդ որում, պատիժ նշանակելիս դատարանն ուղեցույց է ընդունում նաև քրեական օրենքի դրույթն այն մասին, որ հանցա•ործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները /ՀՀ Քրեական օրենս•րքի 61հոդվածի 3-րդ մաս/: Միաժամանակ նշված հան•ամանքների ամբողջությունը դատարանին հիմք է տալիս հետևության հան•ելու, որ ՀՀ Քրեական օրենս•րքի 242հոդվածի 1-ին մասով կատարած հանցանքի համար ամբաստանյալի նկատմամբ պետք է պատիժ նշանակել տու•անք, արձանա•րելով, որ տվյալ պատիժը համաչափ է կատարած արարքին և բավարար պատժի նպատակներին հասնելու համար: Այդպիսի եզրակացության դատարանը •ալիս է հաշվի առնելով արարքի բոլոր փաստական ու քրեաիրավական բնութա•րերը:
Անդրադառնալով ՀՀ Քրեական օրենս•քրի 242հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված լրացուցիչ պատժի կիրառման խնդրին` Դատարանը փաստում է, որ այդ հոդվածի պատժամասի համաձայն` վերոնշյալ արարք կատարելու համար սահմանված է տու•անք (....), կամ կալանք (....), կամ ազատազրկում (....)` որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի •ործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով`... £
՚Իրավական ակտերի մասինՙ ՀՀ օրենքի 86հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` իրավական ակտը մեկնաբանվում է դրանում պարանուկվող բառերի և արտահայտությունների տառացի նշանակությամբ` հաշվի առնելով օրենքի պահանջները£
՚Իրավական ակտերի մասինՙ ՀՀ օրենքի 45հոդվածի 10-րդ կետի համաձայն` Այն պայմանների թվարկման ժամանակ, երբ բոլոր թվարկված պայմանների առկայությունը պարտադիր է, չի կարող կիրառվել ՚կամՙ շաղկապը: Այդ դեպքում պետք է կիրառվեն ՚ևՙ կամ ՚ուՙ շաղկապները: ... Եթե իրավական ակտում նշված նորմի կիրառումը պայմանավորված է ՚կամՙ շաղկապով բաժանված պայմաններով, ապա այդ նորմի կիրառման համար բավական է թվարկված պայմաններից առնվազն մեկի առկայությունը£ ... Եթե իրավական ակտում նշված նորմի կիրառումը պայմանավորված է ստորակետերով, ինչպես նաև ՚կամՙ շաղկապով բաժանված պայմաններով, ապա այդ նորմի կիրառման համար բավական է թվարկված պայմաններից առնվազն մեկի առկայությունը£
Դատարանն արձանա•րում է, որ ՀՀ Քրեական օրենս•րքի 242հոդված 1-ին մասով նախատեսված պատժամասի տառացի մեկնաբանմամբ ՀՀ Քրեական օրենս•րքի լրացուցիչ պատիժըª որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի •ործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը, կարող է նշանակվել բացառապես ազատազրկման ձևով նշանակված հիմնական պատժի հետ, քանի որ մյուս պատժատեսակներիցª տու•անքից, կալանքից լրացուցիչ այդ պատժատեսակը տարանջատված է ստորակետերով և ՚կամՙ շաղկապով£ Դատարանը տվյալ հետևության հան•ում է նաև ՀՀ Քրեական օրենս•րքի 199հոդվածի 2-րդ մասով, 199.1հոդվածի 2-րդ մասով և 315.2հոդվածով սահմանված պատժամասերի վերլուծության արդյունքներով, որոնցում լրացուցիչ պատժատեսակը սահմանված է առանձին-առանձին նախատեսած բոլոր հիմնական պատիժների հետ£
Ամբաստանյալ Նիկոլայ Օհանյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցըª ստորա•րություն չհեռանալու մասին, պետք է թողնել անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Գործով քաղաքացիական հայցի պահանջ չկա:
Քննության առնելով իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցը, դատարանը հան•ում է այն հետևության, որ իրեղեն ապացույց ճանաչված Մերսեդես-Բենցՙ մակնիշի 354DN284հաշվառման համարանիշի և ՚Օպելՙ մակնիշի 34MF990հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենաները, որոնք ի պահ են հանձնվել ՀՀ Ոստիկանության ՃՈ ծառայության պետին, պետք է վերադարձնել սեփականատերերի տնօրինությանը:
ՀՀ Քրեական դատավարություն օրերնս•րքի 238հոդվածի 1-ին մասի համաձայնª •ույքը, քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի որոշմամբ, ազատվում է կալանքից, եթե քաղաքացիական հայցը հետ վերցվելու, կասկածյալին կամ մեղադրյալին վերա•րվող արարքի որակումը փոխվելու հետևանքով կամ այլ պատճառներով վերացել է •ույքի վրա կալանք դնելուց բխող սահմանափակումների կիրառման անհրաժեշտությունը:
Քննության առնելով Նիկոլայ Իվանի Օհանյանի շարժական և անշարժ •ույքի վրա դրված կալանքի հարցը, դատարանը •տնում է, որ թիվ ԵԱՔԴ/0172/01/17քրեական •ործով /քննիչ Ա.Փարսադանյանի կողմից կայացված 20.10.2017թվականի որոշում, նախաքննական համար 60150717/ շարժական և անշարժ •ույքի վրա դրված կալանքը պետք է վերացնել, քանի որ վերացել է •ույքի վրա կալանք դնելուց բխող սահմանափակումների կիրառման անհրաժեշտությունը:
Քննարկելով դատական ծախսերի հարցըª դատարանն արձանա•րում է, որ ՀՀ Քրեական դատավարության օրենս•րքի 168հոդվածի 1-ին մաuի 1-ին կետով նախատեսված դատական ծախսերն ամբաստանյալից ենթակա չեն բռնա•անձման, քանի որ այդպիսիք բացակայում են: Ինչ վերաբերում է նույն մասի 2-8-րդ կետերով նախատեսված դատական ծախսերին, ապա դրանք արա•ացված դատական քննության կար• կիրառելու դեպքում, համաձայն նույն օրենս•րքի 3753 հոդվածի 8-րդ մասի` ամբաստանյալից ենթակա չեն բռնա•անձման:
Ելնելով վերո•րյալից և ղեկավարվելով ՀՀ Քրեական դատավարության օրենս•րքի 357-360, 365, 369-375, 3751 - 3753հոդվածներով դատարանը
Վ Ճ Ռ Ե Ց
Նիկոլայ Իվանի Օհանյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ Քրեական օրենս•րքի 242հոդվածի 1-ին մասով և դատապարտել տու•անքի Հայաստանի Հանրապետությունում սահմանված նվազա•ույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկիª 200000/երկու հարյուր հազար/ ՀՀ դրամի չափով:
Խափանման միջոցը` ստորա•րություն չհեռանալու մասին, թողնել անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Քաղաքացիական հայցի պահանջ չկա:
Գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված ՚Մերսեդես-Բենցՙ մակնիշի 354DN284հաշվառման համարանիշի և ՚Օպելՙ մակնիշի 34MF990հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենաները վերադարձնել սեփականատերերի տնօրինությանը:
Ամբաստանյալ Նիկոլայ Իվանի Օհանյանի •ույքի վրա դրված կալանքը վերացնել:
Դատական ծախսերի հարցը համարել լուծված:
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանª հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում, բացառությամբ ՀՀ Քրեական դատավարության օրենս•րքի 395հոդվածի 1-ին կետով նախատեսված հիմքի:
ԴԱՏԱՎՈՐª Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ
Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
՚20ՙ մարտի 2018թ. ք.Երևան
ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅԱՆ
ԴԱՏԱՐԱՆԸ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ
ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲª Ժ.ԿՈԾԻՆՅԱՆԻ
ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲª
ՄԵՂԱԴՐՈՂ Կ.ՍՏԵՓԱՆՅԱՆԻ
ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼ Ն.ՕՀԱՆՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆ Ա.ՀՈԲՈՍՅԱՆԻ
ՏՈՒԺՈՂԻ ՆԵՐԿՅԱՑՈՒՑԻՉ Բ.ՄԱՐՏՈՅԱՆԻ
Դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով քրեական •ործն ըստ մեղադրանքի Նիկոլայ Իվանի Օհանյանի` ծնված 08.02.1960թվականին,ԱՀ, •. Սուլտանկենդ,ազ•ությամբ հայ,ՀՀ քաղաքացի,
միջնակար•-մասնա•իտական կրթությամբ,ամուսնացած,ֆիզիկապես վատառողջ,խնամ-
քին մեկ անձ, չի աշխատում, նախկինում չդատված, հաշվառված է և բնակվում է քաղաք
Երևան,Նոր Նորքի 7-րդ զան•ված,33շենք 37բնակարան հասցեում, 19.10.2017թվականին
որպես խափանման միջոց է ընտրվել ստորա•րություն չհեռանալու մասին:
Մեղադրվում է ՀՀ Քրեական օրենս•րքի 242հոդվածի 1-ին մասով:
Դատաքննությամբ և •ործի տվյալներով դատարանը
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
Գործով ամբաստանյալ Նիկոլայ Իվանի Օհանյանը մեղադրվում է այն բանում, որ նա 2017թվականի հունիսի 20-ին, ժամը 08.20-ի սահմաններում, ՚Մերսեդեսՙ մակնիշի 35DN284հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան վարել է Դ.Անհաղթ փողոցովª Դրոյի փողոցի կողմից դեպի Կ.Ուլնեցի փողոցի ուղղությամբ, իր ուղեմասի ձախ եզրային •ոտով, բաժանարար զույ• հոծ •ծերից մոտ 0.5մետր հեռավորությամբ, շուրջ 30կմ/ժամ արա•ությամբ: Հասնելով Դ. Անհաղթ և Կ.Ուլնեցի փողոցների խաչմերուկինª թույլ է տվել ՀՀ Կառարավորության 2007 թվականի հունիսի 28-ի թիվ 955-Ն որոշմամբ հաստատված ՀՀ Ճանապարհային երթևեկության կանոնների ՃԵԿ-ի 90 կետի պահանջներին հակասող •ործողություններ, այն էª ձախ շրջադարձ կատարելիս նախապես չհամոզվելով դրա անվտան•ության մեջ և ճանապարհը չզիջելով հանդիպակաց ուղղությունից լուսացույցի թույլատրող ազդանշանի առկայության պայմաններում ուղիղ ընթացող Արմեն Աշոտի Հոխանյանի վարած ՚Օպելՙ մակնիշի 34 MF 990 հ/հ ավտոմեքենայինª խոչընդոտել է վերջինիս երթևեկությանը, իր վարած ավտոմեքենայով ընդհարվել նշված ավտոմեքենային, որի հետևանքով ՚Օպելՙ մակնիշի ավտոմեքենայի ուղևոր Ռուզան Գևոր•ի Ադիբեկյանի առողջությանն անզ•ուշու֊թյամբ պատճառել է ծանր վնասª ինքն իրեն զրկելով վթարը կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից:
Վերը նշված հանցավոր արարքը կատարելու համար նախաքննական մարմինը Նիկոլայ Իվանի Օհանյանին մեղադրանք է առաջադրել ՀՀ Քրեական օրենս•րքի 242հոդվածի 1-ին մասով և 16.11.2017թվականին մեղադրական եզրակացությամբ քրեական •ործն ուղարկվել է ՀՀ Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան:
Մինչև դատաքննությունն սկսելը ամբաստանյալ Նիկոլայ Իվանի Օհանյանը միջնորդեց դատական քննությունն անցկացնել արա•ացված կար•ով և հայտարարեց, որ միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, խորհրդակցել է պաշտպանի հետ, •իտակցում է արա•ացված կար•ով դատաքննություն անցկացնելու հետևանքները, առաջադրված մեղադրանքն իրեն պարզ է, համաձայն է մեղադրանքի հետ:
Մեղադրողը և տուժողի ներկայացուցիչը միջնորդության դեմ չառարկեցին:
Դատարանը համոզվելով, որ առկա են ՀՀ Քրեական դատավարության օրենս•րքի 3751 և 3752հոդվածներով նախատեսված պայմանները` որոշեց արա•ացված կար•ով դատական քննություն անցկացնել:
Դատարանը հիմք ընդունելով մեղադրանքի հիմքում դրված ապացույցները, •տնում է, որ ամբաստանյալ Նիկոլայ Իվանի Օհանյանը կատարել է ՀՀ Քրեական օրենս•րքի 242հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարք և հան•ում է այն հետևության, որ ամբաստանյալին մեղսա•րված արարքը որակված է ճիշտ, ուստի նա պետք է քրեական պատասխանատվության ենթարկվի և պատիժ կրի:
Ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում նրա կատարած արարքի բնույթն ու հասարակական վտան•ավորության աստիճանը, շարժառիթը, հետևանքը, հանցա•ործության տարածվածությունը, ամբաստանյալի անձը բնութա•րող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հան•ամանքները, նկատի ունենալով այն, որ քրեական պատժի նպատակն է վերական•նել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցա•ործությունները:
Պատիժ նշանակելիս հանցավորի նկատմամբ անհատական մոտեցումն անհրաժեշտ է, որպեսզի դատարանը պատժի տեսակն ու չափը ընտրելիս համոզվի, որ դրանով կհասնի պատժի վերը նշված նպատակներին, որոնք փոխկապակցված և փոխհամաձայնեցված են (մեկ նպատակը ենթադրում է մյուսները և յուրաքանչյուրի ինքնուրույն իրականացումն օժանդակում է մյուսներին): Այսինքն` պատժի նպատակներին հասնելու երաշխիք է հանցա•ործություն կատարած անձի նկատմամբ արդարացի, արարքի ծանրությանը և հասարակական վտան•ավորությանը համապատասխան պատիժ նշանակելը:
ՀՀ Քրեական օրենս•րքի 61հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` հանցա•ործության` հանրության համար վտան•ավորության աստիճանը և բնույթը, հանցավորի անձը բնութա•րող տվյալները, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հան•ամանքները, որոշիչ հան•ամանքներ են պատժի տեսակը և չափը որոշելու հարցում: Հանցա•ործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի, այնպես էլ պատժաչափի վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցա•ործության, դրա առանձնահատկությունների, •ործի կոնկրետ հան•ամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հան•ամանքների բազմակողմանի •նահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ Քրեական օրենս•րքի 48հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրա•ործման հնարավորությունը:
Դատարանը ղեկավարվելով ՀՀ Քրեական օրենս•րքի 62հոդվածի 2-րդ մասով, ամբաստանյալ Նիկոլայ Իվանի Օհանյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հան•ամանք է համարում այն, որ նա իրեն մեղավոր է ճանաչել, տվել է խոստովանական ցուցմունքներ, զղջացել է կատարածի համար, նախկինում դատապարտված չի եղել, վատառողջ է, խնամքին է •տնվում հիվանդ կինը, բնութա•րվում է դրական Երևան քաղաքի ՚Նորք 7/5ՙ համատիրության նախա•ահ Մ.Թամանյանի կողմից:
Ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հան•ամանքներ չկան:
ՀՀ Քրեական օրենս•րքի 242հոդվածի 1-ին մասով կատարված հանցա•ործության համար պատիժ է նախատեսվում տու•անքª նվազա•ույն աշխատավարձի առավելա•ույնը երկուհարյուրապատիկի չափով, կամ կալանքովª մեկից երեք ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբª առավելա•ույնը երկու տարի ժամկետովª որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի •ործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելովª առավելա•ույնը երեք տարի ժամկետով կամ առանց դրա:
ՀՀ Քրեական օրենս•րքի նշված հոդվածի սանկցիան այլընտրանքային է, այն հնարավորություն է տալիս դատարանին, ելնելով կոնկրետ հանցա•ործության հանրային վտան•ավորության բնույթից և աստիճանից, հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակել արդարացի պատիժ` ընտրելով հոդվածի սանկցիայով նախատեսված պատժատեսակներից որևէ մեկը` տու•անք կամ ազատազրկում:
ՀՀ Քրեական դատավարության օրենս•րքի 3753հոդվածի 6-րդ մասի համաձայն` դատարանն արա•ացված կար•ով դատական քննության արդյունքում մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ, որը չի կարող •երազանցել կատարված հանցա•ործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժի երկու երրորդը փոքր է տվյալ հանցա•ործության համար նախատեսված առավել մեղմ պատժից` ապա առավել մեղմ պատիժը:
Վճռաբեկ դատարանն իր 22.12.2011թվականի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11քրեական •ործով իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ ՚(...) որ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցա•ործությանը քրեաիրավական միջոցներով արձա•անքելու պարտադիրությամբ, ինչպես նաև հանցա•ործության և քրեաիրավական ներ•ործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ: Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցա•ործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից: Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հան•եցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման: Վճռաբեկ դատարանն արձանա•րում է նաև, որ արդարությանª որպես պատիժ նշանակելու սկզբունքի բովանդակությունն ընդ•րկում է դատապարտյալի, տուժողի և հասարակության վերաբերմունքը նշանակված պատժի նկատմամբ: Ուստի, պատիժ նշանակելիս արդարության սկզբունքը դատարանից պահանջում է ողջամտորեն հաշվի առնել արդարության մասին վերոնշյալ սուբյեկտների կարծիքը, առավել ևս, որ դրանք ձևավորվում են այն նույն հան•ամանքների հիման վրա, որոնք դատարանը հաշվի է առնում պատիժ նշանակելիս (հանցա•ործության հանրորեն վտան•ավորությունը, հանցավորի անձը և այլն): Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն ընդ•ծում է, որ պատժի նշանակման արդարության սկզբունքը դատարանը պետք է կիրառի պատժի նշանակման մյուս սկզբունքների, ինչպես նաև պատժի նպատակների համատեքստում: Պատժի անհատականացման սկզբունքի իմաստով դատարանի խնդիրն է հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կոնկրետ հանցակազմի սանկցիայի սահմաններում նշանակել կոնկրետ պատիժ: Կոնկրետ պատժի նշանակումը դատարանի համար խիստ կարևոր և պատասխանատու խնդիր է, որի լուծման համար մեծ նշանակություն ունի պատժի անհատականացման կար•ի և չափանիշների հարցը: Վերո•րյալի հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանա•րում է, որ պատժի անհատականացումն անհրաժեշտ է դիտարկել երկու տեսանկյունից: 1) պատժի անհատականացում օրենքում: Վերջինս ենթադրում է ՀՀ Քրեական օրենս•րքի նորմերում արտահայտված ընդհանուր դրույթների առկայությունը, որոնք դատարանը պարտավոր է հաշվի առնել հանցանք կատարած անձի նկատմամբ ՀՀ Քրեական օրենս•րքի սանկցիայի շրջանակներում պատիժ նշանակելիս: 2) պատժի անհատականացում դատարանում: Վերջինս ենթադրում է կոնկրետ անձի նկատմամբ պատիժ սահմանելիս ՀՀ Քրեական օրենս•րքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերի դրույթների կիրառումª հաշվի առնելով հանցավորի անձի առանձնահատկությունները, հանցա•ործության կատարման հան•ամանքները, ինչպես նաև պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հան•ամանքները: ՀՀ Քրեական օրենս•իրքը չի բովանդակում բոլոր այն հան•ամանքների սպառիչ ցանկը, որոնք պետք է հաշվի առնվեն դատարանի կողմից կոնկրետ հանցա•ործության համար պատիժ նշանակելիս: Օրենս•իրքը, սակայն, դատարանին տալիս է պատժի անհատականացման ընդհանուր չափանիշներ, որոնց հիման վրա դատարանը կարող է նշանակել արդարության պահանջներին համապատասխանող պատիժ: Նշված չափանիշներն են` ա) հանցա•ործության` հանրության համար վտան•ավորության աստիճանն ու բնույթը, ընդհանրապես, կոնկրետ հանցա•ործության կատարման հան•ամանքների տեսանկյունից մասնավորապես, բ) հանցավորի անձը, •) պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հան•ամանքները: Պատժի անհատականացման չափանիշներից առաջինինª հանցա•ործության` հանրության համար վտան•ավորության աստիճանին ու բնույթին, Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ.Մադաթյանի վերաբերյալ որոշման մեջ (տես Գարուշ Նորիկի Մադաթյանի վերաբերյալ •ործով Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշումը, կետ 14): Սույն որոշման նախորդ կետում նշված և, համապատասխանաբար, Գ.Մադաթյանի վերաբերյալ որոշման մեջ վերլուծվածª արարքի հանրային վտան•ավորության աստիճանն ու բնույթը սերտորեն կապված են պատժի անհատականացման երկրորդ չափանիշիª հանցավորի անձի հետ: Հ.Հարությունյանի վերաբերյալ որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ ՚Պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք են ոչ միայն կատարված արարքի հասարակական վտան•ավորության աստիճանի, այլև հանցավորի անձը բնութա•րող հատկանիշներ հանդիսացող նրա սոցիալ-հո•եբանական, սոցիալ-ժողովրդա•րական, քրեաբանական և քրեա-իրավական, ֆիզիկական հատկությունների համակցության ճիշտ •նահատումը (ընտանեկան դրությունը, վարքա•իծը աշխատանքում և կենցաղում, աշխատունակությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, դատվածությունը և այլն)ՙ (տես Հազարապետ Ալբերտի Հարությունյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2007 թվականի մարտի 30-ի թիվ ՎԲ-50/07 որոշումը): Զար•ացնելով մեջբերված դիրքորոշումըª Վճռաբեկ դատարանն արձանա•րում է, որ հանցանք կատարած անձի ուսումնասիրությունը մեծ դեր է խաղում պատիժ նշանակելու համար: ՀՀ Քրեական օրենս•րքի 48-րդ հոդվածի ¥՚Պատժի նպատակներըՙ) իմաստով պատժի նպատակը, սոցիալական արդարությունը վերական•նելուց բացի, դատապարտյալի ուղղումն է և նոր հանցա•ործությունների կանխումը, ուստի դատարանը պարտավոր է հան•ամանորեն հետազոտել անձի ինչպես կենսաբանական, այնպես էլ սոցիալական առանձնահատկությունները: Այս կապակացությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանա•րում է, որ շատ դեպքերում պատժի տեսակի և չափի վրա ազդում են հանցավորի սեռը, տարիքը, առողջական վիճակը: Պատժի անհատականացման երրորդ չափանիշը պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հան•ամանքներն են: Վերջիններիս Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Հ.Հարությունյանի վերաբերյալ 2007 թվականի մարտի 30-ի թիվ ՎԲ-50/07, Ռ.Խատոյանի վերաբերյալ 2007 թվականի մայիսի 4-ի թիվ ՎԲ-55/07, Պ.Բայրամյանի վերաբերյալ 2007 թվականի հունիսի 1-ի թիվ ՎԲ-84/07, Դ.Հովհաննիսյանի վերաբերյալ 2009 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09 և մի շարք այլ որոշումներում: Պատժի նշանակման մարդասիրության սկզբունքն ունի երկու կողմ, այն էª 1) մարդասիրություն հասարակության նկատմամբ, որի էությունը տուժողի, հասարակության և պետության շահերի պաշտպանությունն է: 2) մարդասիրություն հանցանք կատարած անձի նկատմամբ. դա նշանակում է մարդկային վերաբերմունք նրա անձի նկատմամբ, պատվի և արժանապատվության հար•ում, ֆիզիկական և բարոյական տանջանքների բացառում:Պատիժ նշանակելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի մարդասիրության սկզբունքի վերոնշյալ երկու կողմերը: Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքում ձևավորված, ինչպես նաև սույն որոշման 14-21-րդ կետերում շարադրված և զար•ացված իրավական դիրքորոշումների հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանա•րում է, որ պատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ Քրեական օրենս•րքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավա•իտակցությանը համապատասխան, ՀՀ Քրեական օրենս•րքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպª ուրվա•ծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելա•ույն և նվազա•ույն սահմաններըª ՀՀ Քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն: Վճռաբեկ դատարանը •տնում է, որ ՀՀ Քրեական օրենս•րքի Հատուկ մասի •րեթե բոլոր հոդվածների սանկցիաներում ամրա•րված վերոնշյալ մոտեցումը պայմանավորված է այն տրամաբանությամբ, որ քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են: Ուստի կոնկրետ արարքի և անձի նկատմամբ համընդհանուր քրեական օրենքով նախատեսված սանկցիան կիրառելիս դատարանը պետք է որոշակի հայեցողություն դրսևորի: Վերո•րյալից Վճռաբեկ դատարանը եզրահան•ում է, որ առանց դատարանի հայեցողության պատժի անհատականացումն անհնար է: Պատիժ նշանակելիս դատարանի հայեցողության կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում ընդ•ծել նաև, որ պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտան•ավորության աստիճանի ու բնույթի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հան•ամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հան•ամանքների հայեցողական և ոչ երբեք կամային •նահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ Քրեական օրենս•րքի 48հոդվածով նախատեսվածª պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից (...)ՙ:
Վերլուծելով և •նահատելով վերը նշված հան•ամանքները, հաշվի առնելով ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հան•ամանքները, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հան•ամանքների բացակայությունը, հանցանքը կատարելուց հետո դրսևորած վարքա•իծը` մասնավորապես այն, որ •տնվելով ազատության մեջ •իտակցել է կատարած հանցանքի վտան•ավորությունը և մինչ օրս զերծ է մնացել այլ հակաօրինական արարքներ կատարելուց, տվել է խոստովանական ցուցմունքներ, անկեղծորեն զղջացել է կատարածի համար, հետևաբար Դատարանը •տնում է, որ թվարկված հան•ամանքներն էականորեն նվազեցնում են հանցա•ործության հանրության համար վտան•ավորության աստիճանն ու իրենց համակցությամբ հնարավորություն են տալիս հան•ելու հետևության, որ ամբաստանյալին նպատակահարմար է պատժիչ դաստիարակչական ներ•ործության ենթարկել հասարակությունից չմեկուսացնելու պայմաններում և ամբաստանյալի նկատմամբ տու•անքի ձևով պատիժ նշանակելու միջոցով տվյալ •ործով հնարավոր է հասնել պատժի նպատակներին` սոցիալական արդարության վերական•նմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը ու հանցա•ործությունների կանխմանը: Միաժամանակ դատարանը •տնում է, որ ամբաստանյալի արարքին համապատասխան պատժելիության սահմանումը կնպաստի նաև քրեական օրենքի ընդհանուր կանխար•ելիչ ազդեցությանը, դատարանը նման հետևության է հան•ել ելնելով քրեական օրենսդրության սկզբունքներից, սոցիալական արդարության վերական•նման և պատժի նպատակների իրականացման անհրաժեշտությունից, հիմնվելով կատարված հանցա•ործության, դրա առանձնահատկությունների, •ործի կոնկրետ հան•ամանքների բազմակողմանի և օբյեկտիվ •նահատման վրա: Ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս դատարանը ելնում է այն իրողությունից, որ օրենքի առաջնային պահանջը պատժի արդարացիությունն է, որըª որպես քրեական իրավունքի սկզբունք, ձևակերպված է ՀՀ Քրեական օրենս•րքի 10հոդվածում, համաձայն որի հանցանք կատարած անձի նկատմամբ պատիժը պետք է լինի արդարացի, անհրաժեշտ և բավարար նրան ուղղելու և նոր հանցա•ործությունը կանխելու համար: ՀՀ Քրեական օրենս•րքի 48հոդվածի դրույթների համաձայն պատժի նպատակն է վերական•նել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցա•ործությունները: Դատարանը միաժամանակ հավաստում է, որ նշանակվող պատժի արդարացիության հարցը լուծելիս դատարանը ճիշտ է •նահատել •ործի բոլոր հան•ամանքները, քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով, ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է տվյալ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար: Ընդ որում, պատիժ նշանակելիս դատարանն ուղեցույց է ընդունում նաև քրեական օրենքի դրույթն այն մասին, որ հանցա•ործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները /ՀՀ Քրեական օրենս•րքի 61հոդվածի 3-րդ մաս/: Միաժամանակ նշված հան•ամանքների ամբողջությունը դատարանին հիմք է տալիս հետևության հան•ելու, որ ՀՀ Քրեական օրենս•րքի 242հոդվածի 1-ին մասով կատարած հանցանքի համար ամբաստանյալի նկատմամբ պետք է պատիժ նշանակել տու•անք, արձանա•րելով, որ տվյալ պատիժը համաչափ է կատարած արարքին և բավարար պատժի նպատակներին հասնելու համար: Այդպիսի եզրակացության դատարանը •ալիս է հաշվի առնելով արարքի բոլոր փաստական ու քրեաիրավական բնութա•րերը:
Անդրադառնալով ՀՀ Քրեական օրենս•քրի 242հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված լրացուցիչ պատժի կիրառման խնդրին` Դատարանը փաստում է, որ այդ հոդվածի պատժամասի համաձայն` վերոնշյալ արարք կատարելու համար սահմանված է տու•անք (....), կամ կալանք (....), կամ ազատազրկում (....)` որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի •ործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով`... £
՚Իրավական ակտերի մասինՙ ՀՀ օրենքի 86հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` իրավական ակտը մեկնաբանվում է դրանում պարանուկվող բառերի և արտահայտությունների տառացի նշանակությամբ` հաշվի առնելով օրենքի պահանջները£
՚Իրավական ակտերի մասինՙ ՀՀ օրենքի 45հոդվածի 10-րդ կետի համաձայն` Այն պայմանների թվարկման ժամանակ, երբ բոլոր թվարկված պայմանների առկայությունը պարտադիր է, չի կարող կիրառվել ՚կամՙ շաղկապը: Այդ դեպքում պետք է կիրառվեն ՚ևՙ կամ ՚ուՙ շաղկապները: ... Եթե իրավական ակտում նշված նորմի կիրառումը պայմանավորված է ՚կամՙ շաղկապով բաժանված պայմաններով, ապա այդ նորմի կիրառման համար բավական է թվարկված պայմաններից առնվազն մեկի առկայությունը£ ... Եթե իրավական ակտում նշված նորմի կիրառումը պայմանավորված է ստորակետերով, ինչպես նաև ՚կամՙ շաղկապով բաժանված պայմաններով, ապա այդ նորմի կիրառման համար բավական է թվարկված պայմաններից առնվազն մեկի առկայությունը£
Դատարանն արձանա•րում է, որ ՀՀ Քրեական օրենս•րքի 242հոդված 1-ին մասով նախատեսված պատժամասի տառացի մեկնաբանմամբ ՀՀ Քրեական օրենս•րքի լրացուցիչ պատիժըª որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի •ործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը, կարող է նշանակվել բացառապես ազատազրկման ձևով նշանակված հիմնական պատժի հետ, քանի որ մյուս պատժատեսակներիցª տու•անքից, կալանքից լրացուցիչ այդ պատժատեսակը տարանջատված է ստորակետերով և ՚կամՙ շաղկապով£ Դատարանը տվյալ հետևության հան•ում է նաև ՀՀ Քրեական օրենս•րքի 199հոդվածի 2-րդ մասով, 199.1հոդվածի 2-րդ մասով և 315.2հոդվածով սահմանված պատժամասերի վերլուծության արդյունքներով, որոնցում լրացուցիչ պատժատեսակը սահմանված է առանձին-առանձին նախատեսած բոլոր հիմնական պատիժների հետ£
Ամբաստանյալ Նիկոլայ Օհանյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցըª ստորա•րություն չհեռանալու մասին, պետք է թողնել անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Գործով քաղաքացիական հայցի պահանջ չկա:
Քննության առնելով իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցը, դատարանը հան•ում է այն հետևության, որ իրեղեն ապացույց ճանաչված Մերսեդես-Բենցՙ մակնիշի 354DN284հաշվառման համարանիշի և ՚Օպելՙ մակնիշի 34MF990հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենաները, որոնք ի պահ են հանձնվել ՀՀ Ոստիկանության ՃՈ ծառայության պետին, պետք է վերադարձնել սեփականատերերի տնօրինությանը:
ՀՀ Քրեական դատավարություն օրերնս•րքի 238հոդվածի 1-ին մասի համաձայնª •ույքը, քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի որոշմամբ, ազատվում է կալանքից, եթե քաղաքացիական հայցը հետ վերցվելու, կասկածյալին կամ մեղադրյալին վերա•րվող արարքի որակումը փոխվելու հետևանքով կամ այլ պատճառներով վերացել է •ույքի վրա կալանք դնելուց բխող սահմանափակումների կիրառման անհրաժեշտությունը:
Քննության առնելով Նիկոլայ Իվանի Օհանյանի շարժական և անշարժ •ույքի վրա դրված կալանքի հարցը, դատարանը •տնում է, որ թիվ ԵԱՔԴ/0172/01/17քրեական •ործով /քննիչ Ա.Փարսադանյանի կողմից կայացված 20.10.2017թվականի որոշում, նախաքննական համար 60150717/ շարժական և անշարժ •ույքի վրա դրված կալանքը պետք է վերացնել, քանի որ վերացել է •ույքի վրա կալանք դնելուց բխող սահմանափակումների կիրառման անհրաժեշտությունը:
Քննարկելով դատական ծախսերի հարցըª դատարանն արձանա•րում է, որ ՀՀ Քրեական դատավարության օրենս•րքի 168հոդվածի 1-ին մաuի 1-ին կետով նախատեսված դատական ծախսերն ամբաստանյալից ենթակա չեն բռնա•անձման, քանի որ այդպիսիք բացակայում են: Ինչ վերաբերում է նույն մասի 2-8-րդ կետերով նախատեսված դատական ծախսերին, ապա դրանք արա•ացված դատական քննության կար• կիրառելու դեպքում, համաձայն նույն օրենս•րքի 3753 հոդվածի 8-րդ մասի` ամբաստանյալից ենթակա չեն բռնա•անձման:
Ելնելով վերո•րյալից և ղեկավարվելով ՀՀ Քրեական դատավարության օրենս•րքի 357-360, 365, 369-375, 3751 - 3753հոդվածներով դատարանը
Վ Ճ Ռ Ե Ց
Նիկոլայ Իվանի Օհանյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ Քրեական օրենս•րքի 242հոդվածի 1-ին մասով և դատապարտել տու•անքի Հայաստանի Հանրապետությունում սահմանված նվազա•ույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկիª 200000/երկու հարյուր հազար/ ՀՀ դրամի չափով:
Խափանման միջոցը` ստորա•րություն չհեռանալու մասին, թողնել անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Քաղաքացիական հայցի պահանջ չկա:
Գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված ՚Մերսեդես-Բենցՙ մակնիշի 354DN284հաշվառման համարանիշի և ՚Օպելՙ մակնիշի 34MF990հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենաները վերադարձնել սեփականատերերի տնօրինությանը:
Ամբաստանյալ Նիկոլայ Իվանի Օհանյանի •ույքի վրա դրված կալանքը վերացնել:
Դատական ծախսերի հարցը համարել լուծված:
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանª հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում, բացառությամբ ՀՀ Քրեական դատավարության օրենս•րքի 395հոդվածի 1-ին կետով նախատեսված հիմքի:
ԴԱՏԱՎՈՐª Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ
Դատական գործ N: ԵԱՔԴ/0172/01/17
Արաբկիր Քանաքեռ-Զեյթուն
Նոր քրեական գործ
| Երբ է գործը ստացվել | 16-11-2017 |
|---|---|
| Դատախազություն | Երևան քաղաքի դատախազություն |
| Նախաքննական գործի համարը | 60150717 |
| Մեղադրական եզրակացության համառոտ բովանդակություն | Նիկոլայ Օհանյանին մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ 20.06.2017թ. ժամը 18.20 սահմաններում, իր վարած ՙՄերսեդես՚ մակնիշի մեքենայով, ճանապարհը չզիջելով հանդիպակաց ուղղությունից լուսացույցի թույլատրող ազդանշանի առկայության պայմաններում ուղիղ ընթացող Արմեն Հոխանյանին վարած ՙՕպել՚ ավտոմեքենային՝ խոչընդոտել է վերջինիս երթևեկությանը, իր վարած ավտոմեքենայով ընդհարվել է նշված ավտոմեքենային, որի հետևանքով ՙՕպել՚մակնիշի ավտոմեքենայի ուղևոր Ռուզան Ադիբեկյանի առողջությանն անզգուշությամբ պատճառել է ծանր վնաս՝ ինքն իրեն զրկելով վթարը կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից: |
| Մեղադրյալ | |
| Անձ | |
| Անուն | Նիկոլայ |
| Ազգանուն | Օհանյան |
| Հայրանուն | Իվան |
| Հասցե | --------------- |
| Ծննդյան օր | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Լրացուցիչ ինֆորմացիա | Նիկոլայ Օհանյանի վարորդական իրավունքի վկայականը կցված քրեական գործին |
| Վիճակագրական տողի համարը | 8.28 |
| Չափահաս | Այո |
Մակագրել
| Երբ | 16-11-2017 |
|---|---|
| Նախագահող դատավոր | |
| Անուն | Մարինե |
| Ազգանուն | Մելքոնյան |
Ընդունվել է վարույթ
| Երբ | 17-11-2017 |
|---|---|
| Ուղարկվել է հուշաթերթիկ/որոշումը | 17-11-2017 |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 07-12-2017 |
|---|---|
| Դատավարության կողմեր | Մեղադրյալ |
| Դատավարության կողմեր | Տուժող |
| Դատավարության կողմեր | Մեղադրող |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Նիկոլայ |
| Ազգանուն | Օհանյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 1 |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Ռուզան |
| Ազգանուն | Օհանյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Կ |
| Ազգանուն | Ստեփանյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Ժամ | 14:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 1-ին |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 06-02-2018 |
|---|---|
| Ժամ | 16:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 1-ին |
| Նիստը | Չի կայացել |
| Չկայացման պատճառը | Նախագահող դատավորի այլ գործով խորհրդակցական սենյակում գտնվելու պատճառով: |
Անավարտ գործեր, որոնք փոխանցվել են 2018թ.
| Տեսակը | Անավարտ գործեր, որոնք գտնվում են քննության փուլում |
|---|
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 27-02-2018 |
|---|---|
| Ժամ | 15:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 7-րդ |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 20-03-2018 |
|---|---|
| Ժամ | 14:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 7-րդ |
| Նիստը | Կայացել է |
Կայացվել է դատավճիռ
| Ամսաթիվ | 20-03-2018 |
|---|
Մեղադրական
| Մեղադրյալ | |
|---|---|
| Անուն | Նիկոլայ |
| Ազգանուն | Օհանյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 1 |
| Ամսաթիվ | 20-03-2018 |
| Օրենսգիրք | Քրեական օրենսգիրք |
| Առավել ծանր հանցագործության հոդված | |
| Առավել ծանր հանցագործության հոդվածով | Դատապարտվել է |
| Հիմնական պատիժ | Տուգանք |
Դատական ակտ
| Դատական ակտի բովանդակությունը | N - ԵԱՔԴ/0172/01/17 Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՚20ՙ մարտի 2018թ. ք.Երևան ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲª Ժ.ԿՈԾԻՆՅԱՆԻ ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲª ՄԵՂԱԴՐՈՂ Կ.ՍՏԵՓԱՆՅԱՆԻ ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼ Ն.ՕՀԱՆՅԱՆԻ ՊԱՇՏՊԱՆ Ա.ՀՈԲՈՍՅԱՆԻ ՏՈՒԺՈՂԻ ՆԵՐԿՅԱՑՈՒՑԻՉ Բ.ՄԱՐՏՈՅԱՆԻ Դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով քրեական •ործն ըստ մեղադրանքի Նիկոլայ Իվանի Օհանյանի` ծնված 08.02.1960թվականին,ԱՀ, •. Սուլտանկենդ,ազ•ությամբ հայ,ՀՀ քաղաքացի, միջնակար•-մասնա•իտական կրթությամբ,ամուսնացած,ֆիզիկապես վատառողջ,խնամ- քին մեկ անձ, չի աշխատում, նախկինում չդատված, հաշվառված է և բնակվում է քաղաք Երևան,Նոր Նորքի 7-րդ զան•ված,33շենք 37բնակարան հասցեում, 19.10.2017թվականին որպես խափանման միջոց է ընտրվել ստորա•րություն չհեռանալու մասին: Մեղադրվում է ՀՀ Քրեական օրենս•րքի 242հոդվածի 1-ին մասով: Դատաքննությամբ և •ործի տվյալներով դատարանը Պ Ա Ր Զ Ե Ց Գործով ամբաստանյալ Նիկոլայ Իվանի Օհանյանը մեղադրվում է այն բանում, որ նա 2017թվականի հունիսի 20-ին, ժամը 08.20-ի սահմաններում, ՚Մերսեդեսՙ մակնիշի 35DN284հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան վարել է Դ.Անհաղթ փողոցովª Դրոյի փողոցի կողմից դեպի Կ.Ուլնեցի փողոցի ուղղությամբ, իր ուղեմասի ձախ եզրային •ոտով, բաժանարար զույ• հոծ •ծերից մոտ 0.5մետր հեռավորությամբ, շուրջ 30կմ/ժամ արա•ությամբ: Հասնելով Դ. Անհաղթ և Կ.Ուլնեցի փողոցների խաչմերուկինª թույլ է տվել ՀՀ Կառարավորության 2007 թվականի հունիսի 28-ի թիվ 955-Ն որոշմամբ հաստատված ՀՀ Ճանապարհային երթևեկության կանոնների ՃԵԿ-ի 90 կետի պահանջներին հակասող •ործողություններ, այն էª ձախ շրջադարձ կատարելիս նախապես չհամոզվելով դրա անվտան•ության մեջ և ճանապարհը չզիջելով հանդիպակաց ուղղությունից լուսացույցի թույլատրող ազդանշանի առկայության պայմաններում ուղիղ ընթացող Արմեն Աշոտի Հոխանյանի վարած ՚Օպելՙ մակնիշի 34 MF 990 հ/հ ավտոմեքենայինª խոչընդոտել է վերջինիս երթևեկությանը, իր վարած ավտոմեքենայով ընդհարվել նշված ավտոմեքենային, որի հետևանքով ՚Օպելՙ մակնիշի ավտոմեքենայի ուղևոր Ռուզան Գևոր•ի Ադիբեկյանի առողջությանն անզ•ուշու֊թյամբ պատճառել է ծանր վնասª ինքն իրեն զրկելով վթարը կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից: Վերը նշված հանցավոր արարքը կատարելու համար նախաքննական մարմինը Նիկոլայ Իվանի Օհանյանին մեղադրանք է առաջադրել ՀՀ Քրեական օրենս•րքի 242հոդվածի 1-ին մասով և 16.11.2017թվականին մեղադրական եզրակացությամբ քրեական •ործն ուղարկվել է ՀՀ Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան: Մինչև դատաքննությունն սկսելը ամբաստանյալ Նիկոլայ Իվանի Օհանյանը միջնորդեց դատական քննությունն անցկացնել արա•ացված կար•ով և հայտարարեց, որ միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, խորհրդակցել է պաշտպանի հետ, •իտակցում է արա•ացված կար•ով դատաքննություն անցկացնելու հետևանքները, առաջադրված մեղադրանքն իրեն պարզ է, համաձայն է մեղադրանքի հետ: Մեղադրողը և տուժողի ներկայացուցիչը միջնորդության դեմ չառարկեցին: Դատարանը համոզվելով, որ առկա են ՀՀ Քրեական դատավարության օրենս•րքի 3751 և 3752հոդվածներով նախատեսված պայմանները` որոշեց արա•ացված կար•ով դատական քննություն անցկացնել: Դատարանը հիմք ընդունելով մեղադրանքի հիմքում դրված ապացույցները, •տնում է, որ ամբաստանյալ Նիկոլայ Իվանի Օհանյանը կատարել է ՀՀ Քրեական օրենս•րքի 242հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարք և հան•ում է այն հետևության, որ ամբաստանյալին մեղսա•րված արարքը որակված է ճիշտ, ուստի նա պետք է քրեական պատասխանատվության ենթարկվի և պատիժ կրի: Ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում նրա կատարած արարքի բնույթն ու հասարակական վտան•ավորության աստիճանը, շարժառիթը, հետևանքը, հանցա•ործության տարածվածությունը, ամբաստանյալի անձը բնութա•րող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հան•ամանքները, նկատի ունենալով այն, որ քրեական պատժի նպատակն է վերական•նել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցա•ործությունները: Պատիժ նշանակելիս հանցավորի նկատմամբ անհատական մոտեցումն անհրաժեշտ է, որպեսզի դատարանը պատժի տեսակն ու չափը ընտրելիս համոզվի, որ դրանով կհասնի պատժի վերը նշված նպատակներին, որոնք փոխկապակցված և փոխհամաձայնեցված են (մեկ նպատակը ենթադրում է մյուսները և յուրաքանչյուրի ինքնուրույն իրականացումն օժանդակում է մյուսներին): Այսինքն` պատժի նպատակներին հասնելու երաշխիք է հանցա•ործություն կատարած անձի նկատմամբ արդարացի, արարքի ծանրությանը և հասարակական վտան•ավորությանը համապատասխան պատիժ նշանակելը: ՀՀ Քրեական օրենս•րքի 61հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` հանցա•ործության` հանրության համար վտան•ավորության աստիճանը և բնույթը, հանցավորի անձը բնութա•րող տվյալները, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հան•ամանքները, որոշիչ հան•ամանքներ են պատժի տեսակը և չափը որոշելու հարցում: Հանցա•ործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի, այնպես էլ պատժաչափի վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցա•ործության, դրա առանձնահատկությունների, •ործի կոնկրետ հան•ամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հան•ամանքների բազմակողմանի •նահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ Քրեական օրենս•րքի 48հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրա•ործման հնարավորությունը: Դատարանը ղեկավարվելով ՀՀ Քրեական օրենս•րքի 62հոդվածի 2-րդ մասով, ամբաստանյալ Նիկոլայ Իվանի Օհանյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հան•ամանք է համարում այն, որ նա իրեն մեղավոր է ճանաչել, տվել է խոստովանական ցուցմունքներ, զղջացել է կատարածի համար, նախկինում դատապարտված չի եղել, վատառողջ է, խնամքին է •տնվում հիվանդ կինը, բնութա•րվում է դրական Երևան քաղաքի ՚Նորք 7/5ՙ համատիրության նախա•ահ Մ.Թամանյանի կողմից: Ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հան•ամանքներ չկան: ՀՀ Քրեական օրենս•րքի 242հոդվածի 1-ին մասով կատարված հանցա•ործության համար պատիժ է նախատեսվում տու•անքª նվազա•ույն աշխատավարձի առավելա•ույնը երկուհարյուրապատիկի չափով, կամ կալանքովª մեկից երեք ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբª առավելա•ույնը երկու տարի ժամկետովª որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի •ործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելովª առավելա•ույնը երեք տարի ժամկետով կամ առանց դրա: ՀՀ Քրեական օրենս•րքի նշված հոդվածի սանկցիան այլընտրանքային է, այն հնարավորություն է տալիս դատարանին, ելնելով կոնկրետ հանցա•ործության հանրային վտան•ավորության բնույթից և աստիճանից, հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակել արդարացի պատիժ` ընտրելով հոդվածի սանկցիայով նախատեսված պատժատեսակներից որևէ մեկը` տու•անք կամ ազատազրկում: ՀՀ Քրեական դատավարության օրենս•րքի 3753հոդվածի 6-րդ մասի համաձայն` դատարանն արա•ացված կար•ով դատական քննության արդյունքում մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ, որը չի կարող •երազանցել կատարված հանցա•ործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժի երկու երրորդը փոքր է տվյալ հանցա•ործության համար նախատեսված առավել մեղմ պատժից` ապա առավել մեղմ պատիժը: Վճռաբեկ դատարանն իր 22.12.2011թվականի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11քրեական •ործով իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ ՚(...) որ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցա•ործությանը քրեաիրավական միջոցներով արձա•անքելու պարտադիրությամբ, ինչպես նաև հանցա•ործության և քրեաիրավական ներ•ործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ: Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցա•ործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից: Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հան•եցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման: Վճռաբեկ դատարանն արձանա•րում է նաև, որ արդարությանª որպես պատիժ նշանակելու սկզբունքի բովանդակությունն ընդ•րկում է դատապարտյալի, տուժողի և հասարակության վերաբերմունքը նշանակված պատժի նկատմամբ: Ուստի, պատիժ նշանակելիս արդարության սկզբունքը դատարանից պահանջում է ողջամտորեն հաշվի առնել արդարության մասին վերոնշյալ սուբյեկտների կարծիքը, առավել ևս, որ դրանք ձևավորվում են այն նույն հան•ամանքների հիման վրա, որոնք դատարանը հաշվի է առնում պատիժ նշանակելիս (հանցա•ործության հանրորեն վտան•ավորությունը, հանցավորի անձը և այլն): Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն ընդ•ծում է, որ պատժի նշանակման արդարության սկզբունքը դատարանը պետք է կիրառի պատժի նշանակման մյուս սկզբունքների, ինչպես նաև պատժի նպատակների համատեքստում: Պատժի անհատականացման սկզբունքի իմաստով դատարանի խնդիրն է հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կոնկրետ հանցակազմի սանկցիայի սահմաններում նշանակել կոնկրետ պատիժ: Կոնկրետ պատժի նշանակումը դատարանի համար խիստ կարևոր և պատասխանատու խնդիր է, որի լուծման համար մեծ նշանակություն ունի պատժի անհատականացման կար•ի և չափանիշների հարցը: Վերո•րյալի հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանա•րում է, որ պատժի անհատականացումն անհրաժեշտ է դիտարկել երկու տեսանկյունից: 1) պատժի անհատականացում օրենքում: Վերջինս ենթադրում է ՀՀ Քրեական օրենս•րքի նորմերում արտահայտված ընդհանուր դրույթների առկայությունը, որոնք դատարանը պարտավոր է հաշվի առնել հանցանք կատարած անձի նկատմամբ ՀՀ Քրեական օրենս•րքի սանկցիայի շրջանակներում պատիժ նշանակելիս: 2) պատժի անհատականացում դատարանում: Վերջինս ենթադրում է կոնկրետ անձի նկատմամբ պատիժ սահմանելիս ՀՀ Քրեական օրենս•րքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերի դրույթների կիրառումª հաշվի առնելով հանցավորի անձի առանձնահատկությունները, հանցա•ործության կատարման հան•ամանքները, ինչպես նաև պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հան•ամանքները: ՀՀ Քրեական օրենս•իրքը չի բովանդակում բոլոր այն հան•ամանքների սպառիչ ցանկը, որոնք պետք է հաշվի առնվեն դատարանի կողմից կոնկրետ հանցա•ործության համար պատիժ նշանակելիս: Օրենս•իրքը, սակայն, դատարանին տալիս է պատժի անհատականացման ընդհանուր չափանիշներ, որոնց հիման վրա դատարանը կարող է նշանակել արդարության պահանջներին համապատասխանող պատիժ: Նշված չափանիշներն են` ա) հանցա•ործության` հանրության համար վտան•ավորության աստիճանն ու բնույթը, ընդհանրապես, կոնկրետ հանցա•ործության կատարման հան•ամանքների տեսանկյունից մասնավորապես, բ) հանցավորի անձը, •) պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հան•ամանքները: Պատժի անհատականացման չափանիշներից առաջինինª հանցա•ործության` հանրության համար վտան•ավորության աստիճանին ու բնույթին, Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ.Մադաթյանի վերաբերյալ որոշման մեջ (տես Գարուշ Նորիկի Մադաթյանի վերաբերյալ •ործով Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշումը, կետ 14): Սույն որոշման նախորդ կետում նշված և, համապատասխանաբար, Գ.Մադաթյանի վերաբերյալ որոշման մեջ վերլուծվածª արարքի հանրային վտան•ավորության աստիճանն ու բնույթը սերտորեն կապված են պատժի անհատականացման երկրորդ չափանիշիª հանցավորի անձի հետ: Հ.Հարությունյանի վերաբերյալ որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ ՚Պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք են ոչ միայն կատարված արարքի հասարակական վտան•ավորության աստիճանի, այլև հանցավորի անձը բնութա•րող հատկանիշներ հանդիսացող նրա սոցիալ-հո•եբանական, սոցիալ-ժողովրդա•րական, քրեաբանական և քրեա-իրավական, ֆիզիկական հատկությունների համակցության ճիշտ •նահատումը (ընտանեկան դրությունը, վարքա•իծը աշխատանքում և կենցաղում, աշխատունակությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, դատվածությունը և այլն)ՙ (տես Հազարապետ Ալբերտի Հարությունյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2007 թվականի մարտի 30-ի թիվ ՎԲ-50/07 որոշումը): Զար•ացնելով մեջբերված դիրքորոշումըª Վճռաբեկ դատարանն արձանա•րում է, որ հանցանք կատարած անձի ուսումնասիրությունը մեծ դեր է խաղում պատիժ նշանակելու համար: ՀՀ Քրեական օրենս•րքի 48-րդ հոդվածի ¥՚Պատժի նպատակներըՙ) իմաստով պատժի նպատակը, սոցիալական արդարությունը վերական•նելուց բացի, դատապարտյալի ուղղումն է և նոր հանցա•ործությունների կանխումը, ուստի դատարանը պարտավոր է հան•ամանորեն հետազոտել անձի ինչպես կենսաբանական, այնպես էլ սոցիալական առանձնահատկությունները: Այս կապակացությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանա•րում է, որ շատ դեպքերում պատժի տեսակի և չափի վրա ազդում են հանցավորի սեռը, տարիքը, առողջական վիճակը: Պատժի անհատականացման երրորդ չափանիշը պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հան•ամանքներն են: Վերջիններիս Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Հ.Հարությունյանի վերաբերյալ 2007 թվականի մարտի 30-ի թիվ ՎԲ-50/07, Ռ.Խատոյանի վերաբերյալ 2007 թվականի մայիսի 4-ի թիվ ՎԲ-55/07, Պ.Բայրամյանի վերաբերյալ 2007 թվականի հունիսի 1-ի թիվ ՎԲ-84/07, Դ.Հովհաննիսյանի վերաբերյալ 2009 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09 և մի շարք այլ որոշումներում: Պատժի նշանակման մարդասիրության սկզբունքն ունի երկու կողմ, այն էª 1) մարդասիրություն հասարակության նկատմամբ, որի էությունը տուժողի, հասարակության և պետության շահերի պաշտպանությունն է: 2) մարդասիրություն հանցանք կատարած անձի նկատմամբ. դա նշանակում է մարդկային վերաբերմունք նրա անձի նկատմամբ, պատվի և արժանապատվության հար•ում, ֆիզիկական և բարոյական տանջանքների բացառում:Պատիժ նշանակելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի մարդասիրության սկզբունքի վերոնշյալ երկու կողմերը: Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքում ձևավորված, ինչպես նաև սույն որոշման 14-21-րդ կետերում շարադրված և զար•ացված իրավական դիրքորոշումների հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանա•րում է, որ պատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ Քրեական օրենս•րքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավա•իտակցությանը համապատասխան, ՀՀ Քրեական օրենս•րքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպª ուրվա•ծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելա•ույն և նվազա•ույն սահմաններըª ՀՀ Քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն: Վճռաբեկ դատարանը •տնում է, որ ՀՀ Քրեական օրենս•րքի Հատուկ մասի •րեթե բոլոր հոդվածների սանկցիաներում ամրա•րված վերոնշյալ մոտեցումը պայմանավորված է այն տրամաբանությամբ, որ քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են: Ուստի կոնկրետ արարքի և անձի նկատմամբ համընդհանուր քրեական օրենքով նախատեսված սանկցիան կիրառելիս դատարանը պետք է որոշակի հայեցողություն դրսևորի: Վերո•րյալից Վճռաբեկ դատարանը եզրահան•ում է, որ առանց դատարանի հայեցողության պատժի անհատականացումն անհնար է: Պատիժ նշանակելիս դատարանի հայեցողության կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում ընդ•ծել նաև, որ պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտան•ավորության աստիճանի ու բնույթի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հան•ամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հան•ամանքների հայեցողական և ոչ երբեք կամային •նահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ Քրեական օրենս•րքի 48հոդվածով նախատեսվածª պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից (...)ՙ: Վերլուծելով և •նահատելով վերը նշված հան•ամանքները, հաշվի առնելով ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հան•ամանքները, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հան•ամանքների բացակայությունը, հանցանքը կատարելուց հետո դրսևորած վարքա•իծը` մասնավորապես այն, որ •տնվելով ազատության մեջ •իտակցել է կատարած հանցանքի վտան•ավորությունը և մինչ օրս զերծ է մնացել այլ հակաօրինական արարքներ կատարելուց, տվել է խոստովանական ցուցմունքներ, անկեղծորեն զղջացել է կատարածի համար, հետևաբար Դատարանը •տնում է, որ թվարկված հան•ամանքներն էականորեն նվազեցնում են հանցա•ործության հանրության համար վտան•ավորության աստիճանն ու իրենց համակցությամբ հնարավորություն են տալիս հան•ելու հետևության, որ ամբաստանյալին նպատակահարմար է պատժիչ դաստիարակչական ներ•ործության ենթարկել հասարակությունից չմեկուսացնելու պայմաններում և ամբաստանյալի նկատմամբ տու•անքի ձևով պատիժ նշանակելու միջոցով տվյալ •ործով հնարավոր է հասնել պատժի նպատակներին` սոցիալական արդարության վերական•նմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը ու հանցա•ործությունների կանխմանը: Միաժամանակ դատարանը •տնում է, որ ամբաստանյալի արարքին համապատասխան պատժելիության սահմանումը կնպաստի նաև քրեական օրենքի ընդհանուր կանխար•ելիչ ազդեցությանը, դատարանը նման հետևության է հան•ել ելնելով քրեական օրենսդրության սկզբունքներից, սոցիալական արդարության վերական•նման և պատժի նպատակների իրականացման անհրաժեշտությունից, հիմնվելով կատարված հանցա•ործության, դրա առանձնահատկությունների, •ործի կոնկրետ հան•ամանքների բազմակողմանի և օբյեկտիվ •նահատման վրա: Ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս դատարանը ելնում է այն իրողությունից, որ օրենքի առաջնային պահանջը պատժի արդարացիությունն է, որըª որպես քրեական իրավունքի սկզբունք, ձևակերպված է ՀՀ Քրեական օրենս•րքի 10հոդվածում, համաձայն որի հանցանք կատարած անձի նկատմամբ պատիժը պետք է լինի արդարացի, անհրաժեշտ և բավարար նրան ուղղելու և նոր հանցա•ործությունը կանխելու համար: ՀՀ Քրեական օրենս•րքի 48հոդվածի դրույթների համաձայն պատժի նպատակն է վերական•նել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցա•ործությունները: Դատարանը միաժամանակ հավաստում է, որ նշանակվող պատժի արդարացիության հարցը լուծելիս դատարանը ճիշտ է •նահատել •ործի բոլոր հան•ամանքները, քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով, ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է տվյալ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար: Ընդ որում, պատիժ նշանակելիս դատարանն ուղեցույց է ընդունում նաև քրեական օրենքի դրույթն այն մասին, որ հանցա•ործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները /ՀՀ Քրեական օրենս•րքի 61հոդվածի 3-րդ մաս/: Միաժամանակ նշված հան•ամանքների ամբողջությունը դատարանին հիմք է տալիս հետևության հան•ելու, որ ՀՀ Քրեական օրենս•րքի 242հոդվածի 1-ին մասով կատարած հանցանքի համար ամբաստանյալի նկատմամբ պետք է պատիժ նշանակել տու•անք, արձանա•րելով, որ տվյալ պատիժը համաչափ է կատարած արարքին և բավարար պատժի նպատակներին հասնելու համար: Այդպիսի եզրակացության դատարանը •ալիս է հաշվի առնելով արարքի բոլոր փաստական ու քրեաիրավական բնութա•րերը: Անդրադառնալով ՀՀ Քրեական օրենս•քրի 242հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված լրացուցիչ պատժի կիրառման խնդրին` Դատարանը փաստում է, որ այդ հոդվածի պատժամասի համաձայն` վերոնշյալ արարք կատարելու համար սահմանված է տու•անք (....), կամ կալանք (....), կամ ազատազրկում (....)` որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի •ործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով`... £ ՚Իրավական ակտերի մասինՙ ՀՀ օրենքի 86հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` իրավական ակտը մեկնաբանվում է դրանում պարանուկվող բառերի և արտահայտությունների տառացի նշանակությամբ` հաշվի առնելով օրենքի պահանջները£ ՚Իրավական ակտերի մասինՙ ՀՀ օրենքի 45հոդվածի 10-րդ կետի համաձայն` Այն պայմանների թվարկման ժամանակ, երբ բոլոր թվարկված պայմանների առկայությունը պարտադիր է, չի կարող կիրառվել ՚կամՙ շաղկապը: Այդ դեպքում պետք է կիրառվեն ՚ևՙ կամ ՚ուՙ շաղկապները: ... Եթե իրավական ակտում նշված նորմի կիրառումը պայմանավորված է ՚կամՙ շաղկապով բաժանված պայմաններով, ապա այդ նորմի կիրառման համար բավական է թվարկված պայմաններից առնվազն մեկի առկայությունը£ ... Եթե իրավական ակտում նշված նորմի կիրառումը պայմանավորված է ստորակետերով, ինչպես նաև ՚կամՙ շաղկապով բաժանված պայմաններով, ապա այդ նորմի կիրառման համար բավական է թվարկված պայմաններից առնվազն մեկի առկայությունը£ Դատարանն արձանա•րում է, որ ՀՀ Քրեական օրենս•րքի 242հոդված 1-ին մասով նախատեսված պատժամասի տառացի մեկնաբանմամբ ՀՀ Քրեական օրենս•րքի լրացուցիչ պատիժըª որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի •ործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը, կարող է նշանակվել բացառապես ազատազրկման ձևով նշանակված հիմնական պատժի հետ, քանի որ մյուս պատժատեսակներիցª տու•անքից, կալանքից լրացուցիչ այդ պատժատեսակը տարանջատված է ստորակետերով և ՚կամՙ շաղկապով£ Դատարանը տվյալ հետևության հան•ում է նաև ՀՀ Քրեական օրենս•րքի 199հոդվածի 2-րդ մասով, 199.1հոդվածի 2-րդ մասով և 315.2հոդվածով սահմանված պատժամասերի վերլուծության արդյունքներով, որոնցում լրացուցիչ պատժատեսակը սահմանված է առանձին-առանձին նախատեսած բոլոր հիմնական պատիժների հետ£ Ամբաստանյալ Նիկոլայ Օհանյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցըª ստորա•րություն չհեռանալու մասին, պետք է թողնել անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը: Գործով քաղաքացիական հայցի պահանջ չկա: Քննության առնելով իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցը, դատարանը հան•ում է այն հետևության, որ իրեղեն ապացույց ճանաչված Մերսեդես-Բենցՙ մակնիշի 354DN284հաշվառման համարանիշի և ՚Օպելՙ մակնիշի 34MF990հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենաները, որոնք ի պահ են հանձնվել ՀՀ Ոստիկանության ՃՈ ծառայության պետին, պետք է վերադարձնել սեփականատերերի տնօրինությանը: ՀՀ Քրեական դատավարություն օրերնս•րքի 238հոդվածի 1-ին մասի համաձայնª •ույքը, քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի որոշմամբ, ազատվում է կալանքից, եթե քաղաքացիական հայցը հետ վերցվելու, կասկածյալին կամ մեղադրյալին վերա•րվող արարքի որակումը փոխվելու հետևանքով կամ այլ պատճառներով վերացել է •ույքի վրա կալանք դնելուց բխող սահմանափակումների կիրառման անհրաժեշտությունը: Քննության առնելով Նիկոլայ Իվանի Օհանյանի շարժական և անշարժ •ույքի վրա դրված կալանքի հարցը, դատարանը •տնում է, որ թիվ ԵԱՔԴ/0172/01/17քրեական •ործով /քննիչ Ա.Փարսադանյանի կողմից կայացված 20.10.2017թվականի որոշում, նախաքննական համար 60150717/ շարժական և անշարժ •ույքի վրա դրված կալանքը պետք է վերացնել, քանի որ վերացել է •ույքի վրա կալանք դնելուց բխող սահմանափակումների կիրառման անհրաժեշտությունը: Քննարկելով դատական ծախսերի հարցըª դատարանն արձանա•րում է, որ ՀՀ Քրեական դատավարության օրենս•րքի 168հոդվածի 1-ին մաuի 1-ին կետով նախատեսված դատական ծախսերն ամբաստանյալից ենթակա չեն բռնա•անձման, քանի որ այդպիսիք բացակայում են: Ինչ վերաբերում է նույն մասի 2-8-րդ կետերով նախատեսված դատական ծախսերին, ապա դրանք արա•ացված դատական քննության կար• կիրառելու դեպքում, համաձայն նույն օրենս•րքի 3753 հոդվածի 8-րդ մասի` ամբաստանյալից ենթակա չեն բռնա•անձման: Ելնելով վերո•րյալից և ղեկավարվելով ՀՀ Քրեական դատավարության օրենս•րքի 357-360, 365, 369-375, 3751 - 3753հոդվածներով դատարանը Վ Ճ Ռ Ե Ց Նիկոլայ Իվանի Օհանյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ Քրեական օրենս•րքի 242հոդվածի 1-ին մասով և դատապարտել տու•անքի Հայաստանի Հանրապետությունում սահմանված նվազա•ույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկիª 200000/երկու հարյուր հազար/ ՀՀ դրամի չափով: Խափանման միջոցը` ստորա•րություն չհեռանալու մասին, թողնել անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը: Քաղաքացիական հայցի պահանջ չկա: Գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված ՚Մերսեդես-Բենցՙ մակնիշի 354DN284հաշվառման համարանիշի և ՚Օպելՙ մակնիշի 34MF990հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենաները վերադարձնել սեփականատերերի տնօրինությանը: Ամբաստանյալ Նիկոլայ Իվանի Օհանյանի •ույքի վրա դրված կալանքը վերացնել: Դատական ծախսերի հարցը համարել լուծված: Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանª հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում, բացառությամբ ՀՀ Քրեական դատավարության օրենս•րքի 395հոդվածի 1-ին կետով նախատեսված հիմքի: ԴԱՏԱՎՈՐª Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ |
|---|---|
| Դատական ակտի ամսաթիվը | 20-03-2018 |
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Գործը հանձնվել է գրասենյակ | 22-05-2018 |
|---|---|
| Էջերի քանակ | 1հատոր՝ 238թերթ: |
| Գործին կից նյութերը | Կից Նիկոլայ Իվանի Օհանյանի անձնագիրը և վարորդական իրավունքի վկայականը ծրարված վիճակում: |
Բողոքարկվել է
| Բողոքարկվել է | Ըստ էության լուծող դատական ակտը |
|---|---|
| Ամսաթիվ | 10-05-2018 |
Գործն ուղարկվել է
| Գործը ուղարկվել է | 22-05-2018 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 1հատոր՝ 238թերթ: |
| Գործին կից նյութերը | Կից Նիկոլայ Իվանի Օհանյանի անձնագիրը և վարորդական իրավունքի վկայականը ծրարված վիճակում: |
| ՈՒր(դատարան) | Քրեական վերաքննիչ |
| ՈՒր | ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան |
| Ելքի գրության համարը | ԴԴ-9.1-Ե-89626 |
Գործը ստացվել է փոփոխվելուց հետո
| Ամսաթիվ | 25-03-2019 |
|---|
Դատավճռի, որոշման կատարում
| Ամսաթիվ | 27-03-2019 |
|---|
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Գործը հանձնվել է գրասենյակ | 01-04-2019 |
|---|---|
| Էջերի քանակ | 1-238 |
| Էջերի քանակ | 2-135 |
| Այլ նշումներ | 2-րդ հատոր` 142 թերթ |
Գործը հանձնվել է դատարանի արխիվ
| Ամսաթիվ | 22-04-2019 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 1-ին հատոր` 238 թերթ |
| Էջերի քանակը | 2-րդ հատոր`142 թերթ |
| Այլ նշումներ | Քրեական գործը Շենգավիթ նստավայրից ուղարկվել է Արաբկիր նստավայր: գործը ստացվել է 19-09-2019թ.-ին |
Դատական գործ N: ԵԱՔԴ/0172/01/17
Քրեական վերաքննիչ
Ստացվել է վերաքննիչ բողոք
| Ամսաթիվ | 05-05-2018 |
|---|---|
| Ամսաթիվ | 04-05-2018 |
| Ում կողմից է բերվել բողոքը | Մեղադրող |
| Բողոքը բերող անձը | |
| Անուն | Կ |
| Ազգանուն | Ստեփանյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Բողոքի բովանդակությունը | Նիկոլայ Օհանյան Վերաքննիչ բողոք բերելու ժամկետը բաց թողնելը համարել հարգելի և այն վերականգնել : Վերաքննիչ բողոքն ընդունել վարույթ : Մասնակիորեն` պատժի մասով բեկանել և փոփոխել Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության դատարանի /Ավան /` Նիկոլայ Իվանի Օհանյանի /ՀՀ քր. օր-ի 242 հոդ. 1-ին մասով - տուգանք` 200.000 ՀՀ դրամի չափով/ վերաբերյալ 20.03.2018թ. կայացված դատավճիռը , ամբաստանյալ Նիկոլայ Իվանի Օհանյանի նկատմամբ ՀՀ քր. օր-ի 242 հոդ. 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության կատարման համար սանկցիայի սահմաններում նշանակել համաչափ լրացուցիչ պատիժ : |
| Բողոքի ստացման կարգը | Առձեռն հանձնվել է գրասենյակ |
| Չափահաս | Այո |
Գործը ստացվել է
| Գործի ստացման ամսաթիվ | 23-05-2018 |
|---|---|
| Գործը ստացվել է | Երևան քաղաքի դատարան |
Գործն ըստ էության լուծող դատական ակտի դեմ
| Ըստ էության լուծող դատական ակտեր | Դատավճիռ (արդարացման/մեղադրական) |
|---|
Մակագրել
| Ամսաթիվ | 23-05-2018 |
|---|---|
| Նախագահող դատավոր | |
| Անուն | Անդրանիկ |
| Ազգանուն | Մնացականյան |
| Դատավոր | |
| Անուն | Կարեն |
| Ազգանուն | Մարդանյան |
| Դատավոր | |
| Անուն | Մհեր |
| Ազգանուն | Արղամանյան |
Ընդունվել է վարույթ
| Ամսաթիվ | 24-05-2018 |
|---|
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 18-06-2018 |
|---|---|
| Ուղարկվել է ծանուցագիր | 29-05-2018 |
| Ժամ | 16:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 3 |
| Նիստը | Կայացվել է |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 17-07-2018 |
|---|---|
| Ուղարկվել է ծանուցագիր | 19-06-2018 |
| Ժամ | 11:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 3 |
| Նիստը | Չի կայացվել |
| Պատճառը | նախագահող դատավոր Ա.Մնացականյանի՝ ամենամյա հերթական արձակուրդում գտնվելու պատճառով |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 27-08-2018 |
|---|---|
| Ուղարկվել է ծանուցագիր | 01-08-2018 |
| Ժամ | 11:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 3 |
| Նիստը | Կայացվել է |
Վերաքննիչ բողոքը բավարարվել է ամբողջությամբ
| Ամսաթիվ | 27-08-2018 |
|---|---|
| Ստորադաս դատարանի դատական ակտը բեկանվել է | Բեկանվել է դատական ակտը և փոփոխվել |
| Ամբաստանյալ | |
| Անուն | Նիկոլայ |
| Ազգանուն | Օհանյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 1 |
| Քր. դատ. օր. հոդված | |
| Քր. դատ. օր. հոդված | |
| Քր. օր. հոդված |
Դատական ակտ
| Դատական ակտ | ԵԱՔԴ/0172/01/17 ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ «27» օգոստոսի 2018թ. ք.Երևան ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան) Նախագահող դատավոր Ա.Մնացականյան դատավորներ Կ.Մարդանյան Մ.Արղամանյան քարտուղարությամբ Մ.Մահտեսյանի մասնակցությամբ` դատախազ Կ.Ստեփանյանի տուժողի ներկայացուցիչ Բ.Մարտոյանի պաշտպան Ա.Հոբոսյանի ամբաստանյալ Ն.Օհանյանի դռնբաց դատական նիստում, ՀՀ վճռաբեկ դատարանում գործերի քննության համար սահմանված կանոններով քննության առնելով Նիկոլայ Իվանի Օհանյանի վերաբերյալ քրեական գործով Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2018 թվականի մարտի 20-ի դատավճռի դեմ մեղադրող Կ.Ստեփանյանի վերաքննիչ բողոքը. Պ Ա Ր Զ Ե Ց՝ Գործի դատավարական նախապատմությունը. 1. 2017 թվականի հունիսի 30-ին ՀՀ ոստիկանության ճանապարհային ոստիկանության ՃՊԾ 1-ին սպայական գումարտակի ՃՏՊ գործերով հետաքննության և վարչական վարույթի իրականացման բաժանմունքի հետաքննիչ Դ.Խանաղյանի որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել և վարույթ է ընդունվել թիվ 60150717 քրեական գործը: 2017 թվականի հուլիսի 4-ին քրեական գործն ընդունվել է ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության վարույթ: 2017 թվականի հոկտեմբերի 19-ին Նիկոլայ Իվանի Օհանյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով: Նույն օրը մեղադրյալ Նիկոլայ Օհանյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել ստորագրություն՝ չհեռանալու մասին: 2017 թվականի նոյեմբերի 13-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան: Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի (այսուհետ նաև` Առաջին ատյանի դատարան) 2018 թվականի մարտի 20-ի դատավճռով Նիկոլայ Օհանյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով և դատապարտվել տուգանքի` նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկի` 200.000 (երկու հարյուր հազար) ՀՀ դրամի չափով: Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է բերել մեղադրող Կ.Ստեփանյանը, որը Վերաքննիչ դատարանի 2018 թվականի մայիսի 24-ի որոշմամբ ընդունվել է վարույթ: Վերաքննիչ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստերը. 2. Նիկոլայ Օհանյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ «նա, 2017 թվականի հունիսի 20-ին` ժամը 08:20-ի սահմաններում, «Մերսեդես» մակնիշի 35DN284 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան վարել է Դավիթ Անհաղթ փողոցով` Դրոյի փողոցի կողմից դեպի Կ.Ուլնեցի փողոցի ուղղությամբ, իր ուղեմասի ձախ եզրային գոտով, բաժանարար զույգ հոծ գծերից մոտ 0,5 մետր հեռավորությամբ, շուրջ 30 կմ/ժ արագությամբ: Հասնելով Դավիթ Անհաղթ և Կ.Ուլնեցի փողոցների խաչմերուկին` թույլ է տվել ՀՀ կառավարության 2007 թվականի հունիսի 28-ի թիվ 955-Ն որոշմամբ հաստատված ՀՀ ճանապարհային երթևեկության կանոնների ՃԵԿ-ի 90-րդ կետի պահանջներին հակասող գործողություններ, այն է` ձախ շրջադարձ կատարելիս նախապես չհամոզվելով դրա անվտանգության մեջ և ճանապարհը չզիջելով հանդիպակաց ուղղությունից լուսացույցի թույլատրող ազդանշանի առկայության պայմաններում ուղիղ ընթացող Արմեն Աշոտի Հոխանյանի վարած «Օպել» մակնիշի 34MF990 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենային` խոչընդոտել է վերջինիս երթևեկությանը, իր վարած ավտոմեքենայով ընդհարվել նշված ավտոմեքենային, որի հետևանքով «Օպել» մակնիշի ավտոմեքենայի ուղևոր Ռուզան Գևորգի Ադիբեկյանի առողջությանն անզգուշությամբ պատճառել է ծանր վնաս` ինքն իրեն զրկելով վթարը կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից»: 3. Առաջին ատյանի դատարանի 2018 թվականի մարտի 20-ի դատավճռի համաձայն. «(...) Դատարանը հիմք ընդունելով մեղադրանքի հիմքում դրված ապացույցները, գտնում է, որ ամբաստանյալ Նիկոլայ Իվանի Օհանյանը կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարք և հանգում է այն հետևության, որ ամբաստանյալին մեղսագրված արարքը որակված է ճիշտ, ուստի նա պետք է քրեական պատասխանատվության ենթարկվի և պատիժ կրի: (...) Դատարանը ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, ամբաստանյալ Նիկոլայ Իվանի Օհանյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք է համարում այն, որ նա իրեն մեղավոր է ճանաչել, տվել է խոստովանական ցուցմունքներ, զղջացել է կատարածի համար, նախկինում դատապարտված չի եղել, վատառողջ է, խնամքին է գտնվում հիվանդ կինը, բնութագրվում է դրական Երևան քաղաքի «Նորք 7/5» համատիրության նախագահ Մ.Թամանյանի կողմից: Ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ չկան: (...) Վերլուծելով և գնահատելով վերը նշված հանգամանքները, հաշվի առնելով ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, հանցանքը կատարելուց հետո դրսևորած վարքագիծը` մասնավորապես այն, որ գտնվելով ազատության մեջ գիտակցել է կատարած հանցանքի վտանգավորությունը և մինչ օրս զերծ է մնացել այլ հակաօրինական արարքներ կատարելուց, տվել է խոստովանական ցուցմունքներ, անկեղծորեն զղջացել է կատարածի համար, հետևաբար Դատարանը գտնում է, որ թվարկված հանգամանքներն էականորեն նվազեցնում են հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու իրենց համակցությամբ հնարավորություն են տալիս հանգելու հետևության, որ ամբաստանյալին նպատակահարմար է պատժիչ դաստիարակչական ներգործության ենթարկել հասարակությունից չմեկուսացնելու պայմաններում և ամբաստանյալի նկատմամբ տուգանքի ձևով պատիժ նշանակելու միջոցով տվյալ գործով հնարավոր է հասնել պատժի նպատակներին` սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանն ու հանցագործությունների կանխմանը: Միաժամանակ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալի արարքին համապատասխան պատժելիության սահմանումը կնպաստի նաև քրեական օրենքի ընդհանուր կանխարգելիչ ազդեցությանը, դատարանը նման հետևության է հանգել ելնելով քրեական օրենսդրության սկզբունքներից, սոցիալական արդարության վերականգնման և պատժի նպատակների իրականացման անհրաժեշտությունից, հիմնվելով կատարված հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների բազմակողմանի և օբյեկտիվ գնահատման վրա: Ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս դատարանը ելնում է այն իրողությունից, որ օրենքի առաջնային պահանջը պատժի արդարացիությունն է, որը` որպես քրեական իրավունքի սկզբունք, ձևակերպված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածում, համաձայն որի հանցանք կատարած անձի նկատմամբ պատիժը պետք է լինի արդարացի, անհրաժեշտ և բավարար նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունը կանխելու համար: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի դրույթների համաձայն պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները: Դատարանը միաժամանակ հավաստում է, որ նշանակվող պատժի արդարացիության հարցը լուծելիս դատարանը ճիշտ է գնահատել գործի բոլոր հանգամանքները, քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով, ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է տվյալ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար: Ընդ որում, պատիժ նշանակելիս դատարանն ուղեցույց է ընդունում նաև քրեական օրենքի դրույթն այն մասին, որ հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 3-րդ մաս): Միաժամանակ նշված հանգամանքների ամբողջությունը դատարանին հիմք է տալիս հետևության հանգելու, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով կատարած հանցանքի համար ամբաստանյալի նկատմամբ պետք է պատիժ նշանակել տուգանք, արձանագրելով, որ տվյալ պատիժը համաչափ է կատարած արարքին և բավարար պատժի նպատակներին հասնելու համար: Այդպիսի եզրակացության դատարանը գալիս է հաշվի առնելով արարքի բոլոր փաստական ու քրեաիրավական բնութագրերը: Անդրադառնալով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված լրացուցիչ պատժի կիրառման խնդրին` Դատարանը փաստում է, որ այդ հոդվածի պատժամասի համաձայն` վերոնշյալ արարք կատարելու համար սահմանված է տուգանք (...), կամ կալանք (...), կամ ազատազրկում (...)` որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով` (...): (...) Դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդված 1-ին մասով նախատեսված պատժամասի տառացի մեկնաբանմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի լրացուցիչ պատիժը` որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը, կարող է նշանակվել բացառապես ազատազրկման ձևով նշանակված հիմնական պատժի հետ, քանի որ մյուս պատժատեսակներից` տուգանքից, կալանքից լրացուցիչ այդ պատժատեսակը տարանջատված է ստորակետերով և «կամ» շաղկապով: Դատարանը տվյալ հետևության հանգում է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 199-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, 199.1 հոդվածի 2-րդ մասով և 315.2 հոդվածով սահմանված պատժամասերի վերլուծության արդյունքներով, որոնցում լրացուցիչ պատժատեսակը սահմանված է առանձին-առանձին` նախատեսած բոլոր հիմնական պատիժների հետ»: Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը. 4. Բողոք բերած անձն էության մեջ իր անհամաձայնությունն արտահայտելով ամբաստանյալ Նիկոլայ Օհանյանի նկատմամբ լրացուցիչ պատիժ չնշանակելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի եզրահանգման առնչությամբ մասնավորապես նշել է, որ ամբաստանյալ Նիկոլայ Օհանյանի նկատմամբ լրացուցիչ պատիժ չնշանակելը համահունչ չէ ինչպես կատարված հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին, այնպես էլ ամբաստանյալի անձնավորությանը: Անհամատեղելի է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների պահանջների հետ և հակասում է արդարության ու պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին, չի նպաստում սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը, հանցագործությունների կանխմանը: Արդյունքում բողոքի հեղինակը խնդրել է մասնակիորեն բեկանել վիճարկվող դատական ակտը և ամբաստանյալ Նիկոլայ Օհանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության կատարման համար նշանակել համաչափ լրացուցիչ պատիժ: Վերաքննիչ դատարանում կողմերի արտահայտած դիրքորոշումները. 5. Դատախազ Կ.Ստեփանյանը պնդել է վերաքննիչ բողոքը և խնդրել է այն բավարարել: Տուժողի ներկայացուցիչ Բ.Մարտոյանը միացել է դատախազի դիրքորոշմանը: Ամբաստանյալ Ն.Օհանյանը և Ա.Հոբոսյանն առարկել են վերաքննիչ բողոքի դեմ և խնդրել են այն մերժել: Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը. 6. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերի ու հիմնավորումների սահմաններում Վերաքննիչ դատարանը նախևառաջ պետք է պատասխանի այն հարցին թե հիմնավոր է արդյոք Առաջին ատյանի դատարանի եզրահանգումն առ այն, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիայով նախատեսված լրացուցիչ պատիժը` որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը, կարող է նշանակվել բացառապես ազատազրկման ձևով նշանակված հիմնական պատժի հետ: 7. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 50-րդ հոդվածի համաձայն` «(...) 2. Որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը կիրառվում է և որպես հիմնական, և որպես լրացուցիչ պատիժ: (...) 4. Մեկ հանցագործության համար կարող է նշանակվել միայն մեկ հիմնական պատիժ: Հիմնական պատժին սույն օրենսգրքով նախատեսված կարգով և դեպքերում կարող է միացվել մեկ կամ մի քանի լրացուցիչ պատիժ: 5. Գույքի բռնագրավումը և որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը` որպես լրացուցիչ պատիժներ կարող են նշանակվել միայն սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված դեպքերում»: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 52-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու իրավունքից զրկելը` պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմիններում, կազմակերպություններում որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելը, իսկ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը կատարված հանցանքի բնույթի հետ կապված որոշակի գործունեությամբ զբաղվելն արգելելն է: (...) 3. Որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը կարող է նշանակվել այն դեպքում, երբ դատարանը, ելնելով հանցավորի պաշտոնավարության կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու ժամանակ նրա կատարած հանցագործության բնույթից, հնարավոր չի գտնում պահպանել որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու նրա իրավունքը: (...)»: 8. Նախորդ կետում մեջբերված իրավադրությնների վերլուծությունից հետևում է, որ քննարկվող պատժի (որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը) էությունը և նպատակը կայանում է նրանում, որ բոլոր այն դեպքերում, երբ հանցագործության բնույթը կանխորոշվում և պայմանավորված է զբաղեցրած պաշտոնով կամ գործունեությամբ, ապա այս պատժատեսակը կարող է կիրառվել նմանատիպ հանցագործությունները կանխելու համար, քանի որ այդ դեպքում դատապարտյալը զրկվում է պաշտոնի ազատ ընտրության, ժամանակի ընթացքում որոշակի գործունեության իրականացման իրավունքից: Ընդ որում` եթե հանցագործության բնույթը կապված չէ մասնագիտական գործունեության, զբաղեցրած պաշտոնի հետ, ապա դատապարտյալը չի կարող զրկվել այդ իրավունքից: Այլ կերպ՝ օրենսդիրը քննարկվող լրացուցիչ պատժատեսակը պայմանավորել է կատարված հանցագործության բնույթով և այդ հանցագործության կատարման մեջ անձի մասնագիտական գործունեության ներազդեցությամբ, այլ ոչ թե այս կամ այն կոնկրետ պատժատեսակի (ների) հետ կիրառելի լինելու (կամ չլինելու) հանգամանքով: 9. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիան ունի հետևյալ բովանդակությունը՝ §պատժվում է տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի առավելագույնը երկուհարյուրապատիկի չափով, կամ կալանքով՝ մեկից երեք ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով՝ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով կամ առանց դրա¦: Տվյալ դեպքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիան նախատեսում է երեք հիմնական և ինքնուրույն նշանակվող պատիժներ, իսկ հիմնական պատիժները թվարկելուց հետո, նախատեսվում է լրացուցիչ պատիժը: §Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին¦ ՀՀ օրենքի 41-րդ հոդվածի համաձայն՝ §1. Նորմատիվ իրավական ակտի նորմը մեկնաբանվում է` հաշվի առնելով նորմատիվ իրավական ակտն ընդունելիս այն ընդունող մարմնի նպատակը՝ ելնելով դրանում պարունակվող բառերի և արտահայտությունների տառացի նշանակությունից, ամբողջ հոդվածի, գլխի, բաժնի կարգավորման համատեքստից, այն նորմատիվ իրավական ակտի դրույթներից, ի կատարումն որի ընդունվել է այդ ակտը, տվյալ նորմատիվ իրավական ակտով սահմանված սկզբունքներից, իսկ այդպիսի սկզբունքներ սահմանված չլինելու դեպքում` տվյալ իրավահարաբերությունը կարգավորող իրավունքի ճյուղի սկզբունքներից¦: 10. Հիմք ընդունելով սույն որոշման 7-9-րդ կետերը, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիայի նման ձևակերպումը չի կարող վկայել, որ լրացուցիչ պատիժը միայն վերաբերելի և թույլատրելի է ազատազրկում պատժատեսակին, Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ՝ տվյալ դեպքում լրացուցիչ պատիժը նույնքան վերաբերելի է մյուս հիմնական պատիժներին ևս: Ուստի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիայով նախատեսված լրացուցիչ պատիժը կարող է նշանակվել այդ սանկցիայով նախատեսված հիմնական պատիժներից յուրաքանչյուրի հետ: 11. Նախորդ կետում արված եզրահանգման լույսի ներքո Վերաքննիչ դատարանը պետք է պատասխանի նաև հետևյալ հարցին. քրեական պատժի նպատակների և պատժի արդարության սկզբունքի տեսանկյունից հիմնավորված է արդյոք ամբաստանյալ Նիկոլայ Օհանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիայով նախատեսված լրացուցիչ պատիժ չնշանակելը. 12. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերի համաձայն` «1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները։ 2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով»։ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը, թիվ ՎԲ-142/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-50/07, ՎԲ-201/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԵԿԴ/0042/01/11, ԵՇԴ/0143/01/13, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում անդրադառնալով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին, կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ հանցավորի անձին և հանցագործության վտանգավորության բնույթին ու աստիճանին համաչափ քրեաիրավական ներգործության միջոց ընտրելու, ինչպես նաև դրա շրջանակներում համաչափ պատժաչափ սահմանելու պահանջն ուղղակիորեն բխում է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների, մասնավորապես` արդարության և պատասխանատվության անհատականացման հիմնարար սկզբունքների բովանդակությունից։ Արդարացի է այն պատիժը, որի ընտրությունը գործի բոլոր հանգամանքների` հանցագործության վտանգավորության բնույթի և աստիճանի (հանցագործության մեղքի ձև, շարժառիթ, նպատակ, պատճառված վնասի չափ, եղանակ, գործիքներ ու միջոցներ և այլն), հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների, մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների ամբողջական ու բազմակողմանի վերլուծության արդյունք է և բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված` պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից։ Վերոնշյալ պահանջներից նահանջը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։ Պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործությանը քրեաիրավական միջոցներով արձագանքելու պարտադիրությամբ, ինչպես նաև հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ։ Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար` պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից։ Պատիժ նշանակելու սկզբունքի բովանդակությունն ընդգրկում է դատապարտյալի, տուժողի և հասարակության վերաբերմունքը նշանակված պատժի նկատմամբ։ Ուստի պատիժ նշանակելիս արդարության սկզբունքը դատարանից պահանջում է ողջամտորեն հաշվի առնել արդարության մասին վերոնշյալ սուբյեկտների կարծիքը, որը պետք է կիրառվի պատժի նշանակման մյուս սկզբունքների, ինչպես նաև պատժի նպատակների համատեքստում (տե՛ս Նարեկ Գևորգի Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի` 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշման 16-րդ կետը)։ Լ.Վարդանյանի և Զ.Այվազյանի վերաբերյալ գործով որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ «(... ) ՀՀ քրեական օրենսգիրքը չի մասնավորեցնում և չի տարբերակում հիմնական և լրացուցիչ պատիժ նշանակելու սկզբունքները և նպատակները, որից հետևում է, որ անկախ այն հանգամանքից, թե անձի նկատմամբ նշանակվում է հիմնական թե հիմնական և լրացուցիչ պատիժ իրար հետ համակցված, դատարանը բոլոր դեպքերում պարտավոր է առաջնորդվել քրեական օրենսգրքում ամրագրված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով (օրինականություն, արդարություն, պատժի անհատականացում, մարդասիրություն) և պատժի նպատակներին հասնելու օրենսդրական կարգադրանքով։ Այլ կերպ` պատժի նշանակման ընդհանուր սկզբունքներն ու նպատակները հավասարապես վերաբերում են ինչպես հիմնական, այնպես էլ լրացուցիչ պատիժներին։ Օրենքով սահմանված պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից դատարանը, հաշվի առնելով հանցագործության բնույթը, արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը և հանցագործի անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները, մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ պետք է նշանակի այնպիսի պատիժ (հիմնական կամ հիմնական և լրացուցիչ), որը կբխի վերոթվարկած չափանիշներից և կապահովի պատժի նպատակների լիարժեք իրացվելիությունը (տե՛ս Լիլիթ Ավետիքի Վարդանյանի և Զարինե Արթուրի Այվազյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի` 2016 թվականի հունիսի 24-ի թիվ ԵԱՔԴ/0016/01/14 որոշման 13-րդ կետը)։ Հաշվի առնելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության բնույթն ու առանձնահատկությունները` ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր մի շարք որոշումներում (թիվ ԳԴ1/0003/01/10, ԵԷԴ/0201/01/11, ԵԱՆԴ/0122/01/12, ԳԴ/0014/01/14, ՇԴ3/0014/01/15, ԵԱՔԴ/0075/01/16) իրավական դիրքորոշումներ է ձևավորել նշված հանցանքը կատարած անձանց նկատմամբ պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս հաշվի առնվող հանգամանքների վերաբերյալ։ Մասնավորապես, ՀՀ վճռաբեկ դատարանը փաստել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի վերաբերյալ գործերով վերոնշյալ հարցերը լուծելիս դատարանները, ի թիվս այլոց, պետք է հատկապես հաշվի առնեն՝ ա) հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները, բ) ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը: Այս կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը, մասնավորապես նշել է, որ ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը բացահայտելու համար դատարանները պետք է գնահատման ենթարկեն, թե ճանապարհային երթևեկության կանոնների տվյալ խախտման արդյունքում, ինչպես ընդհանուր առմամբ, այնպես էլ կոնկրետ իրադրությունում որքանով էր հավանական ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հնարավորությունը և որքանով էր ակնհայտ տրանսպորտային միջոցը վարողի համար իր կողմից թույլ տված խախտման և հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման միջև պատճառական կապի զարգացման հավանականությունը (տե´ս Էդմոն Ասատրյանի գործով 2012 թվականի օգոստոսի 24-ի թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 որոշման 18-րդ կետը): գ) ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը։ Այս կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը, մասնավորապես նշել է, որ դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն այն հանգամանքին, թե տրանսպորտային միջոցի վարորդը ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումն արդյոք գիտակցաբար է թույլ տվել (տե´ս Էդմոն Ասատրյանի գործով 2012 թվականի օգոստոսի 24-ի թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 որոշման 18-րդ կետը): Բացի այդ, կարևոր նշանակություն ունի այն հարցի պարզումը, թե ճանապարհային երթևեկության կանոնները Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 10-11-րդ հոդվածների իմաստով դիտավորությամբ, թե անզգուշությամբ են խախտվել։ Ճանապարհային երթևեկության կանոնները դիտավորությամբ խախտելը վկայում է հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության հանրային վտանգավորության առավել բարձր աստիճանի մասին (տե´ս Գագիկ Ղուկասյանի գործով 2017 թվականի ապրիլի 12-ի թիվ ԵԱՔԴ/0075/01/16 որոշման 13-րդ կետը), դ) հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը: Այս կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը, մասնավորապես նշել է, որ հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ դրսևորված անզգույշ մեղքի տարատեսակները, ելնելով գործի փաստական հանգամանքների առանձնահատկություններից, տարբեր կերպ են բնորոշում հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության աստիճանը: Այսպես` հանցավոր անփութության դեպքում անձը չի նախատեսում իր արարքի արդյունքում ծանր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, հետևաբար չի գիտակցում նաև իր կողմից տվյալ իրադրությունում թույլ տրված խախտման վտանգավորությունը: Մինչդեռ հանցավոր ինքնավստահության դեպքում անձը գիտակցում է, որ իր կողմից թույլ տրված խախտման արդյունքում կարող են վտանգավոր հետևանքներ առաջանալ, այսինքն` նա գիտակցում է իր արարքի վտանգավորությունը և, չնայած դրան, թույլ է տալիս նշված խախտումը, ինչը վկայում է հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության առավել բարձր աստիճանի մասին (տե´ս Էդմոն Ասատրյանի գործով 2012 թվականի օգոստոսի 24-ի թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 որոշման 17-րդ կետը): 13. Նախորդ կետում մեջբերված իրավական նորմերի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքի լույսի ներքո վերլուծելով սույն որոշման 2-3-րդ կետերում կետում արձանագրված փաստական տվյալները՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ քրեական պատժի նպատակների և պատժի արդարության սկզբունքի տեսանկյունից հիմնավորված չէ ամբաստանյալ Նիկոլայ Օհանյանի նկատմամբ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիայով նախատեսված լրացուցիչ պատիժ չնշանակելը: Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ՝ ամբաստանյալ Նիկոլայ Օհանյանի կողմից կատարված հանցագործության բնույթի ու վտանգավորության աստիճանի, այդ թվում` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների դեպքում գնահատման ենթակա հանգամանքների համատեքստում՝ նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքը, նրա անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը (տե´ս սույն որոշման 3-րդ կետը), ողջամտորեն չեն նվազեցնում նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանն այնքանով, որ հնարավորություն տան եզրահանգելու, որ տվյալ դեպքում պատժի նպատակները կարող են իրացվել նաև առանց լրացուցիչ պատժի նշանակման: Հետևաբար՝ արդարության ու պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի երաշխավորման տեսանկյունից էլ հիմնավորված չէ ամբաստանյալ Նիկոլայ Օհանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիայով նախատեսված լրացուցիչ պատիժ չնշանակելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը: Վերոգրյալից ելնելով, միևնույն ժամանակ հաշվի առնելով ամբաստանյալ Նիկոլայ Օհանյանի անձը բնութագրող տվյալները, նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքը, ամբաստանյալի կողմից կատարված հանցագործության բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, այդ թվում` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների դեպքում գնահատման ենթակա հանգամանքները Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Նիկոլայ Օհանյանի նկատմամբ պետք է նշանակել նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով սանկցիայով նախատեսված լրացուցիչ պատիժը՝ զրկելով նրան տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից: Արդյունքում Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը ամբաստանյալ Նիկոլայ Օհանյանի նկատմամբ լրացուցիչ պատիժ չնշանակելով, սխալ է մեկնաբանել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածը՝ թույլ է տվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ, հոդվածների պահանջների խախտումներ, ինչը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-րդ հոդվածի իմաստով քրեական օրենքի ոչ ճիշտ կիրառում է, և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի հիման վրա լրացուցիչ պատժի մասով Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու և փոփոխելու հիմք է: Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-395-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը, Ո Ր Ո Շ Ե Ց՝ Երևան քաղաքի դատախազության դատախազ Կ.Ստեփանյանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքը բավարարել: Թիվ ԵԱՔԴ/0172/01/17 քրեական գործով Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2018 թվականի մարտի 20-ի դատավճիռը` Նիկոլայ Իվանի Օհանյանի նկատմամբ նշանակված պատժի մասով բեկանել և փոփոխել: Նիկոլայ Իվանի Օհանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով պատիժ նշանակել տուգանք` նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկի` 200.000 (երկու հարյուր հազար) ՀՀ դրամի չափով` տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելով` 1 (մեկ) տարի ժամկետով: Թիվ ԵԱՔԴ/0172/01/17 քրեական գործով Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2018 թվականի մարտի 20-ի դատավճիռը մնացած մասով թողնել անփոփոխ: Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում: ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ Կ.ՄԱՐԴԱՆՅԱՆ Մ.ԱՐՂԱՄԱՆՅԱՆ Սույն որոշման վերաբերյալ առկա է նախագահող դատավոր Ա.Մնացականյանի հատուկ կարծիքը: ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Ա.ՄՆԱՑԱԿԱՆՅԱՆ |
|---|---|
| Դատական ակտի ամսաթիվը | 27-08-2018 |
| Ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն բեկանելու և ... մասին դատական ակտ կայացրած դատավորների ցանկ | |
| Անուն | Կարեն |
| Ազգանուն | Մարդանյան |
| Ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն բեկանելու և ... մասին դատական ակտ կայացրած դատավորների ցանկ | |
| Անուն | Մհեր |
| Ազգանուն | Արղամանյան |
Դատական ակտ
| Դատական ակտ | ԵԱՔԴ/0172/01/17 ՀԱՏՈՒԿ ԿԱՐԾԻՔ «27» օգոստոսի 2018թ. ք.Երևան ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի դատավոր Ա.Մնացականյանս` որպես նախագահող դատավոր, համաձայն չլինելով թիվ ԵԱՔԴ/0172/01/17 քրեական գործով Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2018 թվականի մարտի 20-ի դատավճռի դեմ Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Կ.Ստեփանյանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքը բավարարելու և դատավճիռը` Նիկոլայ Իվանի Օհանյանի նկատմամբ նշանակված պատժի մասով բեկանելու և փոփոխելու վերաբերյալ կոլեգիալ կազմի դատավորներ Կ.Մարդանյանի և Մ.Արղամանյանի կարծիքի հետ, հայտնում եմ սույն հատուկ կարծիքը. Հատուկ կարծիքի համար էական նշանակություն ունեցող փաստերը. Թիվ ԵԱՔԴ/0172/01/17 քրեական գործով Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի (այսուհետ նաև` Առաջին ատյանի դատարան) 2018 թվականի մարտի 20-ի դատավճռով Նիկոլայ Իվանի Օհանյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով և նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակվել տուգանք` նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկի` 200.000 (երկու հարյուր հազար) ՀՀ դրամի չափով: Առաջին ատյանի դատարանն իր դատավճռում արձանագրել է հետևյալը. «Անդրադառնալով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված լրացուցիչ պատժի կիրառման խնդրին` Դատարանը փաստում է, որ այդ հոդվածի պատժամասի համաձայն` վերոնշյալ արարք կատարելու համար սահմանված է տուգանք (...), կամ կալանք (...), կամ ազատազրկում (...)` որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով` (...): «Իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենքի 86-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` իրավական ակտը մեկնաբանվում է դրանում պարունակվող բառերի և արտահայտությունների տառացի նշանակությամբ` հաշվի առնելով օրենքի պահանջները: «Իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենքի 45-րդ հոդվածի 10-րդ կետի համաձայն` այն պայմանների թվարկման ժամանակ, երբ բոլոր թվարկված պայմանների առկայությունը պարտադիր է, չի կարող կիրառվել «կամ» շաղկապը: Այդ դեպքում պետք է կիրառվեն «և» կամ «ու» շաղկապները: (…) Եթե իրավական ակտում նշված նորմի կիրառումը պայմանավորված է «կամ» շաղկապով բաժանված պայմաններով, ապա այդ նորմի կիրառման համար բավական է թվարկված պայմաններից առնվազն մեկի առկայությունը: (…) Եթե իրավական ակտում նշված նորմի կիրառումը պայմանավորված է ստորակետերով, ինչպես նաև «կամ» շաղկապով բաժանված պայմաններով, ապա այդ նորմի կիրառման համար բավական է թվարկված պայմաններից առնվազն մեկի առկայությունը: Դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդված 1-ին մասով նախատեսված պատժամասի տառացի մեկնաբանմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի լրացուցիչ պատիժը` որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը, կարող է նշանակվել բացառապես ազատազրկման ձևով նշանակված հիմնական պատժի հետ, քանի որ մյուս պատժատեսակներից` տուգանքից, կալանքից լրացուցիչ այդ պատժատեսակը տարանջատված է ստորակետերով և «կամ» շաղկապով: Դատարանը տվյալ հետևության հանգում է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 199-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, 199.1 հոդվածի 2-րդ մասով և 315.2 հոդվածով սահմանված պատժամասերի վերլուծության արդյունքներով, որոնցում լրացուցիչ պատժատեսակը սահմանված է առանձին-առանձին նախատեսած բոլոր հիմնական պատիժների հետ»: Հատուկ կարծիքի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում ուսումնասիրելով Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը, ինչպես նաև բողոքի վերաբերյալ ստացված քրեական գործը` հարկ եմ համարում նշել հետևյալը. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Ավտոմոբիլի կամ մեխանիկական այլ տրանսպորտային միջոցի վարորդի կողմից ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովմանն ուղղված պահանջները կամ ճանապարհային երթևեկության կամ տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնները խախտելը, որը մարդու առողջությանն անզգուշությամբ պատճառել է ծանր կամ միջին ծանրության վնաս` պատժվում է տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի առավելագույնը երկուհարյուրապատիկի չափով, կամ կալանքով՝ մեկից երեք ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով՝ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով կամ առանց դրա: (…)»: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 50-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Տուգանքը, հանրային աշխատանքները, զինվորական ծառայության մեջ սահմանափակումը, կալանքը, կարգապահական գումարտակում պահելը, որոշակի ժամկետով ազատազրկումը և ցմահ ազատազրկումը կիրառվում են միայն որպես հիմնական պատիժներ: 2. Որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը կիրառվում է և´ որպես հիմնական, և´ որպես լրացուցիչ պատիժ: (...) 4. Մեկ հանցագործության համար կարող է նշանակվել միայն մեկ հիմնական պատիժ: Հիմնական պատժին սույն օրենսգրքով նախատեսված կարգով և դեպքերում կարող է միացվել մեկ կամ մի քանի լրացուցիչ պատիժ: 5. Գույքի բռնագրավումը և որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը՝ որպես լրացուցիչ պատիժներ կարող են նշանակվել միայն սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված դեպքերում»: Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի կայացման պահին գործող «Իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենքի (ուժը կորցրել է 2018 թվականի ապրիլի 7-ին) 36-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` «Նորմատիվ իրավական ակտում միևնույն հասկացությունը սահմանելիս կամ միևնույն միտքն արտահայտելիս պետք է կիրառվեն միևնույն բառերը, տերմինները կամ բառակապակցությունները` որոշակի հերթականությամբ: Իրավական ակտում տարբեր հասկացությունները չեն կարող օգտագործվել միևնույն տերմինով»: «Իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենքի 45-րդ հոդվածի 10-րդ մասի համաձայն` «Այն պայմանների թվարկման ժամանակ, երբ բոլոր թվարկված պայմանների առկայությունը պարտադիր է, չի կարող կիրառվել «կամ» շաղկապը: Այս դեպքում պետք է կիրառվեն «և» կամ «ու» շաղկապները: Այն պայմանների թվարկման ժամանակ, երբ բոլոր թվարկված պայմաններից բավական է միայն մեկի առկայությունը, չի կարող կիրառվել «և» կամ «ու» շաղկապը, կամ դրանք չեն կարող բաժանվել ստորակետով կամ կետադրական այլ նշանով: Այս դեպքում պետք է կիրառվի «կամ» շաղկապը: (...) Եթե իրավական ակտում նշված նորմի կիրառումը պայմանավորված է «կամ» շաղկապով բաժանված պայմաններով, ապա այդ նորմի կիրառման համար բավական է թվարկված պայմաններից առնվազն մեկի առկայությունը: (...)»: Տվյալ դեպքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիայում թվարկված՝ «տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի առավելագույնը երկուհարյուրապատիկի չափով», «կալանքով՝ մեկից երեք ամիս ժամկետով» և «ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով՝ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով կամ առանց դրա» պայմանները միմյանցից բաժանված են «կամ» շաղկապով, որպիսի պայմաններում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիան կիրառելու համար բավարար է այդ պայմաններից մեկի առկայությունը: Այլ կերպ ասած՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարք կատարած անձի նկատմամբ դատարանը կարող է որպես պատիժ նշանակել` -տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի առավելագույնը երկուհարյուրապատիկի չափով, կամ -կալանք՝ մեկից երեք ամիս ժամկետով, կամ -ազատազրկում՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով՝ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով կամ առանց դրա: Այսինքն՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարք կատարած անձի նկատմամբ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը որպես լրացուցիչ պատիժ կարող է նշանակվել միայն այն դեպքում, երբ որպես հիմնական պատիժ նշանակվել է ազատազրկում: Իսկ այն դեպքում, երբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարք կատարած անձի նկատմամբ որպես հիմնական պատիժ նշանակվել է տուգանք կամ կալանք, ապա որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը չի կարող նշանակվել որպես լրացուցիչ պատիժ: Վերը նշված եզրահանգումը պայմանավորված է նաև այն հանգամանքով, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի որոշ հոդվածների սանկցիաներում «որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով» բառակապակցությունը նշված է ինչպես տուգանք պատժատեսակի, այնպես էլ ազատազրկում պատժատեսակի հետ միասին, մասնավորապես` -ՀՀ քրեական օրենսգրքի 199-րդ հոդվածի 2-րդ մասի և 199.1 հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիաները ունեն հետևյալ բովանդակությունը՝ «պատժվում է տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի չորսհարյուրապատիկից վեցհարյուրապատիկի չափով՝ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով կամ առանց դրա, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով՝ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով կամ առանց դրա», -ՀՀ քրեական օրենսգրքի 315.2 հոդվածի սանկցիան ունի հետևյալ բովանդակությունը` «պատժվում է տուգանքով` նվազագույն աշխատավարձի հազարապատիկի չափով, և որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով, առավելագույնը երեք տարի ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ մեկից երկու տարի ժամկետով և որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով, առավելագույնը երեք տարի ժամկետով»: Վերը նշված սանկցիաների և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիայի բովանդակությունների տարբերությունը, «Իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենքի 36-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն, վկայում է այն մասին, որ դրանցում արտահայտված են տարբեր մտքեր: Այլ կերպ ասած` եթե ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիայում օրենսդիրը ցանկանար արտահայտել այն միտքը, որպեսզի այդ հանցանքը կատարած անձի նկատմամբ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը որպես լրացուցիչ պատիժ հնարավոր լիներ նշանակել բոլոր հիմնական պատիժների (տուգանքի, կալանքի և ազատազրկման) հետ միասին, ապա «որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով կամ առանց դրա» բառակապակցությունը կնշեր ինչպես ազատազրկում պատժատեսակի, այնպես էլ տուգանք և կալանք պատժատեսակների հետ միասին: Վերոգրյալ եզրահանգումների լույսի ներքո գտնում եմ, որ Առաջին ատյանի դատարանն իրավացիորեն ամբաստանյալ Նիկոլայ Իվանի Օհանյանի նկատմամբ որպես լրացուցիչ պատիժ չի նշանակել որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը, քանի որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարք կատարելու համար համապատասխան հիմնավորումներով ամբաստանյալի նկատմամբ որպես հիմնական պատիժ է նշանակել տուգանք: Ամփոփելով վերոգրյալը` գտնում եմ, որ ամբաստանյալ Նիկոլայ Իվանի Օհանյանի նկատմամբ լրացուցիչ պատիժ չնշանակելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններն օրինական են և բավարար չափով հիմնավորված, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից թույլ չի տրվել այնպիսի դատական սխալ, որն ազդեցություն է ունեցել կամ կարող էր ազդեցություն ունենալ գործի ելքի վրա: Նման պայմաններում գտնում եմ, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը բեկանելու իրավաչափ հիմք չկա, ուստի այն պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ դատախազի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքը` մերժել: ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Ա.ՄՆԱՑԱԿԱՆՅԱՆ |
|---|
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Ամսաթիվ | 02-11-2018 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 2 հատորից. 238, 78 թերթերից |
| Գործին կից նյութեր | կից` մեկ փաթեթ ծրարված վիճակում: |
Գործն ուղարկվել է
| Գործն ուղարկվել է | 02-11-2018 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 2 հատորից. 238, 78 թերթերից |
| Գործին կից նյութերը | կից` մեկ փաթեթ ծրարված վիճակում: |
| Ուր | Վճռաբեկ |
| Գրության համարը | Ե-37938/18 |
Դատական գործ N: ԵԱՔԴ/0172/01/17
Վճռաբեկ
Ստացվել է վճռաբեկ բողոք
| Բողոքի ստացման ամսաթիվ | 31-10-2018 |
|---|---|
| Բողոք բերող անձինք | Ամբաստանյալի պաշտպան |
| Բողոք բերող անձինք | |
| Անուն | Անժելա |
| Ազգանուն | Հոբոսյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Դատապարտյալ, Ամբաստանյալ, Մեղադրյալ | |
| Անուն | Նիկոլայ |
| Ազգանուն | Օհանյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Չափահաս | Այո |
| Բողոքը ստացվել է | Գործն ըստ էության լուծող դատական ակտի դեմ |
| Կայացվել է որոշում | Բողոքը վերադարձվել է սխալները շտկելու համար |
| Կայացվել է որոշում | Բողոքի վարույթ ընդունումը մերժվել է |
| Որոշման ամսաթիվ | 05-12-2018 |
| Որոշման ամսաթիվ | 04-03-2019 |
| Որոշման բովանդակություն | ԵԱՔԴ/0172/01/17 ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ ՎՃՌԱԲԵԿ ԲՈՂՈՔԸ ՎԵՐԱԴԱՐՁՆԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ 5 դեկտեմբերի 2018 թվական ք.Երևան ՀՀ վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատը (այսուհետ` Վճռաբեկ դատարան), նախագահությամբ Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆԻ մասնակցությամբ դատավորներ Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆԻ Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆԻ Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԻ Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆԻ Ս.ՕՀԱՆՅԱՆԻ քննարկելով Նիկոլայ Իվանի Օհանյանի վերաբերյալ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2018 թվականի օգոստոսի 27-ի որոշման դեմ ամբաստանյալ Ն.Օհանյանի պաշտպան Ա.Հոբոսյանի վճռաբեկ բողոքը վարույթ ընդունելու հարցը, պարզեց, որ բողոքը պետք է վերադարձվի հետևյալ պատճառաբանությամբ. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 407-րդ հոդվածի 1-ին մասի 6.1-րդ կետի համաձայն` վճռաբեկ բողոքը պետք է բովանդակի նույն օրենսգրքի 414.2-րդ հոդվածի 1-ին մասի որևէ կետի հիմնավորումները: 2018 թվականի ապրիլի 9-ից գործող խմբագրությամբ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 414.2-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Վճռաբեկ բողոքն ընդունվում է քննության, եթե վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ` 1) բողոքում բարձրացված հարցի վերաբերյալ վճռաբեկ դատարանի որոշումը կարող է էական նշանակություն ունենալ օրենքի և այլ նորմատիվ իրավական ակտերի միատեսակ կիրառության համար. 2) առերևույթ առկա է մարդու իրավունքների և ազատությունների հիմնարար խախտում»: Մինչդեռ վճռաբեկ բողոքի ուսումնասիրությունից երևում է, որ ներկայացված վճռաբեկ բողոքը պարունակում է մինչև 2018 թվականի ապրիլի 9-ը գործող խմբագրությամբ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված վճռաբեկ բողոքը վարույթ ընդունելու վերաբերյալ հիմնավորումներ: Հետևաբար, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 407-րդ հոդվածի 1-ին մասի 6.1-րդ կետի պահանջը պահպանված չէ: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 407-րդ հոդվածի 2.1-րդ մասի համաձայն` «Բողոքին կցվում են բողոքի պատճենը գործը քննած դատարան և դատավարության մասնակիցներին (բացառությամբ քննիչի և հետաքննության մարմնի) ուղարկված լինելը հավաստող փաստաթղթերը»: Բողոքաբերի վճռաբեկ բողոքի ուսումնասիրությունից երևում է, որ բացակայում է բողոքի պատճենը տուժողի ներկայացուցչին ուղարկված լինելը հավաստող փաստաթուղթը: Այսինքն՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 407-րդ հոդվածի 2.1-րդ մասի պահանջը ևս պահպանված չէ: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 414.1-ին հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` վճռաբեկ բողոքը վերադարձվում է, եթե այն չի համապատասխանում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 407-րդ հոդվածի պահանջներին, ուստի ներկայացված բողոքը ենթակա է վերադարձման: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 414.1-ին հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` «Վճռաբեկ դատարանը բողոքը վերադարձնելու մասին որոշմամբ սահմանում է մինչև մեկամսյա ժամկետ՝ ձևական սխալները շտկելու և վճռաբեկ բողոքը կրկին ներկայացնելու համար»: Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ տվյալ դեպքում վճռաբեկ բողոքի ձևական սխալները շտկելու և այն կրկին ներկայացնելու համար պետք է սահմանել 20-օրյա ժամկետ: Միևնույն ժամանակ, հաշվի առնելով ՀՀ սահմանադրական դատարանի՝ 2017 թվականի ապրիլի 18-ի թիվ ՍԴՈ-1363, 2017 թվականի մայիսի 25-ի թիվ ՍԴՈ-1370 որոշումներով արտահայտված իրավական դիրքորոշումները՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ սույն որոշմամբ մատնանշված թերությունները վերացնելու միջոցով բողոքը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 407-րդ հոդվածի պահանջներին սահմանված ժամկետում չհամապատասխանեցնելու կամ կրկին ներկայացվող բողոքում նոր ձևական սխալ թույլ տալու պարագայում այն կդիտարկվի որպես ամբողջությամբ նոր բերված բողոք` դրանից բխող իրավական հետևանքներով: Հաշվի առնելով վերոշարադրյալ հիմնավորումները և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 414.1-ին հոդվածի 1-ին, 3-րդ և 4-րդ մասերով` Վճռաբեկ դատարանը Ո Ր Ո Շ Ե Ց Նիկոլայ Իվանի Օհանյանի վերաբերյալ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2018 թվականի օգոստոսի 27-ի որոշման դեմ ամբաստանյալ Ն.Օհանյանի պաշտպան Ա.Հոբոսյանի վճռաբեկ բողոքը վերադարձնել: Վճռաբեկ բողոքի ձևական սխալները շտկելու և այն կրկին ներկայացնելու համար սահմանել 20-օրյա ժամկետ` սույն որոշումն ստանալու պահից: Սահմանել, որ սույն որոշմամբ մատնանշված թերությունները վերացնելու միջոցով բողոքը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 407-րդ հոդվածի պահանջներին սահմանված ժամկետում չհամապատասխանեցնելու կամ կրկին ներկայացվող բողոքում նոր ձևական սխալ թույլ տալու պարագայում այն կդիտարկվի որպես ամբողջությամբ նոր բերված բողոք` դրանից բխող իրավական հետևանքներով: Սահմանված ժամկետում բողոքը չներկայացնելու դեպքում այն համարվում է չտրված: Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացման պահից, վերջնական է և ենթակա չէ բողոքարկման: Նախագահող` Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ Դատավորներ` Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆ Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ Ս.ՕՀԱՆՅԱՆ |
| Որոշման բովանդակություն | ԵԱՔԴ/0172/01/17 ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎՃՌԱԲԵԿ ԲՈՂՈՔԸ ՎԱՐՈՒՅԹ ԸՆԴՈՒՆԵԼԸ ՄԵՐԺԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ 4 մարտի 2019 թվական ք.Երևան ՀՀ վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատը (այսուհետ` Վճռաբեկ դատարան), նախագահությամբ՝ Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆԻ մասնակցությամբ՝ դատավորներ Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆԻ Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆԻ Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԻ Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆԻ Ս.ՕՀԱՆՅԱՆԻ քննարկելով ամբաստանյալ Նիկոլայ Իվանի Օհանյանի վերաբերյալ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի` 2018 թվականի օգոստոսի 27-ի որոշման դեմ ամբաստանյալ Ն.Օհանյանի պաշտպան Ա.Հոբոսյանի վճռաբեկ բողոքը վարույթ ընդունելու հարցը, Պ Ա Ր Զ Ե Ց Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի՝ 2018 թվականի մարտի 20-ի դատավճռով Նիկոլայ Օհանյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակվել տուգանք` նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկի` 200.000 (երկու հարյուր հազար) ՀՀ դրամի չափով: Երևան քաղաքի դատախազության դատախազի վերաքննիչ բողոքի քննության արդյունքում ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի` 2018 թվականի օգոստոսի 27-ի որոշմամբ բողոքը բավարարվել է և Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի՝ 2018 թվականի մարտի 20-ի դատավճիռը` Ն.Օհանյանի նկատմամբ նշանակված պատժի մասով բեկանվել և փոփոխվել է: Ն.Օհանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով պատիժ է նշանակվել տուգանք` նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկի` 200.000 (երկու հարյուր հազար) ՀՀ դրամի չափով` տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելով` 1 (մեկ) տարի ժամկետով: ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի վերոգրյալ որոշման դեմ Ն.Օհանյանի պաշտպան Ա.Հոբոսյանի վճռաբեկ բողոքը Վճռաբեկ դատարանի` 2018 թվականի դեկտեմբերի 5-ի որոշմամբ վերադարձվել է` ձևական սխալները շտկելու և կրկին ներկայացնելու համար սահմանվել է 20-օրյա ժամկետ: ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի վերոգրյալ որոշման դեմ կրկին վճռաբեկ բողոք է բերել ամբաստանյալ Ն.Օհանյանի պաշտպան Ա.Հոբոսյանը՝ խնդրելով նշանակված պատժի մասով բեկանել և փոփոխել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի` 2018 թվականի օգոստոսի 27-ի որոշումը և ուժի մեջ թողնել Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը, այսինքն՝ Ն.Օհանյանի նկատմամբ որպես պատիժ կիրառել միայն տուգանք առանց լրացուցիչ պատժի նշանակման: Բողոք բերած անձը փաստարկել է, որ բողոքը պետք է վարույթ ընդունվի, քանի որ առկա է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 414.2-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով սահմանված հիմքը, այն է` բողոքում բարձրացված հարցի վերաբերյալ վճռաբեկ դատարանի որոշումը կարող է էական նշանակություն ունենալ օրենքի և այլ նորմատիվ իրավական ակտերի միատեսակ կիրառության համար: Ըստ բողոքաբերի` ստորադաս դատարանի կողմից թույլ են տրվել նյութական և դատավարական իրավունքի խախտումներ: Բողոքի հեղինակի պնդմամբ՝ ստորադաս դատարանի դատական ակտը հակասում է «Իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենքի 45-րդ և 86-րդ հոդվածների պահանջներին: Բողոքաբերի փաստարկների, սույն գործի նյութերի և ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի բողոքարկվող որոշման պատճառաբանությունների համադրված վերլուծության հիման վրա Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ բողոքաբերի կողմից չի հիմնավորվել, որ բողոքում բարձրացված հարցի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի որոշումը կարող է էական նշանակություն ունենալ օրենքի և այլ նորմատիվ իրավական ակտերի միատեսակ կիրառության համար, և առերևույթ առկա է մարդու իրավունքների և ազատությունների հիմնարար խախտում: Հետևաբար, բերված բողոքում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 414.2-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով նախատեսված հիմքերը հիմնավորված չեն: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 414.3-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` վճռաբեկ բողոքը վարույթ ընդունելը մերժվում է, եթե բացակայում են նույն օրենսգրքի 414.1-ին հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերով և 414.2-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հիմքերը, ուստի ներկայացված բողոքը վարույթ ընդունելը ենթակա է մերժման: Հաշվի առնելով վերոշարադրյալ հիմնավորումները և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 414.3-րդ հոդվածով` Վճռաբեկ դատարանը Ո Ր Ո Շ Ե Ց Ամբաստանյալ Նիկոլայ Իվանի Օհանյանի վերաբերյալ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի` 2018 թվականի օգոստոսի 27-ի որոշման դեմ ամբաստանյալ Ն.Օհանյանի պաշտպան Ա.Հոբոսյանի վճռաբեկ բողոքը վարույթ ընդունելը մերժել: Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացման պահից, վերջնական է և ենթակա չէ բողոքարկման: Նախագահող` Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ Դատավորներ` Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆ Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ Ս.ՕՀԱՆՅԱՆ |
| Սահմանված ժամկետում կրկին ներկայացվել է | 11-01-2019 |
| Որոշումը ուղարկվել է կողմերին | 14-12-2018 |
Գործը ստացվել է
| Ամսաթիվ | 06-11-2018 |
|---|---|
| Գործը ստացվել է | Քրեական վերաքննիչ |
Զեկուցող դատավոր
| Ամսաթիվ | 06-11-2018 |
|---|---|
| Զեկուցող դատավոր | |
| Անուն | Համլետ |
| Ազգանուն | Ասատրյան |
Գործի առաքում
| Գործի առաքման ամսաթիվ | 18-03-2019 |
|---|---|
| Դատարան | Երևան քաղաքի դատարան |
| Այլ նշումներ | 2 հատոր` 238, 125 թերթ, կից` Նիկոլայ Օհանյանի անձնագիրը և վարորդական իրավունքի վկայականը |