Ո Ր Ո Շ Ո Ւ Մ

Հ Ա Ն Ո Ւ Ն Հ Ա Յ Ա Ս Տ Ա Ն Ի Հ Ա Ն Ր Ա Պ Ե Տ Ո Ւ Թ Յ Ա Ն

01.06.2018թ. քաղաք Երևան

ԳՈՐԾ. Հ.-ԵԱՔԴ/0151/01/17
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ
ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ՝

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Մ.ԱՐՂԱՄԱՆՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ռ.ՄԽԻԹԱՐՅԱՆ
Ս.ՉԻՉՈՅԱՆ

ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Հ.ՀԱԿՈԲՅԱՆԻ

ՄԱՍՆԱԿՑՈւԹՅԱՄԲ`

ԴԱՏԱԽԱԶ` Լ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆ` Կ.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆԻ

դռնբաց դատական նիստում պաշտպան Կ.Խաչատրյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Վարուժան Վլադիմիրի Մանասյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 376-րդ հոդվածի 2-րդ մասով

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Գործի փաստական հանգամանքներն ու դատավարական ընթացքը
2012 թվականի դեկտեմբերի 23-ին ՀՀ ՊՆ առաջին կայազորային քննչական բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 376-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հարուցվել է թիվ 90956912 քրեական գործը:
2014 թվականի մայիսի 7-ին Վարուժան Վլադիմիրի Մանասյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ, նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 376-րդ հոդվածի 2-րդ այն բանի համար, որ ծառայելով ՊԲ հավաքակետում որպես բուժկետի պետ-բուժակ, կոչումով ենթասպա, 2012 թվականի դեկտեմբերի 21-ին գործուղման մեջ գտնվելով որպես շարասյան ավագ և հանդիսանալով պաշտոնատար անձ, անփույթ վերաբերմունք է ցուցաբերել իր ծառայության նկատմամբ, որն անզգուշությամբ առաջացրել է ծանր հետևանքներ, ինչն արտահայտվել է հետևյալում:
Վարուժան Մանասյանը, ՊԲ հրամանատարի տեղակալ-շտաբի պետի 2012 թվականի նոյեմբերի 13-ի թիվ 144 կարգադրության հիման վրա, ՊԲ հավաքակետի պետի 2012 թվականի դեկտեմբերի 20-ի թիվ 299 հրամանով գործուղվել է ՀՀ ՊՆ հավաքակայան` որպես 2012 թվականի դեկտեմբերի 21-ին ՊԲ 19916 զորամաս զորակոչվող նորակոչիկներին ՊԲ հավաքակետ ուղեկցող շարասյան ավագ: Գործուղումից առաջ Վարուժան Մանասյանը ՊԲ հավաքակետի պետի կողմից հրահանգավորվել է` ճանապարհին, ուղեկցման ժամանակ, նորակոչիկներից որևէ մեկի կողմից առողջական գանգատներ ունենալու դեպքում ցուցաբերել առաջին բուժօգնություն, իսկ անհրաժեշտության դեպքում ձեռնարկել համապատասխան միջոցներ հիվանդին շտապ հոսպիտալիզացնելու համար, դադարեցնելով հետագա տեղափոխումը:
2012 թվականի դեկտեմբերի 21-ին ժամը 22-ից 23-ի սահմաններում ՀՀ ՊՆ հավաքակայանից դեպի ՊԲ հավաքակետ տեղափոխման ժամանակ, դեռևս Եղեգնաձոր քաղաք չհասած, նորակոչիկ Նորայր Սահակյանը սրտխառնոց է ունեցել, որի հետևանքով ավտոբուսի վարորդը կանգնեցրել է ավտոբուսը և Նորայր Սահակյանը փսխել է: Վարուժան Մանասյանը, այդ պահին գտնվելով առջևից ընթացող ավտոբուսի մեջ, ուղեկցող խմբի անդամ, շարքային Վահագն Պողոսյանի միջոցով տեղեկացել է Նորայր Սահակյանի հետ կատարվածի մասին, սակայն, իր ֆունկցիոնալ պարտականություններից ելնելով, պարտավոր լինելով Նորայր Սահակյանի առողջական վիճակը պարզելու համար նրան բուժզննության ենթարկելու, վերջինիս հետագա տեղափոխումը դադարեցնելու և շտապ հոսպիտալիզացնելու, ծառայության նկատմամբ անփույթ վերաբերմունք ցուցաբերելով, չի զննել Նորայր Սահակյանին, չի դադարեցրել վերջինիս հետագա տեղափոխումը և անհրաժեշտ միջոցներ չի ձեռնարկել նրան շտապ հոսպիտալիզացնելու համար, որի հետևանքով Նորայր Սահակյանը բարձր ջերմությունով տեղափոխվել է ՊԲ հավաքակետ, որտեղից 2012 թվականի դեկտեմբերի 22-ին ժամը 13-ի սահմաններում շտապօգնության մեքենայով տեղափոխվել է Իվանյանի զինհոսպիտալ: 2012 թվականի դեկտեմբերի 23-ին ժամը 08:30-ին Իվանյանի զինհոսպիտալի վերակենդանացման բաժանմունքում գրանցվել է Նորայր Սահակյանի կենսաբանական մահը:
2014 թվականի հուլիսի 25-ին թիվ 90965912 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան:
2017 թվականի սեպտեմբերի 27-ին Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի որոշմամբ թիվ ԵԱՔԴ/0112/01/14 քրեական գործից անջատվել է Վարուժան Մանասյանի մասը, որին շնորհվել է թիվ ԵԱՔԴ/0151/01/17 հերթական համարը:
Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանը դատաքննությամբ և գործով ձեռք բերված ապացույցներով հաստատված համարելով ամբաստանյալ Մանասյանի կողմից վերոգրյալ հանցանքի կատարումը, 2017 թվականի հոկտեմբերի 19-ի դատավճռով Վարուժան Վլադիմիրի Մանասյանին մեղավոր է ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 376-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և դատապարտել ազատազրկման 4 տարի ժամկետով:
Կիրառվել է ՀՀ Ազգային Ժողովի «Հայաստանի Հանրապետության անկախության հռչակման 22-րդ տարեդարձի կապակցությամբ համաներում հայտարարելու մասին» 03.10.2013թ-ի որոշման 4-րդ կետի 1-ին ենթակետը և Վարուժան Վլադիմիրի Մանասյանն ազատվել է պատժից:
Նրա նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագրությունը վերացվել է:

Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումներն ու պահանջները
Պաշտպան Կ.Խաչատրյանը վերաքննիչ բողոք է բերել Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2017 թվականի հոկտեմբերի 19-ի դատավճռի դեմ` միջնորդելով բողոքի քննությունը կատարել վերաքննության կանոններով, բեկանել և փոփոխել այն, կայացնել արդարացման դատական ակտ` հռչակելով Վարուժան Մանասյանի անմեղությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 376-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված արարքում:
Իր վերաքննիչ բողոքը պաշտպան Կ.Խաչատրյանը մասնավորապես պատճառաբանել է հետևյալով:
«(…)Դատարանի եզրահանգումը Վ. Մանասյանի մեղավորության վերաբերյալ ՀՀ քր. օր. 376-րդ հոդվ.-ի 2-րդ մասով հաստատված համարելու և մեղավոր ճանաչելու վերաբերյալ անհիմն է։ Դատավճիռն օրինական, հիմնավորված և պատճառաբանված չէ։ Դատարանի կողմից թույլ է տրվել նյութական և դատավարական նորմի այնպիսի խախտումներ, որի արդյունքում խախտվում է արդարադատության բուն էությունը։ Խախտվել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 1-ին, 2-րդ, 7-րդ, 8-րդ, 17-րդ, 18-րդ, 23-րդ, 107-րդ, 124-րդ, 126-րդ, 127-րդ, 309-րդ, 3091-րդ հոդվածների, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ, 10-րդ, 48-րդ հոդվածների պահանջները ՄԻԵԿ 6-րդ հոդվ.-ով երաշխավորված իրավունքները։ Դատական ակտը հակասում է Վճռաբեկ դատարանի մի շարք որոշումների և Եվրոպական դատարանի վճիռներին(…):
(…)Սույն գործով չկա որևէ ապացույց, որ Վ. Մանասյանը տեղյակ է եղել Ն.Սահակյանի վատ զգալու մասին, ավելին հետագայում՝ արդեն Ն. Սահակյանի մահից հետո, ավելին ճանապահին փխսումների դեպքեր միշտ էլ եղել են և դա կապված է եղել այդ ճանապարհի վատ անցանելիությունից, կամ անձի առանձնահատկություններից։ Զինակոչիկներին տեղափոխող ավտոբուսները պարբերաբար կանգնել են, Ն.Սահակյանը կամ որևէ այլ նորակոչիկ գանգատներով չի դիմել, և ուղեկցող անձնակազմի անդամները ևս Վ. Սանասյանին չեն տեղեկացրել Ն. Սահակյանի վատ զգալու մասին, ՊԲ հավաքակետ հասնելուց հետո են միայն Ն.Սահակյանը և Դ. Ղարագոզյանը գանգատներ են հայտնել առողջական վիճակի վերաբերյալ և տեղափոխվել են Իվանյանի զինհոսպիտալ։ Մանասյանը հետագայում է իմացել, որ փսխել է Նորայր Սահակյանը։ Ճանապարհը դժար է եղել և փսխելը սովորական երևույթ է, սակայն որևէ անձ իրեն չի տեղեկացրել, որ զինծառայողներից որևէ մեկը ջերմում է կամ վատ է զգում։ Ավելին փոխգնդապետ Ս.Աբրահամյանը իր ցուցմունքով հայտնեց, որ ինքը որևէ պարտականություն չուներ շարասյան ավագին տեղեկացնելու և ինքը չի տեղեկացրել Ն.Սահակյանի վատ զգալու մասին։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 376 հոդվածի համաձայն՝ 1.Ծառայության նկատմամբ պետի կամ պաշտոնատար անձի անփույթ վերաբերմունքը, որը պատճառել է էական վնաս՝ պատժվում է զինվորական ծառայության մեջ սահմանափակմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով, կամ կարգապահական գումարտակում պահելով՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով։
2. Նույն արարքները, եթե անզգուշությամբ առաջացրել են ծանր հետևանքներ՝ պատժվում են ազատազրկմամբ՝ երեքից վեց տարի ժամկետով։ Այս հանցագործության օբյեկտը զինվորական ծառայությամբ սահմանված կարգն է, օբյեկտիվ կողմը դրսևորվում է նրանում, որ պետը կամ այլ պաշտոնատար անձը չեն կատարում կամ ոչ պատշաճ են կատարում իրենց վրա դրված պարտականությունները։ Նախ անհրաժեշտ է պարզել, թե արդյոք տվյալ պահին պաշտոնատար անձը կարող էր և իրավասու էր կատարել այդ պարտականությունները։ Հանցակազմի առաջացման համար անհրաժեշտ է, որ պաշտոնատար անձի կողմից պարտականությունների չկատարումը կամ ոչ պատշաճ կատարումը հանգեցնի որոշակի բացասական հետևանքների, իսկ 2-րդ մասով որպես ծանրացնող հանգամանք նշվում է ծանր հետևանքների առաջացումը։ Ընդ որում պարտադիր է արարքի և հետևանքի միջև պատճառական կապի առկայությունը։ Հանցագործության սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է անզգուշությամբ, նշված հանցագործության սուբյեկտ կարող են հանդիսանալ պետերը կամ զինված ուժերի պաշտոնատար անձինք։
Նախ, եթե ընդունում ենք, որ Վարուժան Մանասյանը հանդիսացել է պաշոնատար անձ, պետք է նշենք այն փաստաթղթերը հրամանները, հրահանգները և կամ այլ որոնց հիման վրա նա համարվում է պաշտոնատար անձ նաև պետք է նշվի այդ պաշտոնատար անձի իրավունքները և պարտականությունները այսպես ասած պաշտոնի նկարագրություն և կամ ինչպես քաղծառայության դեպքում պաշտոնի անձնագիր կամ դրան հավասարեցված այլ փաստաթուղթ, սույն գործով իսպառ բացակայում են փաստաթղթեր, որոնցով օրինակ կոնկրետ է կարգավորվում զորակոչիկների տեղափոխման կարգը, ինչ մասնագետներ են համալրում շարասյունը, որոնք են շարասյան ավագի մասնագիտացման հիմքերը և պարտականությունները, ինչպիսին են ուղեկցող անձնակազմի յուրաքանչյուր անդամի պարտականությունները, հետևաբար այն դեպքում, երբ դատաբժշկական եզրակացությամբ անդրադառնում են որոշ անձանց կողմից կատարված կամ չկատարված գործողություններին կամ անգործությանը, ապա առնվազն պետք է նշել այն նորմատիվ փաստաթղթերը, համաձայն որոնց ուղեկցող անձնակազմում պետք է լինի բուժակ, և բուժակի կոնսուլտացիա պետք է ապահովեր։ Սույն գործով կոնկրետ իմ պաշտպանյալի մեղքի մասով ապացույցների իսպառ բացակայության պայմաններում փորձ է արվել անձի մեղքը հիմնավորել այսպես կոչված փորձագետի եզրակացություններով։
Ինչ վերաբերվում է դատաբժշկական փորձաքննության եզրակացություններին, ապա դրանք չեն կարող հաստատել իմ պաշտպանյալի մեղքը, քանի որ ցանկացած դեպքում իմ պաշտպանյալը առնվազն պետք է տեղեկանար Ն. Սահակյանի ջերմելու և այլ առողջական խնդիրների մասին, սակայն ինչպես նշվեց տևական ժամանակահատվածում ճանապարհին գտնվելու ընթացքում, թե կանգառներում իմ պաշտպանյալը Ն.Սահակյանից կամ այլ նորակոչիկներից որևէ գանգատ չի լսել և նրա առողջական վիճակի մասին որևէ անձից չի տեղեկացվել։
Այն դեպքում, երբ տևական ճանապարհին կանգառներով, որևէ անձ որևէ գանգատ չի ներկայացրել, ուղեկցող անձնակազմի անդամները ևս չեն հայտնել մյուս ավտոբուսում զորակոչիկի վատառողջ լինելու ջերմելու մասին Վ.Մանասյանը անտեղյակության մեջ գտնվելով չէր կարող թույլ տալ անփույթ վերաբերմունք, որը կառաջացներ ծանր հետևանքներ, ավելին ինչպես պարզ դարձավ գործի քննությունից Ն.Սահակյանի վիճակը վատթարացել է Իվանյանի հոսպիտալում ավելի ուշ(…):
(…)Այսպիսով գտնում եմ, որ բողոքարկվող դատավճիռը կայացվել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ, 107-րդ, 124-րդ, 126-րդ, 127-րդ հոդվածների պահանջների խախտումներով, թերի, միակողմանիորեն են գնահատել քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցները, ինչի արդյունքում՝ թույլ է տրվել դատական սխալ, որն ազդել է գործի ելքի վրա, ինչի հետևանքով խախտվել է նաև ՄԻԵԿ-ով և ՀՀ Սահմանադրությամբ երաշխավորված իմ պաշտպանյալի իրավունքները, չեն պահպանվել ՀՀ դատական օրենսգրքի 15-րդ հոդվածի պահանջները՝
«1. Բոլորը հավասար են օրենքի և դատարանի առջև։
2. Իրավունքների, ազատությունների և պարտականությունների խտրականությունը՝ կախված սեռից, ռասայից, մաշկի գույնից, էթնիկական կամ սոցիալական ծագումից, գենետիկական հատկանիշներից, լեզվից, կրոնից, աշխարհայացքից, քաղաքական կամ այլ հայացքներից, ազգային փոքրամասնության պատկանելությունից, գույքային վիճակից, ծնունդից, հաշմանդամությունից, տարիքից կամ անձնական կամ սոցիալական բնույթի այլ հանգամանքներից, արգելվում է:
3. Յուրաքանչյուր ոք իր գործի քննության ժամանակ որպես իրավական փաստարկ իրավունք ունի մատնանշելու նույնանման փաստական հանգամանքներով մեկ այլ գործով Հայաստանի Հանրապետության դատարանի՝ օրինական ուժի մեջ մտած դատական ակտի հիմնավորումները (այդ թվում՝ օրենքի մեկնաբանությունները)։
4. Որոշակի փաստական հանգամանքներ ունեցող գործով վճռաբեկ դատարանի կամ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի դատական ակտի հիմնավորումները (այդ թվում՝ օրենքի մեկնաբանությունները) պարտադիր են դատարանի համար նույնանման փաստական հանգամանքներով գործի քննության ժամանակ, բացառությամբ այն դեպքի, երբ վերջինս ծանրակշիռ փաստարկների մատնանշմամբ հիմնավորում է, որ դրանք կիրառելի չեն տվյալ փաստական հանգամանքների նկատմամբ»։
Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 23-րդ հոդվածի 4-րդ մասի պահանջների՝ քրեական գործը քննող դատարանը, պահպանելով օբյեկտիվությունը և անկողմնակալությունը, մեղադրանքի և պաշտպանության կողմերի համար ստեղծում է գործի հանգամանքների բազմակողմանի և լրիվ հետազոտման անհրաժեշտ պայմաններ։ Դատարանը կաշկանդված չէ կողմերի կարծիքներով և իրավունք ունի սեփական նախաձեռնությամբ անհրաժեշտ միջոցներ ձեռնարկել քրեական գործով ճշմարտությունը բացահայտելու համար(…)»:
Վերաքննիչ դատարանի դատաքննության ընթացքում պաշտպան Կ.Խաչատրյանը նույն հիմքերով ու հիմնավորումներով ներկայացված վերաքննիչ բողոքը պնդեց:
Դատախազ Լ.Պետրոսյանը բողոքի դեմ առարկելով` միջնորդեց առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը թողնել անփոփոխ:
Ամբաստանյալ Վ.Մանասյանը 25.01.2018թ-ին դիմում է ներկայացրել վերաքննիչ դատարան և հայտնել, որ իր վերաբերյալ քննվող քրեական գործով դատական նիստերին չի ցանկանում մասնակցել և խնդրում է այն անցկացնել իր բացակայությամբ, միանում է պաշտպանի կողմից ներկայացված վերաքննիչ բողոքին, բացի այդ, չի առարկում, որ իր նկատմամբ կիրառվի վաղեմություն և քրեական հետապնդումը դադարեցվի ոչ արդարացման հիմքով:

Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումները
Ստուգելով գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման ու քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, ինչպես նաև գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի նորմերի պահպանումը, վերաքննիչ բողոքում նշված հիմքերի սահմաններում վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, դատաքննության ընթացքում լսելով բողոքում ներկայացված իր հետևությունները հիմնավորելու մասին պաշտպանի պատճառաբանությունները, դատախազի առարկությունները, վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2017 թվականի հոկտեմբերի 19-ի դատավճիռը պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ ներկայացված վերաքննիչ բողոքը մերժել` հետևյալ պատճառաբանությամբ:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 376-րդ հոդվածի 2-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքում Վարուժան Մանասյանն իրեն մեղավոր է ճանաչել մասնակիորեն և դատաքննության ընթացքում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ իր պարտականությունների մեջ է մտել նորակոչիկներին ընդունելը և տեղափոխելը, արտառոց դեպքերի մասին վերադասին զեկուցելը: Ինքը չի իմացել, որ նորակոչիկն իրեն վատ է զգացել, նորակոչիկ Նորայր Սահակյանն իրենց ավտոբուսում չի եղել: Երբ Գորիսում կանգնել են հաց ուտելու համար, այդ ժամանակ է իմացել, որ վերջինս իրեն վատ է զգացել:
Նախաքննության ընթացքում Վարուժան Մանասյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ ՊԲ շտաբի պետի 13.11.2012թ-ի կարգադրությունով և ՊԲ հավաքակետի պետի հրամանով, 2012թ-ի նոյեմբերից մինչև 22.12.2012թ-ը ինքը գործուղումների մեջ է գտնվել ՀՀ ՊՆ հավաքակայանում, որպես նորակոչիկներին ՊԲ հավաքակետ ուղեկցող շարասյան ավագ: Գործուղումներից առաջ ինքն իր անմիջական հրամանատար, ՊԲ հավաքակետի պետ Վ.Ավագյանի կողմից բանավոր կերպով հրահանգավորում է ստացել` ճանապարհին նորակոչիկներից որևէ մեկի կողմից առողջական գանգատ ներկայացնելու դեպքում ցուցաբերել հնարավորին բուժօգնություն, իսկ անհրաժեշտության դեպքում միջոցներ ձեռնարկել նորակոչիկներին ճանապարհին գտնվող որևէ բուժհիմնարկ կամ զինհոսպիտալ տեղափոխելու համար: Ինքն էլ իր հերթին է հրահանգավորել ուղեկցող խմբի մեջ գտնվող զինվորներին այն մասին, որ նորակոչիկներից որևէ մեկի մոտ նկատվող կամ նրանց կողմից ներկայացված առողջական գանգատների դեպքում անմիջապես տեղյակ պահեն իրեն: 21.12.2012թ-ին ժամը 21-ի սահմաններում ինքը ՀՀ ՊՆ հավաքակայանից նորակոչիկներին 2 ավտոբուսներով ուղեկցել է ՊԲ հավաքակետ, ուղեկցող խմբի մեջ ընդգրկված են եղել ժամկետային զինծառայողներ, շարքայիններ Արման Գրիգորյանը և Վահագն Պողոսյանը: Ինքը Վ.Պողոսյանի հետ միասին գտնվել է առջևից ընթացող ավտոբուսի մեջ, իսկ Ա.Գրիգորյանը` երկրորդ ավտոբուսի մեջ: Ճանապարհին, դեռևս Եղեգնաձոր չհասած, ժամը 22-ից 23-ի սահմաններում ինքը նկատել է, որ երկրորդ ավտոբուսը կանգ է առել, որի պատճառները պարզելու համար իր պահանջով Վ.Պողոսյանը բջջային հեռախոսով զանգել է Ա.Գրիգորյանին և տեղեկացել, որ նորակոչիկ Նորայր Սահակյանը սրտխառնոցի պատճառով փսխում է և քիչ հետո կհասնեն իրենց: Ճանապարհին, Սարավան գյուղի հատվածում իրենց ավտոբուսը վթարի է ենթարկվել և ժամը 01-ից մինչև 05-ի սահմաններում գտնվել են նշված հատվածում: Ինքն այդ ընթացքում գտնվել է ավտոբուսի մեջ, իսկ Ն.Սահակյանի մոտ չի գնացել և միջոցներ չի ձեռնարկել նրան հոսպիտալիզացնելու համար, քանի որ կարծել է, թե նրա մոտ սրտխառնոցն ու փսխելն առաջացել են ճանապարհի տատանումներից: Ուղեկցման ժամանակ նման դեպքեր շատ են պատահել, որոնք իր կարծիքով կապված են նրա հետ, թե ինչպես է նորակոչիկը տանում ճանապարհը, որոնց ինքը լուրջ ուշադրություն չի դարձրել, այդ պատճառով է իրեն մեղավոր ճանաչում մասնակիորեն: 22.12.2012թ-ին ժամը 13-ի սահմաններում իրենք հասել են ՊԲ հավաքակետ, որտեղ Ն.Սահակյանը մեկ այլ նորակոչիկի հետ միասին առողջական գանգատներ ներկայացնելով անմիջապես տեղափոխվել են Իվանյանի զինհոսպիտալ: 23.12.2012թ-ին ժամը 11-ի սահմաններում իր հրամանատարից հեռախոսով տեղեկացել է, որ Ն.Սահակյանը Իվանյանի զինհոսպիտալում մահացել է: Զղջացել է կատարած արարքի համար և իրեն մեղավոր ճանաչել իր պարտականությունները չկատարելու համար:
Գործով ձեռք բերված ապացույցների համակցությամբ վերլուծելով ու գնահատելով Վարուժան Մանասյանի կողմից դատաքննության ընթացքում տրված ցուցմունքները, վերաքննիչ քրեական դատարանը հանգում է այն հետևության, որ ինչպես դրանք, այնպես էլ վերաքննիչ բողոքում բերված պատճառաբանությունները նպատակ են հետապնդում խուսափելու պատասխանատվությունից ու պատժից, իսկ ամբաստանյալին մեղսագրվող արարքը հիմնավորվում է ինչպես իր, ըստ էության խոստովանական ցուցմունքներով, այնպես էլ առաջին ատյանի դատարանի դատաքննությամբ հետազոտված ու վերլուծված գործի փաստական տվյալների ու ապացույցների ամբողջությամբ:
Տուժողի իրավահաջորդ Նվեր Սահակյանը որպես վկա տված իր ցուցմունքով հայտնել է, որ հանգուցյալ Նորայր Սահակյանի հայրն է: Նորայրը մանկական տարիքում ստացել է բոլոր պատվաստումները և ոչ մի խնդիր չի ունեցել, ընդհանրապես առողջությունից չի բողոքել: 12 տարեկանից մինչև 2012 թվականը զբաղվել է բռնցքամարտով և անցկացված բժշկական ստուգումների ժամանակ որևէ առողջական խնդիրներ չեն հայտնաբերվել: 21.12.2012թ-ին, ժամը 09:30-ին, Նորայրի կողմից բանակ զորակոչվելու օրը որդու հետ միասին գնացել է Էրեբունու զինկոմիսարիատ, որտեղ Նորայրը կրկին բժշկական հետազոտման է ենթարկվել և տեղափոխվել հավաքակայան, իսկ ինքը վերադարձել է տուն, որից հետո Նորայրը հավաքակայանից 3 անգամ` մոտավորապես ժամը 15:00-ին, ժամը 17:00-ին և ժամը 21-22-ի սահմաններում տարբեր բջջային հեռախոսահամարներով զանգահարել է իրեն և ասել, որ իրեն լավ է զգում, իսկ վերջին զանգի ժամանակ ասել է, որ ավտոբուսով անցել են Արտաշատը և գնում են Ղարաբաղ: 22.12.2012թ-ին ժամը 08:00-ի սահմաններում Նորայրը կրկին զանգահարել է և ասել, որ գտնվում են Սիսիանում կամ Գորիսում, որ ճանապարհին մի քիչ պրոբլեմ է եղել ու քիչ հետո կհասնեն Ղարաբաղ: Նույն օրը ժամը 13:30-ից 14:00-ի սահմաններում իր եղբայր Եղիշ Սահակյանից իմացել է, որ Նորայրը ջերմություն ունենալու պատճառով տեղափոխվել է Խոջալուի զինհոսպիտալ: Իրենք այդ մասին տեղեկանալով շատ չեն անհանգստացել, քանի որ հասկացել են, որ դա կապված է պատվաստումների հետ: Նույն օրը ժամը 18:00-ին հեռախոսով խոսել է Նորայրի հետ, ով ասել է, որ ջերմությունն է բարձրացել, քույրը ջերմիջեցնող է ներարկել և 1-2 օրից կտեղափոխվի զորամաս: Ժամը 21-22-ի սահմաններում կրկին հեռախոսով խոսել է Նորայրի հետ, որը խույս է տվել երկար խոսելուց և ասել է, թե` վաղը կզանգեմ, կխոսենք, իսկ երբ կինն է խոսել որդու հետ, ասել է, որ Նորայրի ձայնը դուրը չի եկել: 23.12.2012թ., ժամը 08:30-ին, եղբորից տեղեկացել է, որ Նորայրն առավոտյան զինհոսպիտալում մահացել է:
Վկա Հասմիկ Թունյանը դատաքննության ընթացքում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ աշխատում է ՀՀ ՊՆ կենտրոնական զինվրական հոսպիտալում` որպես նյարդաբանական բաժանմունքի պետ: 2012թ-ի նոյեմբերի կեսերին ուղեգրվել է ՀՀ ՊՆ հավաքակայան` որպես պատվաստումներ կատարող խմբի ղեկավար: Խմբի պարտականությունների մեջ է մտել կազմակերպել և իրականացնել հավաքակայանում նորակոչիկների կանխարգելիչ պատվաստումները և ֆլյուորոգրաֆիկ հետազոտությունները: Կատարվել է ութ տեսակի պատվաստանյութի պատվաստում` վեց ներարկմամբ: 21.12.2012թ-ի հավաքակայանում պատվաստել են Էրեբունու բոլոր նորակոչիկներին, ոչ ոքի մոտ հակացուցուցումներ չեն եղել, ոչ ոք ջերմություն չի ունեցել, 20 րոպե հսկել են, ժամը 14:30-15:00-ին խումբը դուրս է եկել: Երեկոյան ժամը 19:30-ի սահմաններում իրեն է զանգահարել Կարեն Ջուլհակյանը և հայտնել, ջերմող հիվանդ կա, հարցրել, թե նման դեպքում ինչ պետք է անի: Ինքը ցուցումեր է տվել` ասելով, որ հիվանդին տանի իր մոտ և տա ջերմիջեցնող` պարացետամոլ դեղահաբ: Քիչ անց ինքը կրկին զանգահարել է և ասել նաև, որ եթե հիվանդը ստացիոնար բուժման կարիք ունի, կարող է տվյալ զորամասի ուղեգրով հիվանդին ուղեգրել կամ «Նորքի» ինֆեկցիոն հիվանդանոց կամ ԿԿԶՀ: Ջուլհակյանն ասել է, որ հիվանդի վիճակը հսկելի է, ջերմությունն իջել է, սակայն որոշ ժամանակ կմնա նրա հսկողության տակ: 23.12.2012թ-ին կենտրոնական զինվորական հոսպիտալի պետի կողմից զանգ է ստացել և տեղեկացել, որ զինակոչիկը մահացել է: Դեպքից հետո Կ.Ջուլհակյանից տեղեկացել է, որ նա 21.12.2012թ-ին ստուգել է Ն.Սահակյանի ջերմությունը, որը կազմել է 38.30, իսկ դեղահաբն ընդունելուց 15-20 րոպե անց ջերմությունն իջել է մինչև 37.30:
Այդ տարի նորակոչիկների բոլոր հետազոտությունները կցված էին տեղամասային պոլիկլինիկաներին և նրանք էին տալիս ցուցում կամ հակացուցում, և եթե պոլիկլինիկայի կողմից տրված էր հակացուցմում, որ տվյալ անձն ունի ալերգիկ ռեակցիա, ուստի նրան չէին պատվաստում: Ն.Սահակյանի մոտ հակացուցումեր չեն եղել, նա գանգատներ չի ունեցել, տեսքը նորմալ է եղել:
Վկա Արսեն Գալստյանը դատաքննության ընթացքում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ 19.11.2012թ-ին ՀՀ ՊՆ ՌՈ 20440 զորամասի հրամանատարի հրամանով գործուղվել է ՀՀ ՊՆ հավաքակայան` կարգ ու կանոն հաստատելու նպատակով: 21.12.2012թ-ին երեկոյան գտնվել է հավաքակայանի հսկիչ-անցագրային կետում: Սպասասրահում հերթապահողը ռադիոկապով իրեն ասել է, որ հերթապահ բժշկին փոխանցի, որ գնա սպասասրահ: Ինքը հերթապահ բժիշկ Կարեն Ջուլհակյանին ասել է, որ նրան սպասասրահ են կանչել: Բժիշկը գնացել է և քիչ անց նորակոչիկներից մեկին բերել բուժմաս, զննել, չափել ջերմությունը: Քիչ անց բժիշկն ասել է, որ նորակոչիկը ջերմություն չունի և կրկին ուղարկել է ավտոբուսի մոտ:
Նախաքննության ընթացքում տված ցուցմունքը հրապարակելուց հետո վկան հաստատել է այն հանգամանքը, որ ինքը հարցրել է նորակոչիկ Նորայրի վիճակի մասին, բժիշկն ասել է, որ նրա ջերմությունը 38-ից բարձր է, դեղ է տվել և սպասում է նորից ջերմաչափում կատարի: Մի քանի րոպե սպասելուց հետո բժիշկը ստուգել է Նորայրի ջերմությունը և ասել, որ ջերմությունն իջել է և կարող է նրան տանել: Դրանից հետո մոտ 15-20 րոպեի ընթացքում նրանք ավտոբուսներով մեկնել են ծառայության վայրեր:
Վկա Սուրեն Աբրահամյանը դատաքննության ընթացքում ըստ էության պնդել է նախաքննական ցուցմունքն առ այն, որ որպես ՊԲ ներկայացուցիչ, 10.12.2012թ-ին պաշտպանության բանակից գործուղվել է ՀՀ ՊՆ հավաքակայան` ՊԲ զորակոչը կազմակերպելու նպատակով: Նորակոչիկներին ՀՀ ՊՆ հավաքակայանից ՊԲ ուղեկցելուց առաջ ուղեկցող խմբի ավագներին և անդամներին հրահանգավորել է ճանապարհին պահպանել անվտանգության կանոնները, նորակոչիկներից որևէ մեկի կողմից հայտնած առողջական գանգատի դեպքում անմիջապես դիմել ուղեկցող խմբի ավագին: 21.12.2012թ-ին ժամը 20:00-ից 21:00-ի սահմաններում ավարտվել է ՊԲ 19916 զորամաս մեկնող նորակոչիկներին հավաքակայանից ավտոբուսներ նստեցնելու գործընթացը և թույտվություն ստանալով ՀՀ ԶՈւ ԳՇ պետի տեղակալից` տվյալ շաբաթ գործուղման ավարտման կապակցությամբ նորակոչիկների հետ ԼՂՀ մեկնելու վերաբերյալ, նստել է նորակոչիկներին դեպի ԼՂՀ ուղեկցող 2-րդ ավտոբուսի մեջ և ճանապարհվել դեպի ԼՂՀ: Ճանապարհին, երբ ավտոբուսները կանգնել են, որպեսզի նորակոչիկները հոգան իրենց կարիքները, Նորայր Սահակյանը մոտեցել և ասել է, որ կարծես ջերմություն ունի, իրեն թույլ է զգում: Քանի որ այդ պահին իր մոտ ջերմաչափ չի եղել, ձեռքերը դրել է նրա այտին և զգացել, որ ջերմությունը բարձր է: Նրան նստեցրել է ավտոբուս, նորակոչիկներից մեկի բաճկոնը գցել նրա վրա և առաջարկել է քնել, քանի որ երկար ճանապարհ են գնալու: Ընթացքում Նորայրը մի քանի անգամ արթնացել է, ինքը հարցրել է, թե ինչպես է և վերջինս պատասխանել է «ոչինչ»:
Դրանից հետո, դեռևս Եղեգնաձոր չհասած, Նորայր Սահակյանի պահանջով ավտոբուսը կանգ է առել և նա փսխել է, այդ պահին իրենց է մոտեցել նորակոչիկների ծնողներից մեկը և, հեռախոսով խորհրդակցելով իր ծանոթ բժշկի հետ, Նորայրին մեկ հատ «Տեմպալգին» դեղահաբ է տվել, որից հետո իրենք շարունակել են ճանապարհը: 22.12.2012թ-ին ժամը 01:00-ի սահմաններում Սարավան կոչվող հատվածում ճանապարհի սառցեպատ լինելու և ավտովթարի հետևանքով նորակոչիկներին ուղեկցող ավտոբուսները կանգ են առել, չեն կարողացել շարունակել ճանապարհը և միայն ժամը 05:00-ի սահմաններում են շարունակել ճանապարհը: Այդ ընթացքում Նորայր Սահակյանից իմացել է, որ նա իրեն նորմալ է զգում: Ճանապարհի սառցեպատ լինելու պատճառով, ժամը 07:00-ի սահմաններում, դեռևս Գորիս չհասած կրկին ավտոբուսները կանգ են առել և ժամը 08:30-ի սահմաններում նորից շարունակել են ճանապարհը: Գորիս քաղաքում իրենք կանգ են առել հաց ուտելու նպատակով, այդ ժամանակ ինքը ճանապարհին տեսել է շտապօգնության մեքենա և Նորայր Սահակյանին առաջարկել է ստուգվել, բայց վերջինս հրաժարվել է: Ժամը 12:30-ի սահմաններում հասել են Ստեփանակերտ և ավտոբուսից իջնելով ինքը գնացել է տուն: 23.12.2012թ-ին ժամը 12:00-ի սահմաններում տեղեկացել է, որ Ն.Սահակյանը առավոտյան ժամը 08:00-ի սահմաններում մահացել է:
Վկա Արման Գրիգորյանը նախաքննության ընթացքում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ 2011թ-ի մայիսի 20-ին պարտադիր զինվորական ծառայության է զորակոչվել Գյումրիի զինկոմիսարիատից և ծառայության նշանակվել ՊԲ 19916 զորամասի պատվոպահակային վաշտում: 2012թ-ի նոյեմբեր ամսին գործուղվել է ՊԲ հավաքակետ` զորակոչին որպես ուղեկցող հանդես գալու նպատակով: 2012թ-ի դեկտեմբերի 19-ին մեկնել է ՊՆ հավաքակայան, դեկտեմբերի 21-ին հավաքակայանից դուրս են եկել երկու ավտոմեքենայով: Ավտոմեքենաների ավագ էր նշանակվել ՊԲ հավաքակետի բուժկետի պետ, ենթասպա Վարուժան Մանասյանը: Զորակոչի ողջ ընթացքում բոլոր ուղեկցողները ՊԲ ներկայացուցիչ Սուրեն Աբրահամյանի կողմից հրահանգավորվել են` ճանապարհին նորակոչիկներից որևէ մեկի կողմից փախուստ կատարելու կամ վատ զգալու դեպքում անմիջապես տեղյակ պահեն ուղեկցող խմբի ավագին: 21.12.2012թ-ին ժամը 21-ի սահմաններում նորակոչիկներին երկու ավտոբուսով ՀՀ ՊՆ հավաքակայանից ուղեկցել են դեպի ՊԲ հավաքակետ: Ուղեկցող խմբի ավագն է եղել ՊԲ հավաքակետի բուժկետի պետ, ենթասպա Վ.Մանասյանը, իր հետ միասին որպես ուղեկցող խմբի անդամ եղել է շարքային Վահագն Պողոսյանը: Մոտ 2-3 ժամ անց, դեռևս Եղեգնաձոր չհասած, նորակոչիկ Նորայր Սահակյանն իրեն լավ չի զգացել: Նա ասել է, որ սրտխառնոց, գլխացավ և բարձր տաքություն ունի: Իր առաջարկով նա տեղափոխվել և նստել է առջևի նստատեղին: Այդ մասին հայտնել է Ս.Աբրահամյանին, որը սկսել է հարցուփորձ անել Ն.Սահակյանին: Ինքն իր զինվորական բաճկոնը տվել է Նորայրին, որով նա ծածկվել և քնել է: Մոտ 10-15 րոպե անց Նորայր Սահակյանը սրտխառնոց է ունեցել, ավտոբուսը կանգ է առել և նա փսխել է: Այդ պահին մոտեցել է նորակոչիկներից մեկի ծնողը և ջերմիջեցնող դեղահաբ տվել նրան, և իրենք շարունակել են ճանապարհը: Ն.Սահակյանի կողմից փսխելու մասին հեռախոսով տեղյակ է պահել առջևից ընթացող ավտոբուսի մեջ գտնվող շարքային Վ.Պողոսյանին: Սարավան կոչվող հատվածում ավտոբուսները կանգ են առել մոտ 4 ժամ, այդ ընթացքում Նորայր Սահակյանը գանգատներ չի ներկայացրել: Գորիս քաղաքում ինքը Նորայրին առաջարկել է հաց ուտել, բայց նա ասել է, որ ախորժակ չունի: 22.12.2012թ-ին ժամը 13:30-ի սահմաններում իրենք հասել են ՊԲ հավաքակետ, Ն.Սահակյանը և ևս մեկ նորակոչիկ ասել են, որ իրենց լավ չեն զգում և նրանց տեղափոխել են Իվանյանի զինհոսպիտալ: 23.12.2012թ. երեկոյան զորամասում տարածված լուրերից տեղեկացել է, որ Ն.Սահակյանը զինհոսպիտալում մահացել է:
Վկա Էդուարդ Արզումանյանը դատաքննության ընթացքում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ աշխատում է Ստեփանակերտի զինվորական հոսպիտալի թերապևտիկ բաժանմունքի պետ: 22.12.2012թ-ին եղել է զորակոչային հանձնաժողովի բժիշկ-թերապևտը: Նորակոչիկների ժամանելուց հետո տեղեկացել է, որ նորակոչիկներից մեկը ճանապարհին ջերմություն է ունեցել և վատ է զգացել: Ժամը 13:00-ի սահմաններում ՊԲ հավաքակետում ինքը բուժզննության է ենթարկել նորակոչիկ Նորայր Սահակյանին, ով գանգատվել է ընդհանուր թուլությունից, մարմնի ջերմության բարձրացումից, ձախ թիակային շրջանի ցավից: Զննության արդյունքում պարզվել է, որ Ն.Սահակյանի ջերմությունը 39,70 է և նրան մեկ հատ պարացետամոլ դեղահաբ է տվել, ախտորոշել է «Հետպատվաստումային ռեակցիա» և նա ուղեգրվել է Իվանյանի զինհոսպիտալ: Նրա հետ միասին ուղեգրվել է նաև նորակոչիկ Դավիթ Ղարագյոզյանը, որի ջերմությունը եղել է 38,00: Հաջորդ օրը` 23.12.2012թ-ին ժամը 09:00-ի սահմաններում տեղեկացել է, որ Ն.Սահակյանը զինհոսպիտալի վերակենդանացման բաժանմունքում մահացել է:
Վկա Կարեն Վարդանյանը նախաքննության ընթացքում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ մասնագիտությամբ դիմածնոտային վիրաբույժ է: 2012 թվականի հունիս ամսին նշանակվել է Ստեփանակերտի զինհոսպիտալի ընդունման բաժանմունքի պետի պաշտոնում: 2012 թվականի դեկտեմբերի 22-ին նշանակված է եղել ՊԲ կենտրոնական հավաքակետի բժշկական հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ: Նույն օրը` ժամը 13:00-14:00-ի սահմաններում նորակոչիկները ՀՀ-ից հասել են ՊԲ հավաքակետ: Մեքենաներից իջնելուց անմիջապես հետո Վարուժան Մանասյանն իրեն է ներկայացրել նորակոչիկ Նորայր Սահակյանին, ով գանգատվել է մարմնի ընդհանուր թուլությունից, ջերմության բարձրացումից, ձախ թիակային շրջանի ցավից: Ն.Սահակյանի խոսքերով` վերը նշված գանգատներն առաջացել են պատվաստումից հետո: Իր ցուցումով հիվանդն անմիջապես զննվել է բժիշկ-թերապևտ Էդուարդ Արզումանյանի կողմից, պարզվել է, որ ջերմությունը 39,70 է, և նրան մեկ հատ պարացետամոլ դեղահաբ է տրվել, նախնական ախտորոշվել է «Հետպատվաստումային ռեակցիա», ինքը լրացրել և ստորագրել է ուղեգիրը, որից հետո Ն.Սահակյանն ուղեգրվել է Իվանյանի զինհոսպիտալ: Հաջորդ օրն առավոտյան տեղեկացել է, որ Ն.Սահակյանն Իվանյանի զինհոսպիտալի վերակենդանացման բաժանմունքում մահացել է:
Վկա Վալերի Ավագյանը դատաքննության փուլում պնդել է նախաքննության փուլի ցուցմունքն առ այն, որ 2007 թվականից աշխատում է Պաշտպանության բանակի հավաքակետի պետ: Իր ծառայողական պարտականությունն է` զորակոչը ընդունել և ճանապարհել` ըստ զորամասերի: 2012 թվականի աշնանային զորակոչի հետ կապված, Վ.Մանասյանը 2012 թվականի նոյեմբեր-դեկտեմբեր ամիսներին ՊԲ շտաբի պետի կարգադրության հիման վրա և իր կողմից տրված հրամաններով գործուղվել է ՀՀ ՊՆ հավաքակայան` որպես ուղեկցող խմբի ավագ: Գործուղումներից առաջ ինքը Վ.Մանասյանին բանավոր կերպով հրահանգավորել է` ճանապարհին նորակոչիկների առողջական գանգատների դեպքում ցուցաբերել առաջին բուժօգնություն, իսկ անհրաժեշտության դեպքում միջոցներ ձեռնարկել ճանապարհին գտնվող որևէ բուժհիմնարկ տեղափոխելու համար: 22.12.201թ-ին ժամը 13:30-ի սահմաններում ՊԲ հավաքակետում Վ.Մանասյանն իրեն զեկուցել է, որ նորակոչիկներից 2 հոգի իրենց լավ չեն զգում, որոնցից մեկն, ինչպես հետո է իմացել, եղել է Նորայր Սահակյանը: ՊԲ հավաքակետի բժիշկ-մասնագետները զննել են նրանց և ուղեգրել Իվանյանի զինհոսպիտալ: 23.12.2012թ-ին առավոտյան տեղեկացել է, որ Ն.Սահակյանը զինհոսպիտալում մահացել է:
Վկա Դավիթ Ղարագյոզյանը դատաքննության ընթացքում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ 21.12.2012թ-ին ժամը 22-23-ի սահմաններում ինքը հավաքակայանից մյուս նորակոչիկների հետ միասին ավտոբուսով մեկնել է ԼՂՀ` ծառայության: Ճանապարհին մեծամասամբ ինքը քնած է եղել, քանի որ վատ է զգացել, գլխացավ է ունեցել և իրեն թվացել է` ջերմություն ունի: Տեղեկացել է, որ նորակոչիկներից մեկը ևս իրեն վատ է զգացել, իսկ ուղեկցողը նրան տեղափոխել և նստեցրել է ավտոբուսի առջևի հատվածում: Գիշերը մի քանի անգամ ավտոբուսը կանգնել է, իրենց թեյ են տվել, ճաշել են և այլն: 22.12.2012թ-ին ժամը 13-ի սահմաններում հասել են ՊԲ հավաքակայան, զինվորական համազգեստով մեկն իրենց հարցրել է, թե ով է իրեն վատ զգում և ով ջերմություն ունի: Ինքը պատասխանել է, որ իրեն լավ չի զգում, իրեն տեղափոխել են բուժկետ, որտեղ ստուգել և պարզել են, որ իր ջերմությունը նորմայից բարձր է: Այդ ժամանակ բուժկետում է եղել նաև ավտոբուսի մեջ իրեն վատ զգացող նորակոչիկը, որն իրեն վատ էր զգում և պառկած էր բուժկետում: Ժամը 14-ի սահմաններում իրենք` երկուսով, տեղափոխվել են Իվանյանի զինհոսպիտալ, որտեղ մեկ տղամարդ բժիշկ չափել է իրենց ջերմությունները, գրել ինչ-որ թղթի վրա, հարցրել իրենց գանգատների մասին: Դրանից հետո իրենք տեղափոխվել են հիվանդասենյակ, որտեղ բուժքույրը կրկին ջերմաչափում է կատարել, հետո առաջարկել է ներարկում կատարել, որպեսզի ջերմությունները իջնի, սակայն իրենք հրաժարվել են և ասել, որ կքնեն` կանցնի, բայց բուժքույրն ուշադրություն չի դարձրել և կատարել է իր գործողությունը: Դրանից հետո իրենք քնել են մինչև ժամը 21-ի սահմանները: Արթնանալուց հետո բուժքույրը ստուգել է իրենց ջերմությունները և տեսնելով, որ փոփոխություն չկա, ներարկում է կատարել և տաք թեյ է տվել, որից հետո ինքն ու Նորայրն իրենց լավ են զգացել: Ժամը 21:30-ից 22:00-ի սահմաններում բուժքույրը ստուգել է իրենց ջերմությունները, որից հետո իրենք քնել են: Գիշերվա ընթացքում բուժքույրն արթնացրել է իրենց և ներարկում կատարել: Գիշերը, կոնկրետ ժամը չի կարող ասել, արթնացել և տեսել է, որ Նորայրն իրեն շատ վատ է զգում, փսխել է, որից հետո ինքն օգնել է, որ նրան պատգարակով տանեն, իսկ ինքը քնել է: Առավոտյան ժամը 09:00-ի սահմաններում իմացել է, որ Նորայրը գիշերը մահացել է:
Վկա Արտաշես Սայիյանը դատաքննության ընթացքում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ 2011թ-ից մինչև 2014 թվականի փետրվարի 1-ը աշխատել է ՊԲ 33466 զորամասում` որպես վերակենդանացման և անզգայացման բաժանմունքի պետ: 22.12.2012թ-ին, ժամը 09:00-ին, ՊԲ 33466 զորամասի /Իվանյանի զինհոսպիտալ/ հրամանատարի հրամանով ստանձնել է զորամասի հերթապահի պարտականությունները: Ն.Սահակյանը հոսպիտալ է ընդունվել ժամը 13:30-ից 14:00-ի սահմաններում, բուժող բժիշկը Մհեր Դավիդյանցն է եղել, իսկ հերթապահ բժիշկը` Արկադի Չախոյանը: Ժամը 22:00-ին անց է կացրել երեկոյան համայց, որի ժամանակ Ն.Սահակյանը գանգատներ չի ներկայացրել: Այդ ժամանակ նրա ջերմությունը եղել է 37.2օ էր:
Ժամը 00:10-ի սահմաններում, ներքին հեռախոսակապով իրեն է զանգահարել ընդունարանի հերթապահ բուժքույրը և տեղեկացրել է, որ նորակոչիկ Նորայր Սահակյանն իրեն վատ է զգում ճնշումը հազիվ է չափվում, մոտ 70-20 և ավելի ցածր: Երբ ինքն այցելել է Սահակյանին, նրան արդեն միացված է եղել ներերակային համակարգ, նա գունատ է եղել, փսխել է, որից հետո միանգամից տեղափոխվել է վերակենդանացման բաժանմունք: Ժամը 00:30-ի սահմաններում Նորայր Սահակյանն ընդունվել է վերակենդանացման բաժանմունք, նրա մոտ շոկային և ծայրահեղ ծանր վիճակ էր, ունեցել է կարճաժամկետ գիտակցության խանգարումներ` կապված սրտի աշխատանքի հետ: Սրտի ռիթմը կարգավորելու համար հիվանդին ներարկել են ադրենալին, որից հետո միացվել է արհեստական շնչառություն և կատարվել են հակաշոկային բուժման հետագա միջոցառումները, սակայն հիվանդի վիճակը շարունակել է մնալ ծանր: Կատարվել է նաև թոքերի լսում, որից հետո ռենտգենյան հետազոտության կարիք է եղել, քանի որ առկա է եղել թոքերի այտուց, սակայն ռենտգենյան հետազոտություն չի կատարվել` հոսպիտալում տվյալ պահին համապատասխան սարքավորումներ չլինելու պատճառով: Ժամը 00:45-ին ինքը զանգահարել է Մ.Դավիդյանցին ու կանչել հոսպիտալ: Մ.Դավիդյանցը գալուց հետո զննել է հիվանդին, լսել թոքերը, բացի նրանից հիվանդին զննել են նաև այլ մասնագետներ:
Առավոտյան ժամը 08:30-ի սահմաններում գրանցվել է Ն.Սահակյանի սրտի կանգ, կատարված վերականգնողական միջոցառումները դրական արդյունք չեն տվել, և հիվանդը մահացել է: Մահվան հիմնական պատճառը արյան մեջ մակարդուկների առկայությունն էր:
Վկա Անահիտ Գրիգորյանը դատաքննության ընթացքում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ աշխատում է Իվանյանի անվան հոսպիտալում` որպես բուժքույր: 22.12.2012թ-ին ժամը 14:00-ի սահմաններում, զինհոսպիտալի նախկին վարորդի ուղեկցությամբ Իվանյանի զինհոսպիտալի ինֆեկցիոն բաժանմունք են տեղափոխվել նորակոչիկներ Նորայր Սահակյանը և Դավիթ Ղարագյոզյանը, որոնք գնացել են ինֆեկցիոն բաժանմունքի պետ Մ.Դավիդյանցի մոտ, այնուհետև 5-10 րոպե անց Մ.Դավիդյանցը նրանց հետ միասին գնացել է ընդունարան: 15-20 րոպե անց նույն վարորդը Ն.Սահակյանին և Դ.Ղարագյոզյանին բերել է ինֆեկցիոն բաժանմունք, իրեն է տվել նրանց հիվանդության պատմագրերը, որոնք վերցնելով, ինքը ծանոթացել է տրված ախտորոշումներին, հետազոտման պլանին և նշանակումներին: Այնուհետև հիվանդներին պառկեցրել է 8-րդ հիվանդասենյակում և առաջնորդվել տրված նշանակումներն իրականացնելով: Ախտորոշումը եղել է «հետպատվաստումային ռեակցիա»: Ջերմաստիճաններն ու զարկերակային ճնշումները չափելուց հետո ինքն անցել է պլանային նշանակումներին: Նորակոչիկների խոսքերով, նրանք գիշերը ճանապարհին են մնացել, հոգնած են եղել, ինքը նրանց թեյ է տվել և նրանք քնել են: Ն.Սահակյանի և Դ.Ղարագյոզյանի կողմից քնած վիճակում գտնվելու ժամանակ ինքը կատարել է բժշկի կողմից նշանակված ներարկումները և մյուս նշանակումները: Ժամը 24:00-ին Մ.Դավիդյանցի հերթապահությունն ավարտվել է, եկել է մյուս բժիշկը` Ա.Չախոյանը և որոշ ժամանակ անց այցելել հիվանդներին:
23.12.2012թ-ին ժամը 00:10-ին ինքը մտել է Ն.Սահակյանի և Դ.Ղարագյոզյանի մոտ` հերթական ներարկումը կատարելու համար, ներարկումից հետո Ն.Սահակյանն ասել է, որ սիրտն է խառնում և ընդհանուր թույլ է: Ինքը հեռախոսով այդ մասին տեղյակ է պահել զորամասի հերթապահ Ա.Սայիյանին, որի գալուց հետո Ն.Սահակյանը փսխել է: Այնուհետև Ն.Սահակյանը Ա.Սայիյանի պահանջով տեղափոխվել է վերակենդանացման բաժանմունք: Ժամը 01:00-ի սահմաններում ինքը մայրապետ Գ.Հայրապետյանից տեղեկանալով, որ Մ.Դավիդյանցը զանգահարել էր իրեն, զանգահարել և Մ.Դավիդյանցի հարցերին պատասխանելով հայտնել է, որ Ն.Սահակյանը ժամը 00:10-ի սահմաններում սրտխառնոց է ունեցել, փսխել է և տեղափոխվել վերակենդանացման բաժանմունք: Առավոտյան ժամը 08:30-ին իմացել է, որ Ն.Սահակյանը մահացել է:
Վկա Սահակ Ռոբերտի Օհանյանը դատաքննության ընթացքում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ ՀՀ պաշտպանության նախարարության 88865 զորամասի հրամանատարն է, Երևանի կայազորի զինվորական հոսպիտալի պետը: 2012 թվականի դեկտեմբերին եղել է ՊԲ 33466 զորամասի /Իվանյանի զինհոսպիտալ/ հրամանատարը: 23.12.2012թ-ին ժամը 00:30-ի սահմաններում ինքը գտնվել է Իվանյանի զինհոսպիտալի իր աշխատասենյակի հանգստյան սենյակում, երբ իր բջջային հեռախոսին է զանգահարել զինհոսպիտալի հերթապահ Արտաշես Սայիյանը և զեկուցել, որ ինֆեկցիոն բաժանմունքում հիվանդներից մեկը կարիք ունի տեղափոխվելու վերակենդանացման բաժանմունք: Ինքը Ա.Սայիյանին հանձնարարել է, որպեսզի զանգահարի հիվանդի բուժող բժշկին` Մ.Դավիդյանցին և գնացել է վերակենդանացման բաժանմունք, որտեղ Ա.Չախոյանից տեղեկացել է, որ հիվանդը նորակոչիկ Նորայր Սահակյանն է: 5-10 րոպե անց ինքը զանգահարել է Մ.Դավիդյանցին և նրանից տեղեկացել, որ Ն.Սահակյանը ինֆեկցիոն բաժանմունք է ընդունվել 22.12.2012թ-ին` հետպատվաստումային ռեակցիայով, այնուհետև նրան կանչել է Իվանյանի զինհոսպիտալ: Ժամը 01:30-ի սահմաններում ինքը նորից է զանգահարել Մ.Դավիդյանցին, քանի որ որպես բուժող բժիշկ նա նույնպես պետք է ներկա գտնվեր վերակենդանացման բաժանմունքում, հարցրել է, թե որտեղ է, Մ.Դավիդյանցն էլ պատասխանել է, որ գալիս է: Ինքը ձեռնարկել է բոլոր անհրաժեշտ կազմակերպչական և բուժական միջոցառումները` հիվանդի վիճակը հնարավորինս կարգավորելու համար, սակայն ժամը 08:35-ին գրանցվել է հիվանդի կենսաբանական մահը: Դրանից հետո ինքը դիմել է Մ.Դավիդյանցին, Ա.Սայիյանին, Ա.Չախոյանին և մյուս բժիշկներին ու ասել, որ լրացնեն հիվանդության պատմագիրը, քանի որ մինչև այդ, նրանցից տեղեկացել է, որ հիվանդության պատմագիրը լրացված չէ: Նախքան Մ.Դավիդյանցի կողմից հիվանդության պատմագիրը լրացնելը, նա գտնվել է վերակենդանացման բաժանմունքում, սակայն քանի որ կատարվել են վերակենդանացման հետ կապված միջոցառումներ, ուստի նրա մասնագիտական միջամտության կարիքը չի եղել: Ինչ վերաբերվում է հիվանդության պատմագիրը լրացնելուն, ապա վկան հայտնել է, որ բժիշկների կողմից այն լրացվել է հիվանդի հետ կապված գործողությունները կատարելուց հետո, նկատի ունենալով, որ առաջնահերթ էր հիվանդի առողջությունը: Մ.Դավիդյանցը կրելով զինվորական համազգեստ, լինելով զինվորական բժիշկ, պարտավոր էր յուրաքանչյուր օր և ժամի, կանչից հետո ժամանել զինհոսպիտալ` իր ֆունկցիոնալ պարտականությունները կատարելու համար, հատկապես, որ Մ.Դավիդյանցը համարվել է ԼՂՀ պաշտպանության բանակի միակ ինֆեկցիոնիստ մասնագետը, իսկ Ն.Սահակյանը ինֆեկցիոն բաժանմունքի հիվանդ է եղել, որի բուժող բժիշկը հանդիսացել է Մ.Դավիդյանցը: Մհեր Դավիդյանից աշխատանքային ժամն ավարտվել է ժամը 14:00-ին, որից հետո նա պարտավոր չէր մնալ հոսպիտալում:
Համաձայն դիակի դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 1129/46 եզրակացության` Ն.Սահակյանի անունով լրացված բժշկական փաստաթղթերի տվյալների, վերջինիս մահը վրա է հասել 23.12.2012թ-ին ժամը 08:35-ին, որը չի հակասում փորձաքննության ժամանակ հայտնաբերված վաղ դիակային երևույթների զարգացման աստիճանին:
Ն.Սահակյանի մահը վրա է հասել թոքային զարկերակը թրոմբով խցանվելու հետևանքով /թրոմբոէմբոլիայով/, որը պայմանավորված է պատվաստումից հետո զարգացած շճա-թարախա-ֆիբրինային կանգային բրոնխոպնևմոնիայով, սրտամկանի ծանր դիստրոֆիայով, սուր էոզինոֆիլինային ալերգիկ միոկարդիտով, ոսկրածուծի միելոիդ շարքի հիպերպլազիայով, ռեակտիվ հեպատիտով, գլխուղեղի, թոքերի, սրտամկանի, լյարդի, երիկամների թրոմբոզով:
Դիակի դատաբժշկական փորձաքննությամբ մարմնական վնասվածքներին բնորոշ օբյեկտիվ հատկանիշներ չեն հայտնաբերվել: Դիակի դատաբժշկական փորձաքննությամբ հայտնաբերվել են կետային բնույթի վերքեր պարանոցի աջ և ձախ կեսերի շրջաններում, զույգ արմնկափոսերում, աջ թիակային շրջանում և կրծքավանդակի առաջային մակերեսին դեֆիբրիլյացիայի հետքեր, որոնք բժշկական միջամտության հետևանքներ են:
Ն.Սահակյանը կենդանության օրոք տառապել է ֆիբրոբլաստիկ էնդոկարդիտ, հետադարձ գորտնուկավոր էնդոկարդիտ, սրտամկանի հիպերտրոֆիա հիվանդություններով, սակայն վերջիններս մահվան հետ անմիջական պատճառական կապի մեջ չեն գտնվում:
Ն.Սահակյանի դիակից վերցրած արյան մեջ դատաքիմիական ուսումնասիրությամբ սպիրտներ չեն հայտնաբերվել: Դատաքիմիական ուսումնասիրությամբ նրա արյան և ներքին օրգանների կտորների մեջ հայտնաբերվել է տիօպենտալ տեսակի դեղանյութ, որը բժշկական միջամտության հետևանք է:
Համաձայն հանձնաժողովային դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 48/հձ եզրակացության` ըստ դիակի դատաբժշկական փորձաքննության տվյալների, հայտնաբերվել են հետևյալ հիվանդությունները` «ֆիբրոբլաստիկ էնդոկարդիտ, հետադարձ գորտնուկավոր էնդոկարդիտ, սրտամկանի հիպերտրոֆիա», որոնք կլինիկորեն օբյեկտիվ քննություննեի արդյունքում չեն հայտնաբերվել, քանի որ նշված հիվանդությունները հնարավոր է, որ ընթանային առանց կլինիկական նշանների դրսևորման և հայտնաբերվեին միայն հիվանդի կողմից համապատասխան գանգատների ներկայացման և դրանց համապատասխան հետազոտությունների կատարման դեպքում: Քանի որ նշված հիվանդություններն ընթացել են առանց կլինիկական նշանների դրսևորումների, գանգատների, ուստի և Ն.Սահակյանը գործնականում եղել է առողջ: Նշված հիվանդությունները ձեռք բերովի են և չեն գտնվում մահվան հետ պատճառական կապի մեջ: Ըստ սույն փորձաքննությանը ներկայացված բժշկական փաստաթղթերի տվյալների` Ն.Սահակյանի մոտ կենդանության օրոք ախտորոշվել են հետևյալ հիվանդությունները` «Կիֆոզ 2-րդ աստիճանի, ձախ նախաբազկի հարթ հետայրվածքային սպի», որոնք ձեռքբերովի հիվանդություններ են և մահվան հետ չեն գտնվում պատճառական կապի մեջ:
Ըստ հիվանդության պատմության տվյալների, Ն.Սահակյանի մահը վրա է հասել 23.12.2012թ-ին ժամը 08:10-ին: Ն.Սահակյանի մահը վրա է հասել թրոմբոէմբոլիայից` թոքային զարկերակը թրոմբոէմբոլով խցանվելուց, պատվաստումից հետո զարգացած շճա-թարախա-ֆիբրինային կանգային բրոնխոպնևմոնիայից, որը հիմնավորվում է դիակի դատաբժշկական փորձաքննությամբ հայտնաբերված հետևյալ հիվանդությունների և օրգանների կազմաբանական և ձևաբանական փոփոխությունների առկայություններով` սուր էոզինոֆիլինային ալերգիկ միոկարդիտ, ոսկրածուծի միելոիդ շարքի հիպերպլազիա, ռեակտիվ հեպատիտ, գլխուղեղի, թոքերի, սրտամկանի, լյարդի, երիկամների թրոմբոզ, որոնք առաջացել են վակցինացիայի հետևանքով, այդպիսիք բերել են վակցինոասոցացված վիճակի ծանր ձևին:
Ըստ ներկայացված բժշկական փաստաթղթերի տվյալների, զինկոմիսարիատի բժշկի կողմից Ն.Սահակյանի հիվանդությունը` «Ողնաշարի դեֆորմացիա» և «Կիֆոզ 2-րդ աստիճանի, ձախ նախաբազկի հարթ հետայրվածքային սպի» ախտորոշվել են ճիշտ:
ՀՀ ԱՆ «Վնասվածքաբանության և օրթոպեդիայի» գիտական կենտրոն ՓԲԸ-ի բժիշկների կողմից 06.10.2012թ. Ն.Սահակյանի հիվանդությունն ըստ կատարված հետազոտությունների ախտորոշվել է ճիշտ:
ՀՀ ՊՆ հավաքակայանում, երբ կատարվել են պատվաստումներ և դիտվել է ջերմության բարձրացում (38,30C), Ն.Սահակյանի առողջական վիճակը ճիշտ չի գնահատվել և ձեռք չեն առնվել համապատասխան բժշկական միջոցներ` մասնավորապես տարվել է միայն ախտանիշային բուժում /տրվել է ջերմիջեցնող դեղամիջոց/, որի ազդեցությունը կրել է ժամանակավոր բնույթ, այնինչ հայտնի լինելով, որ կատարվել են պատվաստումներ և ջերմությունն էլ չի իջել մինչև նորմայի սահմաններին, անհրաժեշտ էր սահմանել դինամիկ հսկողություն, պարզելու համար ջերմության բարձրացման պատճառը և Ն.Սահակյանին հոսպիտալիզացնել հետագա բուժումը կազմակերպելու համար:
Դատելով գործի նյութերից, ՀՀ ՊՆ կենտրոնական հավաքակայանից դեպի ՊԲ հավաքակետ տեղափոխման ժամանակ տեղի է ունեցել Ն.Սահակյանի վիճակի վատթարացում, որի պարագայում ուղեկցող անձնակազմի կողմից անհրաժեշտ էր կատարել բուժակի կամ բժշկի կոնսուլտացիա: Նման վիճակի պայմաններում (ջերմության բարձրացում, փսխում, գլխացավ), անգամ վերջիններս բացակայության դեպքում, անհրաժեշտ էր ձեռնարկել միջոցներ հիվանդին շտապ հոսպիտալիզացնելու համար, դադարեցնելով Ն.Սահակյանի հետագա տեղափոխումը:
«Իվանյանի» հոսպիտալ ընդունվելիս, ինֆեկցիոն բաժանմունքում նախնական ախտորոշումը «Հետպատվաստումային ռեակցիաե կատարվել է ճիշտ, նշանակվել են հետազոտություններ, որոնք հիմնականում եղել են ճիշտ, սակայն ջերմության առկայությունը, հիվանդության նախնական ախտորոշումը և դինամիկան հաշվի առնելով, հարկավոր էր սահմանել դինամիկ` բժշկական հնարավորինս հաճախակի այցերով հսկողություն, ինչպես նաև կատարել կրծքավանդակի ռենտգեն նկարահանում, որոնք կատարվելու դեպքում, այդպիսիք կարող էին հնարավորություն տալ ճշտելու ախտորոշումը, ժամանակին գնահատելու հիվանդի օբյեկտիվ վիճակը և դրան համապատասխան կատարելու նպատակասլաց բուժումներ: Հարկ է նշել նաև, որ ինֆեկցիոն բաժանմունքում չնայած նշանակվել են բուժումներ, սակայն այդպիսիք եղել են անբավարար, ինչն արտահայտվել է հիվանդի հետագա վիճակի վատացումով: Տեղափոխվելով ռեանիմացիոն բաժանմունք, կատարված բուժումները եղել են ճիշտ, լրիվ ծավալով, որոնք ուղղված են եղել հիվանդի կենսական ֆունկցիաների պահպանմանը, սակայն այդպիսիք եղել են ոչ արդյունավետ, քանի որ արդեն սկսել է զարգանալ բազմաօրգանային անբավարարություն:
Այսպիսով, հանձնաժողովը գտնում է, որ Ն.Սահակյանի նկատմամբ վերը նշված` ՀՀ ՊՆ կենտրոնական հավաքակայանում, հավաքակայանից ՊԲ տեղափոխման և «Իվանյանի» անվան զինհոսպիտալում թույլ տրված բուժական և բուժական կազմակերպչական թերությունները և սխալները բերել են հիվանդի վիճակի վատացմանը և մահվանը:
Համաձայն Իվանյանի զինհոսպիտալի ինֆեկցիոն, ընդունարան և վերակենդանացման բաժանմունքների հիվանդների հաշվառման մատյանների զննության արձանագրությունների` Նորայր Սահակյանը 22.12.2012թ-ին ժամը 14:10-ին ընդունվել է ինֆեկցիոն բաժանմունք` «հետպատվաստումային ռեակցիա» ախտորոշումով, 23.12.2012թ-ին ժամը 00:30-ին տեղափոխվել է վերակենդանացման բաժանմունք, մահացել է 23.12.2012թ-ին ժամը 08:30-ին, բուժող բժիշկն է հանդիսացել Մ.Դավիդյանցը:
Համաձայն ՀՀ ՊՆ 14203 զորամասի հրամանատարի 16.11.2012թ-ի թիվ 1157 հրամանի` ամեն օր, ժամը 15:00-ից մինչև 09:00-ն ՀՀ ՊՆ հավաքակայանում պետք է սահմանվեր հերթապահություն ՀՀ ՊՆ 14203 զորամասի բժիշկ-սպաների ուժերով` ունենալով սանիտարական ավտոմեքենա և համալրված առաջին բուժօգնության պայուսակով:
Համաձայն ՀՀ ՊՆ 14203 զորամասի հրամանատարի կողմից 05.12.2012թ-ին հաստատված կենտրոնական հավաքակայանի հերթապահության գրաֆիկի` ՀՀ ՊՆ 14203 զորամասի գինեկոլոգիական բաժանմունքի ավագ օրդինատոր Կ.Ջուլհակյանը ՀՀ ՊՆ հավաքակայանում 21.12.2012թ. նշանակվել է որպես հերթապահ բժիշկ:
Համաձայն ՊԲ հավաքակետի պետի 13.12.2012թ-ի թիվ 293 և 20.12.2012թ-ի թիվ 299 հրամանների քաղվածքների` բուժկետի պետ-բուժակ, ենթասպա Վ.Մանասյանը, շարքայիններ Վ.Պողոսյանը և Ա.Գրիգորյանը ՊԲ հավաքակետից գործուղվել են ՀՀ ՊՆ հավաքակայան:
Համաձայն ՊԲ 33466 զորամասի հրամանատարի 21.12.2012թ-ի թիվ 356 հրամանի քաղվածքի` 22.12.2012թ-ին վերակարգում զորամասի հերթապահ է նշանակվել Ա.Սայիյանը, հերթապահ բժիշկ է նշանակվել Ա.Չախոյանը, ինֆեկցիոն բաժանմունքում հերթապահ բուժքույր է նշանակվել Ա.Գրիգորյանը:
Զննված և որպես ապացույց ճանաչված «Ղ-Տելեկոմ» ՓԲԸ-ի կողմից ներկայացված թիվ 13.3855 լազերային սկավառակի, դրանից արտատպված Մհեր Դավիդյանցի, Արկադի Չախոյանի, Անահիտ Գրիգորյանի, Սահակ Օհանյանի, Արտաշես Սայիյանի միջև 2012 թվականի դեկտեմբերի 22-ց մինչև 23-ը կայացած հեռախոսազանգերի և սպասարկվող կայանների վերծանումների համաձայն` Մ.Դավիդյանցը 22.12.2012թ-ի օրվա դրությամբ` Ն.Սահակյանի կողմից Իվանյանի զինհոսպիտալ ընդունվելու օրը, հերթապահ բժիշկ Ա.Չախոյանին և հերթապահ բուժքույր Ա.Գրիգորյանին չի զանգահարել, այլ վերջիններս են մեկական անգամ զանգահարել նրան: Բացի այդ, Մ.Դավիդյանցը 22.12.2012թ-ին ժամը 15:17-ից մինչև 23.12.2012թ-ի ժամը 02:00-ի դրությամբ գտնվել է Ստեփանակերտում:
«Արմենտել» և «Ղ-Տելեկոմ» ՓԲԸ-ից ստացված Կ.Ջուլհակյանին, Հ.Թունյանին, Վ.Պողոսյանին, Ս.Աբրահամյանին և Ա.Գրիգորյանին պատկանող բջջային հեռախոսահամարների` 21.12.2012թ-ի դրությամբ կատարված հեռախոսազանգերի վերծանումները զննվել և ճանաչվել են որպես ապացույց:
Զննված և որպես ապացույց ճանաչված` Ն.Սահակյանի անվամբ լրացված բժշկական գրքույկի համաձայն` 21.12.2012թ-ին ՀՀ ՊՆ հավաքակայանում Ն.Սահակյանին ներարկվել է 5 տեսակի պատվաստանյութ:
Կ.Ջուլհակյանի կողմից ներկայացված ՀՀ ՊՆ հավաքակայանում 21.12.2012թ-ի իր կողմից Ն.Սահակյանին բուժզննության ենթարկելու մասին արձանագրված Ա 4 չափսի թուղթը զննվել և ճանաչվել է որպես ապացույց:
Դ.Ղարագյոզյանի անվամբ Իվանյանի զինվորական հոսպիտալում լրացված թիվ 2721/2354 հիվանդության պատմագիրն առգրավվել և զննվել է:
Նորայր Սահակյանի անվամբ լրացված թիվ 2720/54/2370 հիվանդության պատմագիրը զննվել և ճանաչվել է որպես իրեղեն ապացույց:
Առաջին ատյանի դատարանը կատարել է հետևյալ իրավական վերլուծությունները.
«(…)Հաշվի առնելով ամբաստանյալ Վարուժան Մանասյանի կատարած հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, դրա կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցագործությունը կատարելուց հետո նրա դրսևորած վարքագիծը, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը և այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, դատարանը գտնում է, որ Վարուժան Մանասյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 376-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության կատարման համար ենթակա է պատժի ազատազրկման ձևով:
ՀՀ Ազգային Ժողովի «Հայաստանի Հանրապետության անկախության հռչակման 22-րդ տարեդարձի կապակցությամբ համաներում հայտարարելու մասին» 03.10.2013թ. որոշման 4-րդ կետի 1-ին ենթակետը սահմանում է.
«4. Պատժից ազատել, բացառությամբ սույն որոշման 8-րդ կետի 4-6-րդ ենթակետերով և 9-րդ կետով նախատեսված դեպքերի`
1) այն անձանց, որոնց նկատմամբ անզգուշությամբ հանցագործություն կատարելու համար նշանակվել է առավելագույնը հինգ տարի ժամկետով ազատազրկում.»:
Այսպիսով, դատարանն արձանագրում է, որ Վարուժան Մանասյանի նկատմամբ կիրառելի է ՀՀ Ազգային Ժողովի «Հայաստանի Հանրապետության անկախության հռչակման 22-րդ տարեդարձի կապակցությամբ համաներում հայտարարելու մասին» 03.10.2013թ. որոշման 4-րդ կետի 1-ին ենթակետը և նա ենթակա է պատժից ազատման(…)։
Դատաքննությամբ և գործով ձեռք բերված ապացույցների հիման վրա վերլուծելով գործի փաստական տվյալները, վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ Վարուժան Մանասյանի կողմից կատարված հանցանքը հիմնավորված և նրա մեղավորությունը հաստատված է գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ, առաջին ատյանի դատարանն ամբաստանյալի արարքի քրեաիրավական որակման հարցում հանգել է ճիշտ հետևության և հաստատված է համարել Վարուժան Մանասյանի արարքը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 376-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ, իսկ պաշտպանի կողմից բերված պատճառաբանությունները հերքվում են նաև հետևյալով:
-Գործի փաստական տվյալներով հիմնավորված է, որ Վարուժան Մանասյանը, ՊԲ հրամանատարի տեղակալ-շտաբի պետի 2012 թվականի նոյեմբերի 13-ի թիվ 144 կարգադրության հիման վրա, ՊԲ հավաքակետի պետի 2012 թվականի դեկտեմբերի 20-ի թիվ 299 հրամանով գործուղված լինելով ՀՀ ՊՆ հավաքակայան` որպես 2012 թվականի դեկտեմբերի 21-ին ՊԲ 19916 զորամաս զորակոչվող նորակոչիկներին ՊԲ հավաքակետ ուղեկցող շարասյան ավագ, նույն օրը ժամը 22-ից 23-ի սահմաններում ՀՀ ՊՆ հավաքակայանից դեպի ՊԲ հավաքակետ տեղափոխման ժամանակ, դեռևս Եղեգնաձոր քաղաք չհասած, շարքային Վահագն Պողոսյանի միջոցով տեղեկանալով Նորայր Սահակյանի ջերմելու և այլ առողջական խնդիրների մասին, իր ֆունկցիոնալ պարտականություններից ելնելով պարտավոր լինելով Նորայր Սահակյանի առողջական վիճակը պարզելու համար նրան բուժզննության ենթարկելու, վերջինիս հետագա տեղափոխումը դադարեցնելու և շտապ հոսպիտալիզացնելու, ծառայության նկատմամբ անփույթ վերաբերմունք ցուցաբերելով, չի զննել Նորայր Սահակյանին, չի դադարեցրել վերջինիս հետագա տեղափոխումը և անհրաժեշտ միջոցներ չի ձեռնարկել նրան շտապ հոսպիտալիզացնելու համար, որի հետևանքով Նորայր Սահակյանը բարձր ջերմությունով տեղափոխվել է ՊԲ հավաքակետ :
- Հայաստանի Հանրապետության զինված ուժերի ներքին ծառայության կանոնագրքի
21-րդ հոդվածի համաձայն՝ յուրաքանչյուր զինծառայող ունի պաշտոնեական պարտականություններ, որոնք որոշում են նրա զբաղեցրած պաշտոնին համապատասխան իրեն հանձնարարված դերի ու խնդիրների գործնական կատարման ծավալն ու սահմանները: Պաշտոնեական պարտականություններն օգտագործվում են միայն ի շահ ծառայության: Այդ պարտականությունները սահմանվում են զինվորական կանոնադրություններով, հրահանգներով, կանոնակարգերով, ինչպես նաև սույն Կանոնագրքի կիրարկման ուղղությամբ ուղղակի պետերի գրավոր հրամաններով:
Իսկ նույն կանոնագրքի 37-րդ հոդվածի համաձայն՝ հրամանը հրամանատարի (պետի) կարգադրություն է` ուղղված ենթականերին, որ պահանջում է որոշակի գործողություններ կատարել, այս կամ այն կանոնը պահպանել, սահմանում է ինչ-որ կարգ, դիրք:Հրամանը կարող է տրվել գրավոր, բանավոր, կապի տեխնիկական միջոցներով` մեկ զինծառայողի, զինծառայողների խմբին կամ զորամասին (ստորաբաժանմանը): Գրավոր հրամանը զինվորական կառավարման հիմնական կարգադրիչ, պաշտոնական փաստաթուղթ է (իրավական ակտ), որ միանձնյա ղեկավարման իրավունքով հրապարակում են զորամասերի հրամանատարները (հիմնարկների պետերը): Բանավոր հրամաններ տալիս են բոլոր հրամանատարները (պետերը):
- Գործը քննելիս և լուծելիս պահպանվել են ՀՀ Սահմանադրության, ՀՀ քրեադատավարական օրենսդրության, Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատություների պաշտպանության մասին Եվրոպական կոնվենցիայի, ինչպես նաև ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումների պահանջները:
Մասնավորապես, անմեղության կանխավարկածի հիմնարար քրեադատավարական սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ, նույն հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր կասկածները, որոնք չեն կարող փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի կամ կասկածյալի:
Այս առումով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«(…)33. Սույն որոշման 29-32-րդ կետերում կատարված իրավական վերլուծության հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ գործի լուծման համար ապացույցների բավարարությունը որոշելու չափանիշները սերտորեն փոխկապակցված են և փոխադարձաբար պայմանավորում են միմյանց: Գործի լուծման համար բավարար ապացույցներ ասելով` պետք է հասկանալ թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն, որը, հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը, անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն անձի մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա կայացնել հիմնավորված և պատճառաբանված որոշում:
Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանը նաև արձանագրել է. «Ապացույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով (…): Ակնհայտ է, որ ապացույցները բավարար չեն, եթե`
1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար,
2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքը անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ,
3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում:» (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 17-րդ կետը):
Այսպիսով, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշը: Ընդ որում, «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշ ասելով, պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը: Վերոգրյալը չի նշանակում, որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կարող առաջացնել որևէ կասկած, սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր): Այլ խոսքով՝ մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած(…)»:
Անդրադառնալով սույն գործին ու նաև վերոգրյալ չափանիշներով գնահատելով գործի փաստական հանգամանքները, վերաքննիչ դատարանը «հիմնավոր կասկածից» վեր ապացուցողական չափանիշով հաստատված է համարում, որ Վարուժան Մանասյանը ծառայելով ՊԲ հավաքակետում որպես բուժկետի պետ-բուժակ, կոչումով ենթասպա, 2012 թվականի դեկտեմբերի 21-ին գործուղման մեջ գտնվելով որպես շարասյան ավագ և հանդիսանալով պաշտոնատար անձ, անփույթ վերաբերմունք է ցուցաբերել իր ծառայության նկատմամբ, որն անզգուշությամբ առաջացրել է ծանր հետևանքներ, այսինքն կատարել է հանցանք, որը համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 376-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հանցակազմին:
Կապված քրեական պատասխանատվության ենթարկելու վաղեմության ժամկետի հետ, վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է հետևյալը:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի համաձայն` «Քրեական գործ չի կարող հարուցվել և քրեական հետապնդում չի կարող իրականացվել, իսկ հարուցված քրեական գործի վարույթը ենթակա է կարճման, եթե`
6) անցել են վաղեմության ժամկետները(…)»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Անձն ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից, եթե հանցանքն ավարտված համարելու օրվանից անցել են հետևյալ ժամկետները.
1) հինգ տարի՝ միջին ծանրության հանցանքն ավարտված համարելու օրվանից(…)»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 376-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիան որպես պատիժ նախատեսում է ազատազրկում՝ երեքից վեց տարի ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 19-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` միջին ծանրության հանցագործություններ են համարվում դիտավորությամբ կատարված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում հինգ տարի ժամկետով ազատազրկումը, ինչպես նաև անզգուշությամբ կատարված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում տասը տարի ժամկետով ազատազրկումը:
Վաղեմության ժամկետի ընթացքն ընդհատվում է, եթե մինչև նշված ժամկետները անցնելը անձը կատարում է միջին ծանրության, ծանր կամ առանձնապես ծանր նոր հանցանք: Այս դեպքում վաղեմության ժամկետի հաշվարկն սկսվում է նոր հանցանքի ավարտված համարելու պահից:
Սյունիքի մարզի ընդհանուր իրավասության դատարանում արագացված դատաքննության կարգով քննված մեկ այլ՝ թիվ ՍԴ1/0186/01/17 քրեական գործի տվյալների համաձայն՝ Վարուժան Վլադիմիրի Մանասյանը առաջին ատյանի դատարանի 27.04.2018 թվականի դատավճռով մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով, 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի կարգով դատապարտվել է 3 տարի 6 ամիս ժամկետով ազատազրկման, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի հիման վրա պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվել և սահմանվել է փորձաշրջան 2 տարի ժամանակով:
Նա դատապարտվել է այն բանի համար, որ 2017 թվականի մայիսի 7-ին ավտոպահեստամաս գնելու համար ՊԲ 34153 զորամասի 2-րդ հրաձգային գումարտակի 6-րդ հրաձգային վաշտի 2-րդ դասակի հրամանատար, լեյտենանտ Էդգար Ապրեսյանի հետ, վերջինիս «Մերսեդես-Բենց» մակնիշի «99 TT 010» հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայով ԼՂՀ Ասկերան քաղաքից մեկնել է ՀՀ ք.Երևան, որտեղ մայիսի 7-ի լույս 8-ի գիշերը, անհայտ անձից առանց իրացնելու նպատակի, գնելու միջոցով ապօրինի ձեռք է բերել ընդհանուր՝ 31.99 գրամ քաշով՝ խոշոր չափերով «մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոց, որից 1,8 գրամը առանց իրացնելու նպատակի ապօրինի պահել է իր տաբատի գրպանում, 27,6 գրամը՝ նշված ավտոմեքենայի սրահում, իսկ 2.59 գրամը՝ Երևան-Ստեփանակերտ ավտոճանապարհին Էդգար Ապրեսյանի խնդրանքով ապօրինի իրացրել է նրան, որոնք էլ 2017 թվականի մայիսի 8-ին, ժամը 06:30-ից 07։15-ն ընկած ժամանակահատվածում Ստեփանակերտ քաղաքի «Մազին Կամուրջ» կոչվող տեղանքում՝ Վ.Մանասյանի և Է.Ապրեսյանի անձնական խուզարկությամբ և նշված ավտոմեքենայի զննությամբ հայտնաբերվել ու վերցվել է ԼՂՀ ոստիկանության աշխատակիցների կողմից։
Այս առումով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն Արմինե Ազատի Մանուկյանի վերաբերյալ 2016 թվականի մարտի 30-ի թիվ ԵՄԴ/0079/01/13 որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
(…)12.1. Այսպիսով, վաղեմության ժամկետն անցնելու հիմքով անձն ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից, եթե հանցագործությունն ավարտված համարվելու պահից անցել են օրենքով սահմանված ժամկետները, և դրանք չեն ընդհատվել նոր հանցագործությամբ: Հակառակ պարագայում, եթե գործում առկա են անձի կողմից նոր հանցանք կատարելու վերաբերյալ փաստական տվյալներ, ապա վարույթն իրականացնող մարմինը պետք է անհրաժեշտ միջոցներ ձեռնարկի պարզելու` արդյոք տվյալ հանցագործությունը ընդհատել է կոնկրետ գործով վաղեմության ժամկետի ընթացքը(…):
Տվյալ պայմաններում վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ սույն գործով Վարուժան Մանասյանին մեղսագրվող արարքի համար քրեական պատասխանատվության վաղեմության ժամկետը պետք է լրանար 2017 թվականի դեկտեմբերի 21-ին, մինչդեռ այն ընդհատվել է, քանի որ Վարուժան Մանասյանը 2017 թվականի մայիսի 8-ին կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված նոր հանցանք, որի համար Սյունիքի մարզի ընդհանուր իրավասության դատարանի 27.04.2018թ-ի դատավճռով դատապարտվել է:
Այսպիսով, հիմք ընդունելով նաև առաջին ատյանի դատարանի պատճառաբանությունները, գործով ձեռք բերված ապացույցների գնահատմամբ վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ ամբաստանյալ Վարուժան Մանասյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 376-րդ հոդվածի 2-րդ մասով Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2017 թվականի հոկտեմբերի 19-ի դատավճիռն օրինական է ու հիմնավորված, այն բեկանելու և փոփոխելու հիմքեր չկան, ուստի վիճարկվող դատական ակտը պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ պաշտպանի վերաքննիչ բողոքը` մերժել:

Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-394-րդ հոդվածներով վերաքննիչ քրեական դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2017 թվականի հոկտեմբերի 19-ի դատավճիռը քրեական գործով ըստ մեղադրանքի Վարուժան Վլադիմիրի Մանասյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 376-րդ հոդվածի 2-րդ մասով թողնել անփոփոխ, պաշտպան Կ.Խաչատրյանի վերաքննիչ բողոքը` մերժել:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վճռաբեկ դատարանին` հրապարակումից մեկամսյա ժամկետում:


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ.ԱՐՂԱՄԱՆՅԱՆ