Հիմնական

Գործի համար: ԵԱՔԴ/0134/01/17
Վիճակագրական տողի համար : 8.28

Պատասխանող

Արծակ Հարությունյան
Արշակ Հարությունյան Սուրեն
Արշակ Հարությունյան

Դատավոր

Քրեական վերաքննիչ

Ռուզաննա Բարսեղյան

Արմեն Դանիելյան

Մխիթար Պապոյան

Արաբկիր Քանաքեռ-Զեյթուն

Արսեն Նիկողոսյան

Դատավոր

Քրեական վերաքննիչ

Ռուզաննա Բարսեղյան

Արմեն Դանիելյան

Մխիթար Պապոյան

Արաբկիր Քանաքեռ-Զեյթուն

Արսեն Նիկողոսյան

Մեղադրական եզրակացության համառոտ բովանդակություն: Արշակ Հարությունյանին մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա 31.03.2017թ․ «Միցուբիշի-Լանսեր» մակնիշի 870 ԼՕ 67 Հ/հ ավտոմեքենան վարել է Երևան քաղաքի Ռուբինյանց փողոցով՝ Դ․Անհաղթ փողոցի կողմից դեպի Պ․Սևակ փողոցի ուղղությամբ, ձախ եզրային գոտով, ձախ անվադողերը զույգ հոծ գծերից իր կողմից առաջին գծի վրայով։ Հանդիպակաց ուղղությամբ ընթացող ավտոմեքենայի լապտերների հեռահար լույսից շլանալու պահից սկսած՝ չի միացրել ավտոմեքենայի վթարային լուսային ազդանշանը և չփոխելով երթևեկության գոտին, ժամանակին կատարած արգելակումով չի կանգնեցրել ավտոմեքենան մինչև վրաերթի տեղին հասնելը, այլ՝ շլացած վիճակում շարունակել է երթևեկությունը, ինքն իրեն զրկելով վրաերթը կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից, ինչի հետևանքով ավտոմեքենայի առջևի ձախ մասով վրաերթի է ենթարկել իր ընթացքի ուղղությամբ ձախից դեպի աջ, հոծ գծի վրա գտնվող հետիոտն՝ Խաչիկ Մարտիրոսյանին և անզգուշությամբ պատճառել մահ։
Դատարան Օր Ժամ Դատարանի դահլիճի համար Ստատուս Որոշում Այլ նշումներ
Քրեական վերաքննիչ 2017-11-29 14:00 1 Կայացվել է
Արաբկիր Քանաքեռ-Զեյթուն 2017-09-22 17:00 2 Կայացել է
Արաբկիր Քանաքեռ-Զեյթուն 2017-09-19 14:30 6 Նշանակվել է դատական նիստ
Արաբկիր Քանաքեռ-Զեյթուն 2017-09-06 14:30 6
ԵԱՔԴ/0134/01/17
Ո Ր Ո Շ Ո Ւ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ
(այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան) ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ`

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ռ. ԲԱՐՍԵՂՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ա. ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ
Մ. ՊԱՊՈՅԱՆ

ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Ա. ՋՈՒԼՀԱԿՅԱՆԻ

մասնակցությամբ`

ԴԱՏԱԽԱԶ` Կ. ՍՏԵՓԱՆՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆ` Տ. ՂԱԶԱՐՅԱՆԻ
ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼ` Ա. ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆԻ

2017 թվականի նոյեմբերի 29-ին Երևան քաղաքում

դռնբաց դատական նիստում վճռաբեկության կանոններով քննության առնելով ամբաստանյալ Արշակ Սուրենի Հարությունյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի (այսուհետև` Առաջին ատյանի դատարան) 2017 թվականի սեպտեմբերի 22-ի դատավճռի դեմ ամբաստանյալ Արշակ Հարությունյանի պաշտպան Տիգրան Ղազարյանի վերաքննիչ բողոքը`

ՊԱՐԶԵՑ

1.Գործի դատավարական նախապատմությունը

2017 թվականի ապրիլի 09-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՀԿԳ քննիչ Գ. Հարությունյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հարուցվել է թիվ 60104417 քրեական գործը և ընդունել վարույթ:
2017 թվականի ապրիլի 12-ի որոշմամբ` թիվ 60104417 քրեական գործով կասկածյալ Արշակ Սուրենի Հարությունյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառվել է ստորագրություն չհեռանալու մասին:
Նախաքննության մարմնի 2017 թվականի ապրիլի 19-ի որոշմամբ Արշակ Սուրենի Հարությունյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ` վերջինիս մեղադրանք առաջադրելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով:
2017 թվականի հուլիսի 31-ի որոշմամբ` Արշակ Սուրենի Հարությունյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել և նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով` մեղադրանքի մեջ ընդգրկելով վերջինիս կողմից ՃԵԿ-ի հավելված №1 Ձև №2 <<Ճանապարհային գծանշումներ>> բաժնի 1.1 համարակալումն ունեցող հորիզոնական գծանշման և ՃԵԿ-ի 129 կետի վերոհիշյալ պահանջներին հակասող գործողություններ կատարելու հանգամանքը:
Նախաքննության մարմնի 2017 թվականի հուլիսի 31-ի որոշմամբ Արշակ Սուրենի Հարությունյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ` վերջինիս մեղադրանք առաջադրելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով:
2017 թվականի օգոստոսի 18-ին թիվ 60104417 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Արշակ Սուրենի Հարությունյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, մեղադրական եզրակացությամբ` ուղարկվել է Առաջին ատյանի դատարան, իսկ 2017 թվականի օգոստոսի 22-ին` ընդունվել նույն դատարանի դատավոր Ա. Նիկողոսյանի վարույթ:
Առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի սեպտեմբերի 22-ի դատավճռով (քրեական գործը քննվել է արագացված դատական կարգով)` Արշակ Սուրենի Հարությունյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242–րդ հոդվածի 2–րդ մասով նախատեսված հանցագործություն կատարելու մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակվել ազատազրկում` 1 (մեկ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով՝ զրկելով նրան տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից 1 (մեկ) տարի 6 (վեց) ժամկետով։
Արշակ Սուրենի Հարությունյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված ստորագրությունը` չհեռանալու մասին, թողնվել է անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Վճռվել է նաև`
<<Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո որպես իրեղեն ապացույց ճանաչված և ՀՀ ՃՈ պահպանությանը թողնված «Միցուբիշի» մակնիշի 870 LO 67 հ/հ ավտոմեքենան հանձնել «Ժորժետ» ՍՊԸ-ին։
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո որպես իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ տուժող Խաչիկ Մարտիրոսյանի արտաքին հագուստները և կոշիկները հանձնել տուժողի իրավահաջորդին:
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո որպես իրեղեն ապացույց ճանաչված միկրոպրեպարատը ոչնչացնել:
Դատավճռի ծախսերի հարցը համարել լուծված>>։
Առաջին ատյանի դատարանի վերոնշյալ դատավճռի դեմ 2017 թվականի հոկտեմբերի 16-ին վերաքննիչ բողոք է ներկայացրել ամբաստանյալ Արշակ Հարությունյանի պաշտպան Տիգրան Ղազարյանը:
Թիվ ԵԱՔԴ/0134/01/17 քրեական գործը Վերաքննիչ դատարան է ստացվել 2016 թվականի հոկտեմբերի 23-ին:
Վերաքննիչ դատարանի 2017 թվականի հոկտեմբերի 24-ի որոշմամբ ամբաստանյալ Արշակ Հարությունյանի պաշտպան Տիգրան Ղազարյանի վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Արշակ Սուրենի Հարությունյանի`ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, Վերաքննիչ դատարանի դռնբաց դատական նիստում քննության է նշանակվել Վճռաբեկության կանոններով:
Վերաքննիչ բողոքների գրավոր պատասխան չի ներկայացվել:

2. Գործի փաստական հանգամանքները

Նախաքննական մարմնի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով Արշակ Սուրենի Հարությունյանին մեղադրանք է առաջադրվել և Առաջին ատյանի դատարանը հաստատված է համարել, որ նա 2017 թվականի մարտի 31-ին՝ ժամը 19:40-ի սահմաններում, «Միցուբիշի-Լանսեր» մակնիշի 870 LO 67 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան վարել է Երևան քաղաքի Ռուբինյանց փողոցով՝ Դավիթ Անհաղթ փողոցի կողմից դեպի Պարույր Սևակ փողոցի ուղղությամբ մոտ 40 կմ/ժամ արագությամբ, ձախ եզրային գոտով, ձախ անվադողերը զույգ հոծ գծերից իր կողմից առաջին գծի վրայով: Հասնելով Ռուբինյանց փողոցի թիվ 13 հասցեի դիմաց՝ թույլ է տվել ՀՀ կառավարության 2007 թվականի հունիսի 28-ի թիվ 955-Ն որոշմամբ հաստատված ՀՀ ճանապարհային երթևեկության կանոնների /ՃԵԿ/ հավելված №1 Ձև №2 «Ճանապարհային գծանշումներ» բաժնի 1.1 համարակալումն ունեցող հորիզոնական գծանշման և ՃԵԿ-ի 129 կետի պահանջներին հակասող գործողություններ, այն է՝ երթևեկությունը չի իրականացրել իր ընթացքի ուղղության երթևեկելի ուղեմասի սահմաններում՝ ավտոմեքենայի ձախակողմյան անիվներով երթևեկել է հանդիպակաց ուղեմասերը բաժանող զույգ հոծ գծանշումներից իր կողմի գծանշման վրայով, իսկ հանդիպակաց ուղղությամբ ընթացող ավտոմեքենայի լապտերների հեռահար լույսից շլանալու պահից սկսած՝ չի միացրել ավտոմեքենայի վթարային լուսային ազդանշանը և չփոխելով երթևեկության գոտին՝ ժամանակին կատարած արգելակումով չի կանգնեցրել ավտոմեքենան մինչև վրաերթի տեղին հասնելը, այլ շլացած վիճակում շարունակել է երթևեկությունը, ինքն իրեն զրկել է վրաերթը կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից, ինչի հետևանքով ավտոմեքենայի առջևի ձախ մասով վրաերթի է ենթարկել իր ընթացքի ուղղությամբ ձախից դեպի աջ, հոծ գծի վրա գտնվող հետիոտն Խաչիկ Եզնիկի Մարտիրոսյանին և անզգուշությամբ նրան մահ է պատճառել:

3. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները, պահանջը

Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
Բողոքաբերը գտել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը խախտել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 62-րդ, 63-րդ, 70-րդ հոդվածների պահանջները, մասնավորապես Արշակ Հարությունյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի հիման վրա պետք է պայմանականորեն չկիրառվեր և սահմանվեր փորձաշրջան, ինչպես նաև նշանակվեր ավելի մեղմ պատիժ:
Մեջբերելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ և 70-րդ հոդվածների դրույթները, Վճռաբեկ դատարանի մի շարք նախադեպային որոշումներ, անդրադառնալով գործի փաստական հանգամանքներին` բողոքի հեղինակը նշել է, որ ամբաստանյալ Արշակ Հարությունյանը, գտնվելով հանդիպակաց ավտոմեքենայի հեռահար լույսից շլացած վիճակում, երթևեկության ժամանակ օբյեկտիվորեն չի նկատել հետիոտնին և միայն վերջին պահին է նկատել նրան, երբ արդեն հնարավորություն չի ունեցել մանևրելու կամ արզելակելու։ Ամբաստանյալն այդ պահին տրանսպորտային միջոցը վարել է ընդամենը 40 կմ/ժ արագությամբ։
Բացի այդ, դեպքի ժամանակ փողոցում եղել է մութ, որպիսի հանգամանքը նույնպես որոշակի չափով իր ազդեցությունն է ունեցել վարորդի տեսանելիության վրա մինչև հանդիպակաց ուղղությամբ երթևեկող տրանսպորտային միջոցի հեռահար լույսերից շլանալը։ Նշվածը հաշվի է առնվել նաև գործով դատաավտոտեխնիկական փորձաքննության կատարման ժամանակ և ամրագրվել փորձագետի եզրակացության մեջ։
Բողոքաբերը գտել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը բավարար չափով վերլուծության չի ենթարկել գործով առկա հանգամանքները և չի պարզել կատարվածի նկատմամբ ամբաստանյալ Արշակ Հարությունյանի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը։ Մինչդեռ, գործով առկա հանգամանքներն ավելի քան բավարար են փաստելու, որ ամբաստանյալի կողմից ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումը թույլ է տրվել անգիտակցաբար, իսկ առաջացած հետևանքների նկատմամբ վերջինիս դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքն արտահայտվել է անզգուշության՝ անփութությանն ձևով, այն է՝ ամբաստանյալը չի նախատեսել իր արարքի արդյունքում ծանր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, հետևաբար չի գիտակցել նաև իր կողմից տվյալ իրադրությունում թույլ տրված խախտման վտանգավորությունը՝ միևնույն ժամանակ ունենալով դրա հնարավորությունը։
Ասվածը վկայում է հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության նվազ վտանգավորության աստիճանի մասին։
Առաջին ատյանի դատարանը վերլուծության չի ենթարկել և որևէ գնահատական չի տվել թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթին։
Ինչպես երևում է Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 10-րդ գլխի ուսումնասիրությունից ամբաստանյալի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումն իր բնույթով «կոպիտ» չէ, որպիսի հանգամանքը ևս վկայում է հանցավորի հանրության համար նվազ վտանգավորության աստիճանի մասին:
Առաջին ատյանի դատարանը պատշաճ գնահատման չի արժանացրել նաև ամբաստանյալի հանցագործության բնույթին ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանին, նրա անձը բնութագրող տվյալներին, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներին և հետհանցավոր վարքագծին։
Ամբաստանյալը նախկինում դատապարտված չի եղել, ծնվել է 1949 թվականի նոյեմբերի 1-ին, 68 տարեկան է, թոշակառու, ունի բարձրազույն կրթություն, ամուսնացած է, բնութագրվում է դրական, տառապում է հիվանդություններով և ունի բուժման կարիք, ինչ վերաբերում է իրեն վերագրվող արարքին, ապա նա ամբողջությամբ ընդունել է իրեն առաջադրված մեղադրանքը, զղջացել է կատարած արարքի համար, օժանդակել է գործի քննությանը թե նախաքննության փուլում և թե դատական քննության ընթացքում, մասնավորապես միջնորդություն է ներկայացրել արագացված կարգ կիրառելու վերաբերյալ, հարթել է տուժողին պատճառված վնասը, մասնավորապես` կատարել է համապատասխան ծախսերը կապված տուժողի հուղարկավորության հետ, տուժողի իրավահաջորդը չունի որևէ բողոք, քաղաքացիական հայց։
Արշակ Հարությունյանի կինը ևս թոշակառու է, 63 տարեկան, տառապում է խլությամբ, զարկերակային հիպերտենզիայի 2-րդ աստիճանով, լեղաքարային և այլ հիվանդություններով:
Կատարված արարքի և վրա հասած հետևանքների միջև առկա է պատճառահետևանքային կապ, ինչը հիմնավորվել է դատաբժշկական փորձաքննության եզրակացությամբ, այնուամենայնիվ այդ հանգամանքը պատիժ նշանակելիս և դրա կրելու հարցը լուծելիս պետք է հաշվի առնվի գործով առկա մյուս հանգամանքների հետ միասին, որոնք կվկայեն թե հանցավորի և թե կատարված արարքի վտանգավորության աստիճանի մասին։ Այս տեսանկյունից ղեկավարվելով վերոնշյալ իրավական նորմերով և ղրանց վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումներով, բողոքաբերը գտել է, որ թույլ տրված ՃԵԿ խախտման, դրանց և առաջացած հետևանքների նկատմամբ ամբաստանյալի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքի, վերջինիս պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների առկայության և պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայության, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների, ինչպես նաև հետհանցավոր վարքագծի գնահատմամբ` հաշվի առնելով նաև տուժողի իրավահաջորդի դիրքորոշումը՝ ամբաստանյալի նկատմամբ որևէ պահանջ չունենալը` կապահովվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ամրագրված պատժի նպատակների ի կատար ածումը նաև ամբաստանյալի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով և ավելի մեղմ պատիժ նշանակելու դեպքում։
Առաջին ատյանի դատարանը, ամբաստանյալ Արշակ Հարությունյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի հիման վրա նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցը լուծելիս, հաշվի չի առել ամբաստանյալի կողմից պատճառված վնասի հատուցման հանգամանքը. մասնավորապես այն, որ հոգացել է տուժողի հուղարկավորության հետ կապված ծախսերը, տուժողի իրավահաջորդի կողմից որևէ բողոք և քաղաքացիական հայց չունենալու հանգամանքը: Անտեսել է ամբաստանյալ Արշակ Հարությունյանի մեծահասակ (68 տարեկան), թոշակառու լինելը և ծանր հիվանդություններով տառապելը, ամբաստանյալի ընտանեկան դրությունը, մասնավորապես այն, որ կինը` Լիլյան ևս մեծահասակ է, թոշակառու, տառապում՝ է ծանր հիվանդությամբ: Հաշվի չի առել ամբաստանյալի հոգեբանական վերաբերմունքը կատարված արարքի նկատմամբ, մասնավորապես այն, որ հետևանքների նկատմամբ անզգուշությունը դրսևորվել է անփութության ձևով, իսկ թույլ տրված ՃԵԿ-ի կանոնները խախտվել են անգիտակցաբար, անտեսել է թույլ տրված ՃԵԿ-ի կանոնների խախտման բնույթը և վտանգավորության աստիճանը: Չի գնահատել տուժողի վարքագիծը և դրա պատճառական կապը դեպքի առաջացմանը։
Հաշվի առնելով վերոնշյալ հիմնավորումները` բողոքաբերը գտել է. որ Առաջին ատյանի դատարանի հետնություններն անհիմն են և չեն բխում գործի փաստական հանգամանքներից, որպիսի պայմաններում Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը ենթակա է նշանակված պատժի., ինչպես նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի չկիրառման մասով բեկանման։
Ելնելով վերոգրյալից` Վերաքննիչ դատարանին խնդրել է` բնկանել Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչակսւն շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2017 թվականի սեպտեմբերի 22-ի թիվ ԵԱՔԴ/0134/01/17 դատավճիռը, ամբաստանյալ Արշակ Սուրենի Հարությունյանի ևկատմամբ նշանակել ավելի մեղմ պատիժ, իսկ նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի հիման վրա պայմանականորեն չկիրառել` սահմանելով փորձաշրջան։
Վերաքննիչ դատարանում ամբաստանյալ Արշակ Հարությունյանը և նրա պաշտպան Տիգրան Ղազարյանն ամբողջությամբ պնդեցին վերաքննիչ բողոքը, խնդրեցին բավարարել այն:
Դատախազ Կ. Ստեփանյանն առարկեց վերաքննիչ բողոքի դեմ` խնդրելով մերժել այն և Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը թողնել օրինական ուժի մեջ:
2017 թվականի նոյեմբերի 07-ին Վերաքննիչ դատարան է ստացվել տուժողի իրավահաջորդ Քնարիկ Եզնիկի Մարտիրոսյանի դիմում-միջնորդությունը, որով վերջինս հայտնել է, որ ամբաստանյալ Արշակ Հարությունյանը հատուցել է պատճառված գույքային վնասը, հոգացել տուժողի հուղարկավորության հետ կապված ծախսերը, զղջացել է իր կատարած արարքի համար, բազմիցս ներողություն է խնդրել, ցավակցել և պատրաստակամություն հայտնել աջակցելու: Վերաքննիչ դատարանին խնդրել է ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել:

4. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում:
Վերաքննիչ դատարանը, քննության առնելով վերաքննիչ բողոքը` բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում, լսելով բողոքում ներկայացված հետևությունները հիմնավորելու մասին ամբաստանյալ Արշակ Հարությունյանի և նրա պաշտպան Տիգրան Ղազարյանի դիրքորոշումները, դատախազ Կ. Ստեփանյանի վերաքննիչ բողոքի դեմ առարկությունները, վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, ներքին համոզմամբ, հանգում է հետևության, որ վերաքննիչ բողոքը պետք է բավարարել, Առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի սեպտեմբերի 22-ի դատական ակտը` բեկանել և փոփոխել` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերի համաձայն`
<< 1. Ավտոմեքենա կամ մեխանիկական այլ տրանսպորտային միջոց վարող անձի կողմից ճանապարհային երթևեկության կամ տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնները խախտելը, որը մարդու առողջությանն անզգուշությամբ պատճառել է ծանր կամ միջին ծանրության վնաս՝
պատժվում է տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի առավելագույնը երկուհարյուրապատիկի չափով, կամ կալանքով՝ մեկից երեք ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով՝ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով կամ առանց դրա:
2. Նույն արարքը, որն անզգուշությամբ առաջացրել է մարդու մահ՝
պատժվում է ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը հինգ տարի ժամկետով՝ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով:>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
<<Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
<<Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն`
<<1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
<<Պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն սույն հոդվածի առաջին մասում>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերի համաձայն`
<<Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
<<Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը`
6) ենթակա է արդյոք պատժի ամբաստանյալն իր կատարած հանցանքի համար.
7) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի ամբաստանյալի նկատմամբ.
8) ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը…>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների դրույթներից հետևում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի և պատժաչափի, այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը 2009թ. դեկտեմբերի 18-ին կայացված թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09 քրեական գործով որոշման մեջ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցի վերաբերյալ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
<<… Փաստորեն պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն առանց ռեալ (իրական) պատիժ կրելու դատապարտյալի ուղղվելու հնարավորության մասին: Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին:
12. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 2-րդ մասը սահմանում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, դատարանը պարտավոր է, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, հաշվի առնել նաև հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը: Դատարանի կողմից նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության վտանգավորության աստիճանին ու բնույթին:
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար կարևոր նշանակություն ունեն հանցագործության կատարման հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, մեղքի ձևը, հանցավորի կողմից այդ հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքները նախատեսելու բնույթն ու աստիճանը:>>
Վերը նշված հարցերի կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն իր դիրքորոշումներն է արտահայտել ԵԱԴԴ/0034/01/12, ԼԴ/0093/01/12, ՏԴ/0018/01/13, ԵԷԴ/0132/01/13, ԵԱՆԴ/0060/01/13, ԵԿԴ/0096/01/13, ԵԿԴ/0252/01/13, ԵՄԴ/0027/01/14, ԳԴ/0014/01/14, ՍԴ/0204/01/13, ՏԴ/0031/01/14, ՍԴ3/0174/01/14, ԵԱԴԴ/0011/01/14, ԵԱՔԴ/0091/01/14 և այլն որոշումներում:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի դրույթներից երևում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս իրավասու դատարանը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է քննարկի նաև պատժի` սոցիալական արդարության վերականգնման և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հարցը:
Սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու մասին կարող է վկայել հանցագործությունից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը 2009թ. դեկտեմբերի 18-ի Էդմոն Գերասիմի Ասատրյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 քրեական գործով որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
<<(...) 15. Վերահաստատելով և զարգացնելով Ա. Սահակյանի գործով որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով տրանսպորտային միջոցի վարորդի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը ճիշտ գնահատելու համար պետք է առանձնակի ուշադրություն դարձվի կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքին:
(...)
18. Վերոգրյալով պայմանավորված` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը ճիշտ գնահատելու և որպես արդյունք հանցավորի նկատմամբ քրեաիրավական ներգործության համաչափ միջոց կիրառելու համար դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն այն հանգամանքին, թե տրանսպորտային միջոցի վարորդը ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումն արդյոք գիտակցաբար է թույլ տվել: Բացի այդ, դատարանները պետք է գնահատեն, թե տվյալ խախտման արդյունքում, ինչպես ընդհանուր առմամբ, այնպես էլ կոնկրետ իրադրությունում որքանով էր հավանական ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հնարավորությունը և որքանով էր ակնհայտ տրանսպորտային միջոցը վարողի համար իր կողմից թույլ տված խախտման և հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման միջև պատճառական կապի զարգացման հավանականությունը: Այլ խոսքով` համապատասխան գնահատականի պետք է արժանացվի կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը:
Ուստի, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ առանց նշված հանգամանքների գնահատման հնարավոր է ճիշտ պատկերացում կազմել ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին:...>>:
Առաջին ատյանի դատարանն ամբաստանյալ Արշակ Հարությունյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս արձանագրել է հետևյալը.
<<(…) 10. Հաստատված համարելով ամբաստանյալ Արշակ Սուրենի Հարությունյանի մեղավորությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2–րդ մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ` Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ ամբաստանյալին մեղսագրվող արարքի համար պատժի նշանակման հետ կապված իրավական հարցերի հետևյալ խմբին.
ա) ապացուցված է արդյո՞ք Արշակ Սուրենի Հարությունյանի պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների առկայությունը.
բ) ենթակա է արդյո՞ք պատժի Արշակ Սուրենի Հարությունյանն իր կատարած հանցանքի համար.
գ) ի՞նչ պատիժ պետք է նշանակվի Արշակ Սուրենի Հարությունյանի նկատմամբ.
դ) Արշակ Հարությունյանն արդյո՞ք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը։
(…)
12. Նախորդ կետում վկայակոչված իրավադրույթները համադրելով սույն դատավճռում արձանագրված փաստական տվյալների հետ` Դատարանը որպես ամբաստանյալ Արշակ Հարությունյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտարկում այն, որ առաջադրված մեղադրանքում ամբաստանյալն իրեն մեղավոր է ճանաչել` դեռևս նախաքննության ընթացքում տվել խոստովանական ցուցմունքներ՝ այդ կերպով աջակցելով հանցագործության բացահայտմանը։ Այդ մասին է վկայում ամբաստանյալի` որպես մեղադրյալ, 2017 թվականի հուլիսի 31–ին տված ցուցմունքն ըստ էության հետևյալ բովանդակությամբ. «(…) Պարզաբանվել է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242–րդ հոդվածի 2–րդ մասով ինձ առաջադրված մեղադրանքի էությունը, որն ինձ համար պարզ և հասկանալի է, առաջադրված մեղադրանքում ես ինձ լիովին մեղավոր եմ ճանաչում և զղջում եմ կատարվածի համար» (տե՛ս Գ/Թ–163)։
Դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալ Արշակ Հարությունյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ բացակայում են։
Դատարանն արձանագրում է նաև, որ որպես ամբաստանյալ Արշակ Սուրենի Հարությունյանի անձը բնութագրող տվյալ ենթակա է դիտարկման այն, որ ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնից 2017 թվականի օգոստոսի 8-ին ստացված թիվ 6/7- 2513 գրության համաձայն` ամբաստանյալը նախկինում դատապարտված չի եղել (տե՛ս Գ/Թ–10-11)։
13. (…)
Համադրելով վերոնշյալ դիրքորոշումը` ամբաստանյալ Արշակ Սուրենի Հարությունյանի կողմից ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման հաստատված փաստական հանգամանքի հետ, որն անզգուշությամբ առաջացրել է մարդու մահ, Դատարանն արձանագրում է, որ առկա է անհրաժեշտություն կատարված հանցանքի կապակցությամբ վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել Արշակ Հարությունյանին և կանխել հետագա հնարավոր հանցագործությունները` այդ կերպ նպաստելով ամբաստանյալի իրավահպատակ վարքագծի ձևավորմանը և նրա վերասոցիալականացմանը հասարակությունում։ Միևնույն ժամանակ, Դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործով ամբաստանյալի պատժի ենթակա չլինելու օրենքի ուժով նախատեսված հիմքերը բացակայում են։
Այսինքն, Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Արշակ Սուրենի Հարությունյանը ենթակա է պատժի` ճանապարհային երթևեկության կանոնները խախտելու համար, որն անզգուշությամբ առաջացրել է մարդու մահ։
(…)
15. Վերը վկայակոչված իրավական դիրքորոշումների հիման վրա` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել.
Սույն դատավճռում շարադրված իրավադրույթների, դրանց վերլուծության արդյունքում ձևավորված դատողությունների և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո գնահատելով ամբաստանյալ Արշակ Սուրենի Հարությունյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242–րդ հոդվածի 2–րդ մասով կատարած հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, հանցանքը կատարելուց հետո ամբաստանյալի դրսևորած վարքագիծը, դրանք համադրելով սույն դատավճռի 13-րդ կետում արձանագրված՝ նրա անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքի, պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայության պայմաններում՝ Դատարանը հանգում է այն հետևության, որ տվյալ դեպքում սանկցիայով նախատեսված հիմնական պատժատեսակի` ազատազրկման միջոցով հնարավոր է ապահովել պատժի նպատակների իրացվելիությունը:
Միևնույն ժամանակ, այդ նպատակների արդյունավետ իրագործման անհրաժեշտությունից ելնելով, ինչպես նաև հաշվի առնելով ամբաստանյալի կողմից կատարված հանցագործության բնույթը` Դատարանը գտնում է, որ ազատազրկում պատժատեսակին անհրաժեշտ է նաև միացնել տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկում լրացուցիչ պատժատեսակը։
Այսինքն` Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Արշակ Սուրենի Հարությունյանի նկատմամբ պատիժ պետք է նշանակել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիայով նախատեսված ազատազրկում պատժատեսակը, որին պետք է միացնել տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկում լրացուցիչ պատժատեսակը, արդյունքում Դատարանի համոզմամբ ապահովված կլինի պատժի նպատակների իրացվելիությունը։
16. Պատասխանելով սույն դատավճռի 10-րդ կետի «դ» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
Նկատի ունենալով ամբաստանյալ Արշակ Սուրենի Հարությունյանի կողմից քրեական օրենքով արգելված արարքի կատարման եղանակը, բնույթը, հանրային վտանգավորության և հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ անհրաժեշտ է կիրառել քրեաիրավական ներգործության միջոց, որն անմիջականորեն պետք է ներգործի ամբաստանյալի նկատմամբ` ունենալով կանխարգելիչ (պրևենտիվ) բնույթ, ապագայում համանման արարքների կատարումը բացառելու համար։
Այսինքն, Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Արշակ Սուրենի Հարությունյանը պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակվող պատիժը։(…)>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի համաձայն`
<<Բողոքարկված դատական ակտը բեկանվում կամ փոխվում է, եթե թույլ է տրվել դատական սխալ, այն է`
4) բողոքարկված դատական ակտը բեկանվում կամ փոփոխվում է, եթե թույլ է տրվել դատական սխալ, այն է` դատավճռով նշանակված պատիժը չի համապատասխանում կատարված հանցանքի ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին:...>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` գտնելով, որ դատավճռով նշանակված պատիժն անարդարացի է ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ լինելու պատճառով, չի համապատասխանում հանցագործության ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին, վերաքննիչ դատարանը մեղմացնում կամ խստացնում է պատիժը` ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով:
Մեջբերված նորմերի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ Վերաքննիչ դատարանն օժտված է ստորադաս դատարանի դատական ակտերի օրինականության, հիմնավորվածության և պատճառաբանվածության ստուգման բացառիկ լիազորությամբ։ Իր նշված գործառույթն իրականացնելիս Վերաքննիչ դատարանն իրավասու է դատական ակտը բեկանել կամ փոփոխել, եթե թույլ է տրվել դատական սխալ։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգքրի 360-րդ հոդվածի հիման վրա քննության առնելով ամբաստանյալ Արշակ Հարությունյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցը, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ վերաքննիչ բողոքում նշված և գործում առկա ապացույցներով հիմնավորվող հանգամանքների առկայության պայմաններում ամբաստանյալը չպետք է կրի նշանակված պատիժը:
Վերաքննիչ դատարանը հիմնավոր է համարում վերաքննիչ բողոքի պատճառաբանությունները, որ Առաջին ատյանի դատարանը, գտնելով, որ ամբաստանյալի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ենթակա է փաստացի կրման, չի պատճառաբանել, թե ինչ հիմքերի առկայությամբ է եկել նման եզրահանգման` հաշվի չառնելով ամբաստանյալ Արշակ Հարությունյանի անձը բնութագրող և պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքները` մասնավորապես, որ նա օժանդակել է գործով օբյեկտիվ ճշմարտությունը բացահայտելուն, կատարած արարքի համար անկեղծորեն զղջացել է, տվել է ինքնախոստովանական ցուցմունքներ, միջնորդել է դատական քննությունն անցկացնել արագացված կարգով, հատուցել է տուժողի հուղարկավորության հետ կապված ծախսերը, մեծահասակ է /լրացել է 68 տարին/, թոշակառու, տառապում է ծանր հիվանդություններով, բնութագրվում է դրական, տուժողի իրավահաջորդը հայտնել է, որ որևէ բողոք կամ պահանջ չունի, խնդրել է մեղմ վերաբերվել, ինչպես նաև պատիժն ու պատասխանատվությունը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը:
Վերաքննիչ դատարանը, հաշվի առնելով վերոհիշյալ հանգամանքները և Վճռաբեկ դատարանի վերը նշված որոշումներում արտահայտած իրավական դիրքորոշումները, հանգում է հետևության, որ ամբաստանյալ Արշակ Հարությունյանի ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը փաստացի կրելու, և հնարավոր է համարում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ նրա նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելով` հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներին` սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը և հանցագործությունների կանխմանը:
Վերաքննիչ դատարանը նման հետևության հանգելու համար հաշվի է առնում ամբաստանյալ Արշակ Հարությունյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները և անձը բնութագրող տվյալները` գործով օբյեկտիվ ճշմարտությունը բացահայտելուն օժանդակելը, կատարած արարքի համար անկեղծորեն զղջալը, ինքնախոստովանական ցուցմունքներ տալը, դատական քննությունն արագացված կարգով անցկացնել միջնորդելը, տուժողի հուղարկավորության հետ կապված ծախսերը հատուցելը, մեծահասակ, թոշակառու լինելը, ծանր հիվանդություններով տառապելը, դրական բնութագրվելը, ինչպես նաև այն, որ տուժողի իրավահաջորդը հայտնել է, որ որևէ բողոք կամ պահանջ չունի, խնդրել է մեղմ վերաբերվել, ինչպես նաև պատիժն ու պատասխանատվությունը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը:
Վերոնշյալ նկատառումներից ելնելով, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ բերված վերաքննիչ բողոքը ենթակա է բավարարման, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը՝ ամբաստանյալ Արշակ Հարությունյանի նկատմամբ նշանակված պատժի մասով պետք է փոփոխել և նրա նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ անհրաժեշտ է պայմանականորեն չկիրառել` սահմանելով փորձաշրջան 2 /երկու/ տարի ժամկետով:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը չկիրառելով, որը ենթակա էր կիրառման, խախտել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ և 399-րդ հոդվածների դրույթները:
Ելնելով վերոգրյալներից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-395-րդ, 399-րդ, 402-րդ, 404-րդ, 412-րդ և 418-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Ամբաստանյալ Արշակ Հարությունյանի պաշտպան Տիգրան Ղազարյանի վերաքննիչ բողոքը` բավարարել:
Ամբաստանյալ Արշակ Սուրենի Հարությունյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի սեպտեմբերի 22-ի դատավճիռը` Արշակ Հարությունյանի պատժի կրման մասով փոփոխել:
Ամբաստանյալ Արշակ Սուրենի Հարությունյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի սեպտեմբերի 22-ի դատավճռով նշանակված 1 /մեկ/ տարի 6 /վեց/ ամիս ժամկետով ազատազրկման ձևով պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառել` սահմանելով փորձաշրջան 2 /երկու/ տարի ժամկետով:
Դատավճիռը մնացած մասերով թողնել անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:




ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` ստորագրություն
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` ստորագրություններ
Իսկականի հետ ճիշտ է`


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ռ. ԲԱՐՍԵՂՅԱՆ
ԵԱՔԴ/0134/01/17





ԴԱՏԱՎՃԻՌ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

22 սեպտեմբերի 2017թ. ք. Երևան

Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը (այսուհետ նաև՝ Դատարան),

Նախագահությամբ դատավոր` Ա. Նիկողոսյանի,
քարտուղարությամբ` Ե.Կարապետյանի,

մասնակցությամբ`
մեղադրող` Կ.Ստեփանյանի,
ամբաստանյալ` Ա.Հարությունյանի,
պաշտպան` Է.Բեգլարյանի,
տուժողի իրավահաջորդ` Ք.Մարտիրոսյանի,

դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի`
Արշակ Սուրենի Հարությունյանի (ծնված` 1949 թվականի նոյեմբերի 1–ին, Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, բարձրագույն կրթությամբ, չի աշխատում, ամուսնացած, նախկինում չդատված, բնակության վայրը՝ ք.Երևան, Աղբյուր Սերոբի 11/1 շենք, բն. 57 հասցե) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242–րդ հոդվածի 2–րդ մասով.


ՊԱՐԶԵՑ
Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. 2017 թվականի ապրիլի 9-ին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հարուցվել է թիվ 60104417 նախաքննական համարով քրեական գործը։
2017 թվականի ապրիլի 9-ին Խաչիկ Եզնիկի Մարտիրոսյանը ճանաչվել է տուժող։
2017 թվականի ապրիլի 12–ին Արշակ Սուրենի Հարությունյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել ստորագրությունը` չհեռանալու մասին։
2017 թվականի ապրիլի 19–ին Արշակ Սուրենի Հարությունյանը որպես մեղադրյալ է ներգրավվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով։
2017 թվականի մայիսի 16-ին Քնարիկ Եզնիկի Մարտիրոսյանը ճանաչվել է տուժողի իրավահաջորդ:
2017 թվականի հուլիսի 31-ին Արշակ Սուրենի Հարությունյանին նախկինում առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել է, և նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով:
2017 թվականի օգոստոսի 15–ին կազմվել է մեղադրական եզրակացությունը, որը հաստատվել է Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Կ.Ստեփանյանի կողմից։
2. Քրեական գործը ստացվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր եւ Քանաքեռ–Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանում 2017 թվականի օգոստոսի 21–ին։
Դատավորների միջև քրեական գործերի բաշխման էլեկտրոնային համակարգի միջոցով, քրեական գործը` թիվ ԵԱՔԴ/0134/01/17 համարի ներքո, մակագրվել և 2017 թվականի օգոստոսի 22–ին հանձնվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ–Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի դատավոր Ա.Նիկողոսյանին։ Նույն օրը կայացվել է քրեական գործը վարույթ ընդունելու մասին որոշում, իսկ 2017 թվականի սեպտեմբերի 6–ին` նշանակվել դատական քննության։
3. Արշակ Սուրենի Հարությունյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242–րդ հոդվածի 2–րդ մասով այն արարքի համար, որ 2017 թվականի մարտի 31–ին, ժամը 19:40–ի սահմաններում, «Միցուբիշի-Լանսեր» մակնիշի 870 LO 67 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան վարել է Երևան քաղաքի Ռուբինյանց փողոցով՝ Դավիթ Անհաղթ փողոցի կողմից դեպի Պարույր Սևակ փողոցի ուղղությամբ մոտ 40 կմ/ժամ արագությամբ, ձախ եզրային գոտով, ձախ անվադողերը զույգ հոծ գծերից իր կողմից առաջին գծի վրայով: Հասնելով Ռուբինյանց փողոցի թիվ 13 հասցեի դիմաց՝ թույլ է տվել ՀՀ կառավարության 2007 թվականի հունիսի 28-ի թիվ 955-Ն որոշմամբ հաստատված ՀՀ ճանապարհային երթևեկության կանոնների /ՃԵԿ/ հավելված №1 Ձև №2 «Ճանապարհային գծանշումներ» բաժնի 1.1 համարակալումն ունեցող հորիզոնական գծանշման և ՃԵԿ-ի 129 կետի պահանջներին հակասող գործողություններ, այն է՝ երթևեկությունը չի իրականացրել իր ընթացքի ուղղության երթևեկելի ուղեմասի սահմաններում՝ ավտոմեքենայի ձախակողմյան անիվներով երթևեկել է հանդիպակաց ուղեմասերը բաժանող զույգ հոծ գծանշումներից իր կողմի գծանշման վրայով, իսկ հանդիպակաց ուղղությամբ ընթացող ավտոմեքենայի լապտերների հեռահար լույսից շլանալու պահից սկսած՝ չի միացրել ավտոմեքենայի վթարային լուսային ազդանշանը և չփոխելով երթևեկության գոտին՝ ժամանակին կատարած արգելակումով չի կանգնեցրել ավտոմեքենան մինչև վրաերթի տեղին հասնելը, այլ շլացած վիճակում շարունակել է երթևեկությունը, ինքն իրեն զրկել է վրաերթը կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից, ինչի հետևանքով ավտոմեքենայի առջևի ձախ մասով վրաերթի է ենթարկել իր ընթացքի ուղղությամբ ձախից դեպի աջ, հոծ գծի վրա գտնվող հետիոտն Խաչիկ Եզնիկի Մարտիրոսյանին և անզգուշությամբ նրան մահ է պատճառել:
Արագացված դատական քննություն.
4. Մինչ դատաքննությունն սկսելն ամբաստանյալ Արշակ Հարությունյանը միջնորդեց դատական քննությունն անցկացնել արագացված կարգով` միաժամանակ հայտարարելով, որ միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, խորհրդակցել է Պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված դատաքննություն անցկացնելու բնույթն ու հետևանքները, առաջադրված մեղադրանքն իրեն պարզ և հասկանալի է, դրա հետ համաձայն է և ընդունում է այն ամբողջ ծավալով:
Դատական քննության ընթացքում Մեղադրողը հայտնեց, որ չի առարկում արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու դեմ։ Մեղադրողը որպես ամբաստանյալի անձը բնութագրող հանգամանքներ նշեց, որ ամբաստանյալը նախկինում դատապարտված չի եղել, մեծահասակ է, դեպքի վայրից չի հեռացել, հարբած վիճակում չի գտնվել:
Մեղադրողը նաև նշեց, որ ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքներ առկա չեն։ Մեղադրողը Դատարանից խնդրեց Ամբաստանյալին դատապարտել ազատազրկման 2 տարի ժամկետով և միաժամանակ վարորդական իրավունքից զրկել 1 տարի ժամկետով:
Դատական քննության ընթացքում Տուժողի իրավահաջորդը չառարկեց արագացված կարգով դատական քննության կարգ կիրառելու դեմ:
Դատական քննության ընթացքում Պաշտպանը նշեց, որ Ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքները բացակայում են։
Միևնույն ժամանակ, որպես Ամբաստանյալի անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ Պաշտպանը նշեց, որ ամբաստանյալը փորձել է հարթել և տուժողին նյութական աջակցություն է ցուցաբերել, տվել է ինքնախոստովանական ցուցմունքներ։ Պաշտպանը Դատարանին ներկայացրեց Ամբաստանյալի առողջության վերաբերյալ փաստաթուղթ (տե՛ս Գ/Թ–44)։
Պաշտպանը Դատարանից խնդրեց, որ Ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակվի նվազագույն պատժաչափ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70–րդ հոդվածի հիման վրա պատիժը պայմանականորեն չկիրառելով և սահմանելով փորձաշրջան։
Դատական քննության ընթացքում Ամբաստանյալը հայտնեց, որ միանում է իր Պաշտպանի դիրքորոշմանը, զղջում է իր կատարած արարքի համար, խնդրում է Դատարանից մեղմ պատիժ նշանակել։

Դատարանի իրավական վերլուծությունը և եզրահանգումը.
5. Լսելով Ամբաստանյալի դիրքորոշումն իրեն առաջադրված մեղադրանքի վերաբերյալ, հաշվի առնելով մինչև դատաքննությունը սկսվելն իր կամքով և Պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո ներկայացրած միջնորդությունն արագացված դատաքննություն կիրառելու վերաբերյալ, ինչպես նաև այդ կապակցությամբ Մեղադրողի և Տուժողի իրավահաջորդի ներկայացուցչի հայտնած դիրքորոշումը՝ Դատարանը գտնում է, որ սույն քրեական գործով անհրաժեշտ է անդրադառնալ հետևյալ իրավական հարցին. արդյո՞ք թիվ ԵԱՔԴ/0134/01/17 քրեական գործով` ըստ մեղադրանքի Արշակ Սուրենի Հարությունյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2–րդ մասով, առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1–րդ և 375.2–րդ հոդվածներով ամրագրված պայմանները` դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու համար։
6. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Եթե մեղադրողը մեղադրական եզրակացությունում չի առարկել արագացված կարգ կիրառելու դեմ, ապա ամբաստանյալը կամ մեղադրյալն իրեն առաջադրված մեղադրանքի հետ համաձայնվելու դեպքում իրավունք ունի միջնորդելու արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու մասին այն հանցագործություններով, որոնց համար Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքով նախատեսված պատիժը չի գերազանցում 10 տարի ժամկետով ազատազրկումը։
Մինչև դատաքննությունն սկսելը մեղադրողը դատարանի առաջարկությամբ կարող է իր դիրքորոշումը փոխել, թեպետ արագացված կարգ կիրառելու դեմ առարկել է մեղադրական եզրակացությունում։
2. Սույն հոդվածի առաջին մասով նախատեսված դեպքում դատարանը կիրառում է դատական քննության արագացված կարգ, եթե`
1) ամբաստանյալը գիտակցում է իր կողմից ներկայացված միջնորդության բնույթը և հետևանքները, և
2) միջնորդությունը ներկայացված է կամավոր, և
3) պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո, եթե ամբաստանյալն ունի այդպիսին։
3. Դատարանը, գտնելով, որ ամբաստանյալի կողմից միջնորդություն ներկայացնելիս չեն պահպանվել սույն հոդվածի առաջին կամ երկրորդ մասերով նախատեսված պայմանները, որոշում է ընդունում ընդհանուր կարգով դատաքննություն անցկացնելու մասին։
Դատարանը արագացված կարգ կիրառելու միջնորդությունը մերժում է նաև, եթե պարզում է, որ ամբաստանյալի արարքի իրավաբանական որակումը ճիշտ չէ։ (…) Ամբաստանյալի կամ մեղադրյալի անմեղսունակության առնչությամբ հիմնավոր կասկածների առկայության դեպքում դատարանը մերժում է արագացված կարգ կիրառելու միջնորդությունը՝ անցնելով ընդհանուր կարգով գործի քննությանը։
(…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի համաձայն`
«(…)
4. Հարցերի արդյունքում դատարանը, համոզվելով, որ առկա են սույն օրենսգրքի 375.1 հոդվածով նախատեսված պայմանները, որոշում է կայացնում արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին։ Հակառակ դեպքում դատական քննությունն իրականացվում է ընդհանուր կարգով։
5. Դատարանը արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելիս քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չի կատարում։ Սակայն ուսումնասիրում է ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները։
6. Դատարանն արագացված կարգով դատական քննության արդյունքում մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ, որը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժի երկու երրորդը փոքր է տվյալ հանցագործության համար նախատեսված առավել մեղմ պատժից` ապա առավել մեղմ պատիժը։
(…)
8. Սույն օրենսգրքի 168-րդ հոդվածի առաջին մասի 2-8-րդ կետերով նախատեսված դատական ծախսերն ամբաստանյալից ենթակա չեն բռնագանձման»։
7. ՀՀ սահմանադրական դատարանը 2010 թվականի դեկտեմբերի 28–ի թիվ ՍԴՈ-931 որոշման 6-րդ, 8-րդ և 11-րդ կետերում հայտնել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. «(…) Արագացված կարգով դատական քննությունը քրեական դատավարության ձև է, որն օրենքով սահմանված կարգով միտված է գործն առավել սեղմ ժամկետում և պարզեցված կանոններով լուծելուն։ Այս ինստիտուտի առանցքում «գործարքն» է քրեական դատավարության երկու կողմերի` մեղադրանքի և պաշտպանության կողմերի միջև, որի շրջանակներում մեղադրյալը համաձայնում է առաջադրված մեղադրանքին, ինչի դիմաց նրա համար երաշխավորվում է պատժի այնպիսի չափ, որը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժի երկու երրորդը փոքր է տվյալ հանցագործության համար նախատեսված առավել մեղմ պատժից` ապա առավել մեղմ պատիժ, ինչպես նաև ամբաստանյալն ազատվում է ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 168-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-8-րդ կետերով նախատեսված դատական ծախսերից։ Համաձայնելով արագացված դատաքննությանը` ամբաստանյալը նաև կամովին հրաժարվում է մի շարք սահմանադրաիրավական երաշխիքներից, այն է` անմեղության կանխավարկածի սկզբունք, գործի հրապարակային քննության և այլ իրավունքներ։ Մյուս կողմից` մեղադրողը հրաժարվում է մեղադրանքը պաշտպանելու իր գործառույթը լրիվ ծավալով իրականացնելուց` դրանով հնարավորություն ստանալով տնտեսել իր միջոցները, ինչպես նաև մեղադրյալին (ամբաստանյալին) խրախուսել համագործակցելու քրեական հետապնդման մարմինների հետ»։
ՀՀ սահմանադրական դատարանը միևնույն որոշման 6–րդ կետում անդրադարձել է նաև արագացված դատաքննության ինստիտուտի՝ որպես քրեական դատավարության տարբերակված վարույթի տեսակի, 1987 թվականին Եվրոպայի խորհրդի նախարարների կոմիտեի «Քրեական արդարադատության պարզեցման վերաբերյալ» թիվ R (87) 18 հանձնարարականում կատարված վերլուծությանը, որը Դատարանի համոզմամբ կիրառելի է նաև սույն գործի շրջանակներում` հաշվի առնելով, որ 2015 թվականի դեկտեմբերի 6–ի խմբագրությամբ ՀՀ Սահմանադրության 81–րդ հոդվածի պահանջն է ՀՀ Սահմանադրությամբ նախատեսված հիմնարար իրավունքների, այդ թվում անձի իրավունքների և ազատությունների արդյունավետ դատական պաշտպանության վերաբերյալ ՀՀ Սահմանադրությունում ամրագրված նորմերը մեկնաբանելիս հաշվի առնել Հայաստանի Հանրապետության վավերացրած՝ մարդու իրավունքների վերաբերյալ միջազգային պայմանագրերի հիման վրա գործող մարմինների պրակտիկան:
Ըստ վկայակոչված հանձնարարականի` արագացված դատաքննության ինստիտուտն ուղղված է քրեական արդարադատության համակարգի գործունեությունն արագացնելուն և պարզեցնելուն, մասնավորապես՝ ողջամիտ ժամկետում քրեական գործի լուծման վերաբերյալ միջազգային չափանիշները և պահանջներն ապահովելու պետության պարտավորությունն արդյունավետ իրականացնելուն, հանցագործությունների քննությունն իրականացնելիս հապաղումները վերացնելուն, որոնք կասկածի տակ են դնում քրեական օրենքի հեղինակությունը և ազդում արդարադատության պատշաճ իրականացման վրա, ինչպես նաև պետության քրեական քաղաքականության գերակա խնդիրներն արդյունավետ լուծելուն։
Որպես քննարկվող ինստիտուտի նպատակներ` հանձնարարականում նշված են, ի թիվս այլնի.
ա) դատավարական տնտեսումը, այսինքն` առանձին քրեական գործերով ժամանակի, միջոցների և ջանքերի կրճատումը` դրանք ավելի բարդ գործերի վարույթի համար օգտագործելու նպատակով,
բ) հանցագործության կատարման և պատժի նշանակման միջև ընկած ժամանակահատվածի կրճատումը, նպատակ ունենալով ուժեղացնել դատավարության և քրեական պատժի նախազգուշական ազդեցությունը,
գ) կողմերին հաշտեցնելը և այլն։
8. ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Տ.Քամալյանի վերաբերյալ ԵՇԴ/0097/01/09 գործով 2010 թվականի մարտի 26–ին կայացված որոշման 14–15–րդ, 18–19–րդ կետերում հայտնել է.
«(…) ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքը որևէ կանոն կամ ընթացակարգ չի սահմանում, որն ամրագրեր տուժող կողմի (այդ թվում` տուժողի, տուժողի ներկայացուցչի և օրինական ներկայացուցչի, տուժողի իրավահաջորդի) ներգրավվածությունը արագացված կարգի կիրառման հարցում։ Այլ կերպ` տուժող կողմից դիրքորոշումը հաշվի առնելու պահանջ ամրագրված չէ ո՛չ մեղադրողի համար` արագացված դատական քննության դեմ առարկելու կամ չառարկելու հարցը լուծելիս, և ո՛չ էլ դատարանի համար` արագացված դատական քննության անցնելու մասին որոշում կայացնելիս։
(…)
Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ «իր խախտված իրավունքները վերականգնելու (…) համար» սահմանադրական ձևակերպումը` որոշակիորեն վերաբերելի է նաև քրեական գործով տուժողին (նաև տուժողի իրավահաջորդին), քանի որ տուժողն այն անձն է, որի իրավունքները հանցագործությամբ խախտվում են։ Ընդ որում, տուժողի իրավաչափ շահերի շրջանակում է իրեն հասցված վնասի վերականգնումը, իրեն վնաս պատճառած արարքի հանգամանքների լրիվ բացահայտումը ու դրա ճիշտ քրեաիրավական որակումը, իր նկատմամբ հանցանք կատարած անձի դատապարտումը և արդարացի պատժի նշանակումը։ Այդ շահերի ապահովման երաշխիքներից է տուժողի իրավունքը, որպեսզի իր գործով դատական քննությունն ընթանա «արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ»
Տուժողի համար իր գործի «արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ» քննությունը, inter alia, ենթադրում է, որ
ա. Դատախազը (մեղադրողը) արագացված դատական քննության դեմ առարկելու կամ չառարկելու հարցը լուծելիս, պետք է հաշվի առնի տուժողի դիրքորոշումը` որպես մեղադրանքի կողմի սուբյեկտի (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 6-րդ հոդվածի 21-րդ կետ)։
բ. Դատարանը չի կարող անցնել դատական քննության արագացված կարգի ` առանց այդ հարցի կապակցությամբ տուժողի դիրքորոշումը պարզելու։
գ. Դատարանը կարող է դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու մասին մեղադրյալի միջնորդությունը մերժել, եթե դրա դեմ առարկում է տուժողը։ Այդ դեպքում դատարանը կայացնում է առանձին որոշում, որում պատճառաբանում է արագացված դատական քննության արդյունքում տուժողի օրինական շահերի վտանգման հանգամանքը։
Դատախազի (մեղադրողի) և դատարանի համար, սույն որոշման նախորդ կետի հիման վրա, համապատասխանաբար, դատական քննության արագացված կարգի դեմ առարկելու և ամբաստանյալի համապատասխան միջնորդությունը մերժելու հարցը լուծելիս տուժողի դիրքորոշումը պետք է վճռական նշանակություն ունենա մասնավորապես այն դեպքերում, երբ տուժողը `
ա. ողջամտորեն հիմնավորում է, որ իրեն հասցված վնասն ամբողջությամբ հատուցված չէ,
բ. փաստարկված առարկում է գործի փաստական հանգամանքների դեմ»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը թիվ ԵԿԴ/0209/01/10 քրեական գործով Շողակաթ Ամիրխանյանի և Գառնիկ Ֆարմանյանի վերաբերյալ 2011 թվականի փետրվարի 24–ին կայացված որոշման 24–րդ կետերում հայտնել է.
«(…) [Դ]ատական քննության արագացված կարգի կիրառման համար, ի թիվս այլոց, անհրաժեշտ են հետևյալ պայմանները.
1) ամբաստանյալը կամ մեղադրյալն իր միջնորդության մեջ հայտարարել է առաջադրված մեղադրանքի հետ համաձայն լինելու և արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու մասին,
2) ամբաստանյալը կամ մեղադրյալը գիտակցում է իր ներկայացրած միջնորդության բնույթն ու հետևանքները,
3) միջնորդությունը ներկայացված է կամավոր, պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.2-րդ հոդվածով նախատեսված ժամանակահատվածում, այն է՝ քրեական գործը դատարան ուղարկելու պահից մինչև դատաքննությունն սկսվելը,
4) մեղադրողը չի առարկում արագացված կարգ կիրառելու դեմ,
5) անձը մեղադրվում է այնպիսի հանցանք գործելու մեջ, որի համար նախատեսված պատիժը չի գերազանցում 10 տարի ժամկետով ազատազրկումը»:
9. Սույն դատավճռի 6–ից 8–րդ կետերում մատնանշված իրավական նորմերը, ՀՀ Սահմանադրական դատարանի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումները համադրելով սույն դատավճռի 3–ից 5–րդ կետերում նշված փաստական հանգամանքների հետ, Դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
ա) ամբաստանյալ Արշակ Հարությունյանն իր միջնորդության մեջ հայտարարել է առաջադրված մեղադրանքի հետ համաձայն լինելու և արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու մասին,
բ) ամբաստանյալ Արշակ Հարությունյանը գիտակցել է իր ներկայացրած միջնորդության բնույթն ու հետևանքները,
գ) միջնորդությունը ներկայացվել է կամավոր, պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.2–րդ հոդվածով նախատեսված ժամանակահատվածում, մինչև դատաքննությունը սկսվելը։
դ) մեղադրողը չի առարկել արագացված կարգ կիրառելու դեմ,
ե) Արշակ Հարությունյանը մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2–րդ մասով նախատեսված հանցանք գործելու մեջ, որի համար նախատեսված պատիժը չի գերազանցում 10 տարի ժամկետով ազատազրկումը։
Հաշվի առնելով «ա»–ից «ե» կետում շարադրված փաստական հանգամանքները, ինչպես նաև այն հանգամանքը, որ տուժողի իրավահաջորդի ներկայացուցիչը չի առարկել արագացված դատական քննություն կիրառելու դեմ և հաստատել Պաշտպանի կողմից դատական քննության ընթացքում ներկայացված ստացականի իսկությունը, Դատարանը գտնում է, որ առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1-րդ եւ 375.2-րդ հոդվածներով նախատեսված պայմանները արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին։
Հիմք ընդունելով վերոգրյալը` Դատարանը, գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չկատարելով, հանգում է այն հետևության, որ Արշակ Հարությունյանը մեղավորությամբ կատարել է սույն դատավճռի 3-րդ կետում արձանագրված` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2–րդ մասով իրեն մեղսագրվող արարքը։
10. Հաստատված համարելով ամբաստանյալ Արշակ Սուրենի Հարությունյանի մեղավորությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2–րդ մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ` Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ ամբաստանյալին մեղսագրվող արարքի համար պատժի նշանակման հետ կապված իրավական հարցերի հետևյալ խմբին.
ա) ապացուցված է արդյո՞ք Արշակ Սուրենի Հարությունյանի պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների առկայությունը.
բ) ենթակա է արդյո՞ք պատժի Արշակ Սուրենի Հարությունյանն իր կատարած հանցանքի համար.
գ) ի՞նչ պատիժ պետք է նշանակվի Արշակ Սուրենի Հարությունյանի նկատմամբ.
դ) Արշակ Հարությունյանն արդյո՞ք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը։
11. Պատասխանելով սույն դատավճռի 11–րդ կետի «ա» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61–րդ հոդվածի համաձայն`
«(…)
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:
(…)»
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մասն ամրագրում է պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների ոչ սպառիչ ցանկը, այն է`
« (…)
9) մեղայականով ներկայանալը, հանցագործությունը բացահայտելուն, հանցագործության մյուս մասնակիցներին մերկացնելուն, հանցագործությամբ ձեռք բերված գույքը որոնելուն աջակցելը
10) հանցագործությունից անմիջապես հետո տուժողին բժշկական կամ այլ օգնություն ցույց տալը, հանցագործությամբ պատճառված գույքային եւ բարոյական վնասը կամովին հատուցելը կամ վերացնելը, տուժողին պատճառված վնասը հարթելուն ուղղված այլ գործողությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 63-րդ հոդվածը սահմանում է պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների սպառիչ ցանկը:
Այսպես, այդ հոդվածի 3-րդ և 4-րդ մասերի համաձայն`
«3. Պատիժ նշանակելիս դատարանը չի կարող հաշվի առնել սույն հոդվածի առաջին մասով չնախատեսված այլ հանգամանքներ:
4. Եթե սույն հոդվածի առաջին մասում նշված որևէ հանգամանք սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածով նախատեսված է որպես հանցագործության հատկանիշ, ապա դա չի կարող կրկին հաշվի առնվել որպես պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանք»:
12. Նախորդ կետում վկայակոչված իրավադրույթները համադրելով սույն դատավճռում արձանագրված փաստական տվյալների հետ` Դատարանը որպես ամբաստանյալ Արշակ Հարությունյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտարկում այն, որ առաջադրված մեղադրանքում ամբաստանյալն իրեն մեղավոր է ճանաչել` դեռևս նախաքննության ընթացքում տվել խոստովանական ցուցմունքներ՝ այդ կերպով աջակցելով հանցագործության բացահայտմանը։ Այդ մասին է վկայում ամբաստանյալի` որպես մեղադրյալ, 2017 թվականի հուլիսի 31–ին տված ցուցմունքն ըստ էության հետևյալ բովանդակությամբ. «(…) [Պ]արզաբանվել է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242–րդ հոդվածի 2–րդ մասով ինձ առաջադրված մեղադրանքի էությունը, որն ինձ համար պարզ և հասկանալի է, առաջադրված մեղադրանքում ես ինձ լիովին մեղավոր եմ ճանաչում և զղջում եմ կատարվածի համար» (տե՛ս Գ/Թ–163)։
Դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալ Արշակ Հարությունյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ բացակայում են։
Դատարանն արձանագրում է նաև, որ որպես ամբաստանյալ Արշակ Սուրենի Հարությունյանն անձը բնութագրող տվյալ ենթակա է դիտարկման այն, որ ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնից 2017 թվականի օգոստոսի 8–ին ստացված թիվ 6/7- 2513 գրության համաձայն` ամբաստանյալը նախկինում դատապարտված չի եղել (տե՛ս Գ/Թ–10-11)։
13. Պատասխանելով սույն դատավճռի 10–րդ կետի «բ» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել, որ այն դեպքում, երբ հաստատված է համարվում անձի կողմից քրեական օրենքով արգելված հանցանքի կատարման փաստական հանգամանքը, ապա անհրաժեշտություն է առաջանում կյանքի կոչել քրեական իրավունքի հիմքում ընկած պատասխանատվության անխուսափելիության սկզբունքը (նպատակ ունենալով վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել հանցանք կատարած անձին և կանխել հետագա հանցագործությունների կատարումը` հանցավորի մոտ ձևավորելով իրավահպատակ վարքագիծ և ապահովելով նրա վերասոցիալականացումը հասարակությունում), բացառությամբ այն դեպքերի, երբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասում նախատեսված մեխանիզմների ուժով անձը կարող է ենթակա չլինել պատժի օրենքի ուժով (Ex lege):
Համադրելով վերոնշյալ դիրքորոշումը` ամբաստանյալ Արշակ Սուրենի Հարությունյանի կողմից ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման հաստատված փաստական հանգամանքի հետ, որն անզգուշությամբ առաջացրել է մարդու մահ, Դատարանն արձանագրում է, որ առկա է անհրաժեշտություն կատարված հանցանքի կապակցությամբ վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել Արշակ Հարությունյանին և կանխել հետագա հնարավոր հանցագործությունները` այդ կերպ նպաստելով ամբաստանյալի իրավահպատակ վարքագծի ձևավորմանը և նրա վերասոցիալականացմանը հասարակությունում։ Միևնույն ժամանակ, Դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործով ամբաստանյալի պատժի ենթակա չլինելու օրենքի ուժով նախատեսված հիմքերը բացակայում են։
Այսինքն, Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Արշակ Սուրենի Հարությունյանը ենթակա է պատժի` ճանապարհային երթևեկության կանոնները խախտելու համար, որն անզգուշությամբ առաջացրել է մարդու մահ։
14. Պատասխանելով սույն դատավճռի 10–րդ կետի «գ» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն` «Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները»:
(…)
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3–րդ հոդվածի համաձայն`
«(…)
6. Դատարանն արագացված կարգով դատական քննության արդյունքում մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ, որը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժի երկու երրորդը փոքր է տվյալ հանցագործության համար նախատեսված առավել մեղմ պատժից` ապա առավել մեղմ պատիժը։
(…)
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի տեսակները»:
Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Նարեկ Սարգսյանի վերաբերյալ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 գործով կայացված որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(...) [Պ]ատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են`
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերանշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
(…) [Պ]ատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ` ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները` ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ, ինչի վերաբերյալ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշման 39–րդ կետում հայտնել է հետևյալը.
«(…) Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից։ Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։ Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են։ Հետևաբար կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա։ Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից:
(…)
Այսպիսով, նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի հարցերի վերաբերյալ մանրամասն տե՛ս Գարուշ Մադաթյանի վերաբերյալ վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի ԵՇԴ/0029/01/08 որոշման 14-րդ կետը)։
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։
(…) Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն»։
15. Վերը վկայակոչված իրավական դիրքորոշումների հիման վրա` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել.
Սույն դատավճռում շարադրված իրավադրույթների, դրանց վերլուծության արդյունքում ձևավորված դատողությունների և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո գնահատելով ամբաստանյալ Արշակ Սուրենի Հարությունյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242–րդ հոդվածի 2–րդ մասով կատարած հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, հանցանքը կատարելուց հետո ամբաստանյալի դրսևորած վարքագիծը, դրանք համադրելով սույն դատավճռի 13-րդ կետում արձանագրված՝ նրա անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքի, պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայության պայմաններում՝ Դատարանը հանգում է այն հետևության, որ տվյալ դեպքում սանկցիայով նախատեսված հիմնական պատժատեսակի` ազատազրկման միջոցով հնարավոր է ապահովել պատժի նպատակների իրացվելիությունը:
Միևնույն ժամանակ, այդ նպատակների արդյունավետ իրագործման անհրաժեշտությունից ելնելով, ինչպես նաև հաշվի առնելով ամբաստանյալի կողմից կատարված հանցագործության բնույթը` Դատարանը գտնում է, որ ազատազրկում պատժատեսակին անհրաժեշտ է նաև միացնել տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկում լրացուցիչ պատժատեսակը։
Այսինքն` Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Արշակ Սուրենի Հարությունյանի նկատմամբ պատիժ պետք է նշանակել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242–րդ հոդվածի 2–րդ մասի սանկցիայով նախատեսված ազատազրկում պատժատեսակը, որին պետք է միացնել տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկում լրացուցիչ պատժատեսակը, արդյունքում Դատարանի համոզմամբ ապահովված կլինի պատժի նպատակների իրացվելիությունը։
16. Պատասխանելով սույն դատավճռի 10–րդ կետի «դ» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
Նկատի ունենալով ամբաստանյալ Արշակ Սուրենի Հարությունյանի կողմից քրեական օրենքով արգելված արարքի կատարման եղանակը, բնույթը, հանրային վտանգավորության և հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ անհրաժեշտ է կիրառել քրեաիրավական ներգործության միջոց, որն անմիջականորեն պետք է ներգործի ամբաստանյալի նկատմամբ` ունենալով կանխարգելիչ (պրևենտիվ) բնույթ, ապագայում համանման արարքների կատարումը բացառելու համար։
Այսինքն, Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Արշակ Սուրենի Հարությունյանը պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակվող պատիժը։
17. Անդրադառնալով այն իրավական հարցին, թե ի՞նչ է պետք անել քրեական գործով իրեղեն ապացույցները, Դատարանը գտնում է, որ որպես իրեղեն ապացույց ճանաչված և ՀՀ ՃՈ պահպանությանը թողնված «Միցուբիշի» մակնիշի 870 LO 67 հ/հ ավտոմեքենան պետք է հանձնել «Ժորժետ» ՍՊԸ-ին, որպես իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ տուժող Խաչիկ Մարտիրոսյանի արտաքին հագուստները և կոշիկները պետք է հանձնել տուժողի իրավահաջորդին, իսկ որպես իրեղեն ապացույց ճանաչված միկրոպրեպարատը պետք է ոչնչացնել սույն դատավճռին օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո։
Նկատի ունենալով, որ սույն քրեական գործով բացակայում է քաղաքացիական հայց և պատճառված վնաս` Դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360–րդ հոդվածում նախատեսված այդ հարցերին չի անդրադառնում։
Անդրադառնալով ամբաստանյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցին` Դատարանը գտնում է, որ մինչև սույն դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելն այն պետք է թողնել անփոփոխ` դատական ակտի հնարավոր բողոքարկման դեպքում ամբաստանյալի դատավարական պարտականությունների պատշաճ կատարումն ապահովելու համար:
Դատարանը նաև գտնում է, որ դատական ծախսերի հարցը պետք է համարել լուծված, քանի որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 168-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով նախատեսված դատական ծախսը բացակայում է, իսկ նշված հոդվածի նույն մասի 2-ից 8-րդ կետերով նախատեսված դատական ծախսերը, համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի 8-րդ մասի` ամբաստանյալից բռնագանձման ենթակա չեն:
Միևնույն ժամանակ, Դատարանն արձանագրում է, որ առկա չէ որևէ հիմք` ամբաստանյալի նկատմամբ հարկադիր բուժում կամ խնամակալություն նշանակելու համար, գործով բռնագանձման ենթակա գույք չկա:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 357-360-րդ, 365-րդ, 369-372-րդ, 375.3-375.4-րդ հոդվածներով` Դատարանը`

ՎՃՌԵՑ`

Արշակ Սուրենի Հարությունյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242–րդ հոդվածի 2–րդ մասով նախատեսված հանցագործություն կատարելու մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել ազատազրկում` 1 (մեկ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով՝ զրկելով նրան տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից 1 (մեկ) տարի 6 (վեց) ժամկետով։
Արշակ Սուրենի Հարությունյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված ստորագրությունը` չհեռանալու մասին, թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո որպես իրեղեն ապացույց ճանաչված և ՀՀ ՃՈ պահպանությանը թողնված «Միցուբիշի» մակնիշի 870 LO 67 հ/հ ավտոմեքենան հանձնել «Ժորժետ» ՍՊԸ-ին։
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո որպես իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ տուժող Խաչիկ Մարտիրոսյանի արտաքին հագուստները և կոշիկները հանձնել տուժողի իրավահաջորդին:
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո որպես իրեղեն ապացույց ճանաչված միկրոպրեպարատը ոչնչացնել:
Դատավճռի ծախսերի հարցը համարել լուծված։
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ քրեական վերաքննիչ դատարան հրապարակվելու օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում, բացառությամբ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395–րդ հոդվածի 1–ին կետով նախատեսված հիմքի։


ԴԱՏԱՎՈՐ` Ա.ՆԻԿՈՂՈՍՅԱՆ
Դատական գործ N: ԵԱՔԴ/0134/01/17
Արաբկիր Քանաքեռ-Զեյթուն
Նոր քրեական գործ
Երբ է գործը ստացվել 21-08-2017
Ինչ կարգով է գործը ստացվել Առաջին անգամ
Դատախազություն Երևան քաղաքի դատախազություն
Նախաքննական գործի համարը 60104417
Մեղադրական եզրակացության համառոտ բովանդակություն Արշակ Հարությունյանին մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա 31.03.2017թ․ «Միցուբիշի-Լանսեր» մակնիշի 870 ԼՕ 67 Հ/հ ավտոմեքենան վարել է Երևան քաղաքի Ռուբինյանց փողոցով՝ Դ․Անհաղթ փողոցի կողմից դեպի Պ․Սևակ փողոցի ուղղությամբ, ձախ եզրային գոտով, ձախ անվադողերը զույգ հոծ գծերից իր կողմից առաջին գծի վրայով։ Հանդիպակաց ուղղությամբ ընթացող ավտոմեքենայի լապտերների հեռահար լույսից շլանալու պահից սկսած՝ չի միացրել ավտոմեքենայի վթարային լուսային ազդանշանը և չփոխելով երթևեկության գոտին, ժամանակին կատարած արգելակումով չի կանգնեցրել ավտոմեքենան մինչև վրաերթի տեղին հասնելը, այլ՝ շլացած վիճակում շարունակել է երթևեկությունը, ինքն իրեն զրկելով վրաերթը կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից, ինչի հետևանքով ավտոմեքենայի առջևի ձախ մասով վրաերթի է ենթարկել իր ընթացքի ուղղությամբ ձախից դեպի աջ, հոծ գծի վրա գտնվող հետիոտն՝ Խաչիկ Մարտիրոսյանին և անզգուշությամբ պատճառել մահ։
Մեղադրյալ
Անձ
Անուն Արշակ
Ազգանուն Հարությունյան
Հայրանուն Սուրեն
Հասցե ---------------
Ծննդյան օր ---------------
Սոցիալական քարտ ---------------
Լրացուցիչ ինֆորմացիա Մեղադրյալ Ա․Հարությունյանի նույնականացման քարտը և վարորդական իրավունքի վկայականը կցված են քր․գործին։
Վիճակագրական տողի համարը 8.28
Չափահաս Այո
Մակագրել
Երբ 21-08-2017
Նախագահող դատավոր
Անուն Արսեն
Ազգանուն Նիկողոսյան
Ընդունվել է վարույթ
Երբ 22-08-2017
Ուղարկվել է հուշաթերթիկ/որոշումը 22-08-2017
Նշանակվել է դատական քննություն
Երբ 06-09-2017
Դատավարության կողմեր Մեղադրյալ
Դատավարության կողմեր Տուժողի իրավահաջորդ
Դատավարության կողմեր Մեղադրող
Դատավարության կողմեր
Անուն Արշակ
Ազգանուն Հարությունյան
Հասցե ---------------
Սեռ 0
Դատավարության կողմեր
Անուն Քնարիկ
Ազգանուն Մարտիրոսյան
Հասցե ---------------
Սեռ 0
Դատավարության կողմեր
Անուն Կ.
Ազգանուն Ստեփանյան
Հասցե ---------------
Սեռ 0
Ժամ 14:30
Նիստերի դահլիճի համարը 6
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
Երբ 19-09-2017
Ժամ 14:30
Նիստերի դահլիճի համարը 6
Նիստը Չի կայացել
Չկայացման պատճառը Դատական նիստը չի կայացել տուժողի ներկայացուցչի չներկայանալու պատճառով: Վերջինս նախապես այդ մասին դիմում էր ներկայացրել դատարան:
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
Երբ 22-09-2017
Ժամ 17:00
Նիստերի դահլիճի համարը 2
Նիստը Կայացել է
Կայացվել է դատավճիռ
Ամսաթիվ 22-09-2017
Մեղադրական
Մեղադրյալ
Անուն Արշակ
Ազգանուն Հարությունյան
Հասցե ---------------
Սեռ 0
Ամսաթիվ 22-09-2017
Առավել ծանր հանցագործության հոդված
Հիմնական պատիժ Որոշակի ժամկետով ազատազրկում
Լրացուցիչ պատիժ Որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործողությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկել
Դատական ակտ
Դատական ակտի բովանդակությունը ԵԱՔԴ/0134/01/17





ԴԱՏԱՎՃԻՌ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

22 սեպտեմբերի 2017թ. ք. Երևան

Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը (այսուհետ նաև՝ Դատարան),

Նախագահությամբ դատավոր` Ա. Նիկողոսյանի,
քարտուղարությամբ` Ե.Կարապետյանի,

մասնակցությամբ`
մեղադրող` Կ.Ստեփանյանի,
ամբաստանյալ` Ա.Հարությունյանի,
պաշտպան` Է.Բեգլարյանի,
տուժողի իրավահաջորդ` Ք.Մարտիրոսյանի,

դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի`
Արշակ Սուրենի Հարությունյանի (ծնված` 1949 թվականի նոյեմբերի 1–ին, Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, բարձրագույն կրթությամբ, չի աշխատում, ամուսնացած, նախկինում չդատված, բնակության վայրը՝ ք.Երևան, Աղբյուր Սերոբի 11/1 շենք, բն. 57 հասցե) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242–րդ հոդվածի 2–րդ մասով.


ՊԱՐԶԵՑ
Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. 2017 թվականի ապրիլի 9-ին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հարուցվել է թիվ 60104417 նախաքննական համարով քրեական գործը։
2017 թվականի ապրիլի 9-ին Խաչիկ Եզնիկի Մարտիրոսյանը ճանաչվել է տուժող։
2017 թվականի ապրիլի 12–ին Արշակ Սուրենի Հարությունյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել ստորագրությունը` չհեռանալու մասին։
2017 թվականի ապրիլի 19–ին Արշակ Սուրենի Հարությունյանը որպես մեղադրյալ է ներգրավվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով։
2017 թվականի մայիսի 16-ին Քնարիկ Եզնիկի Մարտիրոսյանը ճանաչվել է տուժողի իրավահաջորդ:
2017 թվականի հուլիսի 31-ին Արշակ Սուրենի Հարությունյանին նախկինում առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել է, և նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով:
2017 թվականի օգոստոսի 15–ին կազմվել է մեղադրական եզրակացությունը, որը հաստատվել է Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Կ.Ստեփանյանի կողմից։
2. Քրեական գործը ստացվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր եւ Քանաքեռ–Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանում 2017 թվականի օգոստոսի 21–ին։
Դատավորների միջև քրեական գործերի բաշխման էլեկտրոնային համակարգի միջոցով, քրեական գործը` թիվ ԵԱՔԴ/0134/01/17 համարի ներքո, մակագրվել և 2017 թվականի օգոստոսի 22–ին հանձնվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ–Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի դատավոր Ա.Նիկողոսյանին։ Նույն օրը կայացվել է քրեական գործը վարույթ ընդունելու մասին որոշում, իսկ 2017 թվականի սեպտեմբերի 6–ին` նշանակվել դատական քննության։
3. Արշակ Սուրենի Հարությունյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242–րդ հոդվածի 2–րդ մասով այն արարքի համար, որ 2017 թվականի մարտի 31–ին, ժամը 19:40–ի սահմաններում, «Միցուբիշի-Լանսեր» մակնիշի 870 LO 67 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան վարել է Երևան քաղաքի Ռուբինյանց փողոցով՝ Դավիթ Անհաղթ փողոցի կողմից դեպի Պարույր Սևակ փողոցի ուղղությամբ մոտ 40 կմ/ժամ արագությամբ, ձախ եզրային գոտով, ձախ անվադողերը զույգ հոծ գծերից իր կողմից առաջին գծի վրայով: Հասնելով Ռուբինյանց փողոցի թիվ 13 հասցեի դիմաց՝ թույլ է տվել ՀՀ կառավարության 2007 թվականի հունիսի 28-ի թիվ 955-Ն որոշմամբ հաստատված ՀՀ ճանապարհային երթևեկության կանոնների /ՃԵԿ/ հավելված №1 Ձև №2 «Ճանապարհային գծանշումներ» բաժնի 1.1 համարակալումն ունեցող հորիզոնական գծանշման և ՃԵԿ-ի 129 կետի պահանջներին հակասող գործողություններ, այն է՝ երթևեկությունը չի իրականացրել իր ընթացքի ուղղության երթևեկելի ուղեմասի սահմաններում՝ ավտոմեքենայի ձախակողմյան անիվներով երթևեկել է հանդիպակաց ուղեմասերը բաժանող զույգ հոծ գծանշումներից իր կողմի գծանշման վրայով, իսկ հանդիպակաց ուղղությամբ ընթացող ավտոմեքենայի լապտերների հեռահար լույսից շլանալու պահից սկսած՝ չի միացրել ավտոմեքենայի վթարային լուսային ազդանշանը և չփոխելով երթևեկության գոտին՝ ժամանակին կատարած արգելակումով չի կանգնեցրել ավտոմեքենան մինչև վրաերթի տեղին հասնելը, այլ շլացած վիճակում շարունակել է երթևեկությունը, ինքն իրեն զրկել է վրաերթը կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից, ինչի հետևանքով ավտոմեքենայի առջևի ձախ մասով վրաերթի է ենթարկել իր ընթացքի ուղղությամբ ձախից դեպի աջ, հոծ գծի վրա գտնվող հետիոտն Խաչիկ Եզնիկի Մարտիրոսյանին և անզգուշությամբ նրան մահ է պատճառել:
Արագացված դատական քննություն.
4. Մինչ դատաքննությունն սկսելն ամբաստանյալ Արշակ Հարությունյանը միջնորդեց դատական քննությունն անցկացնել արագացված կարգով` միաժամանակ հայտարարելով, որ միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, խորհրդակցել է Պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված դատաքննություն անցկացնելու բնույթն ու հետևանքները, առաջադրված մեղադրանքն իրեն պարզ և հասկանալի է, դրա հետ համաձայն է և ընդունում է այն ամբողջ ծավալով:
Դատական քննության ընթացքում Մեղադրողը հայտնեց, որ չի առարկում արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու դեմ։ Մեղադրողը որպես ամբաստանյալի անձը բնութագրող հանգամանքներ նշեց, որ ամբաստանյալը նախկինում դատապարտված չի եղել, մեծահասակ է, դեպքի վայրից չի հեռացել, հարբած վիճակում չի գտնվել:
Մեղադրողը նաև նշեց, որ ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքներ առկա չեն։ Մեղադրողը Դատարանից խնդրեց Ամբաստանյալին դատապարտել ազատազրկման 2 տարի ժամկետով և միաժամանակ վարորդական իրավունքից զրկել 1 տարի ժամկետով:
Դատական քննության ընթացքում Տուժողի իրավահաջորդը չառարկեց արագացված կարգով դատական քննության կարգ կիրառելու դեմ:
Դատական քննության ընթացքում Պաշտպանը նշեց, որ Ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքները բացակայում են։
Միևնույն ժամանակ, որպես Ամբաստանյալի անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ Պաշտպանը նշեց, որ ամբաստանյալը փորձել է հարթել և տուժողին նյութական աջակցություն է ցուցաբերել, տվել է ինքնախոստովանական ցուցմունքներ։ Պաշտպանը Դատարանին ներկայացրեց Ամբաստանյալի առողջության վերաբերյալ փաստաթուղթ (տե՛ս Գ/Թ–44)։
Պաշտպանը Դատարանից խնդրեց, որ Ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակվի նվազագույն պատժաչափ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70–րդ հոդվածի հիման վրա պատիժը պայմանականորեն չկիրառելով և սահմանելով փորձաշրջան։
Դատական քննության ընթացքում Ամբաստանյալը հայտնեց, որ միանում է իր Պաշտպանի դիրքորոշմանը, զղջում է իր կատարած արարքի համար, խնդրում է Դատարանից մեղմ պատիժ նշանակել։

Դատարանի իրավական վերլուծությունը և եզրահանգումը.
5. Լսելով Ամբաստանյալի դիրքորոշումն իրեն առաջադրված մեղադրանքի վերաբերյալ, հաշվի առնելով մինչև դատաքննությունը սկսվելն իր կամքով և Պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո ներկայացրած միջնորդությունն արագացված դատաքննություն կիրառելու վերաբերյալ, ինչպես նաև այդ կապակցությամբ Մեղադրողի և Տուժողի իրավահաջորդի ներկայացուցչի հայտնած դիրքորոշումը՝ Դատարանը գտնում է, որ սույն քրեական գործով անհրաժեշտ է անդրադառնալ հետևյալ իրավական հարցին. արդյո՞ք թիվ ԵԱՔԴ/0134/01/17 քրեական գործով` ըստ մեղադրանքի Արշակ Սուրենի Հարությունյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2–րդ մասով, առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1–րդ և 375.2–րդ հոդվածներով ամրագրված պայմանները` դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու համար։
6. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Եթե մեղադրողը մեղադրական եզրակացությունում չի առարկել արագացված կարգ կիրառելու դեմ, ապա ամբաստանյալը կամ մեղադրյալն իրեն առաջադրված մեղադրանքի հետ համաձայնվելու դեպքում իրավունք ունի միջնորդելու արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու մասին այն հանցագործություններով, որոնց համար Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքով նախատեսված պատիժը չի գերազանցում 10 տարի ժամկետով ազատազրկումը։
Մինչև դատաքննությունն սկսելը մեղադրողը դատարանի առաջարկությամբ կարող է իր դիրքորոշումը փոխել, թեպետ արագացված կարգ կիրառելու դեմ առարկել է մեղադրական եզրակացությունում։
2. Սույն հոդվածի առաջին մասով նախատեսված դեպքում դատարանը կիրառում է դատական քննության արագացված կարգ, եթե`
1) ամբաստանյալը գիտակցում է իր կողմից ներկայացված միջնորդության բնույթը և հետևանքները, և
2) միջնորդությունը ներկայացված է կամավոր, և
3) պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո, եթե ամբաստանյալն ունի այդպիսին։
3. Դատարանը, գտնելով, որ ամբաստանյալի կողմից միջնորդություն ներկայացնելիս չեն պահպանվել սույն հոդվածի առաջին կամ երկրորդ մասերով նախատեսված պայմանները, որոշում է ընդունում ընդհանուր կարգով դատաքննություն անցկացնելու մասին։
Դատարանը արագացված կարգ կիրառելու միջնորդությունը մերժում է նաև, եթե պարզում է, որ ամբաստանյալի արարքի իրավաբանական որակումը ճիշտ չէ։ (…) Ամբաստանյալի կամ մեղադրյալի անմեղսունակության առնչությամբ հիմնավոր կասկածների առկայության դեպքում դատարանը մերժում է արագացված կարգ կիրառելու միջնորդությունը՝ անցնելով ընդհանուր կարգով գործի քննությանը։
(…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի համաձայն`
«(…)
4. Հարցերի արդյունքում դատարանը, համոզվելով, որ առկա են սույն օրենսգրքի 375.1 հոդվածով նախատեսված պայմանները, որոշում է կայացնում արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին։ Հակառակ դեպքում դատական քննությունն իրականացվում է ընդհանուր կարգով։
5. Դատարանը արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելիս քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չի կատարում։ Սակայն ուսումնասիրում է ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները։
6. Դատարանն արագացված կարգով դատական քննության արդյունքում մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ, որը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժի երկու երրորդը փոքր է տվյալ հանցագործության համար նախատեսված առավել մեղմ պատժից` ապա առավել մեղմ պատիժը։
(…)
8. Սույն օրենսգրքի 168-րդ հոդվածի առաջին մասի 2-8-րդ կետերով նախատեսված դատական ծախսերն ամբաստանյալից ենթակա չեն բռնագանձման»։
7. ՀՀ սահմանադրական դատարանը 2010 թվականի դեկտեմբերի 28–ի թիվ ՍԴՈ-931 որոշման 6-րդ, 8-րդ և 11-րդ կետերում հայտնել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. «(…) Արագացված կարգով դատական քննությունը քրեական դատավարության ձև է, որն օրենքով սահմանված կարգով միտված է գործն առավել սեղմ ժամկետում և պարզեցված կանոններով լուծելուն։ Այս ինստիտուտի առանցքում «գործարքն» է քրեական դատավարության երկու կողմերի` մեղադրանքի և պաշտպանության կողմերի միջև, որի շրջանակներում մեղադրյալը համաձայնում է առաջադրված մեղադրանքին, ինչի դիմաց նրա համար երաշխավորվում է պատժի այնպիսի չափ, որը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժի երկու երրորդը փոքր է տվյալ հանցագործության համար նախատեսված առավել մեղմ պատժից` ապա առավել մեղմ պատիժ, ինչպես նաև ամբաստանյալն ազատվում է ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 168-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-8-րդ կետերով նախատեսված դատական ծախսերից։ Համաձայնելով արագացված դատաքննությանը` ամբաստանյալը նաև կամովին հրաժարվում է մի շարք սահմանադրաիրավական երաշխիքներից, այն է` անմեղության կանխավարկածի սկզբունք, գործի հրապարակային քննության և այլ իրավունքներ։ Մյուս կողմից` մեղադրողը հրաժարվում է մեղադրանքը պաշտպանելու իր գործառույթը լրիվ ծավալով իրականացնելուց` դրանով հնարավորություն ստանալով տնտեսել իր միջոցները, ինչպես նաև մեղադրյալին (ամբաստանյալին) խրախուսել համագործակցելու քրեական հետապնդման մարմինների հետ»։
ՀՀ սահմանադրական դատարանը միևնույն որոշման 6–րդ կետում անդրադարձել է նաև արագացված դատաքննության ինստիտուտի՝ որպես քրեական դատավարության տարբերակված վարույթի տեսակի, 1987 թվականին Եվրոպայի խորհրդի նախարարների կոմիտեի «Քրեական արդարադատության պարզեցման վերաբերյալ» թիվ R (87) 18 հանձնարարականում կատարված վերլուծությանը, որը Դատարանի համոզմամբ կիրառելի է նաև սույն գործի շրջանակներում` հաշվի առնելով, որ 2015 թվականի դեկտեմբերի 6–ի խմբագրությամբ ՀՀ Սահմանադրության 81–րդ հոդվածի պահանջն է ՀՀ Սահմանադրությամբ նախատեսված հիմնարար իրավունքների, այդ թվում անձի իրավունքների և ազատությունների արդյունավետ դատական պաշտպանության վերաբերյալ ՀՀ Սահմանադրությունում ամրագրված նորմերը մեկնաբանելիս հաշվի առնել Հայաստանի Հանրապետության վավերացրած՝ մարդու իրավունքների վերաբերյալ միջազգային պայմանագրերի հիման վրա գործող մարմինների պրակտիկան:
Ըստ վկայակոչված հանձնարարականի` արագացված դատաքննության ինստիտուտն ուղղված է քրեական արդարադատության համակարգի գործունեությունն արագացնելուն և պարզեցնելուն, մասնավորապես՝ ողջամիտ ժամկետում քրեական գործի լուծման վերաբերյալ միջազգային չափանիշները և պահանջներն ապահովելու պետության պարտավորությունն արդյունավետ իրականացնելուն, հանցագործությունների քննությունն իրականացնելիս հապաղումները վերացնելուն, որոնք կասկածի տակ են դնում քրեական օրենքի հեղինակությունը և ազդում արդարադատության պատշաճ իրականացման վրա, ինչպես նաև պետության քրեական քաղաքականության գերակա խնդիրներն արդյունավետ լուծելուն։
Որպես քննարկվող ինստիտուտի նպատակներ` հանձնարարականում նշված են, ի թիվս այլնի.
ա) դատավարական տնտեսումը, այսինքն` առանձին քրեական գործերով ժամանակի, միջոցների և ջանքերի կրճատումը` դրանք ավելի բարդ գործերի վարույթի համար օգտագործելու նպատակով,
բ) հանցագործության կատարման և պատժի նշանակման միջև ընկած ժամանակահատվածի կրճատումը, նպատակ ունենալով ուժեղացնել դատավարության և քրեական պատժի նախազգուշական ազդեցությունը,
գ) կողմերին հաշտեցնելը և այլն։
8. ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Տ.Քամալյանի վերաբերյալ ԵՇԴ/0097/01/09 գործով 2010 թվականի մարտի 26–ին կայացված որոշման 14–15–րդ, 18–19–րդ կետերում հայտնել է.
«(…) ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքը որևէ կանոն կամ ընթացակարգ չի սահմանում, որն ամրագրեր տուժող կողմի (այդ թվում` տուժողի, տուժողի ներկայացուցչի և օրինական ներկայացուցչի, տուժողի իրավահաջորդի) ներգրավվածությունը արագացված կարգի կիրառման հարցում։ Այլ կերպ` տուժող կողմից դիրքորոշումը հաշվի առնելու պահանջ ամրագրված չէ ո՛չ մեղադրողի համար` արագացված դատական քննության դեմ առարկելու կամ չառարկելու հարցը լուծելիս, և ո՛չ էլ դատարանի համար` արագացված դատական քննության անցնելու մասին որոշում կայացնելիս։
(…)
Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ «իր խախտված իրավունքները վերականգնելու (…) համար» սահմանադրական ձևակերպումը` որոշակիորեն վերաբերելի է նաև քրեական գործով տուժողին (նաև տուժողի իրավահաջորդին), քանի որ տուժողն այն անձն է, որի իրավունքները հանցագործությամբ խախտվում են։ Ընդ որում, տուժողի իրավաչափ շահերի շրջանակում է իրեն հասցված վնասի վերականգնումը, իրեն վնաս պատճառած արարքի հանգամանքների լրիվ բացահայտումը ու դրա ճիշտ քրեաիրավական որակումը, իր նկատմամբ հանցանք կատարած անձի դատապարտումը և արդարացի պատժի նշանակումը։ Այդ շահերի ապահովման երաշխիքներից է տուժողի իրավունքը, որպեսզի իր գործով դատական քննությունն ընթանա «արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ»
Տուժողի համար իր գործի «արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ» քննությունը, inter alia, ենթադրում է, որ
ա. Դատախազը (մեղադրողը) արագացված դատական քննության դեմ առարկելու կամ չառարկելու հարցը լուծելիս, պետք է հաշվի առնի տուժողի դիրքորոշումը` որպես մեղադրանքի կողմի սուբյեկտի (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 6-րդ հոդվածի 21-րդ կետ)։
բ. Դատարանը չի կարող անցնել դատական քննության արագացված կարգի ` առանց այդ հարցի կապակցությամբ տուժողի դիրքորոշումը պարզելու։
գ. Դատարանը կարող է դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու մասին մեղադրյալի միջնորդությունը մերժել, եթե դրա դեմ առարկում է տուժողը։ Այդ դեպքում դատարանը կայացնում է առանձին որոշում, որում պատճառաբանում է արագացված դատական քննության արդյունքում տուժողի օրինական շահերի վտանգման հանգամանքը։
Դատախազի (մեղադրողի) և դատարանի համար, սույն որոշման նախորդ կետի հիման վրա, համապատասխանաբար, դատական քննության արագացված կարգի դեմ առարկելու և ամբաստանյալի համապատասխան միջնորդությունը մերժելու հարցը լուծելիս տուժողի դիրքորոշումը պետք է վճռական նշանակություն ունենա մասնավորապես այն դեպքերում, երբ տուժողը `
ա. ողջամտորեն հիմնավորում է, որ իրեն հասցված վնասն ամբողջությամբ հատուցված չէ,
բ. փաստարկված առարկում է գործի փաստական հանգամանքների դեմ»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը թիվ ԵԿԴ/0209/01/10 քրեական գործով Շողակաթ Ամիրխանյանի և Գառնիկ Ֆարմանյանի վերաբերյալ 2011 թվականի փետրվարի 24–ին կայացված որոշման 24–րդ կետերում հայտնել է.
«(…) [Դ]ատական քննության արագացված կարգի կիրառման համար, ի թիվս այլոց, անհրաժեշտ են հետևյալ պայմանները.
1) ամբաստանյալը կամ մեղադրյալն իր միջնորդության մեջ հայտարարել է առաջադրված մեղադրանքի հետ համաձայն լինելու և արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու մասին,
2) ամբաստանյալը կամ մեղադրյալը գիտակցում է իր ներկայացրած միջնորդության բնույթն ու հետևանքները,
3) միջնորդությունը ներկայացված է կամավոր, պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.2-րդ հոդվածով նախատեսված ժամանակահատվածում, այն է՝ քրեական գործը դատարան ուղարկելու պահից մինչև դատաքննությունն սկսվելը,
4) մեղադրողը չի առարկում արագացված կարգ կիրառելու դեմ,
5) անձը մեղադրվում է այնպիսի հանցանք գործելու մեջ, որի համար նախատեսված պատիժը չի գերազանցում 10 տարի ժամկետով ազատազրկումը»:
9. Սույն դատավճռի 6–ից 8–րդ կետերում մատնանշված իրավական նորմերը, ՀՀ Սահմանադրական դատարանի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումները համադրելով սույն դատավճռի 3–ից 5–րդ կետերում նշված փաստական հանգամանքների հետ, Դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
ա) ամբաստանյալ Արշակ Հարությունյանն իր միջնորդության մեջ հայտարարել է առաջադրված մեղադրանքի հետ համաձայն լինելու և արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու մասին,
բ) ամբաստանյալ Արշակ Հարությունյանը գիտակցել է իր ներկայացրած միջնորդության բնույթն ու հետևանքները,
գ) միջնորդությունը ներկայացվել է կամավոր, պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.2–րդ հոդվածով նախատեսված ժամանակահատվածում, մինչև դատաքննությունը սկսվելը։
դ) մեղադրողը չի առարկել արագացված կարգ կիրառելու դեմ,
ե) Արշակ Հարությունյանը մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2–րդ մասով նախատեսված հանցանք գործելու մեջ, որի համար նախատեսված պատիժը չի գերազանցում 10 տարի ժամկետով ազատազրկումը։
Հաշվի առնելով «ա»–ից «ե» կետում շարադրված փաստական հանգամանքները, ինչպես նաև այն հանգամանքը, որ տուժողի իրավահաջորդի ներկայացուցիչը չի առարկել արագացված դատական քննություն կիրառելու դեմ և հաստատել Պաշտպանի կողմից դատական քննության ընթացքում ներկայացված ստացականի իսկությունը, Դատարանը գտնում է, որ առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1-րդ եւ 375.2-րդ հոդվածներով նախատեսված պայմանները արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին։
Հիմք ընդունելով վերոգրյալը` Դատարանը, գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չկատարելով, հանգում է այն հետևության, որ Արշակ Հարությունյանը մեղավորությամբ կատարել է սույն դատավճռի 3-րդ կետում արձանագրված` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2–րդ մասով իրեն մեղսագրվող արարքը։
10. Հաստատված համարելով ամբաստանյալ Արշակ Սուրենի Հարությունյանի մեղավորությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2–րդ մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ` Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ ամբաստանյալին մեղսագրվող արարքի համար պատժի նշանակման հետ կապված իրավական հարցերի հետևյալ խմբին.
ա) ապացուցված է արդյո՞ք Արշակ Սուրենի Հարությունյանի պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների առկայությունը.
բ) ենթակա է արդյո՞ք պատժի Արշակ Սուրենի Հարությունյանն իր կատարած հանցանքի համար.
գ) ի՞նչ պատիժ պետք է նշանակվի Արշակ Սուրենի Հարությունյանի նկատմամբ.
դ) Արշակ Հարությունյանն արդյո՞ք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը։
11. Պատասխանելով սույն դատավճռի 11–րդ կետի «ա» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61–րդ հոդվածի համաձայն`
«(…)
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:
(…)»
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մասն ամրագրում է պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների ոչ սպառիչ ցանկը, այն է`
« (…)
9) մեղայականով ներկայանալը, հանցագործությունը բացահայտելուն, հանցագործության մյուս մասնակիցներին մերկացնելուն, հանցագործությամբ ձեռք բերված գույքը որոնելուն աջակցելը
10) հանցագործությունից անմիջապես հետո տուժողին բժշկական կամ այլ օգնություն ցույց տալը, հանցագործությամբ պատճառված գույքային եւ բարոյական վնասը կամովին հատուցելը կամ վերացնելը, տուժողին պատճառված վնասը հարթելուն ուղղված այլ գործողությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 63-րդ հոդվածը սահմանում է պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների սպառիչ ցանկը:
Այսպես, այդ հոդվածի 3-րդ և 4-րդ մասերի համաձայն`
«3. Պատիժ նշանակելիս դատարանը չի կարող հաշվի առնել սույն հոդվածի առաջին մասով չնախատեսված այլ հանգամանքներ:
4. Եթե սույն հոդվածի առաջին մասում նշված որևէ հանգամանք սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածով նախատեսված է որպես հանցագործության հատկանիշ, ապա դա չի կարող կրկին հաշվի առնվել որպես պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանք»:
12. Նախորդ կետում վկայակոչված իրավադրույթները համադրելով սույն դատավճռում արձանագրված փաստական տվյալների հետ` Դատարանը որպես ամբաստանյալ Արշակ Հարությունյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտարկում այն, որ առաջադրված մեղադրանքում ամբաստանյալն իրեն մեղավոր է ճանաչել` դեռևս նախաքննության ընթացքում տվել խոստովանական ցուցմունքներ՝ այդ կերպով աջակցելով հանցագործության բացահայտմանը։ Այդ մասին է վկայում ամբաստանյալի` որպես մեղադրյալ, 2017 թվականի հուլիսի 31–ին տված ցուցմունքն ըստ էության հետևյալ բովանդակությամբ. «(…) [Պ]արզաբանվել է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242–րդ հոդվածի 2–րդ մասով ինձ առաջադրված մեղադրանքի էությունը, որն ինձ համար պարզ և հասկանալի է, առաջադրված մեղադրանքում ես ինձ լիովին մեղավոր եմ ճանաչում և զղջում եմ կատարվածի համար» (տե՛ս Գ/Թ–163)։
Դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալ Արշակ Հարությունյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ բացակայում են։
Դատարանն արձանագրում է նաև, որ որպես ամբաստանյալ Արշակ Սուրենի Հարությունյանն անձը բնութագրող տվյալ ենթակա է դիտարկման այն, որ ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնից 2017 թվականի օգոստոսի 8–ին ստացված թիվ 6/7- 2513 գրության համաձայն` ամբաստանյալը նախկինում դատապարտված չի եղել (տե՛ս Գ/Թ–10-11)։
13. Պատասխանելով սույն դատավճռի 10–րդ կետի «բ» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել, որ այն դեպքում, երբ հաստատված է համարվում անձի կողմից քրեական օրենքով արգելված հանցանքի կատարման փաստական հանգամանքը, ապա անհրաժեշտություն է առաջանում կյանքի կոչել քրեական իրավունքի հիմքում ընկած պատասխանատվության անխուսափելիության սկզբունքը (նպատակ ունենալով վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել հանցանք կատարած անձին և կանխել հետագա հանցագործությունների կատարումը` հանցավորի մոտ ձևավորելով իրավահպատակ վարքագիծ և ապահովելով նրա վերասոցիալականացումը հասարակությունում), բացառությամբ այն դեպքերի, երբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասում նախատեսված մեխանիզմների ուժով անձը կարող է ենթակա չլինել պատժի օրենքի ուժով (Ex lege):
Համադրելով վերոնշյալ դիրքորոշումը` ամբաստանյալ Արշակ Սուրենի Հարությունյանի կողմից ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման հաստատված փաստական հանգամանքի հետ, որն անզգուշությամբ առաջացրել է մարդու մահ, Դատարանն արձանագրում է, որ առկա է անհրաժեշտություն կատարված հանցանքի կապակցությամբ վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել Արշակ Հարությունյանին և կանխել հետագա հնարավոր հանցագործությունները` այդ կերպ նպաստելով ամբաստանյալի իրավահպատակ վարքագծի ձևավորմանը և նրա վերասոցիալականացմանը հասարակությունում։ Միևնույն ժամանակ, Դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործով ամբաստանյալի պատժի ենթակա չլինելու օրենքի ուժով նախատեսված հիմքերը բացակայում են։
Այսինքն, Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Արշակ Սուրենի Հարությունյանը ենթակա է պատժի` ճանապարհային երթևեկության կանոնները խախտելու համար, որն անզգուշությամբ առաջացրել է մարդու մահ։
14. Պատասխանելով սույն դատավճռի 10–րդ կետի «գ» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն` «Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները»:
(…)
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3–րդ հոդվածի համաձայն`
«(…)
6. Դատարանն արագացված կարգով դատական քննության արդյունքում մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ, որը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժի երկու երրորդը փոքր է տվյալ հանցագործության համար նախատեսված առավել մեղմ պատժից` ապա առավել մեղմ պատիժը։
(…)
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի տեսակները»:
Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Նարեկ Սարգսյանի վերաբերյալ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 գործով կայացված որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(...) [Պ]ատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են`
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերանշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
(…) [Պ]ատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ` ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները` ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ, ինչի վերաբերյալ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշման 39–րդ կետում հայտնել է հետևյալը.
«(…) Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից։ Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։ Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են։ Հետևաբար կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա։ Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից:
(…)
Այսպիսով, նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի հարցերի վերաբերյալ մանրամասն տե՛ս Գարուշ Մադաթյանի վերաբերյալ վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի ԵՇԴ/0029/01/08 որոշման 14-րդ կետը)։
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։
(…) Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն»։
15. Վերը վկայակոչված իրավական դիրքորոշումների հիման վրա` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել.
Սույն դատավճռում շարադրված իրավադրույթների, դրանց վերլուծության արդյունքում ձևավորված դատողությունների և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո գնահատելով ամբաստանյալ Արշակ Սուրենի Հարությունյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242–րդ հոդվածի 2–րդ մասով կատարած հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, հանցանքը կատարելուց հետո ամբաստանյալի դրսևորած վարքագիծը, դրանք համադրելով սույն դատավճռի 13-րդ կետում արձանագրված՝ նրա անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքի, պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայության պայմաններում՝ Դատարանը հանգում է այն հետևության, որ տվյալ դեպքում սանկցիայով նախատեսված հիմնական պատժատեսակի` ազատազրկման միջոցով հնարավոր է ապահովել պատժի նպատակների իրացվելիությունը:
Միևնույն ժամանակ, այդ նպատակների արդյունավետ իրագործման անհրաժեշտությունից ելնելով, ինչպես նաև հաշվի առնելով ամբաստանյալի կողմից կատարված հանցագործության բնույթը` Դատարանը գտնում է, որ ազատազրկում պատժատեսակին անհրաժեշտ է նաև միացնել տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկում լրացուցիչ պատժատեսակը։
Այսինքն` Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Արշակ Սուրենի Հարությունյանի նկատմամբ պատիժ պետք է նշանակել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242–րդ հոդվածի 2–րդ մասի սանկցիայով նախատեսված ազատազրկում պատժատեսակը, որին պետք է միացնել տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկում լրացուցիչ պատժատեսակը, արդյունքում Դատարանի համոզմամբ ապահովված կլինի պատժի նպատակների իրացվելիությունը։
16. Պատասխանելով սույն դատավճռի 10–րդ կետի «դ» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
Նկատի ունենալով ամբաստանյալ Արշակ Սուրենի Հարությունյանի կողմից քրեական օրենքով արգելված արարքի կատարման եղանակը, բնույթը, հանրային վտանգավորության և հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ անհրաժեշտ է կիրառել քրեաիրավական ներգործության միջոց, որն անմիջականորեն պետք է ներգործի ամբաստանյալի նկատմամբ` ունենալով կանխարգելիչ (պրևենտիվ) բնույթ, ապագայում համանման արարքների կատարումը բացառելու համար։
Այսինքն, Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Արշակ Սուրենի Հարությունյանը պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակվող պատիժը։
17. Անդրադառնալով այն իրավական հարցին, թե ի՞նչ է պետք անել քրեական գործով իրեղեն ապացույցները, Դատարանը գտնում է, որ որպես իրեղեն ապացույց ճանաչված և ՀՀ ՃՈ պահպանությանը թողնված «Միցուբիշի» մակնիշի 870 LO 67 հ/հ ավտոմեքենան պետք է հանձնել «Ժորժետ» ՍՊԸ-ին, որպես իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ տուժող Խաչիկ Մարտիրոսյանի արտաքին հագուստները և կոշիկները պետք է հանձնել տուժողի իրավահաջորդին, իսկ որպես իրեղեն ապացույց ճանաչված միկրոպրեպարատը պետք է ոչնչացնել սույն դատավճռին օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո։
Նկատի ունենալով, որ սույն քրեական գործով բացակայում է քաղաքացիական հայց և պատճառված վնաս` Դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360–րդ հոդվածում նախատեսված այդ հարցերին չի անդրադառնում։
Անդրադառնալով ամբաստանյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցին` Դատարանը գտնում է, որ մինչև սույն դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելն այն պետք է թողնել անփոփոխ` դատական ակտի հնարավոր բողոքարկման դեպքում ամբաստանյալի դատավարական պարտականությունների պատշաճ կատարումն ապահովելու համար:
Դատարանը նաև գտնում է, որ դատական ծախսերի հարցը պետք է համարել լուծված, քանի որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 168-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով նախատեսված դատական ծախսը բացակայում է, իսկ նշված հոդվածի նույն մասի 2-ից 8-րդ կետերով նախատեսված դատական ծախսերը, համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի 8-րդ մասի` ամբաստանյալից բռնագանձման ենթակա չեն:
Միևնույն ժամանակ, Դատարանն արձանագրում է, որ առկա չէ որևէ հիմք` ամբաստանյալի նկատմամբ հարկադիր բուժում կամ խնամակալություն նշանակելու համար, գործով բռնագանձման ենթակա գույք չկա:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 357-360-րդ, 365-րդ, 369-372-րդ, 375.3-375.4-րդ հոդվածներով` Դատարանը`

ՎՃՌԵՑ`

Արշակ Սուրենի Հարությունյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242–րդ հոդվածի 2–րդ մասով նախատեսված հանցագործություն կատարելու մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել ազատազրկում` 1 (մեկ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով՝ զրկելով նրան տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից 1 (մեկ) տարի 6 (վեց) ժամկետով։
Արշակ Սուրենի Հարությունյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված ստորագրությունը` չհեռանալու մասին, թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո որպես իրեղեն ապացույց ճանաչված և ՀՀ ՃՈ պահպանությանը թողնված «Միցուբիշի» մակնիշի 870 LO 67 հ/հ ավտոմեքենան հանձնել «Ժորժետ» ՍՊԸ-ին։
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո որպես իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ տուժող Խաչիկ Մարտիրոսյանի արտաքին հագուստները և կոշիկները հանձնել տուժողի իրավահաջորդին:
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո որպես իրեղեն ապացույց ճանաչված միկրոպրեպարատը ոչնչացնել:
Դատավճռի ծախսերի հարցը համարել լուծված։
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ քրեական վերաքննիչ դատարան հրապարակվելու օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում, բացառությամբ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395–րդ հոդվածի 1–ին կետով նախատեսված հիմքի։


ԴԱՏԱՎՈՐ` Ա.ՆԻԿՈՂՈՍՅԱՆ
Դատական ակտի ամսաթիվը 22-09-2017
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
Գործը հանձնվել է գրասենյակ 19-10-2017
Էջերի քանակ 2 հատոր` 191 թերթ, 66 թերթ
Գործը հանձնվել է դատարանի արխիվ
Ամսաթիվ 19-10-2017
Էջերի քանակը 190, 66
Բողոքարկվել է
Բողոքարկվել է Ըստ էության լուծող դատական ակտը
Ամսաթիվ 17-10-2017
Գործն ուղարկվել է
Գործը ուղարկվել է 19-10-2017
Էջերի քանակը 190, 66
ՈՒր(դատարան) Քրեական վերաքննիչ
Ելքի գրության համարը Ե-20944/17
Գործը ստացվել է փոփոխվելուց հետո
Ամսաթիվ 26-01-2018
Դատավճռի, որոշման կատարում
Ամսաթիվ 26-01-2018
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
Գործը հանձնվել է գրասենյակ 19-02-2018
Էջերի քանակ 2 հատոր` 1-ինը` 191 թերթից, 2-րդը` 161 թերթից:
Գործը հանձնվել է դատարանի արխիվ
Ամսաթիվ 20-02-2018
Էջերի քանակը 2 հատոր` 1-ինը` 191 թերթից, 2-րդը` 161 թերթից:
Դատական գործ N: ԵԱՔԴ/0134/01/17
Քրեական վերաքննիչ
Ստացվել է վերաքննիչ բողոք
Ամսաթիվ 16-10-2017
Ամսաթիվ 16-10-2017
Բողոքը բերող անձը
Անուն Տիգրան
Ազգանուն Ղազարյան
Հասցե ---------------
Սեռ 0
Բողոքի բովանդակությունը Արշակ Հարությունյան
Բեկանել Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի` Արշակ Սուրենի Հարությունյանի /ՀՀ քր. օր-ի 242 հոդ. 2-րդ մասով - ազատազրկում 1 տարի 6 ամիս ժամկետով`զրկելով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից 1 տարի 6 ամիս ժամկետով / վերաբերյալ 22.09.2017թ. դատավճիռը , ամբաստանյալ Արշակ Սուրենի Հարությունյանի նկատմամբ նշանակել ավելի մեղմ պատիժ , իսկ նշանակված պատիժը ՀՀ քր.օր. 70-րդ հոդվածի հիման վրա պայմանականորեն չկիրառել` սահմանելով փորձաշրջան :
Բողոքի ստացման կարգը Առձեռն հանձնվել է գրասենյակ
Չափահաս Այո
Գործը ստացվել է
Գործի ստացման ամսաթիվ 23-10-2017
Գործը ստացվել է Արաբկիր Քանաքեռ-Զեյթուն
Գործն ըստ էության լուծող դատական ակտի դեմ
Ըստ էության լուծող դատական ակտեր Դատավճիռ (արդարացման/մեղադրական)
Մակագրել
Ամսաթիվ 23-10-2017
Նախագահող դատավոր
Անուն Ռուզաննա
Ազգանուն Բարսեղյան
Դատավոր
Անուն Արմեն
Ազգանուն Դանիելյան
Դատավոր
Անուն Մխիթար
Ազգանուն Պապոյան
Ընդունվել է վարույթ
Ամսաթիվ 24-10-2017
Նշանակվել է դատական քննություն
Երբ 08-11-2017
Ժամ 14:00
Նիստերի դահլիճի համարը 1
Նիստը Չի կայացվել
Նշանակվել է դատական քննություն
Երբ 29-11-2017
Ժամ 14:00
Նիստերի դահլիճի համարը 1
Նիստը Կայացվել է
Վերաքննիչ բողոքը բավարարվել է ամբողջությամբ
Ամսաթիվ 29-11-2017
Ստորադաս դատարանի դատական ակտը բեկանվել է Դատական ակտը բեկանվել է մասնակի եվ փոփոխվել
Ամբաստանյալ
Անուն Արծակ
Ազգանուն Հարությունյան
Հասցե ---------------
Սեռ 0
Քր. դատ. օր. հոդված
Քր. օր. հոդված
Դատական ակտ
Դատական ակտ ԵԱՔԴ/0134/01/17
Ո Ր Ո Շ Ո Ւ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ
(այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան) ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ`

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ռ. ԲԱՐՍԵՂՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ա. ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ
Մ. ՊԱՊՈՅԱՆ

ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Ա. ՋՈՒԼՀԱԿՅԱՆԻ

մասնակցությամբ`

ԴԱՏԱԽԱԶ` Կ. ՍՏԵՓԱՆՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆ` Տ. ՂԱԶԱՐՅԱՆԻ
ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼ` Ա. ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆԻ

2017 թվականի նոյեմբերի 29-ին Երևան քաղաքում

դռնբաց դատական նիստում վճռաբեկության կանոններով քննության առնելով ամբաստանյալ Արշակ Սուրենի Հարությունյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի (այսուհետև` Առաջին ատյանի դատարան) 2017 թվականի սեպտեմբերի 22-ի դատավճռի դեմ ամբաստանյալ Արշակ Հարությունյանի պաշտպան Տիգրան Ղազարյանի վերաքննիչ բողոքը`

ՊԱՐԶԵՑ

1.Գործի դատավարական նախապատմությունը

2017 թվականի ապրիլի 09-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՀԿԳ քննիչ Գ. Հարությունյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հարուցվել է թիվ 60104417 քրեական գործը և ընդունել վարույթ:
2017 թվականի ապրիլի 12-ի որոշմամբ` թիվ 60104417 քրեական գործով կասկածյալ Արշակ Սուրենի Հարությունյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառվել է ստորագրություն չհեռանալու մասին:
Նախաքննության մարմնի 2017 թվականի ապրիլի 19-ի որոշմամբ Արշակ Սուրենի Հարությունյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ` վերջինիս մեղադրանք առաջադրելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով:
2017 թվականի հուլիսի 31-ի որոշմամբ` Արշակ Սուրենի Հարությունյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել և նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով` մեղադրանքի մեջ ընդգրկելով վերջինիս կողմից ՃԵԿ-ի հավելված №1 Ձև №2 <<Ճանապարհային գծանշումներ>> բաժնի 1.1 համարակալումն ունեցող հորիզոնական գծանշման և ՃԵԿ-ի 129 կետի վերոհիշյալ պահանջներին հակասող գործողություններ կատարելու հանգամանքը:
Նախաքննության մարմնի 2017 թվականի հուլիսի 31-ի որոշմամբ Արշակ Սուրենի Հարությունյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ` վերջինիս մեղադրանք առաջադրելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով:
2017 թվականի օգոստոսի 18-ին թիվ 60104417 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Արշակ Սուրենի Հարությունյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, մեղադրական եզրակացությամբ` ուղարկվել է Առաջին ատյանի դատարան, իսկ 2017 թվականի օգոստոսի 22-ին` ընդունվել նույն դատարանի դատավոր Ա. Նիկողոսյանի վարույթ:
Առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի սեպտեմբերի 22-ի դատավճռով (քրեական գործը քննվել է արագացված դատական կարգով)` Արշակ Սուրենի Հարությունյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242–րդ հոդվածի 2–րդ մասով նախատեսված հանցագործություն կատարելու մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակվել ազատազրկում` 1 (մեկ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով՝ զրկելով նրան տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից 1 (մեկ) տարի 6 (վեց) ժամկետով։
Արշակ Սուրենի Հարությունյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված ստորագրությունը` չհեռանալու մասին, թողնվել է անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Վճռվել է նաև`
<<Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո որպես իրեղեն ապացույց ճանաչված և ՀՀ ՃՈ պահպանությանը թողնված «Միցուբիշի» մակնիշի 870 LO 67 հ/հ ավտոմեքենան հանձնել «Ժորժետ» ՍՊԸ-ին։
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո որպես իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ տուժող Խաչիկ Մարտիրոսյանի արտաքին հագուստները և կոշիկները հանձնել տուժողի իրավահաջորդին:
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո որպես իրեղեն ապացույց ճանաչված միկրոպրեպարատը ոչնչացնել:
Դատավճռի ծախսերի հարցը համարել լուծված>>։
Առաջին ատյանի դատարանի վերոնշյալ դատավճռի դեմ 2017 թվականի հոկտեմբերի 16-ին վերաքննիչ բողոք է ներկայացրել ամբաստանյալ Արշակ Հարությունյանի պաշտպան Տիգրան Ղազարյանը:
Թիվ ԵԱՔԴ/0134/01/17 քրեական գործը Վերաքննիչ դատարան է ստացվել 2016 թվականի հոկտեմբերի 23-ին:
Վերաքննիչ դատարանի 2017 թվականի հոկտեմբերի 24-ի որոշմամբ ամբաստանյալ Արշակ Հարությունյանի պաշտպան Տիգրան Ղազարյանի վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Արշակ Սուրենի Հարությունյանի`ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, Վերաքննիչ դատարանի դռնբաց դատական նիստում քննության է նշանակվել Վճռաբեկության կանոններով:
Վերաքննիչ բողոքների գրավոր պատասխան չի ներկայացվել:

2. Գործի փաստական հանգամանքները

Նախաքննական մարմնի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով Արշակ Սուրենի Հարությունյանին մեղադրանք է առաջադրվել և Առաջին ատյանի դատարանը հաստատված է համարել, որ նա 2017 թվականի մարտի 31-ին՝ ժամը 19:40-ի սահմաններում, «Միցուբիշի-Լանսեր» մակնիշի 870 LO 67 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան վարել է Երևան քաղաքի Ռուբինյանց փողոցով՝ Դավիթ Անհաղթ փողոցի կողմից դեպի Պարույր Սևակ փողոցի ուղղությամբ մոտ 40 կմ/ժամ արագությամբ, ձախ եզրային գոտով, ձախ անվադողերը զույգ հոծ գծերից իր կողմից առաջին գծի վրայով: Հասնելով Ռուբինյանց փողոցի թիվ 13 հասցեի դիմաց՝ թույլ է տվել ՀՀ կառավարության 2007 թվականի հունիսի 28-ի թիվ 955-Ն որոշմամբ հաստատված ՀՀ ճանապարհային երթևեկության կանոնների /ՃԵԿ/ հավելված №1 Ձև №2 «Ճանապարհային գծանշումներ» բաժնի 1.1 համարակալումն ունեցող հորիզոնական գծանշման և ՃԵԿ-ի 129 կետի պահանջներին հակասող գործողություններ, այն է՝ երթևեկությունը չի իրականացրել իր ընթացքի ուղղության երթևեկելի ուղեմասի սահմաններում՝ ավտոմեքենայի ձախակողմյան անիվներով երթևեկել է հանդիպակաց ուղեմասերը բաժանող զույգ հոծ գծանշումներից իր կողմի գծանշման վրայով, իսկ հանդիպակաց ուղղությամբ ընթացող ավտոմեքենայի լապտերների հեռահար լույսից շլանալու պահից սկսած՝ չի միացրել ավտոմեքենայի վթարային լուսային ազդանշանը և չփոխելով երթևեկության գոտին՝ ժամանակին կատարած արգելակումով չի կանգնեցրել ավտոմեքենան մինչև վրաերթի տեղին հասնելը, այլ շլացած վիճակում շարունակել է երթևեկությունը, ինքն իրեն զրկել է վրաերթը կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից, ինչի հետևանքով ավտոմեքենայի առջևի ձախ մասով վրաերթի է ենթարկել իր ընթացքի ուղղությամբ ձախից դեպի աջ, հոծ գծի վրա գտնվող հետիոտն Խաչիկ Եզնիկի Մարտիրոսյանին և անզգուշությամբ նրան մահ է պատճառել:

3. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները, պահանջը

Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
Բողոքաբերը գտել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը խախտել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 62-րդ, 63-րդ, 70-րդ հոդվածների պահանջները, մասնավորապես Արշակ Հարությունյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի հիման վրա պետք է պայմանականորեն չկիրառվեր և սահմանվեր փորձաշրջան, ինչպես նաև նշանակվեր ավելի մեղմ պատիժ:
Մեջբերելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ և 70-րդ հոդվածների դրույթները, Վճռաբեկ դատարանի մի շարք նախադեպային որոշումներ, անդրադառնալով գործի փաստական հանգամանքներին` բողոքի հեղինակը նշել է, որ ամբաստանյալ Արշակ Հարությունյանը, գտնվելով հանդիպակաց ավտոմեքենայի հեռահար լույսից շլացած վիճակում, երթևեկության ժամանակ օբյեկտիվորեն չի նկատել հետիոտնին և միայն վերջին պահին է նկատել նրան, երբ արդեն հնարավորություն չի ունեցել մանևրելու կամ արզելակելու։ Ամբաստանյալն այդ պահին տրանսպորտային միջոցը վարել է ընդամենը 40 կմ/ժ արագությամբ։
Բացի այդ, դեպքի ժամանակ փողոցում եղել է մութ, որպիսի հանգամանքը նույնպես որոշակի չափով իր ազդեցությունն է ունեցել վարորդի տեսանելիության վրա մինչև հանդիպակաց ուղղությամբ երթևեկող տրանսպորտային միջոցի հեռահար լույսերից շլանալը։ Նշվածը հաշվի է առնվել նաև գործով դատաավտոտեխնիկական փորձաքննության կատարման ժամանակ և ամրագրվել փորձագետի եզրակացության մեջ։
Բողոքաբերը գտել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը բավարար չափով վերլուծության չի ենթարկել գործով առկա հանգամանքները և չի պարզել կատարվածի նկատմամբ ամբաստանյալ Արշակ Հարությունյանի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը։ Մինչդեռ, գործով առկա հանգամանքներն ավելի քան բավարար են փաստելու, որ ամբաստանյալի կողմից ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումը թույլ է տրվել անգիտակցաբար, իսկ առաջացած հետևանքների նկատմամբ վերջինիս դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքն արտահայտվել է անզգուշության՝ անփութությանն ձևով, այն է՝ ամբաստանյալը չի նախատեսել իր արարքի արդյունքում ծանր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, հետևաբար չի գիտակցել նաև իր կողմից տվյալ իրադրությունում թույլ տրված խախտման վտանգավորությունը՝ միևնույն ժամանակ ունենալով դրա հնարավորությունը։
Ասվածը վկայում է հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության նվազ վտանգավորության աստիճանի մասին։
Առաջին ատյանի դատարանը վերլուծության չի ենթարկել և որևէ գնահատական չի տվել թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթին։
Ինչպես երևում է Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 10-րդ գլխի ուսումնասիրությունից ամբաստանյալի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումն իր բնույթով «կոպիտ» չէ, որպիսի հանգամանքը ևս վկայում է հանցավորի հանրության համար նվազ վտանգավորության աստիճանի մասին:
Առաջին ատյանի դատարանը պատշաճ գնահատման չի արժանացրել նաև ամբաստանյալի հանցագործության բնույթին ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանին, նրա անձը բնութագրող տվյալներին, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներին և հետհանցավոր վարքագծին։
Ամբաստանյալը նախկինում դատապարտված չի եղել, ծնվել է 1949 թվականի նոյեմբերի 1-ին, 68 տարեկան է, թոշակառու, ունի բարձրազույն կրթություն, ամուսնացած է, բնութագրվում է դրական, տառապում է հիվանդություններով և ունի բուժման կարիք, ինչ վերաբերում է իրեն վերագրվող արարքին, ապա նա ամբողջությամբ ընդունել է իրեն առաջադրված մեղադրանքը, զղջացել է կատարած արարքի համար, օժանդակել է գործի քննությանը թե նախաքննության փուլում և թե դատական քննության ընթացքում, մասնավորապես միջնորդություն է ներկայացրել արագացված կարգ կիրառելու վերաբերյալ, հարթել է տուժողին պատճառված վնասը, մասնավորապես` կատարել է համապատասխան ծախսերը կապված տուժողի հուղարկավորության հետ, տուժողի իրավահաջորդը չունի որևէ բողոք, քաղաքացիական հայց։
Արշակ Հարությունյանի կինը ևս թոշակառու է, 63 տարեկան, տառապում է խլությամբ, զարկերակային հիպերտենզիայի 2-րդ աստիճանով, լեղաքարային և այլ հիվանդություններով:
Կատարված արարքի և վրա հասած հետևանքների միջև առկա է պատճառահետևանքային կապ, ինչը հիմնավորվել է դատաբժշկական փորձաքննության եզրակացությամբ, այնուամենայնիվ այդ հանգամանքը պատիժ նշանակելիս և դրա կրելու հարցը լուծելիս պետք է հաշվի առնվի գործով առկա մյուս հանգամանքների հետ միասին, որոնք կվկայեն թե հանցավորի և թե կատարված արարքի վտանգավորության աստիճանի մասին։ Այս տեսանկյունից ղեկավարվելով վերոնշյալ իրավական նորմերով և ղրանց վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումներով, բողոքաբերը գտել է, որ թույլ տրված ՃԵԿ խախտման, դրանց և առաջացած հետևանքների նկատմամբ ամբաստանյալի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքի, վերջինիս պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների առկայության և պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայության, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների, ինչպես նաև հետհանցավոր վարքագծի գնահատմամբ` հաշվի առնելով նաև տուժողի իրավահաջորդի դիրքորոշումը՝ ամբաստանյալի նկատմամբ որևէ պահանջ չունենալը` կապահովվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ամրագրված պատժի նպատակների ի կատար ածումը նաև ամբաստանյալի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով և ավելի մեղմ պատիժ նշանակելու դեպքում։
Առաջին ատյանի դատարանը, ամբաստանյալ Արշակ Հարությունյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի հիման վրա նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցը լուծելիս, հաշվի չի առել ամբաստանյալի կողմից պատճառված վնասի հատուցման հանգամանքը. մասնավորապես այն, որ հոգացել է տուժողի հուղարկավորության հետ կապված ծախսերը, տուժողի իրավահաջորդի կողմից որևէ բողոք և քաղաքացիական հայց չունենալու հանգամանքը: Անտեսել է ամբաստանյալ Արշակ Հարությունյանի մեծահասակ (68 տարեկան), թոշակառու լինելը և ծանր հիվանդություններով տառապելը, ամբաստանյալի ընտանեկան դրությունը, մասնավորապես այն, որ կինը` Լիլյան ևս մեծահասակ է, թոշակառու, տառապում՝ է ծանր հիվանդությամբ: Հաշվի չի առել ամբաստանյալի հոգեբանական վերաբերմունքը կատարված արարքի նկատմամբ, մասնավորապես այն, որ հետևանքների նկատմամբ անզգուշությունը դրսևորվել է անփութության ձևով, իսկ թույլ տրված ՃԵԿ-ի կանոնները խախտվել են անգիտակցաբար, անտեսել է թույլ տրված ՃԵԿ-ի կանոնների խախտման բնույթը և վտանգավորության աստիճանը: Չի գնահատել տուժողի վարքագիծը և դրա պատճառական կապը դեպքի առաջացմանը։
Հաշվի առնելով վերոնշյալ հիմնավորումները` բողոքաբերը գտել է. որ Առաջին ատյանի դատարանի հետնություններն անհիմն են և չեն բխում գործի փաստական հանգամանքներից, որպիսի պայմաններում Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը ենթակա է նշանակված պատժի., ինչպես նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի չկիրառման մասով բեկանման։
Ելնելով վերոգրյալից` Վերաքննիչ դատարանին խնդրել է` բնկանել Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչակսւն շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2017 թվականի սեպտեմբերի 22-ի թիվ ԵԱՔԴ/0134/01/17 դատավճիռը, ամբաստանյալ Արշակ Սուրենի Հարությունյանի ևկատմամբ նշանակել ավելի մեղմ պատիժ, իսկ նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի հիման վրա պայմանականորեն չկիրառել` սահմանելով փորձաշրջան։
Վերաքննիչ դատարանում ամբաստանյալ Արշակ Հարությունյանը և նրա պաշտպան Տիգրան Ղազարյանն ամբողջությամբ պնդեցին վերաքննիչ բողոքը, խնդրեցին բավարարել այն:
Դատախազ Կ. Ստեփանյանն առարկեց վերաքննիչ բողոքի դեմ` խնդրելով մերժել այն և Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը թողնել օրինական ուժի մեջ:
2017 թվականի նոյեմբերի 07-ին Վերաքննիչ դատարան է ստացվել տուժողի իրավահաջորդ Քնարիկ Եզնիկի Մարտիրոսյանի դիմում-միջնորդությունը, որով վերջինս հայտնել է, որ ամբաստանյալ Արշակ Հարությունյանը հատուցել է պատճառված գույքային վնասը, հոգացել տուժողի հուղարկավորության հետ կապված ծախսերը, զղջացել է իր կատարած արարքի համար, բազմիցս ներողություն է խնդրել, ցավակցել և պատրաստակամություն հայտնել աջակցելու: Վերաքննիչ դատարանին խնդրել է ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել:

4. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում:
Վերաքննիչ դատարանը, քննության առնելով վերաքննիչ բողոքը` բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում, լսելով բողոքում ներկայացված հետևությունները հիմնավորելու մասին ամբաստանյալ Արշակ Հարությունյանի և նրա պաշտպան Տիգրան Ղազարյանի դիրքորոշումները, դատախազ Կ. Ստեփանյանի վերաքննիչ բողոքի դեմ առարկությունները, վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, ներքին համոզմամբ, հանգում է հետևության, որ վերաքննիչ բողոքը պետք է բավարարել, Առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի սեպտեմբերի 22-ի դատական ակտը` բեկանել և փոփոխել` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերի համաձայն`
<< 1. Ավտոմեքենա կամ մեխանիկական այլ տրանսպորտային միջոց վարող անձի կողմից ճանապարհային երթևեկության կամ տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնները խախտելը, որը մարդու առողջությանն անզգուշությամբ պատճառել է ծանր կամ միջին ծանրության վնաս՝
պատժվում է տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի առավելագույնը երկուհարյուրապատիկի չափով, կամ կալանքով՝ մեկից երեք ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով՝ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով կամ առանց դրա:
2. Նույն արարքը, որն անզգուշությամբ առաջացրել է մարդու մահ՝
պատժվում է ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը հինգ տարի ժամկետով՝ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով:>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
<<Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
<<Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն`
<<1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
<<Պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն սույն հոդվածի առաջին մասում>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերի համաձայն`
<<Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
<<Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը`
6) ենթակա է արդյոք պատժի ամբաստանյալն իր կատարած հանցանքի համար.
7) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի ամբաստանյալի նկատմամբ.
8) ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը…>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների դրույթներից հետևում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի և պատժաչափի, այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը 2009թ. դեկտեմբերի 18-ին կայացված թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09 քրեական գործով որոշման մեջ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցի վերաբերյալ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
<<… Փաստորեն պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն առանց ռեալ (իրական) պատիժ կրելու դատապարտյալի ուղղվելու հնարավորության մասին: Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին:
12. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 2-րդ մասը սահմանում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, դատարանը պարտավոր է, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, հաշվի առնել նաև հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը: Դատարանի կողմից նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության վտանգավորության աստիճանին ու բնույթին:
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար կարևոր նշանակություն ունեն հանցագործության կատարման հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, մեղքի ձևը, հանցավորի կողմից այդ հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքները նախատեսելու բնույթն ու աստիճանը:>>
Վերը նշված հարցերի կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն իր դիրքորոշումներն է արտահայտել ԵԱԴԴ/0034/01/12, ԼԴ/0093/01/12, ՏԴ/0018/01/13, ԵԷԴ/0132/01/13, ԵԱՆԴ/0060/01/13, ԵԿԴ/0096/01/13, ԵԿԴ/0252/01/13, ԵՄԴ/0027/01/14, ԳԴ/0014/01/14, ՍԴ/0204/01/13, ՏԴ/0031/01/14, ՍԴ3/0174/01/14, ԵԱԴԴ/0011/01/14, ԵԱՔԴ/0091/01/14 և այլն որոշումներում:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի դրույթներից երևում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս իրավասու դատարանը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է քննարկի նաև պատժի` սոցիալական արդարության վերականգնման և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հարցը:
Սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու մասին կարող է վկայել հանցագործությունից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը 2009թ. դեկտեմբերի 18-ի Էդմոն Գերասիմի Ասատրյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 քրեական գործով որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
<<(...) 15. Վերահաստատելով և զարգացնելով Ա. Սահակյանի գործով որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով տրանսպորտային միջոցի վարորդի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը ճիշտ գնահատելու համար պետք է առանձնակի ուշադրություն դարձվի կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքին:
(...)
18. Վերոգրյալով պայմանավորված` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը ճիշտ գնահատելու և որպես արդյունք հանցավորի նկատմամբ քրեաիրավական ներգործության համաչափ միջոց կիրառելու համար դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն այն հանգամանքին, թե տրանսպորտային միջոցի վարորդը ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումն արդյոք գիտակցաբար է թույլ տվել: Բացի այդ, դատարանները պետք է գնահատեն, թե տվյալ խախտման արդյունքում, ինչպես ընդհանուր առմամբ, այնպես էլ կոնկրետ իրադրությունում որքանով էր հավանական ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հնարավորությունը և որքանով էր ակնհայտ տրանսպորտային միջոցը վարողի համար իր կողմից թույլ տված խախտման և հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման միջև պատճառական կապի զարգացման հավանականությունը: Այլ խոսքով` համապատասխան գնահատականի պետք է արժանացվի կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը:
Ուստի, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ առանց նշված հանգամանքների գնահատման հնարավոր է ճիշտ պատկերացում կազմել ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին:...>>:
Առաջին ատյանի դատարանն ամբաստանյալ Արշակ Հարությունյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս արձանագրել է հետևյալը.
<<(…) 10. Հաստատված համարելով ամբաստանյալ Արշակ Սուրենի Հարությունյանի մեղավորությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2–րդ մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ` Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ ամբաստանյալին մեղսագրվող արարքի համար պատժի նշանակման հետ կապված իրավական հարցերի հետևյալ խմբին.
ա) ապացուցված է արդյո՞ք Արշակ Սուրենի Հարությունյանի պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների առկայությունը.
բ) ենթակա է արդյո՞ք պատժի Արշակ Սուրենի Հարությունյանն իր կատարած հանցանքի համար.
գ) ի՞նչ պատիժ պետք է նշանակվի Արշակ Սուրենի Հարությունյանի նկատմամբ.
դ) Արշակ Հարությունյանն արդյո՞ք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը։
(…)
12. Նախորդ կետում վկայակոչված իրավադրույթները համադրելով սույն դատավճռում արձանագրված փաստական տվյալների հետ` Դատարանը որպես ամբաստանյալ Արշակ Հարությունյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտարկում այն, որ առաջադրված մեղադրանքում ամբաստանյալն իրեն մեղավոր է ճանաչել` դեռևս նախաքննության ընթացքում տվել խոստովանական ցուցմունքներ՝ այդ կերպով աջակցելով հանցագործության բացահայտմանը։ Այդ մասին է վկայում ամբաստանյալի` որպես մեղադրյալ, 2017 թվականի հուլիսի 31–ին տված ցուցմունքն ըստ էության հետևյալ բովանդակությամբ. «(…) Պարզաբանվել է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242–րդ հոդվածի 2–րդ մասով ինձ առաջադրված մեղադրանքի էությունը, որն ինձ համար պարզ և հասկանալի է, առաջադրված մեղադրանքում ես ինձ լիովին մեղավոր եմ ճանաչում և զղջում եմ կատարվածի համար» (տե՛ս Գ/Թ–163)։
Դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալ Արշակ Հարությունյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ բացակայում են։
Դատարանն արձանագրում է նաև, որ որպես ամբաստանյալ Արշակ Սուրենի Հարությունյանի անձը բնութագրող տվյալ ենթակա է դիտարկման այն, որ ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնից 2017 թվականի օգոստոսի 8-ին ստացված թիվ 6/7- 2513 գրության համաձայն` ամբաստանյալը նախկինում դատապարտված չի եղել (տե՛ս Գ/Թ–10-11)։
13. (…)
Համադրելով վերոնշյալ դիրքորոշումը` ամբաստանյալ Արշակ Սուրենի Հարությունյանի կողմից ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման հաստատված փաստական հանգամանքի հետ, որն անզգուշությամբ առաջացրել է մարդու մահ, Դատարանն արձանագրում է, որ առկա է անհրաժեշտություն կատարված հանցանքի կապակցությամբ վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել Արշակ Հարությունյանին և կանխել հետագա հնարավոր հանցագործությունները` այդ կերպ նպաստելով ամբաստանյալի իրավահպատակ վարքագծի ձևավորմանը և նրա վերասոցիալականացմանը հասարակությունում։ Միևնույն ժամանակ, Դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործով ամբաստանյալի պատժի ենթակա չլինելու օրենքի ուժով նախատեսված հիմքերը բացակայում են։
Այսինքն, Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Արշակ Սուրենի Հարությունյանը ենթակա է պատժի` ճանապարհային երթևեկության կանոնները խախտելու համար, որն անզգուշությամբ առաջացրել է մարդու մահ։
(…)
15. Վերը վկայակոչված իրավական դիրքորոշումների հիման վրա` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել.
Սույն դատավճռում շարադրված իրավադրույթների, դրանց վերլուծության արդյունքում ձևավորված դատողությունների և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո գնահատելով ամբաստանյալ Արշակ Սուրենի Հարությունյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242–րդ հոդվածի 2–րդ մասով կատարած հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, հանցանքը կատարելուց հետո ամբաստանյալի դրսևորած վարքագիծը, դրանք համադրելով սույն դատավճռի 13-րդ կետում արձանագրված՝ նրա անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքի, պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայության պայմաններում՝ Դատարանը հանգում է այն հետևության, որ տվյալ դեպքում սանկցիայով նախատեսված հիմնական պատժատեսակի` ազատազրկման միջոցով հնարավոր է ապահովել պատժի նպատակների իրացվելիությունը:
Միևնույն ժամանակ, այդ նպատակների արդյունավետ իրագործման անհրաժեշտությունից ելնելով, ինչպես նաև հաշվի առնելով ամբաստանյալի կողմից կատարված հանցագործության բնույթը` Դատարանը գտնում է, որ ազատազրկում պատժատեսակին անհրաժեշտ է նաև միացնել տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկում լրացուցիչ պատժատեսակը։
Այսինքն` Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Արշակ Սուրենի Հարությունյանի նկատմամբ պատիժ պետք է նշանակել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիայով նախատեսված ազատազրկում պատժատեսակը, որին պետք է միացնել տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկում լրացուցիչ պատժատեսակը, արդյունքում Դատարանի համոզմամբ ապահովված կլինի պատժի նպատակների իրացվելիությունը։
16. Պատասխանելով սույն դատավճռի 10-րդ կետի «դ» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
Նկատի ունենալով ամբաստանյալ Արշակ Սուրենի Հարությունյանի կողմից քրեական օրենքով արգելված արարքի կատարման եղանակը, բնույթը, հանրային վտանգավորության և հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ անհրաժեշտ է կիրառել քրեաիրավական ներգործության միջոց, որն անմիջականորեն պետք է ներգործի ամբաստանյալի նկատմամբ` ունենալով կանխարգելիչ (պրևենտիվ) բնույթ, ապագայում համանման արարքների կատարումը բացառելու համար։
Այսինքն, Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Արշակ Սուրենի Հարությունյանը պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակվող պատիժը։(…)>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի համաձայն`
<<Բողոքարկված դատական ակտը բեկանվում կամ փոխվում է, եթե թույլ է տրվել դատական սխալ, այն է`
4) բողոքարկված դատական ակտը բեկանվում կամ փոփոխվում է, եթե թույլ է տրվել դատական սխալ, այն է` դատավճռով նշանակված պատիժը չի համապատասխանում կատարված հանցանքի ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին:...>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` գտնելով, որ դատավճռով նշանակված պատիժն անարդարացի է ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ լինելու պատճառով, չի համապատասխանում հանցագործության ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին, վերաքննիչ դատարանը մեղմացնում կամ խստացնում է պատիժը` ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով:
Մեջբերված նորմերի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ Վերաքննիչ դատարանն օժտված է ստորադաս դատարանի դատական ակտերի օրինականության, հիմնավորվածության և պատճառաբանվածության ստուգման բացառիկ լիազորությամբ։ Իր նշված գործառույթն իրականացնելիս Վերաքննիչ դատարանն իրավասու է դատական ակտը բեկանել կամ փոփոխել, եթե թույլ է տրվել դատական սխալ։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգքրի 360-րդ հոդվածի հիման վրա քննության առնելով ամբաստանյալ Արշակ Հարությունյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցը, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ վերաքննիչ բողոքում նշված և գործում առկա ապացույցներով հիմնավորվող հանգամանքների առկայության պայմաններում ամբաստանյալը չպետք է կրի նշանակված պատիժը:
Վերաքննիչ դատարանը հիմնավոր է համարում վերաքննիչ բողոքի պատճառաբանությունները, որ Առաջին ատյանի դատարանը, գտնելով, որ ամբաստանյալի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ենթակա է փաստացի կրման, չի պատճառաբանել, թե ինչ հիմքերի առկայությամբ է եկել նման եզրահանգման` հաշվի չառնելով ամբաստանյալ Արշակ Հարությունյանի անձը բնութագրող և պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքները` մասնավորապես, որ նա օժանդակել է գործով օբյեկտիվ ճշմարտությունը բացահայտելուն, կատարած արարքի համար անկեղծորեն զղջացել է, տվել է ինքնախոստովանական ցուցմունքներ, միջնորդել է դատական քննությունն անցկացնել արագացված կարգով, հատուցել է տուժողի հուղարկավորության հետ կապված ծախսերը, մեծահասակ է /լրացել է 68 տարին/, թոշակառու, տառապում է ծանր հիվանդություններով, բնութագրվում է դրական, տուժողի իրավահաջորդը հայտնել է, որ որևէ բողոք կամ պահանջ չունի, խնդրել է մեղմ վերաբերվել, ինչպես նաև պատիժն ու պատասխանատվությունը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը:
Վերաքննիչ դատարանը, հաշվի առնելով վերոհիշյալ հանգամանքները և Վճռաբեկ դատարանի վերը նշված որոշումներում արտահայտած իրավական դիրքորոշումները, հանգում է հետևության, որ ամբաստանյալ Արշակ Հարությունյանի ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը փաստացի կրելու, և հնարավոր է համարում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ նրա նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելով` հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներին` սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը և հանցագործությունների կանխմանը:
Վերաքննիչ դատարանը նման հետևության հանգելու համար հաշվի է առնում ամբաստանյալ Արշակ Հարությունյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները և անձը բնութագրող տվյալները` գործով օբյեկտիվ ճշմարտությունը բացահայտելուն օժանդակելը, կատարած արարքի համար անկեղծորեն զղջալը, ինքնախոստովանական ցուցմունքներ տալը, դատական քննությունն արագացված կարգով անցկացնել միջնորդելը, տուժողի հուղարկավորության հետ կապված ծախսերը հատուցելը, մեծահասակ, թոշակառու լինելը, ծանր հիվանդություններով տառապելը, դրական բնութագրվելը, ինչպես նաև այն, որ տուժողի իրավահաջորդը հայտնել է, որ որևէ բողոք կամ պահանջ չունի, խնդրել է մեղմ վերաբերվել, ինչպես նաև պատիժն ու պատասխանատվությունը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը:
Վերոնշյալ նկատառումներից ելնելով, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ բերված վերաքննիչ բողոքը ենթակա է բավարարման, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը՝ ամբաստանյալ Արշակ Հարությունյանի նկատմամբ նշանակված պատժի մասով պետք է փոփոխել և նրա նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ անհրաժեշտ է պայմանականորեն չկիրառել` սահմանելով փորձաշրջան 2 /երկու/ տարի ժամկետով:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը չկիրառելով, որը ենթակա էր կիրառման, խախտել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ և 399-րդ հոդվածների դրույթները:
Ելնելով վերոգրյալներից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-395-րդ, 399-րդ, 402-րդ, 404-րդ, 412-րդ և 418-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Ամբաստանյալ Արշակ Հարությունյանի պաշտպան Տիգրան Ղազարյանի վերաքննիչ բողոքը` բավարարել:
Ամբաստանյալ Արշակ Սուրենի Հարությունյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի սեպտեմբերի 22-ի դատավճիռը` Արշակ Հարությունյանի պատժի կրման մասով փոփոխել:
Ամբաստանյալ Արշակ Սուրենի Հարությունյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի սեպտեմբերի 22-ի դատավճռով նշանակված 1 /մեկ/ տարի 6 /վեց/ ամիս ժամկետով ազատազրկման ձևով պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառել` սահմանելով փորձաշրջան 2 /երկու/ տարի ժամկետով:
Դատավճիռը մնացած մասերով թողնել անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:




ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` ստորագրություն
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` ստորագրություններ
Իսկականի հետ ճիշտ է`


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ռ. ԲԱՐՍԵՂՅԱՆ
Դատական ակտի ամսաթիվը 29-11-2017
Ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն բեկանելու և ... մասին դատական ակտ կայացրած դատավորների ցանկ
Անուն Ռուզաննա
Ազգանուն Բարսեղյան
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
Ամսաթիվ 23-01-2018
Էջերի քանակը 190, 137
Գործին կից նյութեր Քրեական գործի 1-ին հատորին կցված է Ա. Հարությունյանի վարորդական վկայականը:
Գործն ուղարկվել է
Գործն ուղարկվել է 23-01-2018
Էջերի քանակը 190, 137
Գործին կից նյութերը Քրեական գործի 1-ին հատորին կցված է Ա. Հարությունյանի վարորդական վկայականը:
Ուր Արաբկիր Քանաքեռ-Զեյթուն
Գրության համարը Ե-2015/18