ԵԱՔԴ/0118/01/17


Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
Հ Ա Ն ՈՒ Ն Հ Ա Յ Ա Ս Տ Ա Ն Ի Հ Ա Ն Ր Ա Պ Ե Տ ՈՒ Թ Յ Ա Ն


«22» նոյեմբերի 2017 թ. ք.Երևան

Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը (այսուհետ նաև՝ Դատարան) հետևյալ կազմով՝


նախագահությամբ՝ դատավոր Ա.Մաթևոսյանի,
քարտուղարությամբ` Հ.Արտաշեսյանի,

մասնակցությամբ`
մեղադրողԱ.Սմբատյանի,
տուժողի իրավահաջորդ Կ.Սարգսյանի,
տուժողի իրավահաջորդի ներկայացուցիչ`
Կ.Հովհաննիսյանի,
ամբաստանյալ Գ.Հակոբյանի,
պաշտպանԴ.Գևորգյանի


դատարանում, դռնբաց դատական նիստում, դատական քննության արագացված կարգի կիրառմամբ, քննության առնելով, քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Գեղամ Առաքելի Հակոբյանի`ծնված 1989 թվականի դեկտեմբերի03-ինԱխթալա քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի,բարձրագույն կրթությամբ, չամուսնացած, աշխատում է «Ռևանշին» ՍՊԸ-ում որպես վաճառող, նախկինում չդատված, հաշվառված և բնակվում է ք.Երևան, Նոր-Նորքի 9-րդ զանգված, 35 շենք 28 բնակարան հասցեում, որպես խափանման միջոց է ընտրված ստորագրություն չհեռանալու մասին, մեղադրվում էՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ինմասով:

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՀԿԳ քննիչ Ա.Գասոյանի 2016 թվականի հոկտեմբերի 15-ի որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել է թիվ 60114516 քրեական գործը:
Քննիչի 2016 թվականի հոկտեմբերի 17-ի որոշմամբ թիվ 60114516 քրեական գործով Զեմֆիրա Շավարշի Առաքելյանը ճանաչվել է տուժող:
2016 թվականի նոյեմբերի 26-ին թիվ 60114516 քրեական գործով տուժող Զեմֆիրա Շավարշի Առաքելյանի իրավահաջորդ է ճանաչվել դուստրը` Կարինե Ստյոպայի Սարգսյանը:
Քննիչի 2017 թվականի փետրվարի 24-ի որոշմամբ թիվ 60114516 քրեական գործով ՃՈ տուգանային հրապարակում գտնվող և ՃՈ ծառայությանն ի պահ հանձնված «Վոլկսվագեն» մակնիշի 35 AQ 192 հաշվառման համարանիշիավտոմեքենան ճանաչվել է իրեղեն ապացույց, իսկ 2017 թվականի ապրիլի 11-ի որոշմամբ թիվ 60114516 քրեական գործով իրեղեն ապացույց է ճանաչվել դեպքի պահին Զեմֆիրա Շավարշի Առաքելյանի հագին եղած արտաքին հագուստներն ու կոշիկները:
ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՀԿԳ քննիչ Ա.Գասոյանի 2017 թվականի հունիսի 27-ի որոշմամբ թիվ 60114516 քրեական գործով Գեղամ Առաքելի Հակոբյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
Նույն օրըթիվ 60114516 քրեական գործով մեղադրյալ Գեղամ Առաքելի Հակոբյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել ստորագրություն չհեռանալու մասին:
Երևան քաղաքի դատախազությանդատախազ Ա.Սմբատյանը 2017 թվականի հուլիսի13-ին թիվ 60114516 քրեական գործի մեղադրական եզրակացությունը հաստատել է և քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան, որը Դատարանում ստացվել է 2017 թվականի հուլիսի 14-ին:
Դատավորների միջև քրեական գործերի բաշխման էլեկտրոնային համակարգի միջոցով քրեական գործը թիվ ԵԱՔԴ/0118/01/17 համարի ներքո մակագրվել և 2017 թվականիհուլիսի 17-ին հանձնվել է դատավորԱ.Մաթևոսյանին:
Դատավոր Ա.Մաթևոսյանի 2017 թվականի հուլիսի 17-ի որոշմամբ թիվ ԵԱՔԴ/0118/01/17 քրեական գործն ընդունվել է վարույթ և նույն թվականի հուլիսի 31-ի որոշմամբ նշանակվել դատական քննության:
2017 թվականի նոյեմբերի 10-ին կայացած դատական նիստի ընթացքում տուժողի իրավահաջորդ Կարինե Սարգսյանի կողմից Դատարանին ներկայացվեց հայցադիմում` ամբաստանյալ Գեղամ Հակոբյանից հօգուտ Կարինե Սարգսյանի` 1.461.000 ՀՀ դրամ, որպես պատճառված վնասի հատուցում, բռնագանձելու մասին:
Գեղամ Առաքելի Հակոբյանին նախաքննության մարմինը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրանք է առաջադրել հետևյալ ձևակերպմամբ.
«[Գեղամ Առաքելի Հակոբյանը]2016թ. հոկտեմբերի 5-ին՝ժամը 20.00-իսահմաններում, իրանձնականօգտագործմանևիրանվամբհաշվառված«Վոլկսվագեն» մակնիշի, 35 AQ 192 հ/հավտոմեքենանվարելէԵրևանքաղաքիՌուբինյանցփողոցով՝Պ.ՍևակփողոցիկողմիցդեպիԴ.Անհաղթփողոցիուղղությամբ, ուղեմասիձախեզրայիներրորդուղեգոտով, ձախակողմյանհոծգծիցմոտ 0,5 մետրհեռավորությամբ, շուրջ 40կմ/ժարագությամբ, հեռահարլուսարձակներըմիացվածվիճակում։ՀասնելովՌուբինյանցփողոցիթիվ 1 հասցեիմոտակայքումգտնվողլուսացույցովչկարգավորվողվերգետնյահետիոտնայինանցմանը՝թույլէտվելՀՀկառավարության 2007թ.–իհունիսի 25-ի «955-ն» որոշմամբհաստատվածճանապարհայիներթևեկությանկանոնների 103 և 104 կետերիպահանջներինհակասողգործողություններ, այնէ՝չկարգավորվողհետիոտնայինանցումիցառաջկանգնածավտոմեքենաներիառկայությանպայմաններումչիհամոզվելդրանցառջևումհետիոտնիառկայությանկամվերջինիսբացակայությանհանգամանքում, այլշարունակելէերթևեկությունըևխոչընդոտստեղծելովչկարգավորվողհետիոտնայինանցումովերթևեկելիմասըհատողհետիոտնԶեմֆիրաՇավարշիԱռաքելյանիհամար՝ավտոմեքենայիառջևիկենտրոնականհատվածովվրաերթիէենթարկելվերջինիս՝ինքնիրենզրկելովվրաերթըկանխելուտեխնիկականհնարավորությունիցևԶ.Առաքելյանիառողջությաննանզգուշությամբպատճառելկյանքինվտանգսպառնացող ծանրմարմնականվնասվածքներ։ (…) »:


Արագացված դատական քննություն.
Մինչ դատաքննությունն սկսելն ամբաստանյալ Գեղամ Առաքելի Հակոբյանի պաշտպան Դ.Գևորգյանը միջնորդեց դատական քննությունն անցկացնել արագացված կարգով` հայտարարելով, որ խորհրդակցել է իր պաշտպանյալ Գեղամ Հակոբյանի հետ:
Միևնույն ժամանակ, պաշտպան Դ.Գևորգյանը հավաստեց, որ ամբաստանյալ Գեղամ Հակոբյանին բացատրել է արագացված կարգով դատաքննություն անցկացնելու իրավական հետևանքները` դատարանին ներկայացնելով արագացված դատական քննություն կիրառելու վերաբերյալ միջնորդության գրավոր տարբերակը, որն ստորագրված է նաև ամբաստանյալ Գեղամ Հակոբյանի կողմից:
Ամբաստանյալ Գեղամ Հակոբյանը միացավ պաշտպանի միջնորդությանը: Հայտարարեց, որ միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, խորհրդակցել է պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված կարգով դատաքննություն անցկացնելու բնույթն ու իրավական հետևանքները, առաջադրված մեղադրանքն իրեն պարզ է, համաձայն է մեղադրանքի հետ և ընդունում է այն ամբողջ ծավալով:
Դատական նիստի ընթացքում մեղադրող Ա.Սմբատյանը և տուժողի իրավահաջորդ Կ.Սարգսյանը հայտարարեցին, որ չեն առարկում դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու միջնորդության դեմ:
2017 թվականի նոյեմբերի 22-ին կայացած դատական նիստի ընթացքում տուժողի իրավահաջորդի ներկայացուցիչ ներգրավվեց փաստաբան Կարեն Հովհաննիսյանը, ով միջնորդեց իր վստահորդ Կարինե Սարգսյանի կողմից ներկայացված քաղքացիական հայցը թողնել առանց քննության:
Դատարանը, լսելով ամբաստանյալ Գ.Հակոբյանի դիրքորոշումն իրեն առաջադրված մեղադրանքի վերաբերյալ, հաշվի առնելով մինչ դատաքննություն սկսելը դատաքննության արագացված կարգ կիրառելու վերաբերյալ պաշտպանի միջնորդությունը, ինչպես նաև հաշվի առնելով այդ կապակցությամբ մեղադրողի և տուժողի իրավահաջորդի հայտնած դիրքորոշումները, գտնում է, որ սույն քրեական գործի քննությունը պետք է անցկացնել արագացված դատական քննության կարգով` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Եթե մեղադրողը մեղադրական եզրակացությունում չի առարկել արագացված կարգ կիրառելու դեմ, ապա ամբաստանյալը կամ մեղադրյալն իրեն առաջադրված մեղադրանքի հետ համաձայնվելու դեպքում իրավունք ունի միջնորդելու արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու մասին այն հանցագործություններով, որոնց համար Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքով նախատեսված պատիժը չի գերազանցում 10 տարի ժամկետով ազատազրկումը։
Մինչև դատաքննությունն սկսելը մեղադրողը դատարանի առաջարկությամբ կարող է իր դիրքորոշումը փոխել, թեպետ արագացված կարգ կիրառելու դեմ առարկել է մեղադրական եզրակացությունում։
2. Սույն հոդվածի առաջին մասով նախատեսված դեպքում դատարանը կիրառում է դատական քննության արագացված կարգ, եթե`
1) ամբաստանյալը գիտակցում է իր կողմից ներկայացված միջնորդության բնույթը և հետևանքները, և
2) միջնորդությունը ներկայացված է կամավոր, և
3) պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո, եթե ամբաստանյալն ունի այդպիսին։
3. Դատարանը, գտնելով, որ ամբաստանյալի կողմից միջնորդություն ներկայացնելիս չեն պահպանվել սույն հոդվածի առաջին կամ երկրորդ մասերով նախատեսված պայմանները, որոշում է ընդունում ընդհանուր կարգով դատաքննություն անցկացնելու մասին։
(…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի համաձայն`
«(…)
4. Հարցերի արդյունքում դատարանը, համոզվելով, որ առկա են սույն օրենսգրքի 375.1 հոդվածով նախատեսված պայմանները, որոշում է կայացնում արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին։ Հակառակ դեպքում դատական քննությունն իրականացվում է ընդհանուր կարգով։
5. Դատարանն արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելիս քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չի կատարում։ Սակայն ուսումնասիրում է ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները։
6. Դատարանն արագացված կարգով դատական քննության արդյունքում մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ, որը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժի երկու երրորդը փոքր է տվյալ հանցագործության համար նախատեսված առավել մեղմ պատժից` ապա առավել մեղմ պատիժը։
(…)
8. Սույն օրենսգրքի 168-րդ հոդվածի առաջին մասի 2-8-րդ կետերով նախատեսված դատական ծախսերն ամբաստանյալից ենթակա չեն բռնագանձման»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը թիվ ԵԿԴ/0209/01/10 քրեական գործով Շ.Ամիրխանյանի և Գ.Ֆարմանյանի վերաբերյալ 2011 թվականի փետրվարի 24–ին կայացված որոշման 24–րդ կետերում հայտնել է հետևյալը.
«(…) [Դ]ատական քննության արագացված կարգի կիրառման համար, ի թիվս այլոց, անհրաժեշտ են հետևյալ պայմանները.
1) ամբաստանյալը կամ մեղադրյալն իր միջնորդության մեջ հայտարարել է առաջադրված մեղադրանքի հետ համաձայն լինելու և արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու մասին,
2) ամբաստանյալը կամ մեղադրյալը գիտակցում է իր ներկայացրած միջնորդության բնույթն ու հետևանքները,
3) միջնորդությունը ներկայացված է կամավոր, պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.2-րդ հոդվածով նախատեսված ժամանակահատվածում, այն է՝ քրեական գործը դատարան ուղարկելու պահից մինչև դատաքննությունն սկսվելը,
4) մեղադրողը չի առարկում արագացված կարգ կիրառելու դեմ,
5) անձը մեղադրվում է այնպիսի հանցանք գործելու մեջ, որի համար նախատեսված պատիժը չի գերազանցում 10 տարի ժամկետով ազատազրկումը»:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը թիվ ԵՇԴ/0097/01/09 քրեական գործով Տ.Քամալյանի վերաբերյալ 2001 թվականի մարտի 26–ին կայացված որոշման 19–20-րդ կետերում հայտնել է հետևյալը.
«(…) [Տ]ուժողի համար իր գործի «արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ» քննությունը, inter alia, ենթադրում է, որ
ա. Դատախազը ( մեղադրողը ) արագացված դատական քննության դեմ առարկելու կամ չառարկելու հարցը լուծելիս, պետք է հաշվի առնի տուժողի դիրքորոշումը՝ որպես մեղադրանքի կողմի սուբյեկտի (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 6–րդ հոդվածի 21–րդ կետ):
բ. Դատարանը չի կարող անցնել դատական քննության արագացված կարգի՝ առանց այդ հարցի կապակցությամբ տուժողի դիրքորոշումը պարզելու:
գ. Դատարանը կարող է դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու մասին մեղադրյալի միջնորդությունը մերժել, եթե դրա դեմ առարկում է տուժողը: Այդ դեպքում դատարանը կայացնում է առանձին որոշում, որում պատճառաբանում է արագացված դատական քննության արդյունքում տուժողի օրինական շահերի վտանգման հանգամանքը:
Դատախազի (մեղադրողի) և դատարանի համար, սույն որոշման նախորդ կետի հիման վրա, համապատասխանաբար, դատական քննության արագացված կարգի դեմ առարկելու և ամբաստանյալի համապատասխան միջնորդությունը մերժելու հարցը լուծելիս տուժողի դիրքորոշումը պետք է վճռական նշանակություն ունենա մասնավորապես այն դեպքերում, երբ տուժողը՝
ա. ողջամտորեն հիմնավորում է, որ իրեն հասցված վնասն ամբողջությամբ հատուցված չէ,
բ. փաստարկված առարկում է գործի փաստական հանգամանքների դեմ: »:
Դատարանը, սույն քրեական գործի փաստական հանգամանքները գնահատելով վերը շարադրված իրավական նորմերի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո, արձանագրում է հետևյալը.
ա) ամբաստանյալ Գեղամ Հակոբյանն իր միջնորդության մեջ հայտարարել է առաջադրված մեղադրանքի հետ համաձայն լինելու և արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու մասին,
բ) ամբաստանյալ Գեղամ Հակոբյանը գիտակցում է իր ներկայացրած միջնորդության բնույթն ու հետևանքները,
գ) միջնորդությունը ներկայացված է կամավոր, պաշտպան Դ.Գևորգյանի հետ խորհրդակցելուց հետո և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.2–րդ հոդվածով նախատեսված ժամանակահատվածում, մինչև դատաքննությունն սկսելը։
դ) մեղադրողը և տուժողի իրավահաջորդը չեն առարկել արագացված կարգ կիրառելու դեմ,
ե) Գեղամ Հակոբյանը մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 244-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանք գործելու մեջ, որի համար նախատեսված պատիժն ազատազրկման ձևով կազմում է առավելագույնը երկու տարի, հետևաբար այն չի գերազանցում 10 տարի ժամկետով ազատազրկումը։
Հաշվի առնելով վերը շարադրված փաստական հանգամանքները` Դատարանը գտնում է, որ առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1-րդ եւ 375.2-րդ հոդվածներով նախատեսված պայմաններն արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին։


Դատարանի իրավական վերլուծությունը և եզրահանգումը.
Դատարանը, գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չկատարելով, հանգում է այն հետևության, որ ամբաստանյալ Գեղամ ՀակոբյանըթույլէտվելՀՀկառավարության 2007թվականիհունիսի 25-ի «955-Ն» որոշմամբհաստատվածճանապարհայիներթևեկությանկանոնների 103 և 104 կետերիպահանջներինհակասողգործողություններ, այնէ՝չկարգավորվողհետիոտնայինանցումիցառաջկանգնածավտոմեքենաներիառկայությանպայմաններումչիհամոզվելդրանցառջևումհետիոտնիառկայությանկամվերջինիսբացակայությանհանգամանքում, այլշարունակելէերթևեկությունըևխոչընդոտստեղծելովչկարգավորվողհետիոտնայինանցումովերթևեկելիմասըհատողհետիոտնԶեմֆիրաՇավարշիԱռաքելյանիհամար՝ավտոմեքենայիառջևիկենտրոնականհատվածովվրաերթիէենթարկելվերջինիս՝ինքնիրենզրկելովվրաերթըկանխելուտեխնիկականհնարավորությունիցևԶ.Առաքելյանիառողջությաննանզգուշությամբպատճառելկյանքինվտանգսպառնացող ծանրմարմնականվնասվածքներ,այսինքն կատարել է արարք՝ նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
Ամբաստանկալ Գ.Հակոբյանը նշված արարքը կատարելու համար ենթակա է քրեական պատասխանատվության ու պատժի, որը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի 6-րդ կետի համաձայն` չի կարող գերազանցել նշված հանցագործության համար օրենքով նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը:
ԱմբաստանյալԳեղամ Հակոբյանինկատմամբպատիժնշանակելու հարցը քննարկելիս ՝Դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն` «Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները»:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի տեսակները»:
Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Նարեկ Սարգսյանի վերաբերյալ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 գործով կայացված որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(...) [Պ]ատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են`
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
(…) [Պ]ատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ` ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները` ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն»։
Վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ, ինչի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշման 39–րդ կետում հայտնել է հետևյալը.
«(…)Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից։ Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։ Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են։ Հետևաբար կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա։ Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից:
(…)
Այսպիսով, նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին:
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։
(…) Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն»։
Դատարանը, հետազոտելով սույն քրեական գործը, գտնում է, որ ամբաստանյալ Գեղամ Հակոբյանի անձը բնութագրող հանգամանք է հանդիսանում այն, որ նա.
- ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի 2017 թվականի հունիսի 26-ի տեղեկանքի համաձայն ` դատվածություն չունի,
- 2016 թվականի հոկտեմբերի 05-ի «Շտապբուժօգնություն» ՓԲԸ-ի սթափության վիճակի զննության թիվ 104885 արձանագրության համաձայն՝ գտնվել է սթափ վիճակում, օրգանիզմում ալկոհոլի պարունակությունը կազմել է 0.000 մգ/լ,
-Երևանի Նոր Նորքիթաղապետարանի «Վիլնյուսի-36»համատիրության նախագահի բնութագրի համաձայն՝ բնութագրվում է դրական,
- Նոր Նորքի թաղապետարանի «Վիլնյուսի-36» համատիրության նախագահի 2017 թվականի հունիսի 22-ի համաձայն` ունի մշտական բնակության վայր:
Անդրադառնալով ամբաստանյալ Գեղամ Հակոբյանի պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքներին՝ Դատարանն արձանագրում է հետևյալը՝
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` «Պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն սույն հոդվածի առաջին մասում»:
Դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս հաշվի առնվող մեղմացնող հանգամանքների չափանիշների վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է հայտնել Պ.Բայրամյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշմամբ, համաձայն որի` (…) Դատարանի լայն հայեցողության շրջանակներում է (...) անձի պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքների կիրառման հարցը, քանի որ համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի` պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն նույն հոդվածի առաջին մասում: Այնուհանդերձ, դատարանի այս լիազորությունը բացարձակ չէ, և որպես մեղմացնող հաշվի առնվող հանգամանքները պետք է բավարարեն որոշակի չափանիշների: Դրանք են. ա) հանգամանքը պետք է իրական լինի, այսինքն` գործով ձեռք բերված ապացույցները պետք է հաստատեն դրա առկայությունը, բ) այն պետք է ողջամտորեն նվազեցրած լինի անձի կամ նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորությունը, գ) այն հաստատված ճանաչելիս դատարանը պետք է պահպանի ապացուցման ընդհանուր քրեադատավարական կանոնները, հանգամանքի առկայությունը հաստատող ապացույցները պետք է վերաբերելի և թույլատրելի լինեն, դրանք պետք է հետազոտված լինեն դատաքննության ընթացքում, ինչպես նաև պետք է պահպանվեն ապացույցների ստուգման և գնահատման օրենսդրական պահանջները:
Վերը շարադրված իրավադրույթների և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշման լույսի ներքո գնահատելով սույն գործի փաստական հանգամանքները՝ Դատարանը, որպես ամբաստանյալ Գեղամ Հակոբյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք, հաշվի է առնում այն, որ նա տվել է խոստովանական ցուցմունքներ, առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր է ճանաչել և զղջացել է կատարածի համար, հաշտվել է տուժողի իրավահաջորդի հետ, հանցագործությունից անմիջապես հետո ձեռնամուխ է եղել տուժողին օգնություն ցույց տալու հարցում:
Դատարանն ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ չի արձանագրել:
Դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով սահմանված հանցանքի համար, բացի ազատազրկման ձևով պատժից, նախատեսված են պատժի այլընտրանքային տեսակներ, տուգանք` նվազագույն աշխատավարձի առավելագույնը երկուհարյուրապատիկի չափով, կալանք՝ մեկից երեք ամիս ժամկետով: Բացի այդ նշված հոդվածի սանկցիայով որպես ֆակուլտատիվ ոչ պարտադիր լրացուցիչ պատժատեսակ է նախատեսվում որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը:
Այլընտրանքային սանկցիաների միջև ճիշտ ընտրություն կատարելու և արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գարուշ Մադաթյանի վերաբերյալ թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 գործով 2009 թվականի փետրվարի 17–ին կայացված որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ. «(…) [Ա]յլընտրանքային սանկցիաների միջև ընտրություն կատարելիս պատժի արդարացիության սկզբունքի ապահովման հիմնական երաշխիքը դատարանների կողմից յուրաքանչյուր գործի քննության ժամանակ այնպիսի հանգամանքների բացահայտումն է, որոնք ազդել են անձի կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի վրա:
(…) Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը։»
Սույն դատավճռում շարադրված իրավադրույթների, դրանց վերլուծության արդյունքում ձևավորված դատողությունների և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո գնահատելով ամբաստանյալ Գեղամ Հակոբյանի կատարած հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, այդ թվում` նրա կատարած կոնկրետ արարքը, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, դրանք համադրելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների հետ, ծանրացնող հանգամանքների բացակայության պայմաններում՝ Դատարանը հանգում է այն հետևության, որ տվյալ դեպքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված նվազ խիստ պատժատեսակի` տուգանքի կիրառման միջոցով հնարավոր է ապահովել պատժի նպատակների իրականացումը:
Այսինքն` Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Գեղամ Հակոբյանի նկատմամբ պատիժ պետք է նշանակել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված առավել նվազ պատժատեսակը` տուգանքը, որպիսի պայմաններում հնարավոր կլինի ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված` պատժի նպատակների իրացվելիությունը: Տվյալ դեպքում տուգանքը բխում է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարության և պատասխանատվության անհատականացման, պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից։
Անդրադառնալով ամբաստանյալ Գեղամ Հակոբյանի նկատմամբ որպես ֆակուլտատիվ (ոչ պարտադիր) լրացուցիչ պատիժ՝որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելու հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ պատժի նպատակների արդյունավետ իրագործման անհրաժեշտությունից ելնելով, ինչպես նաև հաշվի առնելով ամբաստանյալի կողմից կատարված հանցագործության բնույթը` ազատազրկում պատժատեսակի հետ զուգահեռ վերջինիս նկատմամբ անհրաժեշտ է նշանակել նաև տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկում լրացուցիչ պատժատեսակը։
Անդրադառնալով ամբաստանյալի նկատմամբ կիրառված ստորագրություն չհեռանալու մասին խափանման միջոցի հարցին` Դատարանը գտնում է, որ այն պետք է թողնել անփոփոխ՝ մինչև սույն դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնեը:
Անդրադառնալովիրեղենապացույցներիտնօրինմանհարցին`Դատարանըգտնումէ, որ իրեղեն ապաույց ճանաչված՝ ՃՈ ծառայությանն ի պահ հանձնված «Վոլկսվագեն» մակնիշի 35 AQ 192 հաշվառման համարանիշիավտոմեքենան պետք էհանձնելսեփականատիրոջ՝ Գեղամ Առաքելի Հակոբյանիտնօրինությանը, իսկիրեղենապացույցճանաչված,դեպքի պահին Զեմֆիրա Շավարշի Առաքելյանի հագին եղած արտաքին հագուստներն ու կոշիկները` հանձնել տուժողի իրավահաջորդ Կարինե Ստյոպայի Սարգսյանին:
Անդրադառնալով դատաքննության ընթացքում ներկայացված քաղաքացիական հայցի հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ այն պետք է թողնել առանց քննության՝ հիմք ընդունելով տուժողի իրավահաջորդ Կ.Սարգսյանի ներկայացուցիչ Կ.Հովհաննիսյանի միջնորդությունը:
Քրեական գործի նյութերի համաձայն՝ դատական ծախս է հանդիսանում քրեական գործի նախաքննության ընթացքում նշանակվածփորձաքննությունների արժեքը՝ ընդհանուր 416.800 ՀՀ դրամը, սակայն Դատարանը, հիմք ընդունելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3 հոդվածի 8-րդ մասի դրույթը, որի համաձայն արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու դեպքում դատական ծախսերն ամբաստանյալից ենթակա չեն բռնագանձման, դատական ծախսերի հարցը համարում է լուծված:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` դատավճիռ կայացնելիս Դատարանը պարտավոր է անդրադառնալ նաև գույքի նկատմամբ կիրառված (կիրառվելիք) արգելանքի, սակայն Դատարանը, պարզելով, որ սույն քրեական գործով ամբաստանյալ Գ.Հակոբյանի գույքի վրա արգելանք չի կիրառվել, քաղաքացիական հայց չի ներկայացվել, սահմանափակվում է այդ փաստերի արձանագրմամբ:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 357-360-րդ, 365-րդ, 369-372-րդ, 375.3-375.4-րդ հոդվածներով` Դատարանը


ՎՃՌԵՑ

Գեղամ Առաքելի Հակոբյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքում և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել տուգանք` նվազագույն աշխատավարձի հարյուրապատիկի` 100.000 (հարյուր հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով` զրկելով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից`1 (մեկ) տարի ժամկետով։
Ամբաստանյալ Գեղամ Հակոբյանի նկատմամբընտրված ստորագրություն չհեռանալու մասինխափանմանմիջոցըթողնելանփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո իրեղենապացույցճանաչված՝ՃՈ ծառայությանն ի պահ հանձնված «Վոլկսվագեն» մակնիշի 35AQ192 հաշվառման համարանիշիավտոմեքենանհանձնելսեփականատիրոջ՝ Գեղամ Առաքելի Հակոբյանիտնօրինությանը:
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո իրեղենապացույցճանաչված`դեպքի պահին Զեմֆիրա Շավարշի Առաքելյանի հագին եղած արտաքին հագուստներն ու կոշիկները հանձնել տուժողի իրավահաջորդ Կարինե Ստյոպայի Սարգսյանին:
Տուժողի իրավահաջորդ Կարինե Ստյոպայի Սարգսյանի քաղաքացիական հայցը` 1.461.000 (մեկ միլիոն չորս հարյուր վաթսուն մեկ հազար) ՀՀ դրամ գումար բռնագանձելու մասով, թողնել առանց քննության` պարզաբանելով այդ պահանջով քաղաքացիական դատավարության կարգով դատարան դիմելու նրա իրավունքը:
Դատականծախսերիհարցըհամարելլուծված:
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան հրապարակվելու օրվանից մեկամսյա ժամկետում:
Դատավճիռը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 1–ին կետով նախատեսված հիմքով չի կարող բողոքարկվել։




ԴԱՏԱՎՈՐ Ա.ՄԱԹԵՎՈՍՅԱՆ