ԵԱՔԴ/0109/01/17



Ո Ր Ո Շ Ո Ւ Մ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ
(այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան)`

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ռ. ԲԱՐՍԵՂՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ա. ԱԶԱՐՅԱՆ
Լ. ԱԲԳԱՐՅԱՆ
ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Ռ. ԴԱՎՈՅԱՆԻ

մասնակցությամբ`
ԴԱՏԱԽԱԶ` Հ. ԽԱՉԱՏՐՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆՆԵՐ` Հ. ԲԱԲԱՅԱՆԻ
Հ. ՍԱՐԳՍՅԱՆԻ
ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼՆԵՐ` Լ. ԴԱՂԲԱՇՅԱՆԻ
Կ. ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆԻ

2021 թվականի նոյեմբերի 09-ին Երևան քաղաքում

դռնբաց դատական նիստում վճռաբեկության կանոններով քննության առնելով` Կարեն Բաղդասարյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130 հոդվածի 2-րդ մասով և Լիանա Դաղբաշյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130 հոդվածի 2-րդ մասով, Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության դատարանի (Այսուհետ՝ Առաջին ատյանի դատարան) 2020 թվականի սեպտեմբերի 16-ի դատավճռի դեմ ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Էրեբունի և Նուբարաշեն վարչական շրջանների դատախազի տեղակալ Հ. Խաչատրյանի վերաքննիչ բողոքը`

ՊԱՐԶԵՑ

1.Գործի դատավարական նախապատմությունը

2016 թվականի հուլիսի 28-ի ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների քննչական բաժնի քննիչ Խ. Բալասանյանի որոշմամբ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդվածի 2-րդ մասի հատկանիշներով հարուցվել և վարույթ է ընդունվել թիվ 10132116 քրեական գործը:
2016 թվականի հուլիսի 29-ի ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների քննչական բաժնի պետ Ս.Գրիգորյանի որոշմամբ թիվ 10132116 քրեական գործի նախաքննության կատարումը հանձնարարվել է քննչական խմբին, որի ղեկավար է նշանակվել ավագ քննիչ Լ.Լևոնյանը, ով նույն օրը քրեական գործն ընդունել է վարույթ:
2016 թվականի օգոստոսի 03-ին որոշում է կայացվել Տաթևիկ Քերոբի Գասպարյանին թիվ 10132116 քրեական գործով տուժող ճանաչելու մասին:
Նույն թվականի օգոստոսի 10-ին որոշում է կայացվել Նորայր Հարությունյանին թիվ 10132116 քրեական գործով տուժողի իրավահաջորդ ճանաչելու մասին:
2017 թվականի փետրվարի 06-ին 10132116 քրեական գործն ընդունվել է ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ավագ քննիչ Ա.Մարուքյանի վարույթ:
2017 թվականի հունիսի 07-ին ավագ քննիչ Ա.Մարուքյանի որոշմամբ Կարեն Հաղթանակի Բաղդասարյանը թիվ 10132116 քրեական գործով ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդվածի 2-րդ մասով:
Նույն օրը Կարեն Հաղթանակի Բաղդասարյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել ստորագրություն չհեռանալու մասին:
2017 թվականի հունիսի 08-ին Քննիչի որոշմամբ Լիանա Միհրանի Դաղբաշյանը թիվ 10132116 քրեական գործով ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդվածի 2-րդ մասով:
Նույն օրը Լիանա Միհրանի Դաղբաշյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել ստորագրություն չհեռանալու մասին:
2017 թվականի հունիսի 21-ին Քննիչի որոշմամբ Լիանա Դաղբաշյանին 08.06.2017 թվականին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել և նրան կրկին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդվածի 2-րդ մասով:
2017 թվականի հունիսի 22-ին Քննիչի որոշմամբ Կարեն Բաղդասարյանին 07.06.2017 թվականին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել և նրան կրկին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդվածի 2-րդ մասով:
2017 թվականի հուլիսի 04-ին Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Խ. Երեմյանը հաստատել է թիվ 10132116 քրեական գործի մեղադրական եզրակացությունը և քրեական գործը, հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ, ուղարկվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան, որը Դատարանում ստացվել է 2017 թվականի հուլիսի 06-ին:
Առաջին ատյանի դատարանի 2020 թվականի սեպտեմբերի 16-ի դատավճռով վճռվել է՝
«Ճանաչել և հռչակել ամբաստանյալ Կարեն Հաղթանակի Բաղդասարյանի անմեղությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ, Կարեն Բաղդասարյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնել և նրան արդարացնել` հանցակազմի բացակայության հիմքով։
Կարեն Հաղթանակի Բաղդասարյանի նկատմամբ ընտրված ստորագրություն չհեռանալու մասին խափանման միջոցը վերացնել:
Ճանաչել և հռչակել ամբաստանյալ Լիանա Միհրանի Դաղբաշյանի անմեղությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ, Լիանա Դաղբաշյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնել և նրան արդարացնել` հանցակազմի բացակայության հիմքով։
Լիանա Միհրանի Դաղբաշյանի նկատմամբ ընտրված ստորագրություն չհեռանալու մասին խափանման միջոցը վերացնել:
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո ապացույց ճանաչված այլ փաստաթուղթ հանդիսացող` «Արմենիա» ՀԲԿ-ից ստացված 3846 պատմագիրը, ռենտգեն ժապավենը, «Սլավմեդ» ԲԿ-ից առգրավված թիվ 362 պատմագիրը, 510 պատմագիրը, ծննդկանի 480 անհատական քարտը, 15.06.2017թ. «Աստղիկ» և «Շենգավիթ» ԲԿ-ներից, 19.06.2017թ. «Էրեբունի» ԲԿ-ից ստացված գրությունները պահել քրեական գործի հետ միասին:»:
Առաջին ատյանի դատարանի վերոնշյալ դատավճռի դեմ 2021 թվականի փետրվարի 15-ին վերաքննիչ բողոք է բերել ՀՀ դատախազության Երևան քաղաքի Էրեբունի և Նուբարաշեն վարչական շրջանների դատախազի տեղակալ Հ. Խաչատրյանը:
Թիվ ԵԱՔԴ/0109/01/17 քրեական գործը Վերաքննիչ դատարան է ստացվել 2021 թվականի փետրվարի 25-ին, իսկ նախագահող դատավորի աշխատակազմին հանձնվել է 2021 թվականի փետրվարի 26-ին:
Վերաքննիչ դատարանի 2021 թվականի փետրվարի 26-ի որոշմամբ վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Կարեն Բաղդասարյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, Լիանա Դաղբաշյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, ընդունվել է վարույթ, Վերաքննիչ դատարանի դռնբաց դատական նիստում քննության է նշանակվել վճռաբեկության կանոններով:

2. Գործի փաստական հանգամանքները և վերաքննիչ բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.

2.1. Նախաքննության մարմնի կողմից Լիանա Դաղբաշյանին` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, «որ նա աշխատելով «Սլավմեդ» բժշկական կենտրոնում որպես մանկաբարձ-գինեկոլոգ, այսինքն` հանդիսանալով բժշկական օգնություն և սպասարկում իրականացնող անձ, 2015 թվականի դեկտեմբերի 25-ին բժշկական կենտրոնում հաշվառման է վերցրել և վարել Տաթևիկ Գասպարյանի հղիությունը: 2016 թվականի հուլիսի 26-ին կատարված կեսարյան հատումից հետո հետվիրահատական սրահ տեղափոխված ծննդկան Տաթևիկ Գասպարյանի բժշկական օգնությունը և սպասարկումը կազմակերպելու ժամանակ Լիանա Դաղբաշյանն իր մասնագիտական պարտականությունների նկատմամբ անփույթ և անբարեխիղճ վերաբերմունքի հետևանքով դրանք իրականացրել է ոչ պատշաճ, որն անզգուշությամբ առաջացրել է բուժվող հիվանդի` Տաթևիկ Գասպարյանի մահը:
Մասնավորապես` 2016 թվականի հուլիսի 26-ին «Սլավմեդ» ԲԿ-ում Տաթևիկ Գասպարյանի կեսարյան վիրահատությունից հետո Լիանա Դաղբաշյանը որպես բուժող բժիշկ իր մասնագիտական պարտականությունները կատարել է ոչ պատշաճ` ինտենսիվ թերապիայի բլոկ տեղափոխված ծննդկանի հետվիրահատական վիճակի մոնիտորինգը կազմակերպել է ցածր մակարդակի և վիրահատությունից հետո վաղաժամ է կազմակերպել հիվանդի տեղափոխումը մանկաբարձական ստացիոնար հիվանդասենյակ, ինչի հետևանքով հնարավոր չի եղել առավել վաղ ախտորոշել վերստամոքսային ներքին զարկերակից արյան կորուստը և հեմատոմայի առաջացումը: Այսինքն` մասնագիտական պարտականությունների նկատմամբ Լիանա Դաղբաշյանի անփույթ ու անբարեխիղճ վերաբերմունքի հետևանքով հնարավոր չի եղել առավել վաղ հայտնաբերել բուժվող հիվանդ Տաթևիկ Գասպարյանի մոտ առկա ենթաապոնևրոտիկ տարածության արյունահավաքը և ախտորոշել արյան կորուստը, որի վաղաժամ հայտնաբերման դեպքում հնարավոր կլիներ ավելի շուտ իրականացնել վիրահատական միջամտություն` դադարեցնելով արյունահոսությունը, ձեռնպահ մնալով նաև պլազմայի ներարկումից: Այնինչ` կեսարյան հատումից հետո ենթաապոնևրոտիկ տարածությունում առաջացած արյունահավաքի ուշ հայտնաբերման պատճառով Տաթևիկ Գասպարյանի կորցրած արյան քանակով պայմանավորված կատարվել է արյան կորստի դիֆիցիտի լրացում` 27.07.2016թ.` ժամը 02:02-ին, կատարված կրկնաորովայնահատման ընթացքում թարմ սառեցված պլազմայի փոխներարկմամբ, որի հետևանքով առաջացած, բուժմանը չենթարկվող թոքերի այտուցից 27.07.2016թ.` ժամը 14:30-ին, Տաթևիկ Գասպարյանը մահացել է:»։
2.2. Նախաքննության մարմնի կողմից Կարեն Հաղթանակի Բաղդասարյանին` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, «որ նա աշխատելով «Սլավմեդ» բժշկական կենտրոնում որպես մանկաբարձ-գինեկոլոգ, այսինքն` հանդիսանալով բժշկական օգնություն և սպասարկում իրականացնող անձ, 2016 թվականի հուլիսի 26-ին լինելով հերթապահ մանկաբարձ-գինեկոլոգ, կեսարյան վիրահատության ենթարկված և հիվանդասենյակ տեղափոխված ծննդկան Տաթևիկ Գասպարյանի բժշկական օգնությունը և սպասարկումը կազմակերպելու ժամանակ իր մասնագիտական պարտականությունների նկատմամբ անփույթ և անբարեխիղճ վերաբերմունքի հետևանքով դրանք իրականացրել է ոչ պատշաճ, որն անզգուշությամբ առաջացրել է բուժվող հիվանդի` Տաթևիկ Գասպարյանի մահը:
Մասնավորապես` 2016 թվականի հուլիսի 26-ին Կարեն Բաղդասարյանը կատարելով «Սլավմեդ» ԲԿ-ի ծննդատան հերթապահ բժշկի պարտականությունները` ժամը 16:30-ից կազմակերպել է ծննդկան Տաթևիկ Գասպարյանի բժշկական օգնությունն ու սպասարկումը: Ժամը 20:00-ի սահմաններում բուժվող հիվանդ Տաթևիկ Գասպարյանի ինքնազգացողության վատացման գանգատների կապակցությամբ Կարեն Բաղդասարյանը մասնագիտական պարտականությունները կատարել է ոչ պատշաճ` ժամանակին չի ձեռնարկել որակյալ ախտորոշիչ կարևորություն ունեցող հետազոտություններ նեղ մասնագետների կողմից` որովայնի օրգանների սոնոգրաֆիա, դինամիկ կլինիկո-լաբորատոր ուսումնասիրություններ` արյան ընդհանուր անալիզ, արյան կոագուլոգրամմա և այլն, ինչպես նաև հեմոդինամիկայի կարդիոմոնիտորինգային հսկողություն, ինչպես նաև լինելով ոչ նեղ մասնագետ, ժամը 21:00-ին շարժական սարքով կատարելով որովայնի օրգանների ուլտրաձայնային հետազոտություն` անհիմն եզրահանգել է, որ կեսարյան վիրահատությունից հետո բարդություններ` մասնավորապես ենթաապոնևրոտիկ արյունահավաք չի հայտնաբերվել և Տ.Գասպարյանի առողջական վիճակը բավարար է, մինչդեռ նեղ մասնագետի կողմից 27.07.2016 թվականին` ժամը 01:30-ին, կատարված որովայնի օրգանների ուլտրաձայնային հետազոտությամբ հայտնաբերվել է ենթաապոնևրոտիկ տարածության արյունահավաք: Այսինքն` մասնագիտական պարտականությունների նկատմամբ Կարեն Բաղդասարյանի անփույթ ու անբարեխիղճ վերաբերմունքի հետևանքով հնարավոր չի եղել առավել վաղ հայտնաբերել բուժվող հիվանդ Տաթևիկ Գասպարյանի մոտ առկա ենթաապոնևրոտիկ տարածության արյունահավաքը և ախտորոշել արյան կորուստը, որի վաղաժամ հայտնաբերման դեպքում հնարավոր կլիներ ավելի շուտ իրականացնել վիրահատական միջամտություն` դադարեցնելով արյունահոսությունը, ձեռնպահ մնալով նաև պլազմայի ներարկումից: Մինչդեռ` կեսարյան հատումից հետո ենթաապոնևրոտիկ տարածությունում առաջացած արյունահավաքի ուշ հայտնաբերման պատճառով Տաթևիկ Գասպարյանի կորցրած արյան քանակով պայմանավորված կատարվել է արյան կորստի դիֆիցիտի լրացում` 27.07.2016թ.` ժամը 02:02-ին, կատարված կրկնաորովայնահատման ընթացքում թարմ սառեցված պլազմայի փոխներարկմամբ, որի հետևանքով առաջացած, բուժմանը չենթարկվող թոքերի այտուցից 27.07.2016թ.` ժամը 14:30-ին, Տաթևիկ Գասպարյանը մահացել է:»։

3.Առաջին ատյանի դատարանում հետազոտված ապացույցները

Ապացույցների հետազոտում և գնահատում.
Առաջադրված մեղադրանքում ամբաստանյալ Լիանա Միհրանի Դաղբաշյանը, ինչպես նախաքննության, այնպես էլ դատաքննության ընթացքում իրեն մեղավոր չի ճանաչել:
Դատական քննության ընթացքում ամբաստանյալ Լիանա Դաղբաշյանը ցուցմունք տվեց այն մասին, որ ծննդկան Տ.Գասպարյանի կեսարյան հատման օրը նշանակելուց հետո, ինչպես կարգն է, տեղյակ են պահել ծննդատան վարիչին՝ Վարդան Ռափյանին, որ ունեն հղի կին, նշվել է ցուցումները, և հայտնել են, որ պատրաստվում են Կեսարյան հատման։ Վիրահատության պլանային օր է նշանակվել, հանձնվել են անհրաժեշտ անալիզներ: Ողջ ծավալով անալիզները հանձնելուց հետո դրանցում որևէ խնդիր չի եղել: Կնոջը պատրաստել է Կեսարյան հատման բաժնի վարիչ Ռափյանի հետ միասին։ Կատարվել է Կեսարյան հատումը, դուրս է բերվել առողջ երեխա: Երեխայի վզին առկա է եղել պորտալարի ամուր փաթաթում` երկու անգամ: Կեսարյան հատման ժամանակ ամեն ինչն ընթացել է սովորական, ինչպես բնորոշ է բոլոր Կեսարյան հատումներին: Կեսարյան հատման ժամանակ որևէ առանձնահատկություն, որևէ շեղում չի եղել: Կեսարյան հատման նկարագրության մեջ առկա է տող, որը նախատեսված է առանձնահատկությունների համար, եթե վիրահատության ժամանակ որևէ առանձնահատկություն է լինում, այդ տողն անպայման լրացվում է: Անկետայում նույնպես առանձնահատկությունների համար նախատեսված տողում ոչինչ նշված չէ: Երեխան դուրս է բերվել, իսկ որովայնի մնացած շերտերը՝ շերտ առ շերտ կարվել են: Համաձայն կանոնների` չոր, մաքուր վերքը փակվել է: Հեմոդինամիկ բոլոր տվյալները կայուն են եղել: Պուլսը, ճնշումը կայուն են եղել, սատուրացիան՝ 99-100-ի սահմաններում: Դրանից հետո ծննդկանը տեղափոխվել է հետվիրահատական սրահ: Հետվիրահատական սրահում հսկվել է անեսթեզիոլոգի, ինչպես նաև իր կողմից: Պարբերաբար բոլոր հեմոդինամիկ ցուցանիշներն են չափվել, որոնք գրված են հիվանդության պատմագրում: Ճնշումը եղել է 110-70-ի սահմաններում, պուլսը` իր հիշելով՝ 70-80-ի սահմաններում, սատուրացիան՝ 99-100-ի սահմաններում։ Բոլոր չափանիշները համապատասխանել են նորմաներին: Բացի այդ հսկվել է նաև վիրահատական վերքը, որովայնը, որը եղել է սիմետրիկ, փափուկ, արգանդը՝ կրճատված, վերքը՝ չոր, վիրակապը` չոր, արտադրութունը սեռական ուղիներից՝ չափավոր, արյունային, ինչը բնորոշ է կեսարյան հատման դեպքում: Բոլոր պարամետրերը իր և անեսթեզիոլոգի կողմից նշված են անկետայում: Դեպքի պահին «ՍլավՄեդ» բժշկական կենտրոնում գործել է օրենք, որը սահմանվել էր ծննդատան վարիչի, անեսթեզիոլոգիական բաժնի վարիչի և կլինիկայի տնօրենի կողմից, որի համաձայն` բոլոր կեսարյան հատման ենթարկված հիվանդներն ինտենսիվ պալատից տեղափոխվում են 3-5 ժամվա ընթացքում: Բոլոր անկետաներն առկա են արխիվում։ Ժամերը գրված են 2-ից 4 ժամվա ընթացքում: Ըստ այդ օրենքի` ծննդկանը 3 ժամ 45 րոպե հետո զննվել է անեսթեզիոլոգի կողմից: Բոլոր հեմոդինամիկ տվյալները՝ ճնշումը 110-70, պուլսը 80, սատուրացիան 98-99։ Իր կողմից նույնպես զննվել է: Ծննդկանի ինքնազգացողությունը եղել է նորմալ, գույնը՝ վարդագույն, լեզուն` մաքուր, խոնավ: Տեղափոխվելուց առաջ այդ բոլոր չափանիշները զննվել են: Անեսթեզիոլոգի կուրսուսի մեջ էլ կա նշված, որ կինը ենթակա է տեղափոխման: Ժամը 16:00-ի սահմաններում իր կողմից կրկին կատարվել է գրառում նույն պարամետրերով, հեմոդինամիկ տվյալներով և ծննդկանը տեղափոխվել է հետծննդյան պալատ: Հետծննդյան պալատում նույնպես զննվել է բոլոր այդ պարամետրերը, որոնք եղել են նորմալ: Ինքնազգացողությունը եղել է նորմալ և ծննդկանի մայրն էլ՝ տիկին Հասմիկը, իր ցուցմունքում նշել է, որ երբ առաջին անգամ գնացել է պալատ, աղջիկն իրեն շատ լավ է զգացել ու ամեն ինչ նորմալ է եղել: Երեխային երկու անգամ կերակրել է: Շատ դրական և որևէ շեղում չարձանագրող ցուցմունք է տվել, որ սկզբնական շրջանում որևէ շեղում չի եղել: Ժամը 16:30-17:00-ի սահմաններում իր աշխատանքային ժամն ավարտվել է, ինքը գնացել է տուն: Գիշերը 01:40-ի սահմաններում զանգ է ստացել հերթապահ բժիշկ Բաղդասարյանից այն մասին, որ առկա է խնդիր՝ հեմատոմա, բաժնի վարիչն արդեն տեղյակ է եղել և պլանավորվել է երկրորդ վիրահատություն`հեմատոմայի մաքրման նպատակով: Ինքը միանգամից նստել է տաքսի և 15-20 րոպե հետո եղել է կլինիկայում, բարձրացել է վիրահատարան: Եթե վիրահատության ընթացքում զարկերակը վնասվեր դա ոչ միայն վիրահատող բժիշկը կտեսներ, այլ նաև ամբողջ վիրահատական կազմը: Երբ վնասվում է զարկերակը, ամբողջ վիրահատական դաշտի մեջ այնքան արյուն է լցվում, որ ուղղակի չես կարող աշխատել առանց ինչ-որ հավելյալ գործողությունների, պետք է դադարեցնես արնահոսությունը: Անեսթեզիոլոգին տեղյակ պահելուց կամ դրանից հետո անհնար է, որ հեմոդինամիկան նույն ստատիկ թվերի վրա մնա: Չի կարող այնպես լինել, որ զարկերակը կարես ու ոչ ոք չտեսնի, դա անհնար է, քանի որ զարկերակը շիթով կարյունահոսի: Դրա մասին է վկայում նաև փորձագիտական եզրակացության մեջ տրված այն հանգամանքը, որ անոթը վնասված է եղել ոչ թե սուր, կտրող գործիքով, հարթեզրերով, այլ անհարթ եզրերով, այսինքն դա նշանակում է, որ անոթը չէր կարող վնասվել կտրող մկրատով, սկալպելով: Կոագուլիատոր Կեսարյան հատման ժամանակ չի օգտագործվել: Փորձագիտական եզրակացության մեջ անոթի վրա այրված հետքերը կնկարագրվեին, ոչ մի տեղ որևէ անոթի կամ մկանի վրա նման հետք չի եղել: Կոագուլիատորը համարվում է մեխանիկական կարին համազոր արյունը կանգնեցնելու միջոց, բայց վիրահատության ժամանակ այն չի կիրառվել: Եթե նույնիսկ օգտագործվեր, դա որևէ շեղում չէ, բայց չի օգտագործվել: Չկա որևէ հետք, այրվածք, սպի անոթի կամ որևէ մկանի վրա: Նկարագրված է հստակ բառերով, որ անոթը վնասված է անհարթ եզրերով: Եթե 2-4 ժամ հետո հիվանդն ունենա որոշակի հակացուցումներ, ինչ-որ խնդիրներ, ապա բնական է` չի տեղափոխվի, քանի որ ունի խնդիր, որը պետք է լուծվի: Հավելյալ հետազոտության անհրաժեշտություն չի եղել: Հիվանդին զննել է ոչ միայն ինքը, այլ նաև անեսթեզիոլոգը, բաժնի վարիչը: Ոչ մի բժիշկ իր թշնամին չէ, առավել ևս՝ հիվանդի: Որևէ ակտ, գրություն կամ օրենք հիվանդի տեղափոխման ժամի հետ կապված գոյություն չի ունեցել, այդ հարցի կապակցությամբ չկա նույնիսկ որևէ դասագրքային մոտեցում։ Իրենց ուղեցույցը միայն եղել է այն կլինիկական ուղեցույցը, որը թողարկվել է 2016 թվականին հաստատված` ՀՀ առողջապահության նախարարի 16.09.2015 թիվ 2521 Ա հրամանով: Ուղեցույցը մշակվել է Մեծ Բրիտանիայի մանկաբարձական գինեկոլոգների թագավորական քոլեջի, մանկաբարձ գինեկոլոգների Ամերիկյան քոլեջի կողմից, որը նա ներկայացրել է: ԱԿՕԳ-ի ուղեցույցը, որտեղ ժամային տեղափոխումը նշված է 2 ժամ և այստեղ նույնպես որևէ հակացուցում, որևէ արգելք ժամային չկա: Կա ընդամենը գրված հետծննդյան շրջանի հսկողությունը բարձր ռիսկի կանանց նկատմամբ: Ծննդաբերությունից հետո 2 ժամվա ընթացքում հետծննդյան արյունահոսությունների բարձր ռիսկի կանանց պետք է սահմանել հսկողություն ըստ աղյուսակ 6-ի, այսինքն հսկողությունը նրանց նկատմամբ պետք է լինի առնվազն 2 ժամ, որից հետո, եթե հիվանդի վիճակը թույլ է տալիս, այսինքն նշված պարամետրերը՝ ջերմաստիճան, պուլս, շնչառություն, զարկերակային ճնշում, թթվածնի հագեցվածություն, արգանդի հատակ, գիտակցություն համապատասխանում են նորմաներին, ապա ծննդկանը կարող է տեղափոխվել: Նույնիսկ այդ ուղեցույցով սահմանվածը չի խախտվել և ծննդկան Տ.Գասպարյանը հետվիրահատական պալատ է տեղափոխվել 3 ժամ 45 րոպե հետո: Հիվանդի վիճակի հակացուցող որևէ բան չի եղել, որպեսզի հիվանդն ավել մնա և հսկվի: Զննվել է անեսթեզիոլոգի կողմից, վերջինս նշել է, որ ամեն ինչ եղել է կարգին՝ գիտակցությունը, պուլսը, ճնշումը, սատուրացիան, արգանդի հատակը, արտադրությունը սեռական ուղիներից եղել է չափավոր, որովայնը սիմետրիկ, որևէ ասիմետրիա, պնդություն, կարմրություն չի նկատվել: Գիշերը, երբ զանգից հետո գնացել է կլինիկա, Տ.Գասպարյանը եղել է ընհանուր անզգայացման վիճակում: Լվացված են եղել բաժնի վարիչը և հերթապահ բժիշկը: Ինքը լվացվել է որպես երկրորդ ասիստենտ: Վիրահատության սկզբնական շրջանում՝ անեսթեզիան նոր տրված, ամեն ինչ եղել է նորմալ: Ճնշումը 110-70-ի սահմանում, պուլսը՝ստաբիլ 80-82, սացուրացիան 98-100 (95-ից բարձրը նորմալ է համարվում)։ Բոլոր պարամետրերը եղել են նորմալ: Որովայնը բացվել է և որովայնի առաջնային շերտի հեմատոման մաքրվել է, դատարկվել: Վարդան Վլադիմիրովիչի կողմից դրվել են կարեր: Մոտավոր տեղերից, որտեղից որ կարող էր լինել, այդ պռոեկցիայով ոչ մի արյունահոսող անոթ որևէ մեկը չի տեսել այդ պահին: Այդ պռոեկցիայով դրվել են կարեր: Վիրահատության ավարտին անեսթեզիոլոգն ասել է, որ սատուրացիան իջել է, ցածր է ու շարունակում է իջնել: Իրենք այդ ժամանակ արդեն մաշկն էին վերականգնում: Վիրահատությունն ավարտվել է և արդեն մնացած գործողություններն անեսթեզիոլոգի կողմից են կատարվել: Հետագայում անեսթեզիոլոգն արյուն է ուզել: Արդեն թոքի այտուց է սկսվել: Ժամանակ առ ժամանակ հնարավոր է եղել բարձրացնել սատուրացիան միչև 90-ի սահմաններում, բայց հետո իջել է: 800 մլ-ը համարվում է արյան նորմալ կորուստ Կեսարյան հատման ժամանակ: Կորուստը եղել է 550մլ և հեմատոմայի ծավալն էլ, եթե գումարեն առավելագույնը 800 մլ (կյանքին վնաս սպառնացող ծավալ չի): Երկրորդ վիրահատության ժամանակ հայտնաբերել են մակարդուկներ, որոնք դատարկվել են, մաքրվել և վիրահատական դաշտում որևէ արնահոսող անոթ չի հայտնաբերվել ոչ վիրահատող բժշկի, ոչ առաջին ասիստենտի կամ որևէ անձի կողմից: Արյունահոսող զարկերակ չի նկատվել կամ հայտնաբերվել: Կոագուլիատոր նախկինում օգտագործել է։ Կոագուլացիան և կարումը համարյա թե համահավասար արյունականգ միջոցներ են: Դա տվյալ պահին է որոշվում և անոթը բռնվում է և կոագուլիատորով վառվում է ու տեղը բնականաբար այրվածքի նման սև երևում է, աննկատ չի կարող մնալ: Եթե դա լիներ փորձագետները միանշանակ կտեսնեին: Որքանով հիշում է` պարոն Սուլթանյանը ցուցմունքում հստակ միտք չի արտահայտել, որ ըստ իրենց` մահը վրա է հասել վաղաժամ հետվիրահատան պալատ տեղափոխելու հետևանքով, այդպիսի բան հստակ գրված չի։ Այդպիսի սարք գոյություն չունի, որն անմիջապես ցույց կտա, թե երբ է սկսվում մարդու մոտ արյունահոսությունը, դա ընդամենը մոնիտորն է, որը չափում է զարկերակային ճնշումը և դա էլ մարդկային գործոնից է կախված, այսինքն մոնիտորն անընդհատ չի չափում մարդու ճնշումը, դրվում է հատուկ ծրագրի վրա, որը մարդն է որոշում, այս դեպքում անեսթեզիոլոգն է որոշում, թե քանի րոպեն մեկ է չափվում, դա կարող է լինել քսան րոպեն մեկ, կարող է լինել ժամը մեկ։ Այդ ամենը կատարվել է նաև հետծննդյան բաժանմունքում, այսինքն որևէ հստակ սարք, որը որոշում է, թե մարդու մոտ երբ է սկսվել արյունահոսությունը, գոյություն չունի։ Հետվիրահատական սրահում և հետծննդյան բաժանմունքում Տաթեվիկ Գասպարյանի մոտ հեմոդինամիկ բոլոր տվյալները եղել են կայուն: Տարբեր ուղեցույցներ կան որոնցից միայն մեկում է նշված ծննդկանի տեղափոխման մասին ժամային գրառումը։ Այդ ուղեցույցում նշված է, որ ծննդկանն առնվազն երկու ժամ պիտի գտնվի հսկողության տակ՝ հետվիրահատական սրահում։ Ինքը չի որոշել, թե որքան պիտի պահվի ծննդկանը հետվիրահատական սրահում, այդ որոշումը եղել է ծննդատան վարիչի, տնօրինության, անեսթեզիոլոգիական բաժնի վարիչի կողմից։ Այդ որոշումը եղել է նրանց կողմից կազմված և բոլոր բժիշկները պարտավոր են դրան ենթարկվել։ Սակայն այդ հարցը ներքին կանոնակարգի հարց է և որոշվում է բանավոր: Անեսթեզիոլոգը գնահատում է ծննդկանի վիճակը, առաջին հերթին նրա ուշադրության կենտրոնում իր մասնագիտական շրջանակներում գտնվող պարամետրերը, դրանք են՝ զարկերակային ճնշումը, պուլսը, հիվանդի գիտակցությունը, սատուրացիան, հիվանդի ընդհանուր վիճակը։ Ընդհանուր որոշակի պարամետրեր կան, որ անեսթեզիոլոգի կողմից են գնահատվում, դրանք են ճնշումը, պուլսը, սատուրացիան, ընդհանուր վիճակը, գիտակցությունը, ցավային զգացողությունները, որից հետո արդեն ընդհանուր բժիշկ գինեկոլոգն է գնահատում մնացած վիճակը` արգանդի հատակը, սեռական ուղիներից արյան արտադրության չափը, քանակը, որակը, արգանդի կրճատվածությունը։ Այդ պահին հիվանդը գտնվում է և անեսթեզիոլոգի և գինեկոլոգի հսկողության տակ։ Ինքը և բժիշկ անեսթեզիոլոգը նույն գործառույթները չեն իրականացնում: Որքանով տեղյակ է Գագիկ Հարութունյանը համարվում է դատական բժիշկ, և ոչ թե բուժող բժիշկ, և այդպիսի ձևակերպումը, թե միայն բուժող բժիշկն է պատասխանատու արյունահոսության համար, դա ճիշտ ձևակերպում չէ, հակառակ դեպքում հիվանդը միանգամից վիրահատությունից հետո կտեղափոխվեր պալատ, և անեսթեզիոլոգը կզբաղվեր միայն ցավազրկումով: Անեսթեզիոլոգը ոչ միայն ցավազրկող անձ է, այլ նաև ռեանիմատոլոգ։ Վերջինս պարտավոր է հսկել հիվանդի հետվիրահատական վիճակը, ընդհանուր վիճակը, թե ինչպիսի գանգատներ ունի, ցավեր ունի, թե՝ ոչ, պուլսը, ճնշումը։ Գինեկոլոգը հսկում է սեռական ուղիներից արյունային արտադրությունը, հիվանդի ընդհանուր վիճակը գնահատվում է երկու բժշկի կողմից, որոնք հսկողություն են իրականացնում հետվիրահատական սրահում։ Երկու ժամը նվազագույն ժամն է, այսինքն չեն կարող հիվանդին վիրահատել ու քառասուն րոպեից նրան տեղափոխել պալատ։ Հիվանդը երկու ժամ պարտադիր մնում է վիրահատական սենյակում։ Դրանից հետո, եթե հիվանդի վիճակը թույլ է տալիս, նրան արդեն կարող են տեղափոխել հետվիրահատական սրահ։ Իր օրդինատուրան անցել է Մարգարյան հիվանդանոցում, որտեղ ինքը տեսել է, որ հիվանդը Կեսարյան հատումից հետո վիրահատական սրահում մնացել է քսանչորս ժամ, բայց պատահել է, որ մնացել է չորս ժամ։ Ինքը պարտավոր է ենթարկվել այն հիվանդանոցի կանոնակարգին, որտեղ աշխատում է տվյալ պահին։ Կեսարյան հատումը կատարում են երկու հոգով։ Երկուսից մեկը վիրահատող բժիշկն է, իսկ մյուսը` ասիստենտը։ Երեխային հանում է վիրահատող բժիշկը, արգանդը կարում է վիրահատող բժիշկը, իսկ այդ ընթացքում ասիստենտը, օրինակ, ասեղն է պահում, իսկ նա թելն է քաշում։ Ներկա է լինում նաև բուժքույր։ Բուժքրոջ ու ասիստենեի գործառույթները բացարձակապես տարբերվում են։ Բուժքրոջ գործառույթը կայանում է նրանում, որ նա օժանդակում է վիրահատողներին, օրինակ, փոխանցում է վիրահատական այսինքն կատարում է տեխնիկական աշխատանք: Մինչդեռ, ասիստենտը վիրահատող բժշկին համահավասար գործառույթ է կատարում։ Վիրահատող բժշկի և ասիստենտ բժշկի գործառույթները որևէ կերպ սահմանազատված և տարանջատված չեն: Հետվիրահատական սրահում դեղերի նշանակումը կատարվում է անեսթեզիոլոգի կողմից, այսինքն իրենց բաժնից է դուրս գրվում դեղերը։ Երբ հիվանդը գտնվել է պալատում` նշանակումները կատարվել են իր կողմից։ Սովորաբար նշանակվում է ինֆուզիոն թերապիա, վիրահատված անձը պետք շատ հեղուկ ստանա։ Կատարվել է կրճատումներ։ Դա ևս բնական է ծննդաբերությունից հետո։ Նշանակվել են ցավազրկողներ։ Ինքը նշանակել է դեղեր, երբ հիվանդը տեղափոխվել է պալատ։ Վիրահատությունից հետո ինչ դեղորայք որ ստացել է, որոշել է անեսթեզիոլոգը։ Ցավազրկումները եղել են ստանդարտ։ Որևէ յուրահատուկ նշանակում չի եղել։ Ցավազրկման չափաբաժիններն ստանդարտ են, բայց կապված օրգանիզմի առանձնահատկություններից` սահմանազատվում են։ Հիվանդներ են լինում, որ մի քիչ ավելի զգայուն են ցավի հանդեպ ու ընդհանրապես ցավ չեն ուզում զգան վիրահատությունից հետո, այդ մեծ կտրվածքի մեջ մի փոքր ցավը կարող է նեղություն տալ։ Ցավազրկումը գրեթե բոլորի համար նույն է։ Ինքը նշանակել է ստանդարտ ցավազրկում։ Ծննդկանի մոտ արնահոսող անոթ չի հայտնաբերել։ Անհնար էր պարզել, թե որտեղից է եղել արյունահոսությունը։ Երկրորդ վիրահատության ժամանակ էլ այդ պահին արյունահոսող անոթ չի գտնվել։ Կարող են ֆիքսել, որ այդպես էլ չեն իմացել, թե որտեղից է արնահոսել։ Չեն կարող պատմագրում նշվածից ենթադրել, որ ցավը սաստկացել է, քանի որ հետվիրահատական վերքը գտնվել է որովայնի ստորին շրջանում։ Պատմագրում որևէ արտառոց բան չկա գրված։ Հիվանդը գտնվել է սպինալ անզգայացման տակ։ Աստիճանաբար, ժամանակի ընթացքում սկսում են ավելի շատ ցավերն ի հայտ գալ, որը վերքի շրջանում է։ Անեսթեզիան միանգամից չի վերանում, այլ աստիճանաբար ։ Բնական է, որ դրանից հետո ցավերն ուժեղանում են։ Չեն կարող ֆիքսել, որ որովայնի ստորին հատվածը չի ցավել, քանի որ հետվիրահատական վերքը գտնվում է որովայնի ստորին հատվածում և բնական է, որ այդ հատվածում պետք է ցավ լիներ։ Չի կարող համարել թերացում։ Կտրվածքը կատարվում է որովայնի ամենաստորին հատվածում, այսինքն` հետվիրահատական վերքը, կտրվածքը և որովայնի ստորին սահմանը նույն տեղամասում են։ Եթե հետվիրահատական վերքն է ցավում, դա համապատասխանաբար որովայնի ստորին մասն է ցավում։ Կտրվածքը կատարվում է որովայնի ստորին շրջանում։ Ներարգանդային սուր ասֆիկսիայի ժամանակ, երբ պետք է շատ շտապ հանել երեխային, կարող է լինել այլ միջանցիկ կտրվածք, որը ավելի բարձր է և այդ դեպքում կտրվածքը և որովայնի ստորին շրջանն իրար կարող են չհամընկնել, դրա համար դրանք առանձին շաբլոնի մեջ նշված են, իսկ տվյալ դեպքում դրանք համընկել են։ Դա զուտ տեխնիկական խնդիր է։ Ժամը 12:45-ին որովայնի ստորին հատվածն ընդգծված չի եղել, քանի որ երբ արդեն սպինալ անզգայացումը թուլանում է, հնարավոր է, որ ոչ միայն հենց վերքը ցավի, այլ, ենթադրենք, վերքից մեկ սմ ներքև։ Զանգել է Տաթևի ամուսնուն, հարցրել է` ինչպես է Տաթևը, վերջինս պատասխանել է, որ լավ է, ամեն ինչ նորմալ է։ Ասել է, որ քիչ առաջ մի փոքր լավ չի զգացել, բայց հերթապահ բժիշկը նայել է ու ամեն ինչ նորմալ է։ Որքանով հիշում է` չի մանրամասնել, թե ինչու է մի փոքր վատ զգացել։ Գանգատներ` կապված հղիության հետ, Տաթևն ունեցել է։ Վաղաժամ ծննդաբերության սպառնալիքով հղիության պատալոգիայի բաժնում պառկել է։ Ստացել է համապատասխան բուժումներ։ Ծննդաբերության երեսուներկու շաբաթականում է եղել։ Հղիների անեմիան բնորոշ է հղիների մոտ 99 տոկոսին՝ հղիության երրորդ եռամսյակում։ Արյան հեմոգլոբինի տոկոսն իջնում է, որի համար հակաանեմիկ թերապիա է նշանակվում: Հղիության երրորդ եռամսյակում Տ.Գասպարյանն անեմիա ունեցել է, նշանակվել է բուժում և արդեն ծննդաբերության ժամանակ արյան մեջ հեմոգլոբինի տոկոսը եղել է 120-130-ի սահմաններում, ինչը նորմա է։ Անմիջապես ծննդաբերությունից առաջ անեմիա չի ունեցել։ Այժմ հիվանդին վիրահատական սենյակում պահում են 12- 24 ժամ, ավելի քիչ էլ է լինում` 7-8 ժամ։ Չի կարող ասել, թե ինչու են հիմա այդքան երկար պահում։ Չի հիշում` Տաթևը ճնշումից գանգատվել է, թե`ոչ։ Երկոյան զանգել է Տաթևին և հարցրել՝ ինչպես է իրեն զգում, վերջինս էլ պատասխանել է, որ շատ լավ է, երեխային է կերակրում, ամեն ինչ նորմալ է։ Տաթևը հայտնել է, որ հերթապահ բժիշկն իրեն նայել է, և ամեն ինչ լավ է։
Առաջադրված մեղադրանքում ամբաստանյալ Կարեն Հաղթանակի Բաղդասարյանը, ինչպես նախաքննության, այնպես էլ դատաքննության ընթացքում իրեն մեղավոր չի ճանաչել:
Դատական քննության ընթացքում ամբաստանյալ Կարեն Բաղդասարյանը ցուցմունք տվեց այն մասին, որ «Սլավմեդ» բժշկական կենտրոնում աշխատում է 2015 թվականի ապրիլի 1-ից: 2016 թվականի հուլիսի 26-ին հերթապահ է եղել: Հերթապահությունն ընդունել է առավոտյան ժամը 09:00-ին: Այդ օրը նախատեսված է եղել Կեսարյան հատում: Կեսարյան հատումն սկսվել է ժամը 11:45-ին, ավարտվել`12:45, ծննդկանը տեղափոխվել է ինտենսիվ վերահսկողությամբ հիվանդասենյակ, ինտենսիվ բուժման: Գտնվել է հսկողության տակ: Ժամը 16:00-ին բավարար վիճակում տեղափոխվել է հետծննդյան պալատ: Հետծննդյան պալատ տեղափոխվելուց հետո գտնվել է բուժաշխատակազմի վերահսկողության տակ, պատասխանատու բժիշկը ինքն է եղել: Մշտական զննել է ծննդկանին, հետևել գանգատներին: Հիմնական գանգատները նշվել են հետվիրահատական վերքի երկայնքով ցավեր, որը բնորոշ է բոլոր նման վիրահատություն տարածներին: Ստացել է համապատասխան նշանակումները, այն է` արգանդը կրճատող դեղորայք և ցավազրկող: Հեմոդինամիկ չափանիշները` արյան ճնշում, պուլս եղել են նորմայի սահմանում, էական շեղումներ չեն եղել: Ժամը 21:00-ին հերթական համայցի ժամանակ ցավերը նշվել են հետվիրահատական վերքի երկայնքով, նորից զննվել է շոշափումով և կատարվել է ուլտրաձայնային հետազոտություն: Հետազոտությամբ ուլտրաձայնային ախտաբանական որևէ բան չի հայտնաբերվել, արգանդը եղել է կրճատված, որովայնի խոռոչում հեղուկ չի հայտնաբերվել: Այնուհետև, շարունակվել է հիվանդի համապատասխան հսկումը: Ժամը 00:00-ի սահմաններում կատարվել է ցավազրկում, նշել է ավելի սաստիկ ցավեր: Շոշափումով հայտնաբերել է որովայնի առաջնային պատի վերքի շրջանում ասիմետրիկություն, թույլ այտուցվածություն՝ աջ կողմից: Կատարել է ուլտրաձայնային հետազոտություն, կասկած է ունեցել ապոնևրոտիկ տարածության արյունահավաքի, կանչել է հերթապահ սոնոգրաֆիստին, բաժանմունքի վարիչին և բուժող բժիշկին: Հերթապահ սոնոգրաֆիստը, երբ եկել է, արդեն նայել են և հաստատել ախտրոշումը` ենթաապոնևրոտիկ տարածության արյունահավաք: Ըստ համապատասխան չափումների` այն կազմել է 250 մլ: Զննվել է անեսթեզիոլոգի կողմից, հեմոդինամիկ ցուցանիշը եղել է նորմալ, որի մասին առկա է գրառում համապատասխան ծննդաբերության պատմագրում. «ճնշում, պուլսը նորմայի սահմանում է եղել, գիտակցությունը պարզ»: Հարցեր է տվել ծննդկանին, վերջինս ադեկվատ պատասխանել է: Որոշում է կայացվել կատարել կրկնակի որովայնահատում` արյունահավաքը վերացնելու և արյունը կանգնեցնելու նպատակով: Վիրահատությունը սկսվել է մոտ ժամը 2-ին, հայտնաբերել են ապանևրոզիտակ արյուն`արդեն մակարդված, մաքրվել են մակարդուկները և կատարվել է որովայնի խոռոչի վիվիզիա, որովայնի խոռոչում շատ քիչ քանակությամբ (30-50 մլ), որքան որ հիշում է: Զննվել է նաև արգանդը: Կարերը եղել են հանգիստ, ամբողջականությունը պահպանված, թողնվել է դրենաժ որովայնի խոռոչում, որովայնի առաջնային պատերն սկսվել են վերականգնվել շերտ առ շերտ: Վիրահատության ավարտին անեսթեզիոլոգի կողմից հայտարարվել է, որ ծննդկանի մոտ նկատվել է սատուրացիայի անկում, արյան մեջ թթվածնով հագեցվածության պակաս և ունեցել է կասկած թոքի այտուցի զարգացման: Իրենք շարունակել են, իհարկե, վիրահատությունն ավարտել են: Վիրահատությունը կատարվել է բաժանմունքի վարիչ Ռափյանի կողմից: Ինքը և Դաղբաշյանը եղել են ասիստենտներ: Այնուհետև, անեսթեզիոլոգի կողմից սկսվել է հակաբորբոքային բուժում: Հրավիրվել է մանկաբարձական ծառայության ղեավար Գրիգորյանը և «Արմենիա» բժշկական կենտրոնի վերակենդանացման բաժնի վարիչ Ղազարյանը: Համապատասխան բուժումները շարունակվել են, արդյունք չի եղել և որոշվել է ծննդկանին տեղափոխել «Արմենիա» բժշկական կենտրոնի վերակենդանացման բաժանմունք` հետագա հետազոտման համար, հետո տեղեկացրել են, որ ժամը 2-ի սահմանում ծննդկանը մահացել է:
Պատասխանելով դատավարական կողմերի և դատարանի հարցերին՝ ամբաստանյալ Կարեն Բաղդասարյանը նշեց, որ գանգատները հիմնականում եղել են հետվիրահատական շրջանի ցավեր, ուրիշ արտառոց գանգատ չի եղել, օբյեկտիվորեն իր զննումով պաթոլոգիական ոչինչ չի հայտնաբերվել: Ցավը եղել է բոլոր վիրահատություններին նմանատիպ, որն առաջանում է և Կեսարյան հատման, և այլ վիրահատությունների արդյունքում: Ներքին արնահոսության դեպքում պետք է նկատվեր ճնշման կտրուկ անկում, գիտակցության մթագնում, եթե շատ մեծ արյան կորուստ լինի` նույնիսկ գիտակցության կորուստ, պուլսի արագացում, սառը քրտինք: Այդ գանգատներն առկա չեն եղել հիվանդի մոտ: Նույնիսկ երկրորդ վիրահատությունն սկսելիս հիվանդը զննվել է անեսթեզիոլոգի կողմից և հեմոդինամիկ ցուցանիշները եղել են նորմայի մեջ: Գնահատական կա անեսթիզիոլոգի կողմից, որ վիճակը նորմալ է: Հիվանդը մշտական գտնվել է հսկողության տակ, կատարվել է պարբերաբար ճնշման չափում, ճնշման պուլսի չափում, գիտակցության գնահատում և նաև օբյեկտիվ վերքի շրջանի ախտաբանության գնահատում: Այդ պահին որևէ այլ գործողության կարիք չի եղել: Երբ անհրաժեշտությունն առաջացել է, այն է՝ արյունահավաքը հայտնաբերելուց հետո, բնականաբար կատարվել է և՛ լաբորատոր հետազոտություններ, և՛ հերթապահ անեսթեզիոլոգի կանչ: 2002 թվականին Մոսկվայում անցել է համապատասխան մասնագիտացում` ուլտրաձայնային բնագավառում, ստացել է որակավորում ուլտրաձայնային հետազոտություն կատարելու համար, ունի համապատասխան դիպլոմ, որը ներկայացվել է դատարանին: Նույնն ասել է նաև նախաքննական մարմնին, սակայն նրանց կողմից անտեսվել է այդ հանգամանքը և հաշվի չի առնվել դիպլոմի առկայությունը: Ունի համապատասխան դիպլոմ, իսկ ինչ վերաբերում է փորձաքննական հանձնաժողովի եզրակացությանը, ապա եզրակացությունն տալիս հարցում չի կատարվել հիվանդանոցին կամ իրեն: Եթե հարցում կատարեր, ապա պարզ կդառնար, որ ինքն ունի համապատասխան մասնագիտացում և փորձագետներին կտրամադրվեր համապատասխան դիմումը: Միանշանակ, եթե իրեն ներգրավեին փորձաքննությանը, այդ անհեթեթությունը չէր լինի: Փորձաքննական հանձնաժողովի եզրակացությունում առկա է արտահայտություն, որ` «հայտնաբերել հնարավոր էր շուտ», այլ ոչ թե հստակ գրված է, որ պետք է հայտնաբերեր և ամեն դեպքում հստակ որոշում չկա, որ հստակ ժամին պետք է հայտնաբերվեր արյունահավաքը: Փորձագետներ Սուլթանյանի և Օկոևի ցուցմունքներով նշվել է, որ հստակ ժամ չի կարող լինել արյունահոսությունը, արյունահավաքը հնարավոր է ախտորոշել միայն այն ժամանակ, երբ հստակ որոշակի ծավալի արյուն հավաքված լինի, որը կառաջացնի նշած նշանները՝ ասիմետրիկություն, որովայնի առաջնային վերքի շրջանում խիստ ցավ և հնարավոր կլինի ուլտրաձայնային հետազոտությամբ դրա հայտնաբերումը: Նույնիսկ ուլտրաձայնային հետազոտությամբ հնարավոր չէ ախտորոշել, թե արնահոսության սկիզբը երբ է սկսվել, քանի որ որոշակի կլինիկա պետք է լինի, որպեսզի դա հայտնաբերվի: Փորձաքննական եզրակացության մեջ արյան չափի կոնկրետ քանակ նկարագրված չէ, ուլտրաձայնային հետազոտության ապարատով և արդի բժշկությունը թույլ են տալիս միլիմետրի ճշտությամբ որոշել քանակը: Ժամը 13:30-ին կատարված ուլտրաձայնային հետազոտությունով հայտնաբերվել է 250մլ արյուն, ինչի մասին առկա է եզրակացություն և նշվել է նաև սոնոգրաֆիստ Աննա Ղազարյանի կողմից: Հնարավոր չէ որոշել որքան ժամանակում է այն հավաքվել, դա կախված է նույնպես անոթի տրամագծից (Սուլթանյանի ցուցմունքում նշվեց), կարող է շատ կարճ ժամանակում այդքանը լցվել: Կեսարյան հատմանը չի մասնակցել: Երկրորդ վիրահատությանը մասնակցել է որպես ասիստենտ: Երկրորդ վիրահատությունը կատարվել է ծննդատան վարիչ Ռափյանը: Ընդհանրապես հիվանդին պլազմա փոխարինիչներ ներարկելու համար որոշումը կայացվում է անեսթեզիոլոգի կողմից: Վիրահատության ժամանակ բնականաբար որոշումը կայացրել է անեսթեզիոլոգը, ինքն այդ որոշման կայացմանը չի մասնակցել: Արյունահավաքը հայտնաբերելուց հետո կանչել է սոնոգրաֆիստ Ղազարյանին, ով ստացիոնար սարքով կատարել է հետազոտություն և հայտնաբերել 250մլ արյուն, փոքր շարժական սարքը չի կարող հստակ որոշել, թե որքան միլիլիտր արյուն է հավաքված: Ինքն ախտորոշել է արյունահավաքը, Ղազարյանը հաստատել է և արդեն որոշել է քանակը: Կեսարյան հատման ժամանակ 500-800մլ արյան կորուստը նորմա է համարվում: Քանակը էական չէ, հնարավոր է հայտնաբերել նույնիսկ 50-100մլ, բայց արյունը պետք է հավաքվի ինչ-որ տեղ, որ ձևավորի այդ արնահավաքը, արնահոսությունն սկսելուց միանգամից չի ձևավորվում նման արյունահավաք, նույնիսկ ստացիոնար սարքով հնարավոր չէ ախտորոշել, պետք է լինի ինչ-որ սահմանափակ, երբ այլևս արտահոսելու տեղ չունի և հավաքվում է, կուտակում է տեղի ունենում, նոր միայն դա հնարավոր է հայտնաբերել: Ինչ վերաբերում է փորձագետ Հարությունյանի եզրակացությանը` արնահավաքը տվյալ դեպքում եղել է ենթաապոնևրոտիկ տարածությունում, որը փակ տարածք է, գտնվում է մկանների տակ և այլ տեղ արտահոսել արյունը հնարավոր չէր, իսկ ինչ վերաբերում է Հարությունյանի այն պնդմանը, որ հնարավոր է տեղի ունենա հյուսվածքների ներծծում արյունով, հետո ձևավորվեր, վիրահատության ժամանակ իրենք գնահատել են, որ նման բան առկա չէ: Նաև առկա է դատաբժշկի եզրակացություն, որտեղ նշված է, որ մկանային հյուսվածքը եղել է միատարր, այսինքն արյունով ներծծում առկա չի եղել, և եթե լիներ, դատաբժշկի կողմից դա կնշվեր:
Լրացուցիչ հետազոտությունները, այն է՝ արյան ընդհանուր անալիզ, կոաուլոգրամա և ուլտրաձայնային հետազոտություն, իր կողմից կատարվել են երկու անգամ: Առաջին անգամ ոչինչ չի հայտնաբերվել, իսկ երկրորդ անգամ արդեն հայտնաբերվել է ախտաբանություն: Ինչ վերաբերում է անալիզներին` դրանք կատարվել են ժամանակին, երբ հայտնաբերվել է արյունահավաքը: Կատարվել են հետազոտություններ, որոնց արդյունքում բացի հեմոգլոբինի քանակի իջեցման` 88գ, որը դեռ չի համարվում ծայրահեղ արնահոսության հետևանք, մնացած բոլոր ցուցանիշները եղել են նորմայի սահմաններում, որը ցույց է տալիս, որ հետազոտությունների ուշացում չի եղել: Ունի 15 տարվա աշխատանքային փորձ: Աշխատել է «Նաիրի» բժշկական կենտրոնում` որպես մանկաբարձագինեկոլոգիական բաժանմունքի վարիչ, այնուհետև Արտաշատի բժշկական կենտրոնում, «Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ» բժշկական կենտրոնում, 2015թ ապրիլի 1-ից աշխատում է «Սլավմեդ» բժշկական կենտրոնում: Իր պրակտիկայում չի եղել մահացության դեպք հիվանդների մոտ: Ծննդկանը տեղափոխվել է հետծննդյան պալատ բավարար վիճակում, կայուն հեմոդինամիկ չափանիշներով, վիրահատությունն ընթացել է հարթ, առանց բարդությունների, դրա մասին վկայում են հիվանդի հեմոդինամիկ ցուցանիշները և ինտենսիվ հսկողության պալատում և հետագայում նաև` հետծննդյան պալատում կատարած չափումները (ճնշում, պուլս): Հիվանդության պարագայում հիվանդների մասին կատարվում է գրառում և ցուցանիշների գրառումից պարզ է դառնում, որ ծննդկանի մոտ որևէ շեղում չի եղել, բացի վերքի երկայնքով ցավից, որը բնորոշ է վիրահատված հիվանդին: Մնացած բոլոր չափանիշները եղել են նորմայի սահմաններում: Այդ ցուցանիշները վկայում են, որ ծննդկանի մոտ եղել է նորմալ հեմոդինամիկ ցուցանիշներ, ինչն էլ վկայում է, որ որևէ բարդություն, արտառոց որևէ բան, պաթալոգիա չի հայտնաբերվել ծննդկանի մոտ: Հիվանդության պատմագրում չի նշվում ամեն այցի մասին, որովհետև հնարավոր է ծննդկանին այցելեն ավելի հաճախ, քան գրառում է կատարվում: Գրառումը կատարվում է հստակ չափանիշներով: Ամեն այցի մասին գրառում չի կատարվում, քանի որ հնարավոր է 10 րոպեն մեկ հիվանդին հարցնես, թե ինչպես է իրեն զգում, զննես, շոշափես, ճնշում չափես, որը կատարվել է: Բուժքույրերն իրավունք չունեն հիվանդության պատմագրում գրառում անել, գրառում կատարում են միայն բժիշկները: Չկա որևէ բան, որ ինքը նկատած լինի, բայց պատմագրում գրի առնված չլինի: Ժամը 20:00-ին կատարած հետազոտության ժամանակ չի հայտնաբերվել այն, ինչը հայտնաբերվել է ժամը 00:00-ին կատարվածի ժամանակ: Այդ ժամանակ հայտնաբերվել է արդեն արնահավաքը, իսկ մինչ այդ նման պաթոլոգիա չի հայտնաբերվել:
Նեղ մասնագիտացմամբ մանկաբարձ գինեկոլոգ է: 2002թ. Մոսկվայում ստացել է մասնագիտացում, ինչը թույլ է տալիս լիիրավ զբաղվել ուլտրաձայնային հետազոտությամբ: Որքան հիշում է` Տաթևի մոտ նախածննդյան հսկողության ընթացքում եղել է միայն հեմոգլոբինի իջեցում, որը ենթարկվել է դեղորայքային կորեկցիայի: Երբ վերջինս ընդունվել է Կեսարյան հատման, այդ ժամանակ հեմոգլոբինի մակարդակն արյան մեջ եղել է նորմայի սահմանում: Արյան մակարդելիության խնդիր չի եղել ամբողջ հղիության ընթացքում, վիրահատությունից հետո և նույնիսկ երկրորդ վիրահատությունից առաջ:
Որպես հերթապահ բժիշկ իր պատականություններն են բաժանմունքում գտնվող բոլոր հիվանդների, ծննդկանների, վիրահատված հիվանդների հսկողությունը: Հերթապահ բժիշկը հիվանդին` ծննդկանին, ինտենսիվ բլոկից հետծննդյան պալատ տեղափոխելու հետ առնչություն չունի: Ոչ միայն բուժուղ բժշկի, այլ նաև անեսթեզիոլոգի պարտականությունն է, որ եթե լինի խնդիր, անպայման տեղեկացնեն և եթե խնդիր լիներ` անպայման կտեղեկացնեին ու նույնիսկ հարց կդրվեր ծննդկանին չտեղափոխելու: Առանց բարդությունների ծննդկանը տեղափոխվել է հետծննդյան պալատ:
Ծննդկան Տ.Գասպարյանի սոնոգրաֆիկ հետազոտությունն իրականացրել է երկու անգամ: Երկրորդ անգամ հետազոտություն կատարելուց և խնդիրը բացահայտելուց հետո հրավիրել է հերթապահ սոնոգրաֆիստին` ախտորոշելու համար: Առաջին հետազոտությունը կատարել է ժամը 21:00-ին, երկրորդը՝ 00:00-ի սահմաններում, հստակ ժամ չի կարող նշել: Հերթապահ բժիշկը տանից եկել է, հստակ չի կարող ասել` որքան ժամանակից, և հաստատել է իր ախտորոշումը: Հերթապահ սոնոգրաֆիստին հրավիրելու նպատակը եղել է այն, որ ախտորոշումը հաստատի, ինչպես նաև մեծ սարքով նայելով՝ համապատասխան գրառում կատարելու համար: Ինքը նայել է փոքր սարքով` շարժական: Մեծ սարքը գտնվել է աշխատասենյակում: Կարիք չի եղել մեծ սարքից օգտվելու, չի էլ օգտվել: Մեծ սարքի առանձնահատկությունը կայանում է նրանում, որ այն միլիմետրի ճշգրտությամբ է որոշում արնահավաքի ծավալը, իսկ արնահավաք առկա է, թե`ոչ, փոքր սարքով է ախտորոշել: Արնահավաքը ավելի վաղ, նույնիսկ մեծ սարքով, հայտնաբերել հնարավոր չէր: Հերթապահ սոնոգրաֆիստներն իրենց մոտ երեքն են, ուլտրաձայնային սարքով աշխատելու որակավորում ստանալիս ոչ մի տեղ չի նշվում՝ մեծ թե փոքր սարքով աշխատելու համար, այդպիսի տարբերակում առկա չէ: Մեծ սարքով նայելու կարիք Տաթևը չի ունեցել։ Ինքն է զանգել հերթապահ սոնոգրաֆիստին։ 30-40 րոպեն որևէ ազդեցություն չէր կարող ունենալ, քանի որ սուր արյունահոսություն չի եղել։ Եթե մեծ սարքով հայտնաբերվել է արդեն 250 միլիլիտր արյուն, ապա շատ մեծ տարբերության ժամանակային խնդիր, որից վիճակը կարող էր ավելի բարդանար, չի եղել։ Որպես բժիշկ, ով վերապատրաստում է անցել, այդ ժամանակ արդեն ունեցել է գինեկոլոգի որակավորում և լրացուցիչ անցել է նույն այդ մասնագիտությունն ունենալու համար երկրորդ որակավորում։ Ծանոթ չէ ՀՀ առողջապահության նախարարության բժիշկների մասնագիտացման և նեղ մասնագիտացման չափորոշիչներին։ Ծանոթ է բժշկի պարտականություններին` կապված վերապատրաստման և որակավորման հետ։ Ինքը, քանի որ չի զբաղվել կոնկրետ ուլտրաձայնային հետազոտությամբ, իր հիմնական մասնագիտական ուղղվածությունը եղել է մանկաբարձ գինեկոլոգիան, պարտավորություն չի ունեցել անցնել այդ պարտադիր վերապատրաստման դասընթացները, իսկ ինչպես նշվել է նաև Օկոևի ցուցմունքում, ոչ մի փոփոխություն այս ընթացքում ուլտրաձայնային հետազոտության մեջ չի եղել, բացի պտղի դոպլեռամետրիան, որով ինքը չի զբաղվել։ Եթե հիվանդի մոտ հայտնաբերվում է ինչ-որ արտառոց բան, ապա դրա վերաբերյալ պարտադիր է նշվում է պատմագրում, գրառում կատարվում է վիրահատությունից հետո առնվազն 2-3 անգամ, բայց եթե հիվանդի մոտ արտառոց ոչինչ առկա չէ, ապա լրացուցիչ ոչ մի գրառում չի կատարվում։ Մի փոքր ճնշման անկում եղել է այն ժամանակ, երբ երեխային մոտեցրել են ծննդկանին և փորձել են կերակրել: Ճնշման անկումը պայմանավորված է երկարատև պառկած դիրքից հետո կտրուկ նստելու հանգամանքով, բժշկության մեջ դա հնարավոր է՝ կոլափս է կոչվում, ճնշման իջեցում հնարավոր է լինի, վատացումը նկատվել է այդ ժամանակ, իհարկե կրիտիկական չի եղել ճնշման անկումը, որովհետև պառկելուց հետո դա շտկվել է։ Այդ ժամանակ նստելուց և երեխային կրծքին մոտեցնելուց հետո հնարավոր էր նման իրավիճակ։ Սուրճն ինքն է խորհուրդ տվել, որովհետև այն արգելված չէ ծննդկանին, նույնիսկ հնարավոր է, որ դրանից հետո վիճակի բավարարում լինի։ Ծննդկանի` հորիզոնական դիրք վերադառնալուց հետո նմանատիպ երևույթները դադարել են։ Պատմագրում այդ մասին չի նշվել, քանի որ դա կրիտիկական ցուցանիշ չի եղել ու էպիզոդիկ է եղել և արագ շտկվել է։ Ցավազրկումն անընդհատ չի եղել, այն եղել է օրինաչափ։ Ցավազրկման մասին հիվանդության պատմագրում գրանցում առկա է: Պրակտիկայում հնարավոր է, որ հիվանդներին վիրահատությունից հետո մեկ օրվա ընթացքում 2-3 անգամ ցավազրկեն։ Պատմագրում նշվում է ցավերի դեպքում կոնկրետ դեղամիջոցով ցավազրկել։ Բուժքույրերը ցուցմունք չեն տվել, թե կոնկրետ որքան ու որքան ժամանակը մեկ են ցավազրկում կատարել։ Ցավազրկումից մոտ 20 րոպեից կես ժամվա ընթացքում է դեղի ազդեցությունը սկսում գործել, ընդ որում տարբեր հիվանդների մոտ տարբեր է։ Տարբեր հիվանդների մոտ ցավի ընկալման շեմը տարբեր է լինում։ Տաթևի օրգանիզմի համար ադեկվատ չափ չկա, նշվել է ցավազրկում, համապատասխան ցավազրկումը կատարվել է, ժամային չի հիշում, բայց այնպես չէ, որ կատարվել է ինչ-որ ավելցուկ ցավազրկման կամ պակաս է ցավազրկվել։ Ցավազրկումը եղել է համապատասխան։ Մշտական հսկողությունն այն է, երբ պարբերաբար այց է կատարվում, բուժքույրը բնականաբար ավելի հաճախ է այցելում, քան բժիշկները, քանի որ բաժանմունքում կան նաև այլ հիվանդներ, որոնցով իրենք զբաղվում են, բայց բուժքույրն զբաղվում է մի քանի ծննդկանով։ Բուժքրոջ այցերն ավելի հաճախ են, և եթե ինչ-որ գանգատ արտասովոր է լինում, անպայման իրենց տեղյակ է պահում և իրենք էլ մոտենում են։ Արտառոց չի եղել ցավի վերաբերյալ գանգատները, քանի որ բոլոր նման վիրահատության ենթարկվածները կարող են նման գանգատ ունենալ։ Նախաարյունահոսությունն ունի որոշակի կլինիկա, չի եղել ոչ մի ախտանիշ և չի եղել ոչ մի դրսևորում հիվանդի հեմոդինամիկ ցուցանիշներում։ Արյունահոսությունն սկսվել է ուշ, երբ ինքը հայտնաբերել է։ Արյունահոսությունը չի եղել իր հայտնաբերելուց շատ ավելի վաղ։ Ճնշման կայուն լինելու հանգամանքը վկայում է այն մասին, որ սուր արյունահոսություն չի եղել, եղել է փոքր արյունահոսություն: Ճնշման կտրուկ անկում կլիներ շատ մեծ արյունահոսության դեպքում։ Սուր արյունահոսություն չի եղել, քանի որ վիրահատությունից առաջ ցուցանիշները կրկին եղել են նորմալ, ըստ անեսթեզիոլոգի` հիվանդի վիճակը գնահատվել է բավարար, գիտակցությունը եղել է պարզ, հարցերին տվել է ադեկվատ պատասխաններ, միայն անեսթեզիոլոգի հաղորդմամբ պուլսի արագացում է նկատվել մինչ վիրահատություն սկսելը` 120 զարկ րոպեում, բայց ճնշման տատանում չի եղել։ Երկրորդ վիրահատության ժամանակ չի նկատել արյունահոսող անոթ։ Ցանկացած արյունահոսություն, հատկապես նմանատիպ դեպքում, որտեղ առկա է փակ տարածություն, որոշակի քանակի արյուն կուտակվելով առաջացնում է տրոմբ, այսինքն սեղմվում է տվյալ անոթը և դրա հետևանքով ձևավորվում է տրոմբ։ Դրա համար երկրորդ վիրահատության ժամանակ արդեն չի եղել արյունահոսող անոթ, որովհետև արդեն տրոմբագոյացություն է եղել։ Կարող էր լինել 1 լիտր, կարող էր լինել կես լիտր, այն քանակը, որն այդ տարածությունում կտեղավորվեր: Արյունահոսության սկսվելու մեխանիզմը նշվել է նաև փորձագետների կողմից, Կեսարյան հատման ժամանակ բնականաբար արյունատար անոթները վնասվում են, որոնք ենթարկվում են տրոմբագոյացության և արյունն ինքն իրեն դադարում է: Եթե նկատվում է ակնհայտ արյունահոսող անոթ վիրահատության ընթացքում կամ վերջում, բնականաբար այն դադարեցվում է: Միևնույն ժամանակ, հնարավոր է արյունատար անոթը տրոմբի պատճառով փակվի, արյունահոսությունը դադարի և ինչ-որ շարժում կատարելու, հազի պատճառով հնարավոր է այդ տրոմբը պոկվի և սկսվի տվյալ անոթից որոշակի քանակի արյունահոսություն։ Երկրորդ անգամ արյունն ինքն իրեն չի մակարդվում: Փակվում է արյան անոթը և փակման հետևանքով արյան գնդիկները` տրոմբոցիտները, իրար կպնելով ձևավորում են տրոմբ, որը փակում է անոթի լուսանցքը։ Երկրորդ անգամ, մինչև սոնոգրաֆիկ սարքով ստուգելը, արդեն շոշափումով հայտնաբերել է վերոհիշյալ գանգատները, այն է` ասիմետրիկություն, այտուցվածություն, մաշկի ձգվածություն, խիստ ցավեր, այդ ժամանակ տեսական կասկած ունեցել է արնահավաքի, իսկ առաջին անգամ կատարվել է արգանդի կրճատվածության ստուգում, որը Կեսարյան հատումից հետո շատ կարևոր պայման է: Հարազատներին հայտնել է, որ արգանդը կրճատված է և ամեն ինչ նորմալ է: Արնահոսությունն ի հայտ է գալիս միայն կուտակվելուց հետո, առանց կուտակման չի կարող լինել որևէ տեղ ասիմետրիա, այտուցվածություն, մաշկի ձգվածություն, ուժեղ ցավ: Արյան ճնշումը, քանի որ օրգանիզմը ցանկացած դեպքում ունի իր պաշտպանական կոմպեսատոր մեխանիզմերը, փոքր քանակի արնահավաքի ժամանակ չի կարող էական տատանվել: Արյան ճնշումը սուր արնահոսության սինդրոմ է: Տվյալ դեպքում ի հայտ չի եկել: Հիվանդի գանգատները միչև ժամը 24:00-ն եղել են միայն ցավերի տեսքով` բնորոշ վիրահատությանը: Այդ գանգատները բավարար չեն եղել, որպեսզի ստուգում կատարվի մեծ սարքով, քանի որ չի եղել այն կլինիկական ախտանիշները, որոնք եղել են ժամը 24:00-ին, դրա համար կարիք չի եղել մեծ սարքով ստուգելու, ոչ էլ լրացուցիչ անալիզներ տալու: Պատմագիրը լրացվում է բուժող բժշկի կողմից և անեսթեզիոլոգի, իսկ հերթապահության ընթացքում 2 հերթապահ բժիշկների կողմից: Մյուս հերթապահ բժիշկը մանկաբարձ գինեկոլոգ է, ունի բոլոր նույն իրավունքները, ինչ ինքը: Բացի այդ հերթապահ անեսթեզիոլոգը կա, ոչ Կեսարյան հատմանը մասնակցած, ում կողմից նույնպես կարիքի դեպքում կարող է զննվել հիվանդը:
Դատական քննության ընթացքում տուժողի իրավահաջորդ Նորայր Հարությունյանը ցուցմունք տվեց այն մասին, որ ամբաստանյալների հետ որևէ հարաբերություններ չունի, չեզոք է: 2016 թվականի հուլիսի 26-ին ժամը 21:30 նշանակված է եղել Կեսարյան հատումը: Քանի որ պտղի մոտ պորտալարը փաթաթված է եղել 2 գալար, որոշել են, որ պետք է Կեսարյան հատում իրականացնեն` հետագա բարդություններից խուսափելու համար: Կեսարյան հատումն սկսվել է հուլիսի 26-ին` ժամը 23:00-ին, սակայն չի հիշում, թե երբ է վիրահատությունն ավարտվել, երբ են Տաթևին իջացրել հիվանդասենյակ: Բարձրացել է վերև, որպեսզի երեխային տեսնի և այնտեղ հանդիպել է բժշկուհուն: Դրանից հետո ժամը 04:00-ի սահմաններում Տաթևին տեղափոխել են հետվիրահատական սենյակ: Բժշկուհու հետ խոսելիս վերջինս ասել է, որ վիրահատությունը հաջող է անցել, ոչ մի բարդություն չի եղել: Ժամը 04:00-ի սահմաններում գնացել է հիվանդասենյակ, որպեսզի տեսնի Տաթևին: Տաթևը թույլ է եղել, մաշկը` գունատ, վերջինս բողոքել է վիրահատված շրջանի հետ կապված ցավերից: Բուժքույրը ցավազրկում է կատարել և ոտքերն էլաստիկ բինտով փաթաթել է միչև անզգայացման էֆեկտը թողներ: Հետո երեխային բերել են հիվանդասենյակ։ Այդ ընթացքում ինքն իջել է ներքև, քանի որ հարազատները գտնվել են ներքևում: Երկրորդ անգամ, երբ գնացել է հետվիրահատական սենյակ, Տաթևն արդեն գունատ է եղել, ճնշումը բարձրացել է: Այդ ժամանակ արդեն հերթապահ բժիշկն է այնտեղ եղել: Կարեն Բաղդասարյանն իրեն ասել է, որ իջնի ներքև և Տաթևի համար սուրճ բերի, քանի որ ճնշումը ցածր է եղել: Ասել է, որ սուրճ խմի և քաղցր ուտի, որպեսզի ճնշումը կարգավորվի: Այնուհետև, բերել են սոնոգրաֆիկ սարքը, որով հետազոտություն են կատարել: Ասել են, որ արգանդը կրճատված է և ամեն ինչ հրաշալի է, ոչ մի խնդիր չկա, կարող են հանգիստ լինել: Ասել է, որ այն անձը, ով պետք է խնամի Տաթևին կարող է մնալ: Տաթևին խնամելու համար նրա մոտ մնացել է նրա մայրը, իսկ ինքը դուրս է եկել: Գիշերը ժամը 23:00-ի սահմաններում հետ է վերադարձել հիվանդանոց: Տաթևը զանգահարել էր եղբորը և հայտնել, որ իրեն տանում են երկրորդ վիրահատության: Միևնույն ժամանակ, հայտնել էր, որ իրեն չի ցանկացել ասել, որպեսզի ինքը չանհանգստանա: Եղբոր հարցին, թե ինչի համար են իրեն տանում երկրորդ վիրահատության, պատասխանել է, որ սոնոգրաֆիա են կատարել, որի արդյունքում ինչ-որ փոքր բան է հայտնաբերվել և վիրահատելու են, որպեսզի հեռացնեն հեմատոման: Դրանից հետո, երբ գտնվել է հիվանդանոցում, Տաթևի մայրը զանգահարել է իրեն և ասել, որպեսզի գնա և արյուն բերի: Հարցրել է՝ ինչի համար է արյուն անհրաժեշտ, Տաթևի մայրը պատասխանել է, որ հիվանդանոցում արյուն չկա, ինչից հետո իրեն ուղեգիր են տվել` արյուն բերելու նպատակով: Դրանից հետո գնացել է և Քանաքեռ-Զեյթունի արյունաբանականից արյուն է բերել: Այդ ընթացքում, երբ խոսել է Կարենի հետ, վերջինս ասել է, որ ամեն ինչ նորմալ է, որ հեմատոմա է հայտնաբերվել: Հայտնել է, որ անոթ է բացվել և արյուն է հավաքվել, իրենք էլ հայտնաբերել են: Ասել է, որ արյան պակասը կլրացնեն, վնասված անոթը կվերականգնեն, ոչ մի խնդիր չկա: Արյունը բերել է, չի հիշում բուժքրոջն է տվել արյունը, թե` Կարենին, որպեսզի բարձրացնեն ու փոխներարկեն: Դրանից հետո ինքը և տիկին Հասմիկը սպասել են, որ բժիշկները գան և տեղեկություն հայտնեն, բայց տեղեկություն չեն ստացել: Բարձրացել է վերև, հերթապահ անեսթեզիոլոգին, ում անունը Յուրա է եղել, ասել է, որ նախատեսվածից երկար է տևել վիրահատությունը, ինչին ի պատասխան անեսթեզիոլոգն ասել է, որ Տաթևի սատուրացիան ցածր է՝ 80%, պետք է բարձրանա 96%, որպեսզի իջացնեն հետվիրահատական սենյակ: Այնուհետև, նկատել է Կարեն Բաղդասարյանին ու Ռափյանին` վիրահատասրահից իջնելուց: Ռափյանը հայտնել է, որ բարդություն է առաջացել, երկու անգամ անոթ է բացվել, արյունահոսել է ու անոթի ամբողջականությունն է խախտվել: Ասել է, որ իրեն դրա համար կանչել են տնից, որպեսզի ինքը վիրահատի, ինչի համար պետք է իրենից շնորհակալ լինի: Որոշ չափով ծանոթ լինելով բժշկական բնագավառին, ասել է, որ կոագուլացիան իր ռիսկերն ունի, անոթի ամբողջականությունը խախտվելու դեպքում, երբ կոագուլացիայով են հատում, կոագուլիանտը սպիտակուցային կապերը քայքայում, կոագուլիանտ է ձևավորում ու ինչ-որ շարժումից կամ հազալուց կարող է պոկվի կոագուլիանտը և արնահոսություն սկսվի: Հարցրել է, թե ինչու են ընտրել այդ մեթոդը, ոչ թե օրինակ մեխանիկական կար դնելը: Ռափյանն ասել է, որ ընդունում է դա, իր և իր թիմի սխալն է, սակայն իրենք այդ պահին վերականգնել են անոթի ամբողջականությունն ու լրացրել արյան պակասը: Հայտնել է, որ Տաթևի վիճակը կայունանալու դեպքում վերջինիս կտեղափոխեն հետվիրահատական սենյակ: Առավոտյան 06:30-ի սահմաններում Տաթևին դեռ հիվանդասենյակ իջացրած չեն եղել և նրանից նորություն չի ունեցել: Ինքը կրկին բարձրացել է վերև ու տեղեկացել, որ Հանրապետական հիվանդանոցից ռեանիմատոլոգ են հրավիրել: Կրկին ոչ մի տեղեկություն չի ունեցել Տաթևի մասին: Զանգահարել է իրեն հարազատ մարդու` Արսեն Ռազմիկովիչին, ով հանդիսացել է Հանրապետական հիվանդանոցի բուժգծով տեղակալը: Վերջինիցս հարցրել է, թե արդյոք նա տեղյակ է` ինչի համար են իրենց մոտից բժիշկ հրավիրել: Նա ճշտել է, զանգահարել է իրեն ասել, որ վերև բարձրանա, ինչն էլ արել է: Անեսթեզիոլոգը, ում Տաթևի առողջական վիջակի հետ կապված հրավիրել էին «Սլավմեդ» բժշկական կենտրոն, ավելի մանրամասն ներկայացրել է իրավիճակը և հայտնել, որ որոշել է հիվանդի հետագա վարումն իրենց հիվանդանացում շարունակել, քանի որ այնտեղ չկա համապատասխան հնարավորություն: Զանգահարելով տեղեկացրել է, որ հիվանդին նախապատրաստեն և տեղափոխեն Հանրապետական հիվանդանոց: «Սլավմեդի» ռեանիմոբիլով Տաթևին տեղափոխել են Հանրապետական հիվանդանոց, սակայն բոլոր ռեանիմացիոն միջոցները, որ փորձել են կատարել, ոչ մի արդյունք չեն տվել: Ասել են, որ արդեն ուշ է ինչ-որ բան անելու համար:
Երբ եղել է Տաթևի մոտ` հիվանդասենյակում, Տաթևը գանգատվել է թուլությունից և վիրահատական շրջանում ցավերից: Հետագայում, երբ որպես խնամող, Տաթևի մոտ մնացել է նրա մայրը՝ տիկին Հասմիկը, Տաթևը գանգատվել է սառը քրտինքի առկայությունից: Չի հիշում, որ իր ներկայությամբ Տաթևի ճնշումը չափած լինեն: Իր ներկայությամբ անընդհատ ցավազրկում են կատարել և բժիշկ Բաղդասարյանը մեկ անգամ սոնոգրաֆիա է կատարել և ասել, որ սուրճ բերեն, որպեսզի ճնշումը կարգավորվի: Տաթևը եղել է գունատ, ինչն էլ խոսում է ճնշման հետ խնդիր ունենալու մասին: Տաթևին ցավազրկել է բուժքույրը: Բժշկին միայն տեսել է սոնոգրաֆիա անելիս և երբ նա բուժքրոջն ասել է, որ ցավազրկում կատարի: Ցավազրկումը ոչ միայն սիստեմայով այլ նաև տեղային են կատարել՝ կարի հատվածում: Տաթևն ասել է, որ ցավեր ունի և նրանք էլ դիկլոֆենակ են ներարկել: Բացի ցավազրկելուց նաև Տաթևի գլուխն են իջացրել ցած, որ ավելի հանգիստ լինի: Երկրորդ անգամ, երբ սոնոգրաֆիա են կատարել, այնտեղ չի եղել: Վիրահատական սրահում եղել են վիրահատող բժիշկ, անեսթեզիոլոգ և քույրեր, ու թե հստակ ով է պատվիրել արյունը կամ ով է ուղեգիրն ստորագրել, ինքը չի կարող ասել: Կնոջ մոտ թուլություն է նկատել, ցավերն են նրան անհանգստացրել, անընդհատ բողոքել է ուժեղ ցավերից, նկատվել է թուլություն, նա անընդհատ ցանկացել է քնել, իսկ վերքի շրջանում նկատվել է այտուցվածություն: Իր կարծիքով եթե հիվանդը սիմպտոմներ է ունենում հետվիրահատական սրահում, դա ուրիշ հարց է, քանի որ այնտեղ կա ադեկվատ և անընդհատ հսկողություն, իսկ եթե հիվանդը սիմպտոմներ է ունենում ստացիոնար հիվանդասենյակում, դա նորմալ չի կարող լինել: Հետվիրահատական ցավերի առկայությունը նորմալ երևույթ է: Չի ցանկանում պատասխանել այն հարցին, թե իր` հիվանդանոցում գտնվելու ժամանակ նկատել է բժիշկների կողմից անուշադրություն թե ոչ, քանի որ երբ ցավի վերաբերյալ գանգատ է լինում և ցավազրկում են կատարում, դա կարող է դիտվել ինչպես նորմալ ուշադրություն, այնպես էլ ուշադրության պակաս: Տաթևը գանգատվել է ցավից, բուժքույրն էլ պարբերաբար ցավազրկումներ է կատարել: Գունատվածություն է նկատվել, ինչից հետո բժիշկը սոնոգրաֆիա է կատարել, ասել է, որ ամեն ինչ հրաշալի է, իդեալական է: Իր գնահատմամբ պատշաճ ուշադրություն չի եղել: Բժիշկ Բաղդասարյանին երկու և կես ժամվա ընթացքում մեկ անգամ է նկատել, երբ վերջինս սոնոգրաֆիա է կատարել և երբ խոսել է բժշկի հետ: Չի հիշում` բժիշկը ճնշում չափել է, թե` ոչ: Բժիշկն ասել է, որ արգանդը կրճատված է, ամեն ինչ հրաշալի է, որ հանգիստ լինեն: Չի կարող ասել, թե ինչ պետք է անեին, որ չեն արել և գտնում է, որ ճիշտ չէ այժմ նման գնահատականներ տալը, որովհետև դեպքից հետո, երբ վերլուծում ես, շատ բան կարող էս ասել: Նշեց, որ ցավն ինքնին ազդակ է հանդիսանում, որ օրգանիզմում ինչ-որ մի բան ճիշտ չի աշխատում: Երբ հետվիրահատական սրահից նոր վիրահատված հիվանդն է բողոքում, երբ դեռ ոտքերն էլաստիկ բինտով փաթաթված են և ցավազրկումը՝ սպինալ թե էպիդուրալ դեռևս ամբողջությամբ իր ազդեցությունը չի թողել և հիվանդը չի զգում իր ոտնաթաթերը, երբ անգամ այդ ժամանակ հիվանդը բողոքում է հետվիրահատական ցավերից դա ինքնին ցուցիչ է, որ բժիշկը պետք է լրացուցիչ գործողություններ կատարի վիճակը գնահատելու համար: Միայն ցավազրկում կատարելով կորցնում էս սիմպտոմը: Հերթապահ բժիշկը չի կատարել այդ հետազոտությունները, կատարել է սոնոգրաֆիա: Ինքը չգիտի` բժիշկն ինչքանով ուներ այդ իրավունքը սոնոգրաֆիա կատարելու, բայց կատարել է և վերլուծել, որ ամեն ինչ հրաշալի է ու դրանով սահմանափակվել է: Դրանից հետո կրկին սկսել են ցավազրկել միչև արդեն չի հասել կրիտիկական պահի: Այդ պահին եթե կատարվեր օրինակ լրացուցիչ սոնոգրաֆիկ հետազոտություն կամ այլ հետազոտություններ, թեկուզև «Յամեռ», «Կատե» կամ այլ հետազոտություն, շատ հնարավոր է, որ այդ անոթն ավելի վաղ հայտնաբերվեր ու արյան կորուստն ավելի քիչ լիներ: Չի ընդունում այն հանգամանքը, որ արյունահոսությունը հնարավոր է շատ ավելի վաղ սկսված լիներ, քանի որ բազմիցս այլ բժիշկներ էլ նշել են, որ այդ անոթն այն անոթը չէ, որ կարող է այդքան ժամանակահատվածում այդքան արյուն հավաքվի ու չի ընդունում, քանի որ դեռևս այն ժամանակ արդեն մաշկի գունատվածությունն առկա էր, ինչպես նաև առկա է եղել ցավի զգացողություը և հիվանդի գանգատը թուլությունից: Տաթևը դեղեր օգտագործել է, սակայն դրանք արյան հեմոգլոբինի տոկոսի հետ կապված խնդիրների համար են նախատեսված եղել: Լաբորատոր հետազոտությունը ցույց է տվել, որ հեմոգլոբինն է պակաս ու դրա համար է Տաթևը դեղեր ընդունել: Դժվարանում է ասել` արյան մակարդելիության հետ կապված խնդիր ունեցել է կինը, թե` ոչ: Տաթևը Կեսարյան հատումով է երեխա ունեցել, քանի որ պորտալարը երկու անգամ փաթաթված է եղել երեխայի վզին և նրա ուժերով երեխա ունենալու դեպքում վտանգ է առկա եղել պտղի համար:
Տուժողի իրավահաջորդ Նորայր Հարությունյանի նախաքննական և դատաքննական ցուցմունքներում առկա հակասությունների կապակցությամբ, հիմք ընդունելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի պահանջները, դատական նիստի ընթացքում հրապարակվեցին տուժողի իրավահաջորդի նախաքննական ցուցմունքի հակասության հատվածը:
Տուժողի իրավահաջորդ Նորայր Հարությունյանի նախաքննական ցուցմունքի համաձայն` կինը` Տաթևը, որևէ առողջական խնդիրներ չի ունեցել, նրա մոտ «ՍլավՄեդ» բժշկական կենտրոնում ախտորոշվել է արյան ցածր մակարդելիություն, որի մասին նշված բժշկական կենտրոնի բժիշկները տեղյակ են եղել, քանի որ հենց նրանք են դա ախտորոշել:
Դատաքննական և նախաքննական ցուցմունքներում առկա էական հակասության առումով տուժողի իրավահաջորդ Նորայր Հարությունյանը նշեց, որ հետազոտությունների արդյունքներն ավելի ուշադիր ուսումնասիրելիս պարզ է դարձել, որ դա հեմոգլոբինի տոկոսի խնդիր է եղել, այլ ոչ թե արյան մակարդելիության: Իր կարծիքով հեմոգլոբինի ցածր լինելն ինքնին փոխադրող խնդիր է, և թե ինչքանով է կապված արյան մակարդելիության խնդիրների հետ, դժվարանում է ասել: Հետագայում, երբ լրացուցիչ նայել են հետազոտությունների արդյունքները, հեմոգլոբինի թիվն է ցածր եղել: Ասել են, որ արյան տոկոսն է ցածր, ինչն ինքը կապում է արյան մակարդելիության հետ:
Դատական քննության ընթացքում վկա Զարուհի Կասպարյանը ցուցմունք տվեց այն մասին, որ ճանաչում է ամբաստանյալներին, ովքեր հանդիսանում են իր գործընկերները: Դեպքի օրը գտնվել է հերթապահության մեջ` որպես մանկաբարձ գինեկոլոգ: Հիվանդը վիրահատությունից հետո տեղափոխվել է պալատ: Գանգատները եղել են հետվիրահատական ցավերի տեսքով: Կեսգիշերին, ցավերի սաստկանալու հետևանքով, կատարվել է սոնոգրաֆիա և հաստատվել է հեմատոմայի առկայությունը: Կատարվել է կրկնակի որովայնահատում: Շրջայց կատարվել է ժամը 9-ին, սակայն միչև այդ էլ հիվանդը բնականաբար հսկվել է: Ժամը 09:00-ին կատարած շրջայցի ժամանակ հիվանդի գանգատները կրկին վերաբերել են հետվիրահատական ցավերին: Հիվանդը, երբ տեղափոխվել է պալատ, այդ ժամանակ կրկին այց է կատարվել: Հիվանդը վերքի շրջանում ցավերի վերաբերյալ գանգատվել է, ինչի համար ցավազրկող են ներարկել: Ցավերի առկայությունը եղել է բնական, քանի որ նոր վիրահատված հիվանդ է եղել: Որքանով հիշում է` այդ ցավերից բացի այլ գանգատ չի ունեցել հիվանդը: Նրա մոտ գունատություն չի նկատել: Հստակ չի հիշում` վիրահատությունից անմիջապես հետո մենակ է այցելել հիվանդին, թե`բուժող բժշկի հետ միասին: Պալատ գնացել է հերթապահ բժշկի հետ: Կարեն Բաղդասարյանը հիվանդին ցավազրկվել է, և բնականաբար, եթե առկա են հետվիրահատավան ցավեր, պետք է կատարվի ցավազրկում: Երկրորդ այցելության ժամանակ չի հիշում` հերթապահ բժիշկը որևէ գործողություն արել է, թե` ոչ: Կեսգիշերին մոտ սոնոգրաֆիկ սարքով ստուգել են հիվանդին: Ցավազրկելը բավարար է, քանի որ տվյալ իրավիճակում հիվանդը կարող է գանգատվել հետվիրահատական ցավերից: Հիվանդն այլ գանգատներ չի նշել, որպեսզի այդ գանգատների վերաբերյալ միջոցներ ձեռնարկվեն, իսկ հետվիրահատական ցավերը բնորոշ են նոր վիրահատված հիվանդին: Սոնոգրաֆիկ սարքով հետազոտման ժամանակ ինքը ներկա չի եղել: Կարիքն առաջանալու դեպքում օգտվում են սոնոգրաֆիկ սարքից: Բժիշկը, եթե ունի սոնոգրաֆիստի որակավորում, ապա կարող է օգտվել սարքից և սոնոգրաֆիա անել: Որքան հիշում է` հիվանդը 4-5 ժամ է գտնվել ինտենսիվ բլոկում: Հստակ ուղեցույց չկա ժամային գրաֆիկում: Ներկա պահին հիվանդին պահում են 24 ժամ: Չի կարող ասել, թե այն ժամանակ ինչու էին այդքան պահում, իսկ հիմա՝ 24 ժամ: Հստակ ուղեցույց չկա, եթե հիվանդի վիճակը թույլ է տալիս, ապա կարող են տեղափոխել նաև ավելի վաղ, բայց դա իր որոշելու հարցը չէ, այսինքն` անեսթեզիոլոգը, վիրահատող բժշկի հետ միասին են որոշում: Բժիշկ Բաղդասարյանի հետ աշխատում է երկուս ու կես տարի: Աշխատանքային, գործնական հարաբերություններ ունի նրա հետ: Կ. Բաղդասարյանը գերուշադիր անձնավորություն է և հիվանդների նկատմամբ և շրջապատի: Կ.Բաղդասարյանի մասին կարող է ասել միայն լավը:
Դատավարական կողմերի հավելյալ հարցերին ի պատասխան վկան նշեց, որ ծննդկան Տ.Գասպարյանը նշել է միմյայն վերքի շրջանում ցավերի մասին և որևէ արտառոց երևույթներ չեն նկատվել: Հիվանդին զննել են միասին: Հաճախակի են զննել: Զննումներն ավելի հաճախակի են արվել քան նշված է: Հիվանդության պատմությունից ելնելով չեն հայտնաբերվել որևէ արտառոց երևույթներ: Հեմոդինամիկան եղել է կայուն և ոչ մի արտառոց երևույթ չի նկատվել: Այն բժիշկը, ով լիցենզավորված է, կարող է կատարել սոնոգրաֆիկ սարքով հետազոտություն: Որքանով տեղյակ է` բժիշկ Բաղդասարյանն ունի այդ լիցենզիան: Հիվանդի մոտ առկա չի եղել որևէ ախտանշան, որը կարող էր վկայել արյունահոսություն սկսելու մասին:
Դատական քննության ընթացքում վկա Մարինե Չոբանյանը ցուցմունք տվեց այն մասին, որ աշխատում է «ՍլավՄեդ» ԲԿ-ում` որպես բուժքույր: Ամբաստանյալներին ճանաչում է, նրանց հետ ունի նորմալ հարաբերություններ: Ինքը հանդիսանում է վիրահատարանի բուժքույր: Վիրահատությունից հետո ինքն է հետևել Տաթևին: Վիճակը հսկել են մոնիթորինգի տակ: Վիճակը եղել է կայուն և որից հետո տեղափոխվել է հետվիրահատական սենյակ: Վիրահատությունից հետո տեղափոխվել է հետվիրահատական սենյակ մոնիթորինգի հսկողության տակ: Տեղափոխվելուց հետո ինքը ոչ մի անելիք չի ունեցել: Սենյակում արդեն այլ բուժքրոջ և բժշկի հսկողության տակ է եղել: Չի կարող ասել, թե Տաթևին ում հանձնարարությամբ են տեղափոխել հետվիրահատական սենյակ: Իրեն իր հերթապահ բժիշկն է տեղեկացրել՝ Յուրի Սերգեյիչը ու տեղափոխել են հիվանդասենյակ: Հիվանդին տեղափոխում են հետվիրահատական սենյակ` ելնելով նրա վիճակից, չի կարող ասել, թե ինչքան ժամանակ են պահում մինչ տեղափոխելը: Դա կարող է լինել 4, 5 ժամից ավել՝ կախված հիվանդի վիճակից: Տաթևի դեպքից հետո չի հիշում, թե որքան են պահել: Ամեն օր աշխատում է: Այս պահին պահում են 24 ժամ: Չի կարող ասել, թե ինչ դեղեր են նշանակել Տաթևին, որովհետև բավականին ժամանակ է անցել: Հիշում է, որ Տաթևը մոնիթորի տակ պառկած է եղել, հսկել են տվյալները, որոնք եղել են կայուն, բավարար: Անձամբ ցավազրկող չի ներարկել Տաթևին: Հետվիրահատական սրահում բժիշկներից եղել են Լ.Դաղբաշյանը, ինչպես նաև անեսթելիոլոգ Արամ Վաչագանիչը: Կարող է ասել, որ բժշկուհին համարյա չի հեռացել հիվանդի կողքից: Ոչ մի անսովոր բան չի նկատել: Արվել է անհնարինը: Տաթևը ցուցանիշներին համապատասխան է իրեն զգացել: Չի կարող ասել, թե Լ.Դաղբաշյանը երբ է գնացել տուն: Տեղյակ է, որ վիրահատությունից հետո բժիշկները միշտ հիվանդի կողքին են լինում մինչև նրան տեղափոխելը, հետո չի կարող ասել երբ են գնում: Չի կարող ասել, թե ով է կայացնում հետվիրահատական սրահից տեղափոխելու որոշումը, բայց իրեն տեղեկացնում է իր հերթապահ բժիշկը: Ինքը պարտավոր չէ իմանալ, թե ով է պատասխանատու: Հերթապահ բժիշկը և վիրահատողը համաձայնության են գալիս միասին` ելնելով հիվանդի վիճակից: Կարծում է, որ անեսթեզիոլոգն էլ է այդ հարցում մասնակցություն ունենում: Հսկվում է հիվանդը, նրա տվյալներն են նայում՝ պուլսը, ճնշումը, սատուրացիան, որոնք ամբողջությամբ եղել են նորմայի մեջ: Չի հիշում, թե ինչ դեղորայք է ներարկվել Տաթևին: Հնարավոր է, որ ցավազրկող էլ ներարկված լինի: Կայուն վիճակ է համարվում այն է, երբ հիվանդը ոչ մի գանգատ չի ունենում: Տաթևին բուժող բժիշկը եղել է Լիանա Դաղբաշյանը: Նա անձամբ ստուգել է հիվանդին տեղափոխելուց առաջ: Կարելի է ասել, որ Լ.Դաղբաշյանը հիվանդի կողքից չի հեռացել: Բժշկուհին ստուգել է ծննդկանին, հայտնել է, որ նրա վիճակը կայուն է, որ կարող են տեղափոխել: Այնուհետև եկել է Սերգեյիչը և ասել, որ հիվանդին պետք է տեղափոխել հիվանդասենյակ:
Դատական քննության ընթացքում վկա Արամ Գրիգորյանը ցուցմունք տվեց այն մասին, որ աշխատում է «ՍլավՄեդ» ԲԿ-ում` որպես անեսթեզիոլոգիական ծառայության ղեկավար: Ամբաստանյալներին ճանաչում է, նրանց հետ ունի ընկերական հարաբերություններ: Տաթևիկ Գասպարյանի Կեսարյան վիրահատությունը կատարվել է առավոտյան ժամի` պլանային կեսարյան կարգով: Ծննդկանն իր կողմից զննվել է, ոչ մի հակացուցում չի ունեցել անեսթեզիայի տեսանկյունից, որպիսի պայմաններում կատարվել է պլանային կարգով Կեսարյան հատում, որից հետո հիվանդը տեղափոխվել է հետվիրահատական ինտենսիվ թերապիայի բաժին, որքանով հիշում է` ժամը 12:00-ի սահմաններում: Դրանից հետո մշտապես գտնվել է մոնիթորինգի տակ` բուժքրոջ, ինչպես նաև բժշկի ներկայությամբ: Հսկվել են նրա կենսական կարևոր ֆունկցիաները, որի մեջ մտնում են սիրտ-թոքային համակարգը, ճնշումը, պուլսը, շնչառությունը, ռեֆլեքսները, գիտակցությունը և մոտ ժամը 16:00-ի սահմաններում տեղափոխվել է ընդհանուր պրոֆիլի պալատ, այսինքն` հետծննդյան բաժանմունք: Այնուհետև գիշերը, ժամը հստակ չի հիշում, մոտավորապես 05:00-05:30-ի սահմաններում իրեն տեղյակ է պահվել, որ կրկնակի վիրահատություն են կատարվել, Տաթևիկ Գասպարյանի վիճակը ծանր է: Ինքը հրավիրվել է կլինիկա: Կլինիկա գնալուց հետո հիվանդն արդեն եղել է ինտուբացված վիճակում, չի հիշում դա եղել է վիրահատության ընթացքում, թե դրանից հետո, սակայն ինտուբացված վիճակում ինտուբացիոն խողովակից փրփրային հեղուկ է արտադրվել, հեմոդինամիկ տվյալները չի կարող հիշել: Ծննդկանը զննվել է հերթապահ բժշկի կողմից` անեսթեզիոլոգ-ռեանիմատոլոգ, կատարված են եղել մի շարք միջոցառումներ, որոնք ուղղված են եղել խնդրի լուծմանը: Որոշ ժամանակ հսկողության տակ մնալուց հետո Տաթևիկ Գասպարյանի մասին տեղյակ են պահել նաև գլխավոր մասնագետին` ՀՀ գլխավոր մասնագետ մանկաբարձ-գինեկոլոգին, ում կողմից նաև խորհուրդ է տրվել հրավիրել ևս մեկ մասնագետ անեսթեզիոլոգ-ռեանիմատոլոգի` «Հանրապետական» բժշկական կենտրոնի բաժանմունքի վարիչին, ում հետ կապնվել են և հրավիրել բժշկական կենտրոն: Դրանից հետո շատ կարճ ժամանակում եկել է անեսթեզիոլոգ-ռեանիմատոլոգ, «Հանրապետական» բժշկական կենտրոնի բաժանմունքի վարիչը, նրա հետ միասին նույնպես կրկին զննվել է հիվանդը և որոշ ժամանակ անց որոշում է կայացվել հիվանդին տեղափոխել բազմապրոֆիլ ռեանիմացիոն կլինիկա` անհրաժեշտության դեպքում այնպիսի միջոցառումներ իրականացնելու համար, որոնք հնարավոր չէր կազմակերպել իրենց կլինիկայում: Մոտ ժամը 08:00-ի սահմաններում, եթե չի սխալվում, ռեանիմոբիլով, արհեստական շնչառության սարքի օգտագործմամբ ծննդկանը տեղափոխվել է «Հանրապետական» բժշկական կենտրոնի ռեանիմացիոն բաժանմունք: Հետվիրահատական ինտենսիվ սրահում հիվանդը զննվում է ոչ միայն անեսթեզիոլոգ-ռեանիմատոլոգի կողմից, այլ նաև ծնունդը կամ վիրահատությունը վարող բժշկի կողմից, որովհետև կան վիճակներ` հետվիրահատական վերք կամ արգանդի կրճատում, որն իրենք իրավասու չեն նայելու: Դա կատարվում է համատեղ, մանկաբարձ-գինեկոլոգի հետ, ինչը կատարվել է նաև տվյալ պարագայում: Երբ հասնում է տեղափոխման ժամանակը, գնահատական է տրվում երկու բժիշկների կողմից, երբ հեմոդինամիկ ցուցանիշները, գիտակցությունը, ռեֆլեքսները համապատասխանում են այն վիճակին, որ կարելի է տեղափոխել, մանկաբարձ-գինեկոլոգի հետ համատեղ որոշվում է, որ հիվանդին պետք է տեղափոխեն հետվիրահատական սենյակ, այսինքն` ընդհանուր պրոֆիլի սենյակ: Եթե վիճակը թույլ է տալիս, այսինքն բավարար է հետվիրահատական շրջանին, ապա 2-4 ժամվա ընթացքում բավարար վիճակում գտնվող հիվանդները կարող են տեղափոխվել պալատ: Տվյալ դեպքում ժամը հստակ չի կարող ասել, բայց այդ սահմաններում է եղել: 2-4 ժամը պարտադիր չէ, լինում են դեպքեր, երբ վիրահատությունը շտապ կարգով կատարվում է երեկոյան ժամերին` 20:00-23:00-ի սահմաններում, և գիշերը, որքան էլ հիվանդի վիճակը թույլ տա, ամեն դեպքում նպատակահարմար չեն գտնում հիվանդին տեղափոխել, սակայն կարելի է նաև տեղափոխել: Տ.Գասպարյանի դեպքում նրա վիճակը տեղափոխման ժամանակ լրիվ բավարար է եղել և բոլոր պարամետրերը համապատասխանել են: Բոլոր կլինիկաներում չկա պահման պարտադիր ժամանակահատված: Դեպքից որոշ ժամանակ անց ադմինիստրացիայի կողմից որոշում է կայացվել ամեն դեպքում այդ ժամանակը երկարացնել: Պահման միջին ժամկետը մոտավորապես 10-12 ժամ է դարձել: Կան դեպքեր, երբ ինտենսիվ բլոկում հիվանդը մնում է ոչ թե տաս, ութ կամ չորս ժամ, այլ` 2, 3 օր և ավել: Դա կախված է անձի կլինիկական վիճակից: Եթե հիվանդի կլինիկական վիճակը թույլ է տալիս, ապա մինիմալ ժամկետը 2-4 ժամն է, որ կարելի է հիվանդին պահել և տեղափոխել: Անեսթեզիոլոգ-ռեանիմատոլոգը պատասխանատու է կենսական կարևոր ֆունկցիաների համար, այսինքն հեմոդինամիկ տվյալների`շնչառություն, ռեֆլեքսներ, դյուրես և այլն, իսկ մանկաբարձ-գինեկոլոգը, հիմնվելով այդ տվյալների վրա, եթե դրանք բավարար են, ստանալով անեսթեզիոլոգ-ռեանիմատոլոգի կողմից բավարար տվյալներ, որոշում է կայացնում տեղափոխել, թե` ոչ, որովհետև հնարավոր է անձի մանկաբարձական վիճակը թույլ չտա և հիվանդը մնա: Ներքին արնահոսությունն աչքով տեսանելի չէ, եթե իհարկե կլինիկական դրսևորում չկա: Ներքին արնահոսություն տեսնելն անեսթեզիոլոգ-ռեանիմատոլոգի պարտավորությունների մեջ չի մտնում: Ներքին արնահոսության ախտանիշներն են նախ հեմոդինամիկ տվյալները, ամենակարևորը պուլսի հաճախացումն է, ճնշման անկումը, ինչ-որ տեղ շնչառության հաճախացումը, ինչպես նաև ցավային սինդրոմը, եթե իհարկե որովայնի խոռոչում է արյուն հավաքվում: Եթե այնպես լինի, որ կեսից ավել արյուն մարդը կորցնի, իհարկե գունատություն կլինի, մաշկի գույնի փոփոխություն, լորձաթաղանթների գույնի փոփոխություն: Տաթևը ինտենսիվ բլոկում գտնվելու ժամանակ գանգատներ չի ներկայացրել: Եղել են ցավեր, որոնք սկսվում են ողնուղեղային ցավազրկման ազդեցությունը թողելուց հետո, ինչից հետո ստացել է ադեկվատ ցավազրկում և դրանից հետո գանգատներ չի նշել: Ինքը հիվանդասենյակից արդեն տեղյակ չէ: Ճնշումն առաջին նշաններից մեկն է, եթե կա կտրուկ արնահոսություն հիվանդի մոտ, ապա առաջին նշաններից մեկը ճնշման և պուլսի փոփոխությունն է: Իրենք չեն ունեցել այդ նշանները: Երբ, հիվանդը գտնվում է մոնիթորինգի տակ 3-5 ժամ, ապա ապարատը 10 րոպեն մեկ, 25 րոպեն մեկ չափում է ճնշումը և չի կարող լինել նույն ճնշումը նույն հիվանդի մոտ: Դա կարող է տատանվել 10-20մմ սնդիկի սանդղակի սահմաններում և դա գնահատել որպես ճնշման անկում, ճիշտ չէ: Եթե տվյալ հիվանդի մոտ ճնշումը լիներ 110/70 և ապարատը մեկ անգամ չափեր և տեսնեին 80/50 է, դա արդեն կհամարվեր կտրուկ անկում: Սարքավորումներն էլ են հաճախ սխալվում և նման դեպքերում կրկնակի չափում են` համոզվելու համար արդյոք ճիշտ է, թե`ոչ: Երբեմն հիվանդներն ունենում են բարձր ճնշում, հղիների մոտ հետվիրահատական շրջանում ճնշումը լինում է 170/100, և ժամանակի ընթացքում, ստացվող թերապիայի հիման վրա, ճնշումը դառնում է 110/70 կամ 120/80։ Որպես անեսթեզիայի միջոց ընտրվել է ողնուղեղային ցավազրկումը: Սպինալ անզգայացման ժամանակ երկուսից երեք ժամվա ընթացքում ցավային զգացողություն չի լինում: Բոլոր հիվանդների մոտ վիրահատությունից առաջ կատարվում է ոտքերի բինտավորում, դա պրոֆիլակտիկա է թրոմբագոյացման համար: Չի կարող ասել «ՍլավՄեդ» բժշկական կենտրոնը համարվում է բազմապրոֆիլ, թե նեղ մասնագիտացված բժշկական կենտրոն: Իրենք ունեն ընդհանուր վիրաբուժության բաժանմունք, տրավմատոլոգիական, ուռալոգիական, էնդոկրին վիրաբուժության, մանկաբարձ-գինեկոլոգիական բաժանմունքներ: Իրենք չունեն թերապիալ վիրաբուժություն, նեյրովիրաբուժություն: Երբ իրեն տեղյակ է պահվել, 15-20 րոպեում ժամանել է կլինիկա: Երբ եկել է կլինիկա Տաթևը միացված է եղել վիրահատարանում գտնվող թոքերի արհեստական օդափոխության սարքին: Դա նարկոզի սարք է, որն ունի թոքերի արհեստական շնչառության ֆունկցիա և ժամանակավոր կարող է ծառայել որպես թոքերի արհեստական շնչառության սարք, մինչև հիվանդը տեղափոխվի արդեն ոչ նարկոզային թոքերի արհեստական շնչառության սարքին: Բոլոր նարկոզի սարքերն իրենց մոտ օժտված են այդ ֆունկցիայով: Ներկա է եղել վիրահատության սկզբից: Վիրահատության ընթացքում լինում են և մանր անոթների վնասվում: Վիրահատության ընթացքում արտասովոր որևէ բան չի եղել, որ գնահատի անոթի մանր, թե մեծ վնասված լինելու հանգամանքը: Չի նայել վերքին, որովհետև վերքին նայում է վերջում, երբ վիրակապը դրվում է և հիվանդին տեղափոխում են: Չի հիշում` արյուն տեսել է, թե` ոչ: Ծննդկանի ինտենսիվ բլոկում գտնվելու ժամանակ և տեղափոխման պահին այնպիսի կլինիկական դրսևորումներ, հեմոդինամիկ տվյալներ, որոնք կհուշեին արնահոսության մասին, չեն եղել: Հետվիրահատական սրահում մոնիթորինգ ասելով պետք է հասկանալ մոնիտոր, որի վրա առկա են հիվանդի տվյալները: Չի եղել մոնիթորինգ իրականացնելու այնպիսի սարք, որը միացված չի եղել հիվանդին: Իրենց մոտ առկա տվյալ սարքավորումները լրիվ բավական են հետվիրահատական շրջանի համար, որպեսզի գնահատվի հիվանդի կլինիկական վիճակը: Լիանան չի հսկում այդ ամենը, Լիանան ժամանակ առ ժամանակ նայում է դա, բացի այն, որ բժշկուհին տեսնում է հեմոդինամիկ տվյալները, ինքը նաև ստուգում է մանկաբարձական վիճակը, այսինքն` արգանդի կրճատում, արյունային արտադրության առկայություն և այլն: Ծննդկանին տեղափոխելուց առաջ գնահատվել են բոլոր պարամետրերը, որոնք լրիվ բավական են եղել իր կողմից ստուգված անեսթեզիոլոգիական տեսանկյունից, որպեսզի հիվանդը տեղափոխվեր պալատ: Մանկաբարձական իրավիճակից դա արդեն մանկաբարձ-գինեկոլոգի կողմից է գնահատվում վիճակը, և եթե դա էլ է բավականացնում, որոշում են կայացնում, որ հիվանդին տեղափոխեն: Ինքը հիվանդին տեղափոխելու առումով որևէ խոչընդոտ չի նկատել: Մանկաբարձական տեսանկյունից չի կարող ասել, քանի որ առկա է գրառում, որտեղ նշված է, որ խոչընդոտ առկա չէ: Գրառումները կատարվել են առանձին: Տեղափոխման վերաբերյալ առարկություն իր կողմից չի եղել, և միայնակ, առանց վիրահատող բժշկի, անեսթեզիոլոգ-ռեանիմատոլոգը չի կարող որոշում կայացնել հիվանդին տեղափոխելու համար: Տեղափոխման վերաբերյալ տարաձայնություն առկա չի եղել: Կեսարյան հատման նպատակահարմարության մասին որևէ գնահատական չի կարող տալ, քանի որ դա իր լիազորությունների մեջ չի մտնում:
Դատական քննության ընթացքում վկա Հասմիկ Ղազարյանը ցուցմունք տվեց այն մասին, որ հանդիսանում է Տաթևիկ Գասպարյանի մայրը: Ամբաստանյալներին ճանաչում է դեմքով, նրանց հետ հարաբերությունները կարելի է գնահատել լարված: 2016 թվականի հուլիսի 26-ին իր աղջիկը ծննդաբերել է «ՍլավՄեդ» ԲԿ-ում: Աղջիկը եղել է առողջ մինչև «ՍլավՄեդ» բժշկական կենտրոն գնալը, որտեղ նրա հղիության հետ կապված ինչ-որ բարդություններ էին հայտնաբերել և նրան համոզել են, որպեսզի ծննդաբերությունը կատարվի Կեսարյան հատման եղանակով: Որքան էլ դստերը համոզել են, սակայն վերջինս մերժել է, ասելով, որ իր բժշկուհին իրեն ասել է, որ երկու գալարով երեխան կարող է ծնվել ինչ-որ թերություններով: Իրենք չեն վիճել Տաթևի հետ և թույլ են տվել անել այնպես, ինչպես նա և նրա բժշկուհին ցանկացել են։ Այնուհետև, բժիշկները դստերն ասել էին, որ նա արյան հետ կապված խնդիր ունի: Բժիշկները Տաթևին համոզել են, որպեսզի նա ծննդաբերի ոչ թե բնական, այլ Կեսարյան հատման եղանակով: Ժամը 12:00-13:00 սահմաններում տեղեկացել են, որ ամեն ինչ նորմալ է ընթացել, Տաթևը վիրահատվել է և տղա երեխա է ունեցել: Ժամը 15:30-16:00-ի սահմաններում` հնարավոր է փոքր-ինչ սխալվի, դստերը տեղափոխել են հիվանդասենյակ և թույլ են տվել իրեն, որ տեսակցի: Ամեն ինչ շատ նորմալ է եղել, դստեր դեմքի գույնը նորմալ է եղել, իսկ տրամադրությունը` բարձր: Այնուհետև 1-2 ժամ անց, ի զարմանս իրեն, հայտնել են, որ մայրը պետք է երեխային կերակրի: Տաթևը փորձել է կերակրել երեխային, ցավեր է ունեցել, ինքն էլ համոզել է նրան, որ դա բնական երևույթ է: Այդ օրը բժշկի կողմից անուշադրություն չի զգացել: Հերթապահ բժիշկը տեսակցել ու գնացել է: Վիրահատող բժշկուհին չի երևացել միչև չարաբաստիկ ժամը 01:00-ն։ Ցավերի առկայության դեպքում բուժքույրը ցավազրկող է ներարկել: Տաթևը երկու անգամ փորձել է երեխային կերակրել, այնուհետև, զգացել են, որ նրա դեմքը գունատվել է, չափել են ճնշումը և հարցրել, թե միշտ է այսպես ճնշումը ցածր եղել, ինքն էլ ասել է, որ ոչ, նրա ճնշումը միշտ բարձր է եղել։ Այնուևհետև, երբ կիսամութ է եղել, չի հիշում 20:00-ի թե 22:00-ի սահմաններում, զգացել է, որ բժիշկները խառնվել են իրար և այդ ժամանակ առաջին անգամ նկատել է բժիշկ Ռափյանին, ով հայտնել է, որ Տաթևի մոտ թեթևակի բարդություն է առկա: Ասել է, որ նրա մաշկի տակ արյուն է լցվել, Տաթևին կտեղափոխեն վիրահատարան, կմաքրեն արյունը և 20-30 րոպե անց հետ կբերեն: Իր մտքով ոչ մի վատ բան չի անցել, նույնիսկ հարազատներին չի զանգահարել: Այնուհետև, երբ դրսում նստած է եղել, բժիշկների սենյակ է մտել մի երիտասարդ աղջիկ, իրեն հայտնել են, որ նա Լիաննան է` Տաթևի բժշկուհին: Ինքը մինչ այդ Լիաննային չէր տեսել: Ժամը 01:00-ի սահմաններում էր և ինքն էլ զարմացել է, թե ինչպես է այդ բժշկուհին իր հիվանդին` Տաթևին, թողել և հեռացել: Անհանգստացել է, բարձրացել է վերև, սակայն իրեն չեն թույլատրել մտնել վիրահատական սենյակ: Ասել են, երբ Տաթևին դուրս կբերեն, այն ժամանակ էլ կմոտենա: Տաթևին ինչ-որ սարքավորումներ են միացված եղել: Սկսել է անհանգստանալ, երբ գիշերը ժամը 03:00-ի սահմաններում բժիշկները հայտնել են, որ երկրորդ կարգի արյուն է անհրաժեշտ: Իրեն հանգստացրել են ասելով, որ ապահովության համար է արյունն անհրաժեշտ: Զարմացել է, որ հիվանդանոցը երկրորդ կարգի դրական արյուն չի ունեցել: Այնուհետև մտածել է, որ երևի նրանց մոտ առկա արյունը պահեստավորված է, դա են ներարկել և ցանկացել են նաև լրացուցիչ: Իր փեսան բերել է անհրաժեշտ արյունը և արդեն 04:30-ի սահմաններում պարոն Ռափյանը դուրս է եկել վիրահատարանից և ասել, որ ամեն ինչ արված է, հիմա պետք է սպասեն, որպեսզի Տաթևը հաղթահարի: Ինքը հարցրել է, թե ինչու պետք է այդպես լիներ, իր դուստրը եղել է առողջ: Ռափյանն այդ ժամանակ բան չի ունեցել ասելու, միայն ասել է, որ այդպես էլ է պատահում: Երբ բարկացել է` ասելով, որ մարդ լինեն, խոստովանեն, որ դա իրենց մեղքն է, քանի որ իր դուստրը եղել է առողջ, վերջինս ասել է. «Հա լավ տիկին, դա մեր մեղքն է»: Չգիտի` իրեն հանգստացնելու համար է այդպես ասել, թե` իր խղճի, որ դա իրենց մեղքն է: Առավոտյան այնտեղ մի փոքր փորձել են քնել, մտածել են, որ հնարավոր է երեխային պետք լինեն լուսադեմին: Ժամը 07:00-ին արթնացել են ու տեսել են, որ Տաթևիկին դեռ չեն բերել: Բարձրացել են վերև, բժիշկներին ասել են, որ եթե նրանք հնարավորություն չունեն, ապա իրենց ասեն, իրենք այլ տեղից բժիշկ կհրավիրեն, բայց իրենց ասել են, որ «Հանրապետական» հիվանդանոցից արդեն բժիշկ բերել են: Նրանք իրեն ասել են, որ Տաթևի վիճակը բավականին լուրջ է, այն աստիճան, որ նրան չեն կարող տեղափոխել: Ինքը հասկացել է, որ այդ հիվանդանոցը չի ունեցել անհրաժեշտ վիրահատարան, որտեղ կարող էին վիրահատել, չեն ունեցել այդ հիվանդասենյակը: Իրեն ասել են, որ հանրապետությունում 3 հիվանդանոց ունի վերականգնողական բաժին: Չգիտի, թե դա ինչքանով է համապատասխանում իրականությանը: Իր կարծիքով արդյոք նրանք իրավունք ունեցել են վիրահատելու հիվանդին, ով իբրև թե խնդիրներ է ունեցել և նրանք չունեին անհրաժեշտ վերականգնողական սարքավորումները, կամ դա նրանց գիտելիքի, փորձի պակասի արդյունք է եղել, կամ խուճապի են մատնվել, չի կարող դա բացատրել, բայց այն, որ նրանք մեղավոր են, դա միանշանակ բոլորին է պարզ: Մեղավոր է և՜ վիրահատող բժշկուհին, և՜ հերթապահ բժիշկը: Ժամը 09:00-ի սահմաններում Տաթևին տեղափոխել են «Հանրապետական» հիվանդանոց: Իրենց հայտնել են, որ նրա վիճակը լուրջ է և նույնիսկ սրտի կանգ է արձանագրվել, թոքերն այտուցված են եղել:
Պատասխանելով դատավարական կողմերի և դատարանի հարցերին՝ վկան հայտնեց, որ Տաթևին բուժքույրը ցավազրկող է ներարկել 3-4 անգամ: Չգիտի` բուժքույրն այդպիսի իրավունք ունեցել է, թե`ոչ, որովհետև իրեն հետո բացատրել են, որ եթե այդքան ցավազրկող ներարկած չլինեին, ապա հնարավոր է, որ դուստրը կոմայի մեջ լիներ և ավելի շուտ բժշկական անձնակազմն արձագանքեր, այլ ոչ թե ժամը 23:00-24:00-ի սահմաններում: Երբ Տաթևի արյան ճնշումը ընկել է, չի հիշում բուժքույրն է եղել, թե` բժիշկը, ասել է, որ Տաթևը սուրճ խմի, շոկոլադ ուտի, կկարգավորվի, այսինքն այդքան մատերի արանքով են նայել: Այնուհետև, ժամը 19:00-20:00-ի սահմաններում ամուսինը գնացել և սուրճ է բերել դստեր համար, վերջինս այն խմել է, մի քիչ ճնշումը բարձրացել է, սակայն հետո նա ավելի է վատացել: Ժամը 22:00-ի սահմաններում հետազոտելու նպատակով բերել են սարքավորումները: Հերթապահ բժիշկը բերել է սարքավորումներ, ասել է, որ ամեն ինչ ընտիր է, շատ լավ է, որ արգանդը կրճատվում է: Այնուհետև, նկատելով, որ Տաթևի վիճակն էլ ավելի է վատանում, բերել են այլ սարքավորումներ: Իր դուստրը գլխապտույտից չի բողոքել: Ասում է, որ իր մոտ դիսկոմֆորտ է: Իսկ մաշկի գունատվածության հետ կապված բժիշկներն ասել են, որ ճնշումն ընկել է: Սոնոգրաֆիկ սարքով Կարենը մեկ անգամ ստուգել է, այնուհետև երևի զգացել է, որ ինչ-որ բան այն չէ, ուրիշ սարքավորում են բերել, սակայն այդ սարքավորումով հետազոտություն է կատարել այլ բժկուհի: Նա նկատել է սարքի վրա, որ ինչ-որ արյուն է կուտակվել, կարմիր գույնի հեղուկ, և դրանից հետո այդ կինը հավանաբար ահազանգել է Ռափյանին: Ռափյանն ասել է, որ մաշկի տակ մի քիչ արյուն կա կուտակված, սակայն քանակություն չի նշել: Այնուհետև, Ռափյանը վիրահատությունից հետո մոտեցել է իրենց, հայտնել, որ մոտավորապես 2 լիտր արյուն են ներարկել Տաթևին։ Բացի սուրճ խմելուց այլ ցուցում չեն տվել: Անուշադրություն ինքը չի նկատել։ Բժիշկ Կարենը երևի 3 անգամ է այցելել Տաթևին: Ամեն դեպքում շատ հաճախ չի եղել: Կարենը 30 րոպեից ավել չի մնացել: Սոնոգրաֆիկ սարքը մոտավորապես կես ժամ է սենյակում եղել: Ցածր ճնշումը հայտնաբերելուց հետո բժիշկները չեն խառնվել իրար, այլ դրանից շատ հետո են սկսել խառնվել իրար` մոտավորապես ժամը 22:00 սահմաններում կամ ավելի ուշ: Հիշում է, որ Տաթևի ճնշումը շատ ցածր է եղել: Իր աչքին սկզբում դա այդքան ցածր չի թվացել, որովհետև իրենք գենետիկ ցածր ճնշում ունեն, բայց Տաթևի մոտ այդպես չէ, նա բարձր ճնշումով է եղել։ Այդ պատճառով սկզբում չի ֆիքսել ու ուշադրություն չի դարձրել: Բուժքույրը հարցրել է, թե միշտ է Տաթևի ճնշումն այդքան ցածր, ինքն էլ բացասական պատասխան է տվել, ասել է, որ իրենցը գենետիկ ցածր է, բայց Տաթևինը միշտ բարձր է եղել: Ողջ ընթացքում` 04:30-ից միչև լուսադեմ, պալատում եղել է իր աղջկա մոտ: Անուշադրություն բուժքրոջ կողմից չի նկատել: Անուշադրություն ամբողջ «ՍլավՄեդ» բժշկական կենտրոնի կողմից է նկատել, երբ թույլ են տվել իբրև թե արյան հիվանդ երեխան ծննդաբերի Կեսարյան հատման միջոցով: Հստակ չի կարող ասել, թե անուշադրությունը որն էր, իսկ ուշադրությունը՝ որը: Չգիտի, թե օրենքով քանի անգամ բժիշկը պետք է տեսակցի հիվանդին, դրա համարել էլ չի կարող ասել թե անուշադրությունը որն է համարվում: Չի տեսել երկրորդ բժշկին՝ Զարուհուն: Բժշկին գնահատել չի կարող, իր համար ամբողջ «ՍլավՄեդ» բժշկական կենտրոնը սպանդանոց է, ոչ թե հիվանդանոց: Իր համար բոլորն էլ հավասար մեղավոր են: Սկզբում` առնվազն մի երկու ժամ, Տաթևը լավ է եղել: Հավանաբար ժամը 20:00-ից հետո է սկսել վատանալ: Կարենը ներս է մտել մոտավորապես ժամը 21:00-ի սահմաններում, հստակ չի կարող ասել: Իր համար Տաթևի որովայնի հատվածում առկա կարը շատ մեծ է եղել: Հետո հասկացել է, որ երբ այտուցվել է որովայնը, կարի չափերը մեծացել են։ Երեկոյան Տաթևի բողոքներն ավելի հաճախակի են դարձել: Տաթևն ուղղակի ասում էր, որ իր մոտ դիսկոմֆորտ է, ուրիշ ոչինչ չի ասել: Հետվիրահատական սենյակում չի եղել: Տաթևը վատացել է, նոր միայն չափել են ճնշումը: Իրենք ժամը 12:00-13:00-ի սահմաններում տեղեկացել են, որ Տաթևն արդեն ծննդաբերել է, բայց նրան սենյակ են բերել ժամը 16:30-ի սահմաններում:
Դատական քննության ընթացքում եզրակացության շուրջ հարցաքննվելիս փորձագետ Գագիկ Հարությունյանը ցուցմունք տվեց այն մասին, որ աշխատում է ՀՀ ԱՆ դատաբժշկական գիտագործնական կենտրոնում, որպես բարդ փորձաքննությունների բաժնի վարիչ, ունի 30 տարվա մասնագիտական փորձ, բժշկական գիտությունների թեկնածու է, բժշկական համալսարանի դատական բժշկության ամբիոնի դոցենտ: Ամբաստանյալներին չի ճանաչում: Դատաբժշկական փորձաքննությունը կատարվել է իր նախագահությամբ, հանդես է եկել որպես հանձնաժողովի նախագահ, ում գործառույթը հանդիսացել է կազմակերպչական բոլոր անդամներին ապահովելը, հրավիրելը, քննարկումները կատարելը, բժշկական փաստաթղթերը ներկայացնելը և նաև եզրակացության հետևություններ մասում քննարկումների արդյունքում ձևավորված կարծիքն ամփոփելը: Գործի ընդհանուր տվյալները հիշում է, հիշում է, որ Տաթևիկ Գասպարյանն ընդունվել է «ՍլավՄեդ» բժշկական կենտրոն, ծննդաբերության հետ կապված կատարվել է Կեսարյան հատում: Կեսարյան հատումից հետո, գտնվելով որոշ ժամանակ ինտենսիվ թերապիայի բլոկում, տեղափոխվել է պալատ: Երեկոյան ժամերին դիտվել է ինքնազգացողության վատացում: Ժամը 21:00-ի սահմաններում հերթապահ բժիշկի կողմից կատարվել է սոնոգրաֆիա, հետազոտությամբ ոչինչ չի հայտնաբերվել: Որքան հիշում է` ժամը 24:00-ի սահմաններում կրկին ինքնազգացողության վատացման հետ կապված հայտնաբերվել է որովայնի առաջնային պատի ենթաապոնևրոտիկ հեմատոմա և որոշվել է շտապ կատարել վիրահատություն` հեմատոմայի հեռացման նպատակով: Վիրահատության ընթացքում որոշվել է կատարել նաև արյան փոխարինիչի՝ պլազմայի փոխներարկում և կատարման ընթացքում դիտվել է ինքնազգացողության կտրուկ հեմոդինամիկ ցուցանիշների վատացում, գիտակցության կորուստ, բերանի խողովակից առատ փրփրանման արտադրություն, որից հետո կատարված միջոցառումներից հետո դրական արդյունք չունենալու պայմաններում առավոտյան ժամը 06:00-ի սահմաններում հրավիրվել են մասնագետներ «Արմենիա» ՀԲԿ-ից, ուր ծննդկանը տեղափոխվել է: Այնտեղ ռեանիմացիոն բաժանմունքում կրկին կատարվել է բուժում, բայց իրականացված բուժումը, ցավոք սրտի, կրկին դրական առումով արդյունք չի ունեցել, ինչի հետևանքով գրանցվել է կենսաբանական մահ: Ինչ վերաբերում է արդեն կազմված եզրակացության հետևություններին, ապա անհամաձայնություն, հակասություններ չեն եղել, որովհետև եզրակացությունը կազմվելուց հետո բոլոր փորձագետների կողմից ընթերցվել և ստորագրվել է: Փորձագետներն անձամբ են ընթերցել և ստորագրել եզրակացությունը և եթե լիներ որևէ անհամաձայնություն, ապա իրենք կարող էին չստորագրել և իրենց կարծիքն առանձին հայտնել: Իր աշխատանքային պրակտիկայում շատ հազվադեպ, բայց եղել են նման դեպքեր, որ հնարավորություն է տրվում ցանկացած փորձագետի գրավոր ձևով իրենց կարծիքը հայտնելու համար: Գրավոր գրել են ու առանձին ստորագրել, որ համաձայն չեն տրված եզրակացության հետ: Դա կցվել է եզրակացությանը և ուղարկվել նախաքննական մարմնին: Ըստ էության հակասություն իրենք չեն տեսնում դատաբժշկական եզրակացության և հանձնաժողովային եզրակացության միջև: Փաստ է, որ դատաբժշկական առաջնային փորձաքննության եզրակացությամբ միշտ արձանագրվել են այն փաստերը, որոնք հայտնաբերվել են, իսկ հանձնաժողովային փորձաքննությունը միշտ համարվում է ավելի բարձր կարգի փորձաքննություն, որտեղ արդեն ուսումնասիրվում են բոլոր բժշկական փաստաթղթերը և նեղ մասնագետների մասնակցությամբ ավելի մանրակրկիտ վերլուծության են ենթարկում: Եզրակացության մեջ հավաստի արձանագրվել են բոլոր տվյալները, բոլոր փաստերը, այն, որ եղել է արնահոսություն, եղել է թոքերի այտուց և եղել է նաև թոքերի ռեսպիրատոր դիստրես համախտանիշ: Այդ ամենն արձանագրվել է նաև առաջին եզրակացության մեջ, ուղղակի հանձնաժողովային եզրակացության մեջ ավելի խորը ձևով և ավելի մասնագիտական ձևով է վերլուծություն կատարվել: Լինում են դեպքեր, երբ առաջնային եզրակացության հետևությունների արդյունքում մահվան պատճառի առումով որոշակի տարբերություններ դիտվում են, որովհետև հանձնաժողովային փորձաքննությունը դա ավելի նեղ մասնագիտացված վերլուծություն է, որտեղ և դեղորայքների, և կատարված բուժումը հաշվի առնելով է տրվում եզրակացությունը: Այն հարցին, թե թոքերի այտուցն արնահոսության հետևանք կարելի է համարել, թե` ոչ, դա եղել է իրենց ամբողջ փորձաքննությունների մեխը: Ի վերջո եթե երկու տեսանկյուն է առկա, դա գնահատման խնդիր է, որը դատարանը պետք է գնահատի: Իրենք ունեցել են արնահոսությունների դրվագներ, 1850 մլ/գ արյան ընդհանուր կորուստ: Այդ դրվագները եղել են առաջինը՝ Կեսարյան հատում, երկրորդը՝ հեմատոմա, որը մոտ մեկ լիտրի չափի է եղել, և հետո վիրահատության ժամանակ` ընդհանուր կազմելով 1850 մլ/գ: Կարծիքներ են եղել, որ այդ քանակությունն ըստ էության առողջ անձնավորության մոտ պետք է չառաջացներ մահ: Կոնկրետ արյան կորուստը չէր կարող դառնալ մահվան պատճառ: Այդ տեսանկյունից մահվան պատճառական կապ չի եղել, քանի որ մահվան անմիջական պատճառը եղել է ոչ կարդիոգեն թոքերի այտուցը: Դա նեղ մասնագիտական վերլուծություն է, որը հետևություններում էլ է առկա, բայց հարցը դիտելով, ինքը չի ուզում զարգացնել այդ միտքը ոչ կարդիոգեն և նաև երկրորդ պատճառական կապը, որը տեսել են, և հիմա էլ ինքը տեսնում է, այն է, որ եթե չլիներ բնականաբար այդ արնահոսությունը, հեմատոման, վիրահատության կատարման անհրաժեշտություն չէր լինի և տրամաբանորեն չէր լինի նաև պլազմաների փոխներարկման անհրաժեշտությունը, այսինքն այդ տեսանկյունից անմիջական պատճառական կապ չի տեսնում: Անմիջական պատճառական կապը դա այն դեպքում է, երբ անմիջապես արնահոսությունն առաջանում է և արյան կորստից մարդը մահանում է, բայց այս պարագայում անմիջապես արյան կորստից չեն կարող դիտել: Շատ մանրակրկիտ այս փորձաքննության ընթացքում կատարել են նաև աշխատանք, որը երբևիցե նման խորը ձևով չեն արել: Հարցն այն է, որ արյան սուր կորստի ժամանակ, եթե ունեն արյան կորուստ և միայն արյան կորստի հետևանքով է մահն առաջացել, իրենք միանշանակ պետք է ունենան հեմոդինամիկ ցուցանիշների անկում, բայց շատ տարօրինակ է, որ ոչ «ՍլավՄեդ» և ոչ էլ «Հանրապետական» բժշկական կենտրոններում չի եղել: Մեկ բժշկական կենտրոնի առկայության դեպքում կասկածի տակ կվերցնեին հիվանդության պատմագրում լրացված բոլոր տվյալները, բայց առկա է նաև երկրորդ կլինիկան` «Արմենիա» հանրապետական բժշկական կենտրոնը, որտեղ ընդունվելիս հիվանդը կրկին հեմոդինամիկ ցուցանիշների տատանումներ, անկումներ չի ունեցել, այն ինչ լինում է սուր արնահոսությունների կամ արյան կորստի դեպքում, իսկ արյան կորստի ժամանակ հեմոդինամիկ զարկերակային ճնշման անկումն է լինում մահվան պատճառ: Առավել ևս այն դեպքերը, երբ հիվանդը գտնվում է հիվանդանոցում, այսինքն հնարավորություն կա այդ ամենն արձանագրելու: Ոչ մի տեղից ոչ մի տվյալ չի վկայել այն մասին, որ արյան կորստից է մահացել Տաթևիկ Գասպարյանը, որ արյան կորուստն է մահվան անմիջական պատճառը եղել, բայց իհարկե, ինչպես եզրակացության մեջ իրենք նշել են, որ 1850 մլ/գ արյան կորուստն ընդհանուր առմամբ եղել է պատճառ, ինչից ելնելով բժիշկները գնացել են պլազմայի օգտագործման: Ներկայացնելով ամբողջ հանձնաժողովի կարծիքը` ասում է, որ պլազմայի օգտագործումը եղել է ցուցված, բայց թոքերի դիստրես սինդրոմի առաջացումը եղել է անկանխատեսելի հետևանք՝ ոչ սրտային արտուցի պատճառ է եղել: Դա ինքնուրույն թոքահյուսվածքի վնասում է: Թոքերի վնասման հետևանքով առաջանում է արյան մեջ սպիտակուցների քանակության անցումը դեպի թոքահյուսվածք և թոքերի այտուց է առաջանում և այդ հեղուկն սկսում է թոքերից դուրս գալ դեպի շնչառական ուղիներ և ավելանում է նաև արյան մեջ սպիտակուցների քանակության անկում, դրա համար շատ արագ ձևով սկսվում է թոքերի այտուց: Այտուցն ամբողջովին պայմանավորված է եղել պլազմայի ներարկման հետ: Պլազմայի անհամատեղելիություն չի կարելի ասել, բայց ուղղակի դա առանձնահատկություն է եղել, օրգանիզմի պատասխան ռեակցիան է եղել, որ հնարավոր է 100 հոգու մոտ կատարեին նորմալ լիներ, 101-րդի մոտ` ոչ: Պլազմայի ներարկմամբ է պայմանավորված եղել թոքի այտուցը: Իրենք այդպես էլ եզրակացությունը կազմել են, որ պլազմայի ներանկումն ի հարկե ցուցված է եղել: Չնայած քննարկումների ժամանակ կարծիք է եղել, որ կարելի էր նաև չօգտագործել: Դա անհատական մոտեցում է, տվյալ դեպքում բժիշկ ռեանիմատոլոգը օգտագործել է, մեկ այլ պարագայում կարող էր և չանել: Ի վերջո արվել է ի օգուտ հիվանդի: Արյան կորուստը հաշվի է առնվել ամբողջ օրվա ընթացքում կորցրած արյան չափը, այլ ոչ թե սուր կորուստը: Եթե չլիներ 1850 մլ/գ քանակությամբ արյան կորուստը, պլազմայի օգտագործումն անհրաժեշտ չէր լինի: Քննարկել են նաև, թե ով է կայացնում վերջնական որոշումը: Որոշումը կայացնում են՝ ելնելով ընդհանուր առմամբ հիվանդի վիճակից և անեսթեզիոլոգը, և գինեկոլոգը: Ցանկացած վիրահատությունից հետո, առավել ևս խոռոչավոր որովայնի, կրծքավանդակի և այլն, միշտ էլ առկա է վտանգ: Բարդություններից մեկն արնահոսության առաջացումն է, բայց անեսթեզիոլոգի կողմից ստուգվում է հիվանդն ընդհանուր բժշկական տեսանկյունից` զարկերակային ճնշում, պուլս, մաշկի գույն, ինքնազգացողություն, քրտնարտադրություն: Եթե առկա է զարկերակային ճնշման անկում, ընդհանուր թուլություն, պուլսի հաճախացում՝ 100-120 զարկ րոպեում, արդեն շոկային վիճակի մասին է վկայում, բնականաբար ցանկացած բժիշկ էլ այդ մասին առավել ևս վիրահատված հիվանդի մոտ այդ առումով պետք է մտածի և արդեն համապատասխան գործողությունների դիմի: Այն հարցին, թե ով է պատասխանատու, ապա՝ ցանկացած հսկող բժիշկ, եթե հայտնաբերի նման ցուցանիշներ, պետք է հիվանդի դինամիկ վիճակը գնահատի օբյեկտիվ: Վիրաբույժը կհայտնաբերեր, թե անեսթեզիոլոգը, էական չէ, կարևորը հայտնաբերելն է: Ռեանիմատոլոգը, եթե տեղում չէ, վիրահատություն է կատարում և այդ պահին գինեկոլոգն է հիվանդի կողքին, ինչ է նա կես ժամ կամ մեկ ժամ պետք է սպասի, որ անեսթեզիոլոգն ավարտի իր գործը, գա: Նույն այդ օբյեկտիվ տվյալները, այն ինչ արտաքնապես առկա է, նա կարող է գնահատել շատ հանգիստ, քանի որ նա ունի նույն բժշկական գիտելիքները, ինչը՝ ռեանիմատոլոգը: Այդ նույն զարկերակային ճնշումը և պուլսը շատ հիվանդանոցներում չափում են բուժքույրերը: Բուժքույրերը չափում են և բժիշկներին ներկայացնում տվյալները: Ընդհանուր առմամբ մոտեցումն այնպիսին է, որ ռեանիմատոլոգը մարդու կենսական ֆունկցիաների պահպանման գնահատման տեսանկյունից է մոտենում, բայց եթե կան երկու բժիշկներ, երկուսն էլ հավասարաչափ կարող են հիվանդի վիճակը գնահատել: Եթե անեսթեզիոլոգը չլինի, գործը շատ հանգիստ կարող է կատարել գինեկոլոգը, և հակառակը, ի վերջո հիվանդի շահերն են առաջին պլան գալիս, այլ ոչ թե նրանց անձնական պարտականությունները: Ինտենսիվ բլոկից տեղափոխման հարցը բժիշկների, ընդհանուր ռեանիմատոլոգների մոտեցումն է դա, որ որքան հնարավոր է հիվանդները երկար մնան։ Տարբեր պրոտոկոլներ կան, որ վիրահատությունից հետո պահպանվեն, մնան ինտենսիվ թերապիայի բլոկում: Դա գալիս է հիվանդների շահերից, այսինքն վերջինիս օբյեկտիվ վիճակից: Ցավոք սրտի ՀՀ-ում այդպես էլ հրամաններ, արձանագրություններ, որոնցում արձանագրված կլինի, թե քանի ժամ հետո իրավունք ունեն հիվանդին տեղափոխելու հիվանդասենյակ, չկա, բայց իր կարծիքով, որքան հնարավոր է երկար պետք է պահենառնվազն 2 ժամ: Դեպքեր կան, երբ խոսք անգամ չի կարող գնալ հիվանդին պալատ տեղափոխելու մասին: Առկա են դեպքեր, երբ վիրահատությունից հետո երկու ժամ կամ մեկ ժամ հետո տեղափոխում են: Հիվանդն արթնացավ, հեմոդինամիկ տվյալները նորմալ են, գիտակցությունը կա, հիվանդին տեղափոխում են պալատ: Իրենք, վիրաբույժներն էլ են դա ասում, և նաև ռեանիմատոլոգները, բայց ընդհանուր մոտեցում առկա չէ, դրա համար էլ ժամ չի նշվել իրենց եզրակացության մեջ, ցանկալի էր, պետք էր ավելի երկար պահել: Հիվանդը որքան երկար է գտնվում է ինտենսիվ թերապիայում, այդքան նա գտնվում է ռեանիմատոլոգների հսկողության տակ: Կենսական տվյալները` հնարավոր արնահոսություն, արնահոսության հետևանքով զարկերակային ճնշման անկում, պուլս, քրտնարտադրություն, ընդհանուր թուլություն, այդ ամենը ռեանիմատոլոգների հսկողության տակ է: Ինչ վերաբերում է պարտականությանը, ապա պարտավորություն բառը պետք է ամրագրված լինի ինչ-որ օրենքով: Եթե հիվանդի հեմոդինամիկ տվյալները եղել են բավարար և այդ տվյալները նաև երեկոյան են եղել, այդ դեպքում երկար պահելու պարտավորությունը հարաբերական է: Երբ հիվանդի ինքնազգացողությունը վատանում է և վերջինս հայտնում է, և հարազատներն էլ տեսնում են ինքնազգացողության վատ լինելը, դա կարելի է համարել այն պահը, որ առաջին ազդանշաններն են, որ պետք է արդեն կոնկրետ գործողությունների գնա բուժանձնակազմը: Եթե հիվանդը մնար ինտենսիվ բաժնում և հսկողություն իրականացվեր, մոնիտորինգ, այլ ոչ թե հարազատների մոտ լիներ, հնարավոր է, որ այդ կես ժամ, մեկ ժամ տարբերությունն ավելի շուտ արձանագրվեր և երկրորդ վիրահատությունն էլ ավելի շուտ կատարվեր: Վաղաժամ տեղափոխելն արդեն կազմակերպչական բնույթի հարց է: Այդ վաղաժամի հիմքում պետք է լինի պատասխանատուն, ով է եղել հիվանդին հսկող բժիշկները: Ճիշտ կլիներ, որ հիվանդն ավելի երկար ժամանակ մնար ինտենսիվ բաժնում, բայց եթե խոսքը գնում է այն մասին, որ արձանագրային իրավունք ունեին տեղափոխել, թե` ոչ, իրավասության տեսանկյունից հստակ չափորոշիչներ առկա չեն, որոնցով կարելի է ղեկավարվել: Դա պետք է թույլ տար հիվանդի վիճակը: Եթե հիվանդը երկար ժամանակ գտնվեր ինտենսիվ բաժնում, նրա նկատմամբ իրականացված հսկողությունը լիներ բժշկական բուժանձնակազմի կողմից, նրա մոտ ի հայտ եկած ինքնազգացողության վատացումն արդեն կարձանագրվեր: Որքանով տեղյակ է, այս դեպքի վերլուծությունը մեծ արձագանք է ստացել, և դրանից հետո յուրաքանչյուր հիվանդանոց ներքին կանոնակարգ է մշակել: Այժմ ընդունված է , որ հրամանի կարգով հիվանդը պետք է մնա ինտենսիվ բաժնում, սակայն այն ժամանակ նման հրահանգներ չի գործել։ Ինտենսիվ թերապիայի բաժնում հավանականությունն ավելի շատ է, որ այնտեղ հսկողության տակ գտնվելով՝ ինքնազգացողության վատացման դեպքում այդ ամենը կարող են կիրառել և ժամանակին հայտնաբերել հիվանդի մոտ եղած խնդիրները: Առկա է արնահոսությունների դասակարգում: Կան սուր արնահոսություններ, դանդաղ ընթացող, խոշոր անոթների, միջին, մանր տրամաչափի: Ընդհանուր առմամբ դա այն անոթը չի եղել, աորտա չէ, սիրտ չէ կամ ազդրային զարկերակ, որ 7,8,10 րոպեի կամ վայրկյանների ընթացքում հիվանդին կորցնեն, որովհետև նման սուր արնահոսությունների ժամանակ խոսքը վերաբերում է աորտա, սիրտ և այլ մագիստրալ անոթների, որոնց մինչև 1լ արյան կորուստը բերում է հիվանդի մահվան, բայց հակառակ պարագայում առկա են նաև միջին տրամաչափի անոթների կամ պանիխիմատոս արնահոսություններ, դա լյարդի կամ թոքերի պատռվածքն է, որ կարող է շատ երկար տևի, դանդաղ լինի այդ արնահոսությունները: Սուր արնահոսությունների ժամանակ հիվանդի մոտ ինքնազգացողության վատացումը շատ կտրուկ է լինում, որովհետև զարկերակային ճնշումը, շատ արագ` րոպեների ընթացքում, անկում է ապրում և ինքնազգացողության, գիտակցության կորուստը շատ արագ է լինում: Դանդաղ արնահոսությունների ժամանակ այդ ամենն աստիճանաբար է լինում, բայց բոլոր դեպքերում այդ աստիճանաբար լինելը միշտ հիվանդի մոտ ինչ-որ կերպ դրսևորվում է ինքնազգացողության վատացմամբ: Դա լինում է ընդհանուր թուլություն: Առաջին նշանները, որ կարելի է արձանագրել, ընդհանուր թուլություն, նաև թթվածնի պակասի հետևանքով սրտի զարկերի աշխատանքն է արագանում: Հիմնականում առկա է լինում բերանի չորություն: Իսկ մաշկն արդեն վերջին փուլերում պատվում է սառը քրտինքով, գիտակցության մթագնում է տեղի ունենում և նման տեսակի արնահոսության ժամանակ սկիզբը կարելի է համարել այն պահը, երբ հիվանդի մոտ դիտվել է ինքնազգացողության վատացում: Եթե դանդաղ արնահոսություն է` 50-150 գ/մլ, ապա հնարավոր է նույնիսկ գործիքային հետազոտություններով էլ հնարավոր չլինի այդ պահին հայտնաբերել դա և առաջին ազդանշանը հիվանդն է տալիս` իր ինքնազգացողության վատացմամբ: Եթե գործ ունենք վիրահատված հիվանդի հետ, ապա մաշկի գունատությունը և ինքնազգացողության վատացումն արդեն ազդանշաններ են, որ հիվանդի մոտ կարող են լինել խնդիրներ և այդ խնդիրներից ամենաառաջիններից մեկը կարող է լինել արնահոսության առկայությունը: Գունատ մաշկը դա արդեն խոսում է հեմոգլոբինի քանակության նվազման մասին, և գումարած ինքնազգացողության վատացումը, դրանք արդեն կասկածի տեղիք են տալիս, որ խնդիրներ կարող են լինել հիվանդի մոտ և այդ խնդիրներից ամենաառաջինը դա արնահոսությունն է, քանի որ վիրահատված հիվանդի մասին է խոսքը: Ցածր մոնիտորինգն իրենից ենթադրում է ցածր հսկողություն հիվանդի նկատմամբ: Ոչ թե չի կատարվել հսկողություն հիվանդի նկատմամբ, այլ եթե կատարվել է, կարելի է ասել, որ պատշաճ չի կատարվել: Ցածր մոնիթորինգն իրենից ենթադրում է, որ մշտադիտարկումը ցածր մակարդակի վրա են իրականացրել, այսինքն` հիվանդի նկատմամբ հետևողականությունը եղել է ցածր: Եթե պետք է մոտենային հիվանդին օրինակ կես ժամը մեկ, մեկ ժամը մեկ, ապա մոտեցել են ավելի ուշ: Ցածր մոնիթորինգը դա նկատի ունեն պալատում:
Եզրակացության մեջ էլ է նշված, որ այն կատարվել է ոչ սոնոգրաֆիստի կողմից, ոչ սոնոգրաֆիստ ասելով՝ նկատի ունի ոչ նեղ մասնագետի: Գինեկոլոգ մասնագետներն անցնում են նաև սոնոգրաֆիայի կուրսեր և պետք է տիրապետեն սոնոգրաֆիայի մինիմալ գիտելիքների: Մինիմալ գիտելիքները դա մանրակրկիտ ինչ-որ ախտաբանական փոփոխություններ հայտնաբերելը չէ, բայց գոնե նման դեպքերում` ավելի խոշոր գոյացությունները` հեմատոման նկատի ունի, պետք է որ հայտնաբերվեր: Եթե լիներ հեմատոմա ու ձևավորված հեմատոմա, այսինքն` արյունակույտ, պետք է միանշանակ հայտնաբերվեր: Եթե լիներ հեմատոմա, որն արյան գունդ է, ուռուցք է արնային, և չհայտնաբերել դա, նշանակում է, որ բժիշկը ոչ մի սոնոգրաֆիական գիտելիքներ չունի և այդ սոնոգրաֆիա կատարելն էլ նրա կողմից կլիներ անիմաստ: Չհայտնաբերել գործնականում հնարավոր չէ, եթե լինի ձևավորված հեմատոմա, այսինքն` արյան ուռուցք: Ճիշտ է իրենք նշել են, որ ոչ սոնոգրաֆիստի կողմից է սոնոգրաֆիան կատարվել և ինչ որ տեղ նկատի ունեն ոչ նեղ մասնագետի կողմից, բայց բոլոր դեպքերում, եթե սոնոգրաֆիստը գնում է այն քայլին, որ պետք է կատարի և դա մտնում է նաև ինչ-որ տեղ իր իրավասությունների մեջ, նա պարտավոր էր դա հայտնաբերել: Սոնոգրաֆիայի վերաբերյալ ընդհանուր գիտելիքներ բոլորն էլ ստանում են, բայց վիրաբույժները, քանի որ իրենք գործ ունեն վիրահատությունների, հետվիրահատական շրջանի և կարելի է ասել ֆորս մաժոր դեպքերի հետ, երբ սոնոգրաֆիստ 24 ժամ հիվանդանոցը չի կարող ունենալ և կան անգամ բազմապրոֆիլ հիվանդանոցներ, որտեղ սոնոգրաֆիստները 24 ժամ չեն հերթապահում հիվանդանոցներում և նման դեպքերում, եթե անհրաժեշտություն լինի, վիրահատող բժիշկն ինքը պետք է կատարի սոնոգրաֆիկ հետազոտություն և կատարելու պարագայում բնական է, որ նա պետք է ունենա այդ հմտությունները, որ կարողանա կատարել գոնե ամենամինիմալ գործողությունները, այսինքն հայտնաբերի որովայնի խոռոչում ազատ հեղուկ կա, թե` ոչ. նույն արյան մասին է խոսքը: Դա մինիմալ պահանջն է, որ պետք է կարողանան հայտնաբերել արյան առկայությունը հետվիրահատական շրջանում: Այդտեղ քանակությունն էլ չի պահանջվում նրանցից հայտնաբերել: Հմուտ սոնոգրաֆիստներն էլ քանակություն չեն կարող հայտնաբերել շատ հաճախ, որովհետև գործիքային հետազոտությունն իր սխալվելու հնարավորությունն ունի, բայց գոնե արյան առկայությունը նրանք պարտավոր են հայտնաբերել իրենց ունեցած այդ մասնագիտական գիտելիքների շրջանակներում: Եթե անձը 2002թ-ին անցել է վերապատրաստում և դիպլոմ է ստացել, ապա դա ուժը կորցրած դիպլոմ չի համարվում և անձը կարող է իրականացնել նաև նեղ մասնագիտական գործունեություն, այսինքն զուգընթաց իր հիմնական գինեկոլոգիական հմտությունների, եթե այդ դիպլոմն առկա է, նա կարող է նաև սոնոգրաֆիկ գործունեությամբ զբաղվել: Դիպլոմի առկայությունը նրան պարտավորեցնում է, որ այդ հետազոտությունները կատարեր և համոզված է, որ առօրեայում նա առանց սոնոգրաֆիկ սարքի չի կարող: Միշտ չէ, որ պատմագրի մեջ լրացված այդ բավարար նշումները համապատասխանում է հիվանդի իրական վիճակին: Իսկ ինչ վերաբերում է մոնիտորինգին, ապա կարող է ասել, որ ժամային առումներով արձանագրային չկա այդպես հստակ նշված թե ստացիոնարում կամ ռեանիմացիայում ինչ հաճախականությամբ պետք է մոտենան հիվանդին: Պետք է հաշվի առնել հիվանդի վիճակը: Լավ վիճակի պայմաններում հետվիրահատական շրջանում միշտ կարող են լինել պոտենցիալ վտանգներ: Այդ վտանգներից մեկը հենց արյունահոսություներն են, անգամ այդ բավարար վիճակի տվյալների պայմաններում: Հստակ ժամեր նշված չէ: Համամիտ է, որ հիվանդի մոտ առկա տվյալները եղել են բավարար վիճակի տվյալներ, բայց պետք է ընդունել, որ այդ բավարար վիճակի տվյալներով կարելի էր մնալ ինտենսիվ թերապիայի բլոկում: Կարելի էր պահել այդ վիճակում մի քիչ ավելի երկար, որպեսզի կանխվեր հետագա բարդացումը: Ժամը 21:00-ին սոնոգրաֆիկ հետազոտություն է արվել, ինչի կատարումը որակում է ճիշտ: Սակայն ժամը 21:00-ի սահմաններում կատարված սոնոգրաֆիան չի ֆիքսել ոչ մի բան, բայց այդ արյունն ինքը պարկի մեջ չի լցվում, որովայնի առաջնային պատի վրա չի եղել հատուկ մի պարկ, որ արյունը սկսի արնահոսել ու լցվի դրա մեջ։ Այդ պարկը ձևավորվել է ժամանակի ընթացքում: Իր կարծիքով համընդհանուր բժշկության մեջ մարդու մոտ ախտորոշումը չի կայացվում գործիքային հետազոտությամբ: Գործիքային հետազոտությունը դա մեթոդ է, որ ուղղակի այդ մեթոդիկայով հայտնաբերվում է ինչ-ինչ փոփոխություններ և դա համադրվում է հիվանդի մոտ եղած մնացած օբյեկտիվ վիճակին, օբյեկտիվ կլինիկական տվյալներին, այսինքն` վերհուշական տվյալներին: Հիվանդի հետ կապը եթե կա, պահպանված է և կարող ես իմանալ ինչ է զգում հիվանդը, ինչ է անհանգստացնում նրան, դա համադրվում է այդ սոնոգրաֆիկ հետազոտության հետ: Պետք է հաշվի առնել նաև այն հանգամանքը, որ սոնոգրաֆիկ ցանկացած հետազոտություն, դա կլինի համակարգչային տոմոգրաֆիա, կլինի սոնոգրաֆիկ հետազոտություն, ունեն նաև սխալվելու հավանականություն (գործիքի սխալվելու ոչ թե հետազոտողի): Եթե հիվանդի ընդհանուր վիճակը չի գնում լավացման, ուրեմն առկա է խնդիր: Հիվանդի հետազոտման հնարավորությունը եթե սպառվում է` սոնոգրաֆիկ հետազոտությունը մեկ անգամ կատարվեց ու չկա ոչ մի բան, նաև կարելի է մտածել դինամիկայում հետագա ավելի արագ-արագ, ինչու չէ` ամեն ժամը մեկ անգամ սոնոգրաֆիա կատարելու մասին: Արնահոսության սկսվելու հստակ ժամանակը հնարավոր չէ պարզել: Եզրակացությունում չի նշվել վաղեմությունը, բայց նաև հիվանդի վիճակի տվյալների համադրումը հակել է իրենց ենթադրելու, որ արյունահոսության սկիզբը թերևս եղել է երեկոյան ժամերին: Այն ժամերին, երբ հիվանդի մոտ սկսվել է ինքնազգացողության վատացումը: Ինքնազգացողության վատացումը արդեն եղել է կայացած արնահոսության հետևանք, այսինքն արյունահոսությունն այդ պահին չի սկսվել: Առաջին 5,10,20 մլ-ի պարագայում, 100գ-ի պարագայում հիվանդը չէր վատանա: Ծավալի շատանալու արդյունքում է հիվանդի ինքնազգացողությունը վատացել, սակայն հստակ ժամը չեն կարող ասել: Համադրելով հիվանդի վիճակը` հանգում են հետևության, որ արյունահոսությունը եղել է երեկոյան` սոնոգրաֆիա կատարելուց առաջ, այսինքն ժամը 21:00-ից առաջ, որովհետև արդեն հիվանդի մոտ ինքնազգացողության վատացում է առկա եղել: Հիվանդի վիճակը, երբ վատացել է, եղել է անհանգիստ վիճակ, գանգատներ, դա վկայում է ոչ թե արնահոսության սկիզբի, այլ արդեն շարունակվող արնահոսության մասին: Եթե վիրաբուժ ես ու հիվանդին ես զննում, վերքը շոշափում, վերքի կողքերը կոշտություն ես զգալու որովայնի առաջնային պատին: Հնարավոր չէր, որ կոշտություն չլիներ, լարվածություն պետք է լիներ, քանի որ արյուն կա այնտեղ: Հստակ ժամանակային առումով, թե որքան ժամանակում է առաջացել հեմատոման, ասել չի կարող, դա համապատասխանել է հիվանդի վիճակի վատացմանը: Կարևոր չէ, թե արյան քանակությունն ինչքան է եղել, քանի որ արդեն այնքան է եղել, որ ինքնազգացողության վատացման պատճառ է դարձել, և եթե համեմատական վերլուծություն կատարեն, նման հիվանդների պարագայում հենց այնպես ոչ ոքի չեն տանում և երեկոյան ժամը 21:00-ին սոնոգրաֆիկ հետազոտություն կատարում, որպիսի հանգամանքը վկայում է խնդրի առկայության մասին: Հեմատոմայի չափը գրված է դիակի դատաբժշկական փորձաքննության եզրակացության մեջ, առաջնային փորձաքննության մեջ չափը գրված է: Չափը սմ-ով նշված է այդտեղ: Միայն հեմատոմայի չափն ինքն արդեն այդքան էական նշանակություն չի ունեցել բժիշկների համար, էականը այն է եղել, որ արդեն գնացել են վիրահատության: Եթե դա փոքր չափի հեմատոմա լիներ, ապա վիրահատություն չէր պահանջվի: Բժիշկները հասկացել են, որ ունեն ավելի լուրջ խնդիրներ, եթե գնացել են վիրահատության, ապա հիվանդի վիճակը վատ է եղել: Եթե 200 մլ/գ ձևավորված վիճակում է, պետք է երևար սոնոգրաֆիկ սարքով: Պատշաճ կատարման դեպքում կհայտնաբերվեր: Եթե ժամը 21:00-ին սոնոգրաֆիկ սարքով հեմատոման չի հայտնաբերվել, դա դեռևս չի նշանակում, որ արնահոսություն առկա չի եղել: Միչև հեմատոմայի ձևավորվելը պետք է լիներ արնահոսություն: Պետք է փաստել, որ երբ ժամը 21:00-ին կատարվել է սոնոգրաֆիկ հետազոտություն, դա հենց այնպես չի կատարվել, ուրեմն դրա կարիքը եղել է:
Հիվանդը որքան ավելի երկար ինտենսիվ թերապիայի բլոկում գտնվեր, այնքան հավանականությունը մեծ կլիներ ախտաբանական վիճակն ավելի վաղ հայտնաբերելու առումով: Եզրակացության մեջ իրենք նշել են արնահոսության հետ կապված հանգամանքը, նշել են, որ թոքերի այտուցը անմիջականորեն կապված չի եղել արնահոսության հետ, որովհետև թոքերի նման այտուցի առաջացումն արնահոսության հետ պետք է լիներ առնվազն գոնե ներանոթային տարածման մակարդելիության այդ համախտանիշի հետևանք, ինչն իրենք չեն ունեցել տվյալ դեպքում, այսինքն` թոքերի անոթները, երբ խցանվել են, դա հանգեցրել է թոքահյուսվածքի վնասմանը: Դա եղել է պլազմայի փոխներարկման հետևանքով, իսկ մնացած բոլորը տեղավորվում է մահվան գործընթացի մեջ, նաև թոքերի այտուցը, գլխուղեղի այտուցը, այդ բոլոր կազմաբանական փոփոխությունները: Հնարավոր չէ ասել, թե պլազմայի ներարկման կոնկրետ ինչի պատճառով է եղել թոքի այտուցը: Պլազմայի սառը կամ տաք լինելն այն պատճառը չէ, որ պետք է հանգեցներ թոքի այտուցի: Մարդու օրգանիզմն այնպիսին չէ, որ ստեղծված է ամեն ինչ ընդունելու համար: Իր կարծիքով` տվյալ դեպքում Տաթևիկ Գասպարյանի օրգանիզմը պատրաստ չի եղել այդ պլազման ընդունելու: Դա հազվադեպ հանդիպող երևույթ է և միայն իր կարծիքը չէ, այլ հանձնաժողովի ցանկացած անդամ կարող է դրա մասին ասել և հատկապես ռեանիմատոլոգները, որ դա եղել է օրգանիզմի պատասխան ռեակցիան, և ի վերջո մարդիկ, երբ ապրում են, իրենք էլ չգիտեն, թե որ պահին և որ դեղորայքից օրգանիզմն ինչ ռեակցիա կարող է տալ: Իսկ ինչ վերաբերում է օտար մարմնին, որը գտնվել է որովայնի խոռոչում, ըստ էության, ոչ մի վնաս չի պատճառել օրգանիզմին: Բժշկության մեջ շատ կան դեպքեր` սկսած մետաղից, բեկորներից կապսուլավորվում է օրգանիզմի մեջ և կարող է երկարատև մնալ ամբողջ կյանքի ընթացքում: Տասնյակ տարիներ կարող է մնալ և ոչ մի վնաս չտալ: Այսինքն դրա վնասը հետագայում պետք է առաջանա: Եթե դա ինֆեկցված իր, առարկա է, բնական է, որ բարդությունների հավանականությունը շատ մեծ կլինի, մինչև անգամ մահվան կարող է հանգեցնել, բայց տվյալ դեպքում նոր վիրահատության ժամանակ օգտագործած անձեռոցիկի կտոր էր: Շատ վիրահատությունների ժամանակ անգամ դիտավորյալ, նպատակային թողնում են այդ անձեռոցիկը որպես սպունգ, իսկ հետագայում երկրորդ վիրահատության ժամանակ նոր միայն հանում են: Դրանք ստերիլ են և առողջությանը որևէ վնաս չեն պատճառում: Պլազման օրգանիզմի հարազատ միջավայր է ու բաղադրիչ մաս է համարվում: Սովորաբար կանխարգելիչ միջոցառում չի իրականացվում, որովհետև նման ռեակցիաներ շատ հազվադեպ են լինում: Համատեղելիություն չի որոշվում պլազմա փոխներարկելուց առաջ: Խմբային պատկանելիություն կա, որը համապատասխանում է: Եթե հիվանդին ցավազրկում են, բայց ցավը չի անցնում, աշխատում են չխորացնել, որովհետև ցանկացած ցավազրկող ունի նաև իր բարդությունները: Հետվիրահատական շրջանում միշտ էլ հիվանդների ցավերն իսպառ չեն կարող վերացնել: Դա չեն կարող վերացնել, որովհետև ցանկացած ցավազրկող ունի տարբեր ազդեցություններ, մասնավորապես` շնչառության կենտրոնի վրա, և չեն կարող հիվանդին շատ ցավազրկել, քանի որ տվյալ դեպքում հիվանդն արդեն քնում է, իսկ քնելու դեպքում կորում է արդեն շփման հնարավորությունը հիվանդի հետ: Թեկուզև ցավի պայմաններում պետք է թողնես,որ հիվանդի հետ շփումը պահպանվի, որպեսզի վերջինս հայտնի իր գանգատները: Հիվանդի պատմագրում արձանագրված տվյալները նորմալ հետվիրահատական տվյալներ են: Իրենք աշխատել են բժշկական փաստաթղթերով՝ հիվանդության պատմագրով: Հիվանդության պատմագրում ամեն ինչը չէ, որ հնարավոր է և ամեն ինչը չէ, որ պետք է արձանագրել, բայց այն, ինչ կարևոր նշանակություն ունի, պետք է արձանագրվի: Աբսուրդ կլինի պնդել, որ 18:00-ին կամ 19:00 բժիշկները պարտավոր էին կատարել սոնոգրաֆիկ հետազոտություն, որովհետև այդ ժամերին դրա ցուցումը չի եղել: Այդ կապակցությամբ համամիտ է բժշկի հետ: Սակայն բժիշկը կատարել է սոնոգրաֆիա, որպեսզի ինչ-որ բան հայտնաբերի և բնականաբար դրա կարիքը եղել է: Գտնում է, որ սոնոգրաֆիկ հետազոտություն պետք է կատարվեր անընդհատ, չի ասում 5 րոպեն մեկ, որովհետև դա անիմաստ է, բայց անհրաժեշտ էր 30 րոպեն կամ ժամը մեկ կատարել: Հիվանդի մոտ հեմոգլոբինի քանակությունը նվազել էր և կազմել 88գ/լ, ինչը նորմայից ցածր է: Ծննդկանն անեմիկ հիվանդ է եղել, երիտասարդ կին և 88գ/լ-ը նա չէր կարող ունենալ: Նա ընդունվել է այլ ցուցանիշով: 88գ/լ-ն արդեն արյան կորստի մասին վկայող թիվ է, եթե նույնիսկ հիվանդի վիճակն էլ նորմալ լինի: 88գ/լ-ի, հեմատոմայի առկայության, հիվանդի ընդհանուր վիճակի պայմաններում վիրահատություն կատարելը եղել է ցուցված և ճիշտ: 1850 մլ/գ արյունը, եթե հաշի առնվի, որ սուր արնահոսություն չի եղել, այդ քանակի արնահոսությունը, առանձին միավոր վերցված, կնոջ մոտ մահվան պատճառ չէր կարող լինել: Այդտեղ պլազման է եղել մահվան պատճառ, որն օրգանիզմի անհատական առանձնահատկության հետևանք է եղել: Պատճառահետևանքային կապ կայանում է դրանում, որ հնարավորինս շուտ հայտնաբերելու դեպքում, եթե ֆիքսվեր ու դադարեցվեր, մի գուցե պլազմա կատարելու անհրաժեշտություն չլիներ: Հեմատոման ավելի արտահայտված, ձևավորված վիճակ է, արյունային ուռուցք է, իսկ արյան ներծծումը մկաններում սոնոգրաֆիկ ապարատով հայտնաբերել քիչ հավանական է: Դրա համար այլ հետազոտություններ են կատարվում: «Կատեի» միջոցով է, որ խտություն է որոշվում, որոշվում է դա արյուն կարող է լինել, թե` ոչ: Քիչ է հավանական, որ սոնոգրաֆիկ սարքով նկատելի կլինի ներծծումը: Փորձաքննության եզրակացությունում պարզ գրված է, որ վիրահատությունները, հետազոտությունները, դեղորայքային նշանակումները եղել են հիմնավորված, այսինքն, այն ինչ որ կատարվել է հիվանդի նկատմամբ, եղել է հիմնավորված: Երկրորդ վիրահատությունը նույնպես եղել է հիմնավորված, քանի որ դա եղել է անհրաժեշտություն: Հետազոտությունները, որոնք կատարվել են հիվանդի նկատմամբ, միանշանակ եղել է հիմնավորված: Խոսքը կատարված հետազոտությունների մասին է, և ոչ թե չկատարվածի: Դեղորայքային նշանակումները ևս եղել են հիմնավորված: Հետվիրահատական շրջանում ինտենսիվ թերապիայի բլոկից հիվանդասենյակ տեղափոխելուց ժամային ցուցանիշներ նախատեսված չեն: Ներկայումս առողջապահության նախարարությունում չունեն ժամային առումով պրոտոկոլ, բայց արդեն սույն դեպքից հետո այդ արձանագրությունները պատրաստել են և արդեն ֆիքսված ժամեր էլ կան, եթե չի սխալվում` 6-8 ժամ են սահմանել, որ պարտադիր հիվանդը պետք է գտնվի հետվիրահատական սենյակում (բայց դա օրենքի ուժ չի ստացել դեռ), հետո նոր տանեն հիվանդասենյակ: Արդի բժշկության մեջ տարբեր կլինիկաներում տարբեր մոտեցումներ են եղել, հիվանդի վիճակից ելնելով` տեղափոխել են պալատ: Ասել, որ պրոտոկոլներին հակասող երևույթ է տեղի ունենցել, չի կարող: Ըստ պրոտոկոլի իրենք չեն կարող պնդել, որ խախտում է տեղի ունեցել: Մեթոդիկա գոյություն չունի, որ հնարավոր լինի որոշել ներծծված արյան քանակությունը Կրկնաորովայնահատումը մարդուն հասցվող լուրջ բժշկական միջամտություն է, որի համար պետք է ամեն ինչը հաշվի առնել, և գործիքային ու լաբորատոր հետազոտությունները, և հիվանդի օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ անամնեզը, գանգատները, պուլսը, ճնշումը և այլն: Հիվանդի նկատմամբ վերահսկողությունը ինտենսիվ բաժանմունքում կատարում են ռեանիմատոլոգները, նաև վիրահատող բժիշկը, համատեղ` ելնելով հիվանդի վիճակից, և բաժնի վարիչի գիտությամբ նույն մարդիկ են որոշում հիվանդին պալատ տեղափոխեն, թե` ոչ: Սառը քրտինք լինում է այն փուլում, երբ առկա է լինում զարկերակային ճնշման արագացում, հիպոքսիա, զարկերակային ճնշման անկում: Հեմոդինամիկ տվյալները Տաթևիկի մոտ ցավոք այնպես է եղել, որ կոմպեսատոր մեխանիզմներն ազդել են հեմոդինամիկայի վրա, այսինքն զարկերակային ճնշման կտրուկ անկումներ, որպիսիք ահազանգ հանդիսանային բժիշկներին, չի եղել: Միչև տեղափոխելը այլ պալատ, մոտ 2-3,5 ժամ Տաթևի մոտ հեմոդինամիկ ցուցանիշների փոփոխություններ չեն եղել և տեղափոխելու պայմաններում նրա վիճակը գնահատվել է բավարար: Հանձնաժողովը հակված չէ այն մտքին, թե Տաթևի հեմոդինամիկ ցուցանիշներն անբավարար են եղել և նրան տարել են պալատ, նման բան իրենց եզրակացության մեջ էլ գրված չէ, ուղղակի եզրակացության մեջ նշված է, որ եթե հիվանդը բոլոր դեպքերում քիչ ավելի երկար մնար հսկողության տակ (մի քիչ ավելի երկարը կարող էր լինել 6,8 ժամ), նկատի ունենալով, որ հնարավոր է լինեն բարդություններ, ներքին արնահոսություններ, հետվիրահատական բլոկում հսկողությունն ավելի կայուն կլիներ։ Դա է եղել եզրակացության ամբողջ տրամաբանությունը: Խոչընդոտ չի եղել հիվանդին տեղափոխելու համար: Հնարավոր է հիվանդին հետվիրահատական պալատից սովորական պալատ կես ժամ հետո էլ տեղափոխեին, երբ հիվանդն արթնանար, աչքերը բացեր և գիտակցությունը տեղը լիներ: Հիվանդանոցներում կա այդ պրակտիկան, երբ մեկ ժամ հետո էլ են դուրս գրում, երկու ժամ հետո էլ ու ոչ մի բան չի պատահում հիվանդի հետ: Իրենք փորձաքննությունը կատարել են դատաբժշկական կենտրոնում: Եզրակացության առաջին էջին գրված է, թե երբ է սկսվել ու երբ է ավարտվել փորձաքննությունը: Ժամանակագրական առումով, ինչպես ինքը, այնպես էլ մյուս փորձագետները, արյունահոսության մեկնարկի ժամ չեն կարողացել նշել, որովհետև դա հնարավոր չէ, բայց բոլոր դեպքերում հայտարարում է, որ այդ արնահոսության դրսևորումն արդեն ի հայտ է եկել երեկոյան ժամերին: Իրենք մատնանշում են ժամը 20։00-ի սահմանները: Եզրակացության մեջ նշել են, որ որոկյալ հետազոտություններ կատարել նկատի ունեն նաև սոնոգրաֆիկ հետազոտությունը, համակարգչային տոմոգրաֆիան, որպիսիք եթե կատարվեին, հնարավոր կլիներ ավելի շուտ հայտնաբերել արյունահոսությունը: Ժամը 21:00-ից հետո էլ` միչև ժամը 24:00-ն, 01:00-ն ժամանակ է եղել, որի ընթացքում ոչ մի բան չի կատարվել, ոչ մի գործիքային հետազոտություն չի կատարվել, ինչը հնարավորություն կտար հայտնաբերելու արյունահոսությունը:
Դատական քննության ընթացքում վկա Սուսաննա Լամբարյանը ցուցմունք տվեց այն մասին, որ աշխատում է «ՍլավՄեդ» բժշկական կենտրոնում որպես հերթապահ բուժքույր` հետծննդյան շրջանում: Ամբաստանյալներին ճանաչում է, աշխատում են միասին, նրանց հետ ունի շատ լավ հարաբերություններ: Կեսարյան հատման միջոցով վիրահատություն կատարելուց հետո ծննդկանին իջացրել են հետծննդյան բաժին: Ծննդկանի վիճակն ընդհանուր առմամբ եղել է բավարար: Ծննդկանի անունը եղել է Տաթևիկ: Չի հիշում, թե Տաթևիկը հետվիրահատական սենյակում որքան է մնացել: Բժիշկներն են որոշել նրան իջացնել: Հետվիրահատարանից հիվանդին հետծննդյան բաժանմունք իջացնելը թույլատրում է վիրահատող բժիշկը: Չի հիշում, թե այդ հերթապահ բժիշկը ով է եղել: Հետծննդյան բաժանմունքի բժիշկն ուրիշ է, իսկ հետվիրահատականինը` ուրիշ: Անձամբ այցելել է հիվանդին, դա իր աշխատանքն է: Բաժանմունքում եղել են շատ ծննդկաններ: Երբ ինքը մտել է սենյակ, ոչ մի գանգատ իրեն չեն ներկայացրել: Ընդհանուր առմամբ Տաթևն իրեն շատ լավ է զգացել: Նրա ճնշումը չափել են, այն եղել է նորմայի սահմաններում՝ 90/60։ Տաթևին ինքը չի ասել, որ սուրճ խմի, դա ասել է բժիշկ Բաղդասարյանը: Երբ բժիշկ Բաղդասարյանը գտնվել է ծննդկան Տաթև Գասպարյանի սենյակում, չի հիշում` Տաթևի մայրն է եղել, թե ամուսինը, բժիշկԿ.Բաղդասարյանին հարցրել է, թե Տաթևիկն արդյոք կարող է սուրճ խմել, ինչին բժիշկը տվել է դրական պատասխան: Բացի այդ բժիշկը դրական պատասխան է տվել նաև Տաթևիկի կողմից շոկոլադ օգտագործելու թույլատրելիության վերաբերյալ նրա մայրիկի հարցադրմանը: Տաթևի ամուսինը կնոջը սուրճ է առաջարկել, վերջինս էլ հայտնել է, որ ցանկանում է: Տաթևի կողմից սուրճ ցանկանալը պայմանավորված է եղել, ոչ թե ցածր ճնշում ունենալու հանգամանքով, այլ ուղղակի նրա ցանկությամբ: Այնուհետև երեկոյան, ժամը չի հիշում, Կարեն Բաղդասարյանը կատարել է սոնոգրաֆիա: Երբ ծննդկանին իջեցնում են պալատ, իրենք նրա ճնշումն են չափում, հետևում են հիվանդի ինքնազգացողությանը: Սոնոգրաֆիայի պահին արդեն ահագին ժամանակ անցած է եղել և վիրահատությունից և Տաթևիկն իրեն լավ է զգացել: Միշտ էլ նրա ճնշումը չափել են: Դրանից հետո Տաթևը հայտնել է, որ կարերի շրջանում ցավեր ունի: Նկատել է, որ Տաթևն իրեն լավ չի զգում և այդ մասին տեղյակ է պահել բժիշկ Բաղդասարյանին, ով զննել է նրան: Մինչ այդ Տաթևը որևէ գանգատ չի ունեցել: Երբ բոլոր ծննդկաններին իջացնում են սենյակ, իրենք կես կամ ժամը մեկ բժշկին կանչում են, որպեսզի հիվանդին տեսակցի: Իրենք իրավասու չեն ինչ-որ խորհուրդներ տալ հիվանդին: Կարեն Բաղդասարյանը եկել և սոնոգրաֆիկ հետազոտություն է իրականացրել: Երբ դրա կարիքը լինում է, իրենք հրավիրում են հերթապահ սոնոգրաֆիայի բժշկին: Կ.Բաղդասարյանն հասկանում է այդ հետազոտությունից և նա է կատարել սոնոգրաֆիան: Այդ մեկ անգամն է Կարեն Բաղդասարյանը կատարել սոնոգրաֆիա, դրանից հետո եկել է մյուս բժիշկը: Բազմիցս չափել է Տաթևի ճնշումը, եղել է, որ մինչև 110 է հասել: Մինչ 120/80 նորմալ է ծննդկանների մոտ: 90/60-ը ցածր ճնշում չի, այն ծննդկանի համար նորմայի սահմաններում է: Ճնշումի հետ կապված խոսակցություն չի եղել: Ամեն չափելուց իրենք այդ մասին տեղյակ են պահում բժշկին: Չի հիշում Տաթևիկ Գասպարյանին ցավազրկող ներարկել է, թե` ոչ: Երբ ծննդկանին տեղափոխում են սենյակ բժիշկը պարբերաբար տեսակցում է նրան: Հստակ չի հիշում, թե բժիշկն ամեն ժամը մեկ տեսակցել է Տաթևին, թե` ոչ: Չի եղել, որ Տաթևի ճնշումը լինի 70/50: Տաթևի մոտ թուլություն առկա եղել է, ինչով պայմանավորված կանչել է բժշկին: Դա եղել է ժամը 21:00-ի սահմաններում: Այդ ժամանակ սենյակում եղել է նաև Տաթևի մայրը: Թուլությունը բնորոշ է բոլոր ծննդկաններին: Տաթևը սնվել է, նրա ինքնազգացողությունը լավ է եղել, գանգատներ չի ունեցել: Միայն հայտնել է, որ իրեն թույլ է զգում, ինչով պայմանավորված ինքն էլ հրավիրել է բժշկին: Հիվանդասենյակ մտնելու հաճախականությունը չի հիշում, բայց պարբերաբար է սենյակ մտել: Գործիքային հետազոտություն չի կատարվել, այլ Բաղդասարյանը հարցուփորձ է արել: Որքան հիշում է մեկ անգամ է Կարեն Բաղդասարյանը սոնոգրաֆիա կատարել: Հստակ չի հիշում: Հիվանդի նկատմամբ դեղորայքային նշանակումներ կատարել է բժիշկը, չի հիշում, թե ինչ նշանակումներ են եղել: Ցավազրկելու հանգամանքը որոշում է բժիշկը, իրենք էլ կատարում են բժշկի ցուցումը:
Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ վկա Սուսաննա Լամբարյանի դատաքննական և նախաքննական ցուցմունքների միջև առկա են էական հակասություններ` Դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջներով, որոշում կայացրեց հրապարակել վերջինիս նախաքննական ցուցմունքների հակասության հատվածը:
Նախաքննության ընթացքում վկա Սուսաննա Լամբարյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ Տաթևիկ Գասպարյանի ճնշումը չափելուց հետո կանչել է հերթապահ բժշկին` Կարեն Բաղդասարյանին: Տաթևիկ Գասպարյանին սուրճ և շոկոլադ օգտագործելու խորհուրդ տվել է բժիշկը, ինքը խորհուրդ տալու իրավասություն չունի:
Նախաքննական և դատաքննական ցուցմունքներում առկա հակասությունների կապակցությամբ վկա Սուսաննա Լամբարյանը հայտնեց, որ Տաթևիկ Գասպարյանի հարազատները բժիշկ Կ.Բաղդասարյանին հարցրել են, թե արդյոք Տաթևիկին կարելի է սուրճ և շոկոլադ օգտագործել, վերջինս էլ պատասխանել է, որ կարելի է: Այդպես է պատահել, այլ ոչ թե Կարեն Բաղդասարյանն է ցուցում տվել սուրճ խմել: Սուրճ և շոկոլադ օգտագործելը եղել է Տաթևիկի ցանկությունը, այլ ոչ թե ճնշումը բարձրացնելու նպատակ: Ուղղակի, երբ քննիչն իրեն հարցրել է, թե արդյոք ինքն է նման ցուցում տվել, պատասխանել է, որ Կ.Բաղդասարյանն է ասել, ուղղակի այդ պահին գրի չի առել, որ սուրճ և շոկոլադ օգտագործելու թույլատրելիության վերաբերյալ հարցադրում կատարել է Տաթևիկի մայրը, իսկ Կ.Բաղդասարյանն էլ տվել է դրական պատասխան: Կ.Բաղդասարյանի հետ ունի աշխատանքային նորմալ հարաբերություններ: Ինքը կատարում է իր պարտականությունները բժշկի ցուցումով: Հանդիսանում է Կարեն Բաղդասարյանի կողմից բուժվող հիվանդների բուժքույրը։ Նա հսկողություն է իրականացնում իր աշխատանքի նկատմամբ: Ինքն իրեն կաշկանդված չի զգում և ասում է այն, ինչ որ եղել է, հարցերին պատասխանում է այնպես, ինչպես եղել է:
Դատական քննության ընթացքում վկա Աննա Ղազարյանը ցուցմունք տվեց այն մասին, որ ճանաչում է ամբաստանյալներ Կարեն Բաղդասարյանին և Լիանա Դաղբաշյանին և նրանց հետ ունի աշխատանքային հարաբերություններ: Դեպքի օրը տնային հերթապահ սոնոգրաֆիստը ինքն է եղել, երբ գիշերը Կարեն Բաղդասարյանը ծննդկանի մոտ որոշակի բարդություններ հայտնաբերելու պատճառով զանգահարել է իրեն և հրավիրել բժշկական կենտրոն, որպեսզի սոնոգրաֆիա կատարի: Բժշկական կենտրոն գնալուց և հետազոտության ավարտից հետո, համաձայնվել է Կարեն Բաղդասարյանի ունեցած կասկածի հետ, որոշվել է բժշկական տակտիկան, կատարվել է համապատասխան վիրաբուժական միջամտություն: Դրանով իր դերն ավարտվել է: Ժամը 01:00-01:30-ի սահմաններում է կատարել սոնոգրաֆիկ հետազոտությունը: Առաջին անգամ հետազոտությունը կատարել է փոքր սարքով, պատկերն արդեն պարզ է եղել, սակայն ավելի մանրամասնելու և ավելի լիարժեք հետազոտելու նպատակով պալատ է բերվել հիմնական սարքը, որը հաստատել է և որևէ նոր բան չի բացահայտվել: Սոնոգրաֆիա կատարել է այդ երկու անգամը: Իր կողմից կազմված արձանագրության մեջ գրված է կատարման ժամը` որքան հիշում է` ժամը 01:30-ի սահմաններում: Արձանագրությունում ժամային առումով ֆիքսված գրառումը համապատասխանում է իրականությանը: Հնարավոր է, որ ցերեկային ժամերին եղած լինի հիվանդանոցում, սակայն սոնոգրաֆիա կատարած լինի Կարեն Բաղդասարյանը, որովհետև այդ փոքր սարքավորումը նախատեսված է նրա համար, որ որոշակի հարցեր ճշտելու նպատակով, եթե բուժող բժիշկը տիրապետում է այդ սարքավորմանը, կատարի հետազոտություն: Տեղյակ է, որ Կարեն Բաղդասարյանն ունի սոնոգրաֆիայի համապատասխան վերապատրաստում և կարող է կատարել հետազոտություն, բայց եթե կարիք է լինում հաստատման, ապա անպայման հրավիրում է սոնոգրաֆիստի, որը կարող է լինել ինքը կամ մեկ այլ հերթապահ: Երկու սարքավորումներն էլ եղել են նոր, աշխատել են 2014 թվականից: Փոքր սարքավորումն օգտագործելու նպատակով վերապատրաստվել անհրաժեշտ չէ, քանի որ դրանով կատարվում են էլեմենտար պրոցեդուրաներ: Մեծ սարքավորումը, որը ժամանակակից էքսպերտ կլասի սարքավորում է, պահանջում է հատուկ վերապատրաստում: Հրավիրված մասնագետը հատուկ վերապատրաստում իրականացրել է իրենց հետ 2014 թվականին: Ինչ հնարավորություն որ ունեցել է մեծ սարքավորումը, կիրառվել է Տաթևիկ Գասպարյանի հետազոտության ընթացքում, սակայն դա միայն հաստատել է նախորդ ենթադրությունները, ոչ մի նոր բան չի հայտնաբերվել: Մեծ սարքավորումով աշխատում են միայն մի քանի բժիշկ, ովքեր անցել են վերապատրաստումը և փաստացի հանդիսանում են սոնոգրաֆիստ: Ամբաստանյալները չեն անցել այդ վերապատրաստումը և երբևիցե չեն օգտագործել այդ սարքավորումը: Փոքր սարքավորումով վիզուալիզացիան բավականին հստակ է և տեսանելի: Մեծ սարքավորումը շատ ավելի մանրակրկիտ, տարբեր մոտեցումներով է զննում: Հավաքված արյան ցույց տալը կապված է այն հանգամանքից, թե այն որտեղ է հավաքված, օրինակ որովայնի խոռոչում մի քանի մլ-ն կարող է հայտնաբերել: Դա հայտնաբերելը շատ ավելի դժվար է, որովհետև որովայնի շերտն ավելի դժվար է երևում, ավելի դժվար է հայտնաբերվում, սակայն միևնույն է, եթե արյան զգալի քանակ է լինում, հնարավոր չէ դա չհայտնաբերել: Հայտնաբերելը կախված է նաև արյան քանակությունից: Կարծում է, որ ցանկացած աշխատանք կախված է հայտնաբերողի ունակություններից: Որովայնի շերտում մեկ երկու մլ-ն հնարավոր է նաև չհայտնաբերել, որովհետև ճարպաշերտը կարող է ծածկել սոնոգրաֆիկ պատկերը: Նվազագույն քանակ չի կարող հայտնել, որը կարող է հայտնաբերվել, կարծում է` 10-20 մլ-ն, իր ենթադրությունն է, հստակ չի կարող ասել: Արյունահոսող անոթ հայտնաբերել ընդհանրապես հնարավոր չէ, սակայն կարող են հայտնաբերել այդ արնահոսության հետևանքը, այսինքն` արյունահավաքը: Հնարավոր է տեսնել արյունահավաքը և գնահատել դրա քանակությունը: Անկախ բժշկի հայտնաբերածից ինքը պետք է վերջնական հաստատի: Այն, ինչ հետաքրքրում է բժշկին հետծննդյան շրջանում, դա որովայնի, արգանդի և կարերի վիճակն է, որը Տաթևիկի մոտ գտնվել է նորմայի սահմաններում: Ինչ վերաբերում է հեմատոմային, իրենք տեսնում են այդ պատկերը և կատարում չափումներ: Սարքավորումն ունի քանակը չափելու հնարավորություն, շեղումները կարող են լինել չնչին: Տաթևիկի մոտ 20մլ հեղուկ հայտնաբերվել է որովայնի խոռոչում` որովայնի խոռոչի ամենացածր կետում, հետարգանդային տարածքում: 20 մլ-ը կլինիկորեն ոչ մի նշանակություն չունեցող քանակ է և դրանով չէր կարող բացատրվել հիվանդի վիճակի ինչ որ խնդիրներ: Կեսարյան հատումից մի քանի ժամ հետո կարող է լինել 20մլ ազատ հեղուկ և դա ոչ մի անհանգստություն չի կարող առաջացնել: Հեղուկի մյուս քանակը հայտնաբերվել է որովայնի առաջնային պատի շերտերի մեջ` կուտակված արյան տեսքով: Սարքը կարող է չափել տարածություն, ծավալ, անկյուն և այլն: Երբ արգանդային 20մլ չափով հեղուկն է չափել, ճիշտ սեղմել է ծավալի կոճակը, իսկ մյուս դեպքում սեղմել է հեռավորության կոճակը: Ընդհանուր առմամբ, ստացված թվերը տեղադրելով ծավալի բանաձևի մեջ, ստացել է հեղուկի 250մլ չափ: Այդ չափը որոշում է սարքը: Տաթևիկ Գասպարյանին ճանաչել է հղիության ընթացքում: Սոնոգրաֆիա կատարելիս նրա գիտակցությունը եղել է լավ, պատասխանել է իր հարցերին: Կ.Բաղդասարյանն ունեցել է փոքր սարքավորումով աշխատելու իրավունք: Իրեն հայտնի որևէ խախտում Կ.Բաղդասարյանը թույլ չի տվել: Վերջինիս կողմից կատարված հետազոտությունով որևէ վնաս հիվանդին չի հասցվել: Իր գործողությունների մասին ամեն ինչ գրված է եզրակացության մեջ: Չի կարող պատասխանել այն հարցին, թե ինչ կարգ է սահմանված հիվանդներին հետվիրահատական պալատից տեղափոխելու վերաբերյալ: Կարեն Բաղդասարյանի կողմից կատարված սոնոգրաֆիայի արդյունքները չի կարող ասել որևէ տեղ նշվում են, թե` ոչ: Ինքը բանավոր կերպով է ստացել տեղեկությունը: Բաղդասարյանն իրեն հայտնել է, որ ենթամաշկում տեսնում է արյան կուտակումներ, որոնք չափերով փոքր չեն, ինչի պատճառով էլ իրեն հրավիրել է հիվանդանոց: Ինքն սկզբից հետազոտել է փոքր սարքով, և հաստատվել է մտավախությունը: Բացի հեմատոմայից այլ անհանգստացնող բան չի հայտնաբերվել: Սենյակում գիշերային լույս է եղել, և չի կարող ասել` հիվանդը գունատ է եղել, թե` ոչ, սակայն չի բացառվում, քանի որ, եթե բժիշկն իրեն հրավիրել է հիվանդանոց, ապա արդեն ինչ-որ մտավախություն ունեցել է: Չի կարող ասել` սառը քրտինք եղել է, թե` ոչ: Տաթևիկի գիտակցությունը տեղն է եղել, պատասխանել է հարցերին: Պրակտիկայում եղել են դեպքեր, երբ առաջին անգամ դիտարկելիս հեմատոմա չի հայտնաբերվել, իսկ մոտավորապես մեկ ժամ անց արդեն հայտնաբերվել է: Դա շատ հաճախ հանդիպող վիճակ չէ վիրահատությունից հետո, հազվադեպ է հանդիպում: Հնարավոր չէ ասել, թե ինչի հետևանքով է առաջացել արյունահոսությունը: Բժշկական տեսակետից առավել կարևոր է, որ իրենք հայտնաբերեն հետևանքը: Դրանից հետո պետք է ժամանակ չկորցնել և միջոցներ ձեռնարկել արյունահոսությունը դադարեցնելու համար: Կարեն Բաղդասարյանը երբ զանգահարել է իրեն, ասել է, որ այդ օրը կատարած Կեսարյան հատումից հետո Տաթևիկ Գասպարյանն ունեցել է գանգատներ, ինքը կատարել է ստուգում և ենթամաշկում հայտնաբերել է արյան կուտակում, որպիսի պայմաններում խնդրել է իրեն գնալ հիվանդանոց` ախտորոշումը հաստատելու և այլ պատճառների առկայությունը հերքելու նպատակով: Իր սուբյեկտիվ գնահատմամբ կյանքին սպառնացող վտանգներ այդ պահին իրենք չեն ունեցել: Կեսարյան հատման ենթարկված բոլոր հիվանդների մոտ էլ լինում են ցավեր, կատարվում են ցավազրկումներ: Դա նորմալ երևույթ է, բոլորն էլ ունենում են գանգատներ: Սոնոգրաֆիկ սարքավորմամբ հետազոտման ժամանակ մառլիայի կտոր չի հայտնաբերվել: Սոնոգրաֆիոայով դա կարելի է նկատել: Չի կարող բացառել մառլիայի առկայությունը, բայց կարծում է, որ նման մանրակրկիտ հետազոտությամբ դա չէր կարող չնկատել: Չի կարող ասել` հնարավոր էր ավելի շուտ հեմատոման հայտնաբերել, թե` ոչ: Ցանկացած Կեսարյան հատման ընթացքում արյան կորուստը լինում է մոտավորապես 700մլ և կարծում է, որ այդքան արյուն կորցրած անձի մոտ կարող է նկատվել մի փոքր գունատություն: Արտառոց ցավերի մասին հիվանդն իրեն չի բողոքել, այլ բողոքել է միայն վիրահատական շրջանի ցավերից: Հետվիրահատական շրջանը պարտադիր սոնոգրաֆիկ հետազոտություններ չի նախատեսում, այդպիսի չափանիշներ չկան:
Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ վկա Աննա Ղազարյանի դատաքննական և նախաքննական ցուցմունքների միջև առկա են էական հակասություններ` Դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջներով, որոշում կայացրեց հրապարակել վերջինիս նախաքննական ցուցմունքների հակասության հատվածը:
Նախաքննության ընթացքում վկա Աննա Ղազարյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ 2016 թվականի հուլիսի 26-ին եղել է տնային հերթապահ և ուշ երեկոյան, հստակ ժամը չի հիշել, հերթապահ գինեկոլոգ Կարեն Բաղդասարյանի կանչով ժամանել է «ՍլավՄեդ» բժշկական կենտրոն: Այնտեղ Կ.Բաղդասարյանն իրեն ասել է, որ հիվանդ Տաթևիկ Գասպարյանին անհրաժեշտ է սոնոգրաֆիկ հետազոտության ենթարկել, քանի որ հիվանդն իրեն լավ չի զգում:
Նախաքննական և դատաքննական ցուցմունքներում առկա հակասությունների կապակցությամբ վկա Աննա Ղազարյանը հայտնեց, որ հակասություն լինել չի կարող, ցուցմունքում գրի է առնված, որ Կ.Բաղդասարյանն իրեն հրավիրել է հիվանդանոց, քանի որ հիվանդն իրեն վատ է զգացել և ըստ ցուցմունքում արձանագրվածի` ցիտել է Կ.Բաղդասարյանի բառերը: Նախաքննության ընթացքում ինքը փոխանցել է այն տեղեկությունը, որը Կ.Բաղդասարյանն է հաղորդել:
Դատական քննության ընթացքում վկա Յուրի Խաչատուրյանը ցուցմունք տվեց այն մասին, որ ճանաչում է ամբաստանյալներ Կարեն Բաղդասարյանին և Լիանա Դաղբաշյանին, նրանց հետ ունի աշխատանքային հարաբերություններ: Հերթապահության ընթացքում, գիշերը ժամը 24:00-ից հետո հիվանդի մոտ առկա գանգատների հետևանքով իրեն կանչել են հիվանդի մոտ: Հիվանդը գանգատվել է ցավերից, ինչից հետո, կասկածներ ունենալով, որ հնարավոր է խնդիրներ լինեն, որոշել են սոնոգրաֆիա կատարել: Սոնոգրաֆիա կատարելուց հետո պարզվել է, որ վիրահատման միջոցով պետք է հայտնաբերված հեմատոման հեռացվի ենթաապանևրոզային տարածությունից: Հիվանդին նախապատրաստել են վիրահատության: Իր կողմից հեղուկ է նշանակվել մեկ լիտրի չափով և վիրահատարանը նախապատրաստել են վիրահատության: Հիվանդն իր ոտքով տեղափոխվել է վիրահատական սենյակ: Զրուցել են հիվանդի հետ, նրա գիտակցությունը եղել է պարզ: Վիրահատությունն սկսվել է ընդհանուր անզգայացմամբ: Մինչ վիրահատության սկսելը նախապես որոշում են հեմոգլոբինի քանակը: Պարզվել է, որ այն եղել է 88 գ/լ, ինչը բավարար է և կատաստրոֆիկ ցածր չէ: Երկրորդ երակը տեղադրելիս նկատել է, որ հեմոգլոբինի քանակը մի քիչ ավելի ցածր է եղել, քան 88գ/լ-ն: Նայել է վիրահատական վերքին, ինչը կարող էր իրեն հուշել, թե որքան է արյան կորստի չափը, բայց չի կողմնորոշվել, որովհետև այնտեղ մակարդուկներ են առկա եղել: Գինեկոլոգներին հարցրել է արյան կորստի չափը և իրեն պատասխանել են, որ այն կազմում է մոտավորապես երկու լիտր: Դրանից հետո որոշում է կայացվել ներարկել արյան փոխարինիչներ` պլազմա և այլն: Պլազմա իրենք ունեցել են հիվանդանոցում, իսկ արյուն պատվիրել են հեմատոլոգիայի ինստիտուտից: Արյունը պետք է ուղարկվեր համատեղելիության իրենց ներքին լաբորատորիա, իսկ պլազման հալեցնում են և անմիջապես կաթացնում: Պլազմայի կաթացնելու ընթացքում կամ վերջում առաջացել է բարդություն` սկսել է սատուրացիան նվազել, ինչը հյուսվածքի թթվածնային հագեցվածությունն է: Ստուգել են բոլոր սարքավորումները, որոնք կարող էին պատճառ լինել ցածր սատուրացիայի սխալ չափելու կամ տեղաշարժելու պատճառով, բայց ամեն ինչ եղել է նորմալ: Հիվանդի թոքերը լսելիս պարզվել է, որ զարգացել է թոքի այտուց: Կատարել են հակաայտուցային դեղամիջոցներ, փոխել են սարքավորման որոշակի կարգավորումներ, որ ավելի հարմար լինի հիվանդին շնչել: Արհեստական շնչառության ժամանակ սատուրացիան պետք է մոտավորապես 100 տոկոս լինի, բայց հիվանդի մոտ այն նվազել էր, թվերը հստակ չի հիշում, բայց մոտավորապես կազմել է 64-65: Իրենց հաջողվել է սատուրացիան բարձրացնել մինչև 93-94: Վիրահատությունը մոտեցել է ավարտին, Տաթևին փորձել է արթնացնել, որպեսզի կարողանա սարքավորումն անջատել: Երբ հիվանդն արթնացել է նրան հարց է տվել, թե արդյոք իրեն լսում է, վերջինս գլխով է արել, շարժել է ձեռքերը, գիտակցությունը եղել է նորմալ: Սակայն երբ գլուխը թեքել է, փրփուր և հեղուկ է հոսել խողովակից, ինչը նշանակում է, որ այտուցը շարունակվում է: Առանց խողովակը հանելու կրկին միացրել են սարքավորումը: Ամիջապես միացրել են սարքավորումները, արհեստական շնչառության սարքավորման կարգավումները կրկին վերանայել են, կրկին կատարել են բոլոր հակաայտուցային դեղամիջոցները: Որպեսզի չկրկնվի, գիշերվա ընթացքում այդպես կատարել են մոտ հինգ անգամ: Իրենք սատուրացիան հասցրել են նորմայի սահմաններին, ակնկալել են, որ պետք է կայունանա վիճակը, սակայն վիճակը կրկին դեպի վատն է գնացել: Վերջում հրավիրել են տարբեր մասնագետների, այդ թվում` իրենց բաժնի վարիչին և որոշում է կայացվել, որ հիվանդը պետք է տեղափոխվի «Արմենիա» բժշկական կենտրոն: Այդպես էլ եղել է, հիվանդին տեղափոխել են: Տաթևն ի սկզբանե գանգատվել է որովայնի ցավերից: Բոլոր կատարված գործողությունների վերաբերյալ կատարել է գրառումներ, որոնք համապատասխանել են իրականությանը: Գրվել է` հետվիրահատական զննում, անզգայացման թերթիկն է լրացվել, որում նկարագրվել է անզգայացման ընթացքը, նկարագրվել են բարդությունները, որոնք առաջացել են վիրահատության ընթացքում: Հիվանդն այլ գանգատներ իրեն չի ներկայացրել: Սառը քրտինք հիվանդի մոտ չի նկատել, սակայն որոշակի գունատվածություն նրա մոտ նկատել է, ինչը եղել է չափավոր: Գունատվածությունը բնորոշ է գրեթե բոլոր վիրահատված անձանց: Իրեն վիրահատության մասին տեղեկացրել է հերթապահ բժիշկ Կարեն Բաղդասարյանը: Կեսարյան հատման վիրահատությունը կատարել են Վարդան Ռափյանը, Կարեն Բաղդասարյանը` Լիանա Դաղբաշյանի օժանդակությամբ: Կեսարյան հատմանը ներկա չի եղել, այլ մասնակցել է երկրորդ վիրահատությանը: Իրեն հայտնել են, որ ծննդկանը եղել է Լիանա Դաղբաշյանի հիվանդը: Երկրորդ վիրահատությանը մասնակցել են կրկին Ռափյանը, Բաղդասարյանը` Դաղբաշյանի օժանդակությամբ: Վիրահատությունը ղեկավարել է բաժնի վարիչ Ռափյանը: Որովայնում մառլիա մոռանալու մասին խոսակցություն չի լսել: Դա հետագայում լուրերով է տեղեկացել: Ամբողջ վիրահատության ընթացքում հիվանդի մոտ ճնշումը կայուն է եղել, նույնիսկ այն ժամանակ, երբ թոքի այտուց է սկսել: Հեմոդինամիկ չափանիշներից միայն պուլսն է խախտված եղել, ինչի վերաբերյալ նշում է կատարվել: Չի հիշում, թե որքան է եղել ճնշումը, սակայն պուլսը եղել է մոտավորապես 130-140: Իրենք գրանցել են, որ հիվանդը մոտավորապես երկու լիտր արյուն է կորցրել, ինչը նշվել է հիվանդության պատմագրում: Վիրահատության ընթացքում է պարզվել, որ հիվանդը մոտ երկու լիտր արյուն է կորցրել: Չի կարող ասել, թե ինչի հետևանքով է հիվանդն այդքան արյուն կորցրել, քանի որ դա վիրաբուժական հարց է: Կորցված երկու լիտր արյան մասին լսել է գինեկոլոգներից: Ինքը չի կարողացել կողմնորոշվել, թե հստակ որքան արյուն է կորցրել հիվանդը, իր համար դժվար է եղել վիզուալ հասկանալ, քանի որ առկա են եղել մակարդուկներ: Ճանաչում է Աննա Ղազարյանին, ով հանդիսանում է իր կոլեգան: Չի կարող պատասխանել այն հարցին, թե ինչու է սոնոգրաֆիստ Ա.Ղազարյանը որպես արյան կորստի չափ նշել 250մլ, իսկ գինեկոլոգները` 2 լիտր, քանի որ դա խիստ մասնագիտական հարց է: Վիրահատության ժամանակ հարց է տվել, թե որքան է արյան հստակ կորուստը գնահատվում գինեկոլոգների կողմից, իրեն Ռափյանը պատասխանել է, որ արյան կորուստը գնահատվում է երկու լիտր: Մինչև թոքի այտուց սկսվելը հիվանդին երկու միավոր պլազմա է ներարկվել: Սովորաբար մեկ լիտր կորստի դեպքում արյունը և պլազման նույն ծավալով պետք է ներարկվի: Որքան հիշում է` ընդհանուր երեք միավոր պլազմա և երկու միավոր արյուն է ներարկվել հիվանդին: Ընդհանրապես, հիվանդանոցում հիվանդը զուգահեռ գտնվում է երկու բժիշկների հսկողության տակ: Այս դեպքում արյունահոսության մասին հուշել է միայն տախիակարդիան, որովհետև հիվանդի մոտ ճնշումը կայուն է եղել ամբողջ վիրահատության ընթացքում: Տախիակարդիան հենց պուլսին է վերաբերում: Պուլսը մի փոքր հաճախ է եղել, սակայն դա հիվանդի մոտ եղել է ի սկզբանե: Սատուրացիան եղել է առավելագույնը: Թե այդ այս դեպքից առաջ և թե դրանից հետո ընդհանրապես պլազմայի համատեղելիություն չի որոշվել: Իր պրակտիկայում չի հանդիպել, որ պլազմայի համատեղելիություն որոշեն: Պլազմայի հետսառեցումը կատարվել է անձամբ իր հսկողությամբ: Հետսառեցման համար օգտագործվում են հատուկ սարքավորումներ, սակայն Հայաստանում դրանք չկան, իրենք կատարել են գոլ ջրի միջոցով: Պլազման ամբողջությամբ ընկղմվում է գոլ ջրի մեջ և հալվում է` դառնալով հեղուկ զանգված: Այդ հեղուկ զանգվածը պետք է լինի մարմնի ջերմաստիճանին մոտ և միայն այդ ժամանակ կարող են պլազման ներարկել: Նույնը կատարվում է արյան հետ, քանի որ դա էլ է սառնարանում պահվում և պետք է մի փոքր տաքացվի: Չափանիշ է համարվում մարմնի ջերմաստիճանը: Արյունը բերել է հիվանդի ամուսինը, իսկ պլազմայի պաշար իրենց հիվանդանոցն ունեցել է: Հիվանդանոցն արյուն չի ունենում: Կեսարյան հատման, ինչպես նաև ցանկացած վիրահատության ընթացքում իրենք անընդհատ կատարում են ինֆուզիա: Ինֆուզիան դա սովորական կրիստալոիդ հեղուկի կաթեցումն է մինչ վիրահատության ավարտը: Ենթադրում է, որ շրջանառվող արյան ծավալն ադեկվատ փոխլրացվել է, դրա համար էլ ճնշումը մնացել է կայուն: Հիվանդին «Արմենիա» հանրապետական բժշկական կենտրոն տեղափոխելու մասին որոշումը եղել է համատեղ, այլ ոչ թե միանձնյա: Որոշման կայացմանը մասնակցել են թե հրավիրված մասնագետները, թե ինքը և թե հիվանդանոցի ադմինիստրացիան: Որոշել են տեղափոխել «Արմենիա» հանրապետական բժշկական կենտրոն, քանի որ այն ավելի մեծ է, փորձն ավելի շատ է: Հենց սկզբից հիվանդին չեն տեղափոխել, քանի որ սկզբնական շրջանում իրենց հաջողվել է մի քանի անգամ հիվանդին բերել ընդունելի մակարդակի: Տեղափոխելու մասին որոշումը կայացվել է առավոտյան: Սովորաբար փոխներարկման որոշում կայացնելիս առավելությունը տրվում է անեսթեզիոլոգին, որովհետև նա է կատարում կենսաապահովումը: Փոխներարկման գործընթացն ինքն է կատարել: Տարբեր հիվանդանոցներ ունեն իրենց ներքին կանոնադրությունը և նրանք են որոշում, թե որ ժամին և որ ժամանակահատվածում պետք է հիվանդին հետվիրահատական սենյակից տեղափոխեն պալատ: Ցանկալի է, որ հետվիրահատական շրջանում հիվանդը գոնե 24 ժամ գտնվի ինտենսիվ բաժնում և մոնիտորի հսկողության տակ: Դա իր կարծիքն է որպես բժիշկ: Թե որքան ժամանակ հիվանդը պետք է մնա ինտենսիվ բաժնում, համատեղ որոշվել է անեսթեզիոլոգի և գինեկոլոգի կողմից: Եթե անեսթեզիոլոգը գտնի, որ հիվանդը տեղափոխման ենթակա չէ, դրամասին նա հայտնում է և հիմնվորում, ինչու հիվանդը պետք է չտեղափոխվի: Անձամբ, Կեսարյան վիրահատությունից հետո, իր հիվանդներին պահել է ինտենսիվ բաժնում մոտ 24 ժամ։ Եթե ոչ 24 ժամ, ապա գոնե գիշերը պահել է։ Վեց ժամից ավել է պահել։ Ցերեկվա հիվանդները տեղափոխվել են երեկոյան, բայց հստակ ժամ չի կարող ասել։ Մինչև Տաթևն էլ են եղել հիվանդներ, որ պահվել են երեք, չորս ժամ։ Ինքն այդքան չի պահել, բայց կարող էր և պահել, եթե ցերեկվա աշխատող ինքը լիներ։ Այդտեղ արտառոց որևէ բան չկա։ Այս դեպքից հետո «ՍլավՄեդ» բժշկական կենտրոնում հիվանդներին ինտենսիվ բաժնում պահում են ավելի երկար: Ինտենսիվ բլոկից տեղափոխելու որոշումը համատեղ որոշում է: Չի կարող ասել, թե ով է որոշում տեղափոխել։ Տեղափոխման որոշումն փաստարկված է արվում։ Հիվանդի մոտ եթե պուլսը, ճնշումը նորմալ է, ապա տեղափոխում են։ Ամեն ինչն ստուգում են, զննվում է հիվանդը։ Հիվանդին զննելիս նշում են գիտակցությունը, մաշկի գույնը, շնչառությունը, պուլսը, լսում են թոքերը, սիրտը, չափում են ճնշումը, շոշափում են որովայնը, ստուգում են վերքը և եթե վերջիններս համապատասխանում են նորմաներին, նոր միայն այդ ամենի հիման վրա որոշում են հիվանդին տեղափոխել։ Տեղափոխման ժամանակ ստուգվում է անզգայնացման մակարդակը: Անզգայնացման մակարդակը որոշելիս առաջնորդվում են պուլսով, ճնշումով, սատուրացիայով և իհարկե ժամանակով: Իր եզրակացության մեջ գրված հեմոդինամիկ ցուցանիշները նորմալ են եղել Կեսարյան հատման համար։ Եթե իրենք չունենային սոնոգրաֆիկ պատկերը, կարծում է, որ ոչինչ չէին ձեռնարկի։ Տաթևին չի տեսել, բայց տեղյակ է եղել, որ Կեսարյան հատում են կատարել։ Իրեն ասել են, որ նրա վիճակը կայուն է, տեղափոխել են։ Մինչ վիրահատության սկսելը տեղեկություն ունեցել է, որ սոնոգրաֆիայով պարզվել է, որ առկա է հեմատոմա, որը պետք է հեռացվեր։ Հստակ չի հիշում` բայց մոտ 250-300 մլ-ի մասին է խոսքը։ Կրկնաորովայնահատումից հետո արյան կորուստը տեսանելի է եղել արդեն։ Ինքը ներկա չի գտնվել երկրորդ վիրահատությունը կատարելու մասին որոշման ընդունմանը, ուստի չի կարող ասել, թե ով է որոշել։ Ինքն այդ ժամանակ վիրասրահն է նախապատրաստել: Չի կարող պատասխանել այն հարցին, թե անհրաժեշտ էր արդյոք երկրորդ վիրահատությունը, թե` ոչ: Երբ գտնվել է հիվանդանոցում, իրեն հրավիրել են երրորդ հարկ։ Կարենն իրեն ասել է, որ հիվանդը ցավեր ունի։ Հիվանդը երեկոյան փորձել է կանգնել, բայց չի հաջողվել, գլխապտույտ է ունեցել։ Ենթադրել են, որ հնարավոր է ինչ-որ արտառոց բան կա։ Միասին սոնոգրաֆիա են կատարել և հայտնաբերել հեմատոմա։ Ինքը չի սպասել, այլ բարձրացել է վիրասրահ։ Եթե հիվանդը գտնվում է ռեանիմացիայում, ապա հսկվում է անեսթեզիոլոգ-ռեանիմատոլոգների կողմից։ Ռեանիմացիայում հերթապահ բժիշկ կա, ով հսկում է այնտեղ գտնվող հիվանդներին։ Գինեկոլոգիայում նույնպես հերթապահ գինեկոլոգ կա, ով հսկում է հիվանդանոցում գտնվող գինեկոլոգիական հիվանդներին։ Եթե գինեկալոգիական հիվանդը գտնվում է ռեանիմատոլոգիայում` հսկվում է ռեանիմատոլոգի կողմից, ինչպես նաև կամ հերթապահ գինեկոլոգի կողմից, կամ վիրահատող գինեկոլոգի կողմից` կախված օրվա ժամերից։ Եթե հիվանդը գտնվում է ռեանիմացիայում, ապա հսկվում է ռեանիմատոլոգի կոմից, ամբողջությամբ նրա հսկողության տակ է։ Հետվիրահատական սրահում առանձնացված գինեկոլոգ չկա։ Վիրահատության գնալուց առաջ ուսումնասիրել է Տաթևի հիվանդության պատմագիրը: Գրված մեկ լիտրը դա ինֆուզիան է։ Ֆիզլուծույթը մեկ լիտր արվել է նրա համար, քանի որ դա մինիմալ այն զանգվածն է, որը պետք է 500մլ արյան կորստի կամ 800մլ արյան կորստի դեպքում փոխարինելու համար, առնվազն գոնե մեկ լիտր պետք է լինի: Երկու լիտր արյունը կարող էր լինել որովայնի հարակից տարածքներում, այդ խոռոչում և ապոնեվրոզի տակ ամենուր: Այն ինչ-որ եղել է դատաբժշկական փորձաքննության ժամանակ, դա արդեն արնահոսության դադարից հետո է կուտակված եղել: Երկրորդ վիրահատությունը կատարել է պարոն Ռափյանը: Հիմնականում անեսթեզիոլոգը նայում է հեմոդինամիկ ցուցանիշները, դա ճնշումն է, պուլսը, գիտակցությունը, շնչառության հաճախականությունը, մաշկի գունատվածությունը: Կարծում է, որ գինեկոլոգներն էլ ամբողջությամբ այդ ցուցանիշներին ուշադրություն են դարձնում, քանի որ ի սկզբանե դրանք կենսաչափական ցուցանիշներ են: Խնդիրը եղել է թոքերի այտուցը։ Իր կարծիքով կարող էր պլազմայից ռեակցիա առաջանալ և թոքի այտուց կարող էր զարգանալ նաև դրա պատճառով։ Յուրաքանչյուր արյան խումբ ունի իր համար նախատեսված պլազմա։ Տաթևի մոտ ի սկզբանե եղել է որոշված արյան խումբը և համապատասխան արյունը և պլազման ներարկվել է: Տաթևի մոտ առկա եղած ցուցանիշներով դժվար հնարավոր լիներ թեկուզև ինտենսիվ բաժնի սարքավորումներով ավելի շուտ բացահայտել արյունահավաքը: Դա իր ենթադրությունն է: Եթե պլազմա չներարկվեր հնարավոր է, որ թոքերի այտուց առաջանար այլ պատճառով: Ամենահավանական պատճառը ինքն էլ է գտնում, որ կարող էր լինել պլազման, բայց միևնույն ժամանակ ինքը չէր կարող նաև պլազմա չներարկել:
Դատական քննության ընթացքում փորձագետ Գեորգի Օկոևը եզրակացության կապակցությամբ հարցաքննվելիս ցուցմունք տվեց այն մասին, որ Տաթևիկ Գասպարյանի վիրահատությունը կատարվել է կողմերի համաձայնությամբ, այսինքն` Տաթևիկի և բուժող բժշկի: Վիրահատությունը կատարվել է և ծնվել է նորմալ երեխա: Որոշ ժամանակ անց սկսվել են գանգատներ, որից հետո հիվանդը մեկ անգամ ենթարկվել է գերձայնային հետազոտման, որի ժամանակ չի պարզվել որևէ շեղում: Ստուգվել է պուլսը, ճնշումը, որից հետո երկրորդ գերձայնային հետազոտման ժամանակ հեմատոմա են հայտնաբերել, ինչի պատճառով կատարվել է վիրահատություն: Այդ վիրահատության ընթացքում հեմատոման հայտնաբերվել է: Վիրահատության ընթացքում վիճակի կտրուկ վատացում է եղել: Եղել է շնչուղիներից արտադրություն: Դրանից հետո հիվանդը տեղափոխվել է «Արմենիա» ՀԲԿ-ի վերակենդանացման կենտրոն, որտեղ էլ մահացել է: Չկա որևէ հստակ ցուցում կամ հստակ մի կարգ, որը սահմանում է, թե որքան ժամանակ հիվանդը կամ ծննդկանը պետք է գտնվի հետծննդյան կամ վերակենդանացման պալատում։ Հիմնականում այդ հարցը լուծվում է ելնելով հիվանդի կամ ծննդկանի վիճակից: Եթե վիճակը կարգին է` տեղափոխում են, կամ եթե վիրահատությունն ավելի երկար է լինում, դա նաև կախված է այն ցավազրկումից, որը կատարվել է: Եթե ընդհանուր շնչափողային անզգայացում է կատարվել, ապա պետք է ավելի երկար պահել, քանի որ ցավազրկումից դուրս գալու պրոցեսը շատ ավելի երկար է տևում, իսկ ողնաշարային ցավազրկման ժամանակ հաշվի է առնվում հիվանդի ճնշումը և պուլսը: Եթե ճիշտ է հիշում` վիրահատությունից հետո հիվանդի ճնշման և պուլսի տվյալները եղել են ստաբիլ և նորմայի սահմաններում: Հիվանդին պալատ տեղափոխելը կախված է տարբեր հանգամանքներից: Օրինակ դեպք է լինում, երբ վիրահատությունից հետո նույն Կեսարյան ողնուղեղային ցավազրկման դեպքում մի քանի ժամվա ընթացքում հիվանդին տեղափոխում են պալատ: Տեղափոխելուց հաշվի է առնվում նաև այն հանգամանքը, թե հետծննդյան բաժնում որքան հիվանդ կա պառկած: Որպեսզի հետծննդյան բաժնի բուժքույրը շատ ավելի մեծ ծանրաբեռնվածության տակ չընկնի, հիվանդներին մի քիչ երկար են պահում: Եթե հիվանդների քանակը քիչ է, կարելի է և շուտ տեղափոխել: Եթե հիվանդն անմիջապես տեղափոխվի, կրկին խնդիր չէ: Հնարավոր է 12 ժամ պահեն, հնարավոր է անմիջապես տեղափոխեն պալատ, կախված է նրանից, թե ինչ վիճակում է հիվանդը գնացել վիրահատության, ինչպիսին է նրա վիճակը: Եթե հիվանդը գնացել է վիրահատության սրտանոթային խնդիրներով, առկա է պասիվ արնահոսություն, ապա հնարավոր է, որ 1-2 օր էլ պառկի միչև վիճակը կարգավորվի, իսկ եթե վիրահատությունը կատարվում է պլանային, ոչ էքստրագենետալ ոչ ուրիշ օրգանների պաթալոգիայի, հնարավոր է մեկ ժամ անց տեղափոխեն պալատ: Պալատ տեղափոխելու հարցը կոնկրետ իրենց մոտ որոշում են վիրահատողը և անեսթեզիոլոգը: Եթե վիճակն այնպիսին է, որ առկա են վերոհիշյալ խնդիրները, այդ ժամանակ ավելի շատ լսում են անեսթեզիոլոգին: Եթե վիրահատությունն անցել է նորմալ՝ արգանդը կրճատված է, արյուն առկա չէ, ապա վիրահատող բժիշկը նույնպես կարող է այդ որոշումը կայացնել: Արնահոսության ցուցանիշները, որոնք հետվիրահատական շրջանում վկայում են արյունահոսության մասին, դա պուլսն է՝ պուլսի արագացումը, ճնշումն է՝ ճնշման անկումը: Փաստացի Տաթևիկի ճնշումը և պուլսը եղել է նորմալ: Արվել է սոնոգրաֆիկ հետազոտություն, որը չի հայտնաբերել հեմատոման: Նույնը պետք է արվեր նաև ինտենսիվ բլոկում: Չի բացառվում, որ ինտենսիվ բաժնում նույնպես նույն վիճակը լիներ: Արյան տոկոսն ստուգում են հեմոգլոբինի առկայությամբ և այն ստուգում են, երբ սկսվում է պուլսի հաճախականություն և ճնշման անկում: Արյան ճնշումն ստուգում են արյան ճնշման սարքավորումով: Փորձաքննությանը հակասող կարծիք չի հայտնում: Հայտնում է կարծիք, որը միանշանակ չէ: Մեծ հաշվով են գրել, որ հիվանդին չտեղափոխելը կարող էր նպաստել, որ որևէ բան չլիներ, եթե երկար պահեին, բայց դա ոչ 100%-ով: Հստակ չի հիշում և չի կարող ասել, թե ինչ հետազոտություններ են կատարվել և ինչ դեղորայք է նշանակվել: Արյան կորուստը կարող էր առաջանալ մինչ վիրահատությունը և վիրահատության ընթացքում նույնպես կարող էր առաջանալ: Ցանկացած վիրահատություն ունի իր արյան կորուստը: Կեսարյան հատումն առանց արյան պատկերացնել հնարավոր չէ, սակայն այդ կորուստը մեծ քանակի չէ: Ծննդաբերության պատմագրում գրված է, թե որ ժամանակ որքան արյուն է կորցրել հիվանդը: Այն անոթը, որն առաջացնում է հեմատոմա, դա «մզող» արնահոսություն է, այսինքն` կամաց-կամաց է այն լցվում: Ամենահեշտն ինտենսիվ արնահոսությունն է, որի ժամանակ օրգանիզմը միանգամից հանձնվում է: Եթե չի սխալվում իրենք հաշվել են այդ խոռոչի ծավալը, որը չի եղել այնպիսի քանակի արյուն, որը կլինի կատաստրոֆա կնոջ օրգանիզմի համար: Եթե ավելի փորձառու մասնագետ լիներ մի գուցե կարողանար կամ ավելի հզոր սարքավորում լիներ մի գուցե հնարավոր լիներ հայտնաբերել արյունահոսությունը: Օրինակի համար իրենց հիմնարկում կին է պառկած, մոտ 20 օր է անցել վերջինիս Կեսարյան հատումից, բայց չեն կարողանում հասկանալ, թե որտեղից է արյունահոսությունը: Մի գուցե ավելի փորձառու մասնագետ լիներ` գտներ, բայց հնարավոր է և հակառակը: Դա բժշկի մեղքը չէ, որ չի կարողացել: Այլ բան է, եթե սոնոգրաֆիա չաներ: Հնարավոր է բժշկի` վերջին տարիների վերապատրաստում չանցնելը նպաստել է, որ չի հայտնաբերել հեմատոման: Հարցը նրանում է, որ հիվանդին հետևող բժիշկները չեն ունեցել տվյալներ արնահոսության մասին և չեն գնացել այդ ուղությամբ, քանի որ պուլսը նորմալ է եղել և ճնշումը նույնպես: Եթե ժամանակին կատարվեր սոնոգրաֆիա և ժամանակին արվեր ախտորոշումը, մի գուցե կլիներ ավելի ճիշտ, բայց դա անելու համար բժիշկը հիմք չի ունեցել` հիվանդը չի ունեցել ճնշման անկում, չի ունեցել պուլսի հաճախականություն: Արնահոսությունը Կեսարյան հատման դեպքում լինում է կամ արտաքին, երբ աչքով այն տեսանելի է, կամ ներքին, բայց երկու դեպքերում էլ այն զուգակցվում է պուլսի արագացմամբ, ճնշման անկմամբ, որը վիրահատությունից ժամեր անց հիվանդի մոտ չի նկատվել: Վիրահատությունից հետո ցավ լինում է և միայն ցավով պայմանավորված հնարավոր չէ ասել, որ առկա է արյունահոսություն: Արնահոսության ժամանակ ամենաառաջին ցուցանիշը դա ճնշման անկումն է և պուլսի արագացումը: Մարլիա թողնելը հիվանդի խոռոչում դա նորմալ է և տարիներ շարունակ հիվանդը կարող է ապրել: Հիմնականում նման դեպքերում վիրահատություն են կատարում և հեռացնում: Լիանա Դաղբաշյանն իր ամբիոնում անցել է կլինիկական օրդինատուրա, իսկ Կարեն Բաղդասարյանին չի ճանաչում: Այտուցի պատճառը տարբեր կարող է լինել: Իր կարծիքով դա ալերգիկ ռեակցիան է պլազմային ի պատասխան: Հիվանդի վիճակը կտրուկ վատացել է, երբ շնչուղիներից սկսվել է հեղուկ գալ: Այտուցն իր կարծիքով այն հետևանքն է, որը զարգացել է հիվանդի օրգանիզմում: Մի շարք օրգաններ սկսում են շարքից դուրս գալ, ինչը տարբեր ձևով է դրսևորվում է: Ալերգիկ շոկը հանգեցնում է նրան, որ խախտվում են օրգանիզմի ֆունկցիաները: Կարող է այնպես լինել, որ շնչուղիներն այտուցվեն և հիվանդը խեղդվի: Ուղղակի հիվանդն ինտուբացված է եղել արհեստական շնչառության սարքով: Պատճառները տարբեր են: Կարծում է, որ ալերգիկ ռեակցիան պլազմայից է առաջացել: Սկսվել է պլազմայի ռեակցիան, որից թոքի այտուց է առաջացել և այդ նույն մեխանիզմը, որն առաջացրել է թոքի այտուց, հանգեցրել է նաև գլխուղեղում այտուցի զարգացմանը: Դա իր կարծիքն է: Չի բացառվում, որ թվարկված բարդությունները լինեն պլազմայի ներարկման արդյունքում: Վիրահատության ընթացքում հնարավոր է վերքը լայնացնելու ժամանակ վնասվի անոթի պատը: Վիրահատության ժամանակ կարող է անոթը վնասվել, կարող է՝ ոչ: Վերքը բացվում է մատերով: Կեսարյան հատման ժամանակ հնարավոր է, որ անոթ վնասվի: Դա բարդությունների շարքի մեջ է մտնում: Բացառվում է, որ բժիշկը նկատեր արնահոսող անոթ և չկարեր այն: Կարված անոթը, եթե չի արնահոսում, դա արդեն ինտենսիվ բլոկում պահելու ցուցանիշ չէ: Վիրահատող բժիշկը պարտավոր էր նկատելուց կարեր, բայց հնարավոր է, որ նա չի նկատել: Անոթի վրա եղել է թրոմբ, որը փակել է անոթը, բայց հազալուց, փռշտալուց, շարժվելուց այն պոկվել է:Եթե վիրահատության ընթացքում պատռված անոթն արնահոսեր, ապա բժիշկը պետք է նկատեր, որ վերքը թրջվում է: Եղել է թրոմբ, այն թռել է և սկսվել է արնահոսությունը: Թրոմբը հատկություն ունի պոկվելու և թռնելու: Կոագուլացիան դա արնահոսության դադարեցումն է: Դա կարող է լինել և տրոմբոկոագուլիատորով: Կոագուլացիան փակելը չի: Կոագուլացիան դա անոթն այրելն է կոագուլատորով: Կեսարյան հատման ընթացքում մանր կետային արնահոսությունների վրա ուշադրություն չեն դարձնում, քանի որ ամբողջ իմաստը կայանում է նրանում, որ շուտ պտուղը հանեն: Պտուղը հանելուց հետո շերտով ամեն ինչ կարվում է: Կարվում է արգանդը, կարվում է որովայնը, մկանները: Այդ ընթացքում կարող է թրոմբ առաջացած լինել և այդ պատճառով արնահոսությունը չեն տեսել: Դրանից հետո այդ թրոմբը պայթել է: Հեմոստազը դա այլ միջամտություն է, որն անում են, որ արնահոսությունը դադարեցնեն: Դա կար դնելն է, կոագուլացիա անելն է, տամբոնադա անելն է: Եթե վիրահատությունը կատարելիս և այդ ընթացքում շերտերը փակելիս լինում է արյուն, ապա բժիշկները փնտրում են այնքան ժամանակ միչև այդ արյան տեղը հայտնաբերեն, երբ չեն հայտնաբերում` փակում են: Հետագայում հնարավոր է նորից այդ արնահոսությունը զարգանա: Ցանկացած որովայնահատման ժամանակ, այդ թվում` Կեսարյան հատման, նույնիսկ եթե միչև դա չկա թրոմբոցիտ հիվանդություններ, ապա արվում է կլեքսան վիրահատությունից հետո, որպեսզի չլինի թոքային զարկերակի թրոմբոզներ, որոնք շատ լուրջ բարդություն են: Սովորական ծնունդից հետո ամեն անգամ դա չի արվում: Դա անում են այն դեպքում, երբ հիվանդը թրոմբեր ունի, սրտի վրա ինչ-որ միջամտություն ունի: Կեսարյան հատման ժամանակ որովայնը հատում են և կլեքսանն արվում է: Կլեքսանը հակացուցված է միայն այն դեպքում, երբ առկա է լինում շատ ուժեղ արյունային արգանդային արտադրություն: Այդ արնահոսությունը կանգնեցնելուց հետո այդ կլեքսանը կրկին արվում է: Պլազմայի համատեղելիություն չի որոշվում: Իսկ եթե արյուն են ներարկում, այսինքն էրոտրոցիտալ զանգված, ապա պարտադիր պետք է ստուգել համատեղելիությունը: Պլազման, ինչպես ցանկացած դեղամիջոց, որը թափանցում է հիվանդի օրգանիզմ, կարող է ալերգիա առաջացնել: Պլազմայի ներարկումից անմիջապես հեղուկային արտադրությունը շնչուղիներից արագընթաց երևույթի մասին է խոսում, որը ալերգիկ ռեակցիաների ժամանակ է լինում: Պլազմայից առաջ կարխանգելիչ միջամտություններ չեն արվում: Պլազման հալացնում են, դարձնում են մարդու ջերմաստիճանի չափ: Պլազման հալացնում են ջրի մեջ` չափելով ջրի ջերմաստիճանը: Պլազմա հալացնելու սարքավորում ՀՀ-ում առկա չէ: Վիրահատության ժամանակ ներարկումներով զբաղվում է անեսթեզիոլոգը: Անեսթեզիոլոգը պետք է հալեցներ պլազման: Բժիշկը վիրահատում է և վիրահատության ժամանակ չի կարող դա անել: Արնահոսությունը հիվանդի մոտ եղել է ոչ այնքան մեծ չափի, որպեսզի հանգեցնի ճնշման անկման և պուլսի արագացման: Լինում են դեպքեր, երբ սովորական ծննդի ժամանակ կինը 1-1,5լ արյուն է կորցնում և ներարկումներից հետո վերականգնվում է: Ճնշման ընկնելը և պուլսի արագացումը զարգանում է այն ժամանակ, երբ օրգանիզմը չի կարողանում կոմպեսացնել արյան կորուստը: Արյան անոթների մեջ արյան քանակը քչանում է և սիրտն ստիպված սկսում է արագ կծկվել, որպեսզի հասցնի այդ արյունը, իսկ, քանի որ այդ արյունը քիչ է, սկսում է ճնշումը ընկնել: Այնուհետև, եթե արնահոսությունը շատանում է և միջամտություն չի կատարվում, սիրտը կանգ է առնում: Կլեքսանի նշանակումը չի ենթադրում, որ դա բերել է արնահոսության: Կոագուլիատորը դա անոթի այրումն է, որը թրոմբ է առաջացնում: Դա ընդունված բան է ամբողջ աշխարհում: Կլեքսանը ցանկացած որովայնի միջամտության ժամանակ անպայման արվում է, որպիսզի չլինեն լուրջ բարդություններ: Երբ որ իրենք կատարում են կեսարյան հատում, ամենամեծ, ամենալուրջ արնահոսությունը լինում է արգանդը կտրելուց: Կեսարյան հատման ժամանակ կորցրած արյան 99%-ն այդ ժամանակ է լինում: Իրենք փակում են անոթների ամբողջականությունը, որպեսզի արյուն չգա: Հնարավոր է, որ այնտեղ թրոմբեր զարգանան, բայց հնարավոր է և չզարգանան: Այդտեղ կամ կարն է մեխանիկական ֆակտորը, կամ կոագուլիատորը: Դրանք փակում են խողովակի հոսքը: Հիմնականում առաջանում է, բայց նույնիսկ այդ դեպքերում կլեքսանն արվում է: Եթե արգանդը չկարեն մի քանի րոպեում մահ կլինի: Վիրահատության ժամանակ կլեքսան արվում է այն դեպքում, երբ կա լուրջ վտանգ թրոմբոցիտ բարդությունների, կլեքսանը արվում է 12 ժամ ու հետո, եթե պետք է: Վիրահատության ընթացքում կլեքսան անելը ցուցված չէ: Հիվանդության պատմագրում գրված տվյալներում որևէ շեղում առկա չէ: Իր կարծիքով դրանք Կեսարյան հատմանը բնորոշ տվյալներ են: Այդպիսի տվյալներով բժշկի մոտ չէր կարող առաջանար ողջամիտ կասկած առ այն, որ կա արնահոսություն: Ցանկացած հետազոտություն պետք է ունենա իր ցուցումը: Այս դեպքում արյան հետազոտություն կատարելու ցուցում չի եղել: Արյան կորուստը համարժեք է եղել Կեսարյան հատմանը: Լինում է, որ ավելին է լինում արյան կորուստը: Այնուհետև օրգանիզմը վերականգնում է արյան քանակը: Չի կարող ասել, թե որքան ժամանակում է առաջացել հեմատոման: Դա արագընթաց չի եղել միանշանակ, բայց, թե որքան ժամանակում է առաջացել, չի կարող ասել: Դրա համար ժամեր է անհրաժեշտ: Եթե առկա է հեմատոմա, արյան կուտակում և այդ հեմատոման ընթացքում մեծանում է, ուրեմն պետք է վիրահատել միանշանակ: Գերձայնային հետազոտություն կատարելու համար հատուկ որակավորում է պետք: Հրապարակված դիպլոմը վկայում է, որ Կարեն Բաղդասարյանը կարող էր կատարել այն: Առողջապահության նախարսրության կողմից հաստատված որևէ ուղեցույց չկա, որով կսահմանվի, թե երբ հիվանդին պիտի տեղափոխեն հիվանդասենյակ: Չկա նաև պրակտիկա: Իսկ ուղեցույց է համարվում միայն այն դեպքում, երբ ընդունվում է բժշկական հասարակության կողմից, ասոցիացիայի կողմից և համապատասխան հրամանով հաստատվում է: Իր մոտեցումն այսպիսնն է՝ արվել է, հսկվել է այն բոլոր հետազոտությունները, որը պետք է արվեր ինտենսիվ պալատում՝ պուլս, ճնշում, հեմոդինամիկայի ստուգում, մեզի արտադրություն: Իր կարծիքով հիվանդի հեմոդինամիկ տվյալներում որևէ հակացուցում չի եղել տեղափոխելու համար։ Բոլոր այն հետազոտությունները, որոնք պահանջվում են, մեծ հաշվով արված է: Բացի դրանից պետք է լսել նաև անեսթեզիոլոգին, եթե վերջինս նույնպես կարծում է, որ հիվանդը ենթակա է տեղափոխման, ապա տեղափոխում են: Երակն ինքն իրեն չի պայթում, այլ պայթում է ինչ որ մի բանի ազդեցության տակ, և տվյալ դեպքում, ըստ նկարագրած վնասված երակի, պետք է կարծել, որ այդ երակը վնասվել է ոչ սուր ձևով, ոչ թե կտրվել է մկրատով կամ սկալպելով, այլ մեխանիկական վերքը լայնացնելուց: Չի կարող ասել, թե հստակ երբ է վնասվել, բայց կարծում է, որ լայնացնելու հետևանքով է վնասվել: Վնասվել է անոթը, թրոմբ է առաջացել և որն է խոչընդոտել է արնահոսությանը: Դա իր կարծիքն է: Հետվիրահատական սրահը ռեանիմացիա չէ, ինտենսիվ հսկողության սրահ է, որտեղ հսկողությունը դրված է անեսթեզիոլոգի և վիրահատող բժշկի վրա: Ըստ անկետայի` Լիանա Դաղբաշյանը հիվանդի տեղափոխման հետ կապված խնդիր չունի:Տեղափոխման որոշումը կայացվում է համատեղ` վիրահատող կամ հերթապահ բժշկի և անեսթեզիոլոգի կողմից: Դաղբաշյանը եղել է իր մոտ կլինիկական օրդինատոր: Նա ակտիվ աշխատել է, հերթապահել է, քննությունը լավ է հանձնել: Եթե չի սխալվում` դեպքեր են եղել, որ իրեն նույնիսկ օգնել է վիրահատությունների ժամանակ: Նա նորմալ օրդինատոր է եղել: Արյան կորստի ժամանակ հնարավոր է ախտանիշ չլինել, քանի որ օրգանիզմը դիմադրում է, և երբ դիմադրողականությունն ընկնում է, այդ ժամանակ ախտանիշներն սկսում են ի հայտ գալ: Եզրակացություն տալիս հաշվի է առնվել նաև վկաների ցուցմունքները: Ցուցմունքները հաշվի առնելով կարծում է, որ որևէ խախտում չի կատարվել բժիշկների կողմից: Եզրակացություն կազմելիս հաշվի է առնվել նաև և վիրահատության պատմագիրը և գործի նյութերը: Եզրակացություն տալիս իրենց ներկայացվել է, որ սոնոգրաֆիա կատարող բժիշկն ուղղակի հերթապահ բժիշկ է եղել, ով հետազոըությունը կատարել է՝ չունենալով որևէ փորձ, բայց պարզվում է, որ նա վերապատրաստում է անցել: Հաշվի առնելով արյան ճնշման, պուլսի, արգանդի կրճատման, ներարտադրության քանակի, սեռական օրգաններից արյունային արտադրության տվյալները, գնահատելով հիվանդի արգանդի վիճակը, չի գտնում, որ Դաղբաշյանի կողմից սխալ է կատարվել հիվանդին տեղափոխելու առումով և չի գտնում, որ այդ տեղափոխելը ճակատագրական կլիներ: Այն, ինչ զարգացել է հետվիրահատական պալատում, կարծում է կարող էր նույն կերպ զարգանալ նաև ինտենսիվ բաժնում: Հիվանդին տեղափոխելու վերաբերյալ անեսթեզիոլոգ-ռեանիմատոլոգի կարծիքն ավելի մեծ նշանակություն ունի:
Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ փորձագետ Գեորգի Օկոևի դատաքննական և նախաքննական ցուցմունքների միջև առկա են էական հակասություններ` Դատարանը, որոշում կայացրեց հրապարակել վերջինիս նախաքննական ցուցմունքները:
Նախաքննության ընթացքում փորձագետ Գեորգի Օկոևը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ որևէ հատուկ նորմ առկա չէ, որ ծննդկանը հստակ ժամային հատվածում պետք է գտնվի հետվիրահատական սրահում: Հիմնականում բուժող բժիշկն է որոշում հիվանդի տեղափոխման հարցը` կախված վիրահատության ծավալից և ծննդկանի վիճակից: Տաթևիկի դեպքում ժամային առումով շուտ է տեղափոխվել: Մասնագետներով որոշել են, որ ամեն դեպքում Տաթևիկին քիչ են պահել հետվիրահատական սրահում և շուտ են տեղափոխել հիվանդասենյակ: Բայց թե նրան հստակ ինչքան ժամանակ պետք է պահեին հետվիրահատական սրահում, չի կարող ասել: Նվազագույն և առավելագույն ժամային հատված չի կարող նշել, քանի որ տարբեր բժշկական հաստատություններում տարբեր է: Իրենց մոտ հիվանդին պահում են ինտենսիվ թերապիայի բլոկում մոտավորապես 10-12 ժամ, ինչը ևս փոփոխական է, հնարավոր է ինչպես ավելի շուտ տեղափոխել, այնպես էլ ավելի ուշ:
Նախաքննական և դատաքննական ցուցմունքներում առկա հակասությունների կապակցությամբ փորձագետ Գեորգի Օկոևը հայտնեց, որ դեպք է եղել, վիրահատությունից 2-3 ժամ հետո, դեպք է եղել, որ վիրահատությունից մեկ ժամ հետո են հիվանդին տեղափոխել հիվանդասենյակ: Ինքը չի տեսնում հակասություն իր կողմից տրված ցուցմունքների մեջ: Նշեց, որ եզրակացությունը հավանական է տրված: Հետվիրահատական սենյակում ավելի երկար պահելու դեպքում էլ նույն խնդիրն իր կարծիքով կառաջանար: Նույն հեմատոման ժամանակ կպահանջեր, որ հավաքվի և նույն միջամտությունները պետք է կատարվեր, քանի որ հեմատոմայի առկայությունը հաստատել է գերձայնային հետազոտությունը, իսկ գերձայնային հետազոտություն կատարվում է այն դեպքում, երբ կասկած է առկա լինում: Բացարձակ որևէ բանից կաշկանդված չէ: Ամբաստանյալների հետ որևէ հարաբերություններ չի ունեցել: Չի կարող ասել, թե ինչու է այդպես գրել: Նախաքննության ժամանակ էլ է ասել, որ հետվիրահատական սենյակում պահելու հստակ ժամանակահատված չի կարող ասել: Մի գուցե վաղաժամ տեղափոխումը նպաստեր արյունահոսության ավելի վաղ հայտնաբերմանը, սակայն չտեղափոխելու ցուցում չի եղել:
Դատական քննության ընթացքում եզրակացության կապակցությամբ փորձագետ Տիգրան Սուլթանյանը ցուցմունք տվեց այն մասին, որ աշխատում է «Վլադիմիր Ավագյան» ԲԿ-ում, «Աստղիկ» ԲԿ-ում և «Միքայելյան» ԲԿ-ում: Ամբաստանյալների հետ հարաբերությունները չեզոք են: Փորձագիտական նիստերի ժամանակ ուսումնասիրել են հիվանդության պատմությունը: Վիրահատության ժամանակ ըստ փաստաթղթերի հավանաբար վնասվել է ստորին միջին զարկերակը: Իրենք` անոթային վիրաբույժները, այդ անոթի հետ գործ են ունենում վիրահատությունների ժամանակ և կարող է ասել, որ այդ անոթի տրամագիծը սովորաբար միջինում լինում է 1,5 մմ: Այդ անոթի մեջ տեղադրում են համապատասխան կատետոր և երբ դեղամիջոցներ են ներարկելուց հետո պարզապես այդ վիրահատական շրջանում հանում են այդ կատետորը և սովորաբար այդ անոթը տրոհվում է, քանի որ տրամագիծը մեծ չէ: Երբ առաջին վիրահատությունից հետո վերքը փակել են, չեն նկատել արնահոսությունն այդ անոթից, ինչը չնկատել հնարավոր չէ, քանի որ դա զարկերակ է և եթե վնասվեր` պետք է պուլսացող արյուն լիներ և դա նկատվում է: Պետք է ենթադրել, որ վերքը փակելու ժամանակ այդ անոթը թրոմբված է եղել, այսինքն` փակված է եղել արյան մակարդուկով։ Հետվիրահատական շրջանում` առաջին մի քանի ժամվա ընթացքում, եթե չի սխալվում հիվանդը նշել է ցավեր, որը բնորոշ է հետվիրահատական շրջանին։ Ժամը 18:00-ին կատարվել է հետազոտություն, և բժիշկը, ով կատարել է այդ հետազոտությունը, որևէ արյան հետքեր, կուտակումներ, հեմատոմաներ չի նկատել, հետևաբար պետք է ենթադրել, որ մինչ այդ, արնահոսություն տվյալ անոթից չի եղել: Հետագայում ցավերը շարունակվել են, և եթե չի սխալվում, հերթապահ բժիշկը, երբ շոշափում է կատարել և ինչ-որ այտուցվածություն է նկատել, ևս ենթադրել է, որ ինչ-որ խնդիր կա: Նա կրկին կատարել է հետազոտություն և նկատել է հեմատոմայի առկայություն: Եթե չի սխալվում` սարքավորումը չափել է մոտ 250 մլ արյան կուտակում, որի կապակցությամբ արվել է երկրորդ՝ կրկնակի վիրահատությունը: Վիրահատության ժամանակ, սակայն հայտնաբերվել է ավելի մեծ քանակությամբ արյուն այդ շրջանում, որը մաքրվել է, կատարվել է անոթների փակում, կարում և այդպես ավարտվել է վիրահատությունը: Վիրահատության ժամանակ, սկզբնական շրջանում, հատկապես անեսթեզիոլոգի տվյալներով հեմոդինամիկ շրջանառության խանգարումներ առանձնապես չեն նկատվել, նկատի ունի՝ արյան ճնշում, սրտի աշխատանքի հաճախացում։ Հետագայում, երբ սկսել են արյան և բաղադրիչ մասերի ներարկումները, զարգացել է թոքի այտուցը, որը հանգեցրել է հիվանդի մահվանը: Հետազոտություն առաջին անգամ ժամը 21:00-ին է կատարվել: Տեղյակ չէ` հանձնաժողովի անդամներից որևէ մեկն առարկել է եզրակացության դեմ, թե` ոչ: Շատ անգամներ եղել է հանձնաժողովի անդամ: Իրենք բոլոր հարցերը միասին քննարկել են և քնննարկելու ժամանակ սովորաբար եկել են մեկ եզրակացության: Չեն եղել դեպքեր, երբ իր մասնակցությամբ ինչ-որ մեկը հանձնաժողովից չի համաձայնվել եզրակացության հետ և դրա հետևանքով ինչ որ լրացուցիչ գործողություններ են կատարվել: Յուրաքանչյուր վիրահատության ժամանակ առկա է լինում արյան կորուստ: Եթե արձանագրվել է օրինակ 500 կամ 550մլ արյուն, որը եղել է Կեսարյան հատման ժամանակ, դա եղել է վիրահատության ժամանակ: Դրանից հետո հետվիրահատական շրջանում ինչ-որ կորուստ միշտ լինում է: Դա լինում է ոչ այդքան շատ` մոտ 50-100 մլ: Եթե սպասվում է հետվիրահատական մեծ կորուստ, սովորաբար դրենաժներ են դնում հատուկ, որ արյան կորուստը երևա և չափվի: Եթե արյան ճնշումը նորմալ է, եթե սպազմի երևութները արտահայտված չեն, մակարդելիությունը բավականին ցածր է, մի քանի ժամվա ընթացքում կարող է այդ քանակությամբ արյուն կուտակվել: Ավելի հստակ դժվար է ասել: Եթե հիվանդի մոտ հետվիրահատական շրջանում կատարել են հետազոտություն և արյուն չեն հայտնաբերել, ապա դա վկայում է այն բանի մասին, որ այդ արյունը չի եղել և հետևաբար պետք է եզրակացնել, որ այդ ժամից հետո միչև հայտնաբերվել է այդ արյան կուտակումը, հենց այդ ժամերի ընթացքում է կուտակվել արյունը: Հնարավոր է քիչ քանակությամբ արյան կուտակումը հետազոտությամբ չհայնաբերել, բայց մեկ լիտր արյուն չհայտնաբերելը դա անհնար է, նույնիսկ որակավորում չունեցող անձի կողմից: Ինքն անոթային վիրաբուժ է և իր իրավասության մեջ չի մտնում պատասխանել հարցին, թե երբ պետք է հիվանդին տեղափոխեին պալատ: Գինեկոլոգները սովորաբար գիտեն, թե որքան են պահում հիվանդին հետվիրահատական շրջանում և ինչ սկզբունքներով են առաջնորդվում, երբ տեղափոխում են ինտենսիվ թերապիայից: Փորձաքննության ժամանակ իրենց նիստի ընթացքում իրեն հայտարարել են, որ Կարեն Բաղդասարյանը հետազոտություն կատարելու որակավորում չունի, ինչը, ինչպես պարզվեց դատական նիստի ընթացքում, չի համապատասխանում իրականությանը: Աշխատանքային գործունեության ընթացքում իրենք նման անոթի հետ բավականին հաճախ աշխատում են, և երբ իրենց աշխատանքն ավարտվում է, և կատետորը պարզապես հեռացնում են անոթից, այդ հատվածը մնում է բաց և այնտեղից բնականաբար լինում է արնահոսություն, որը սովորաբար չի գերազանցում 150-200մլ-ն: Այսինքն 150-200 մլ որևէ գործողության առիթ չպետք է հանդիսանար և չպետք է լուրջ հետևանքների բերեր: Բժշկության մեջ ընդունված բան կա, որ, երբ պետք է արյունը դադարեցնել, վիրաբուժները կարող են մարլիա թողնել, որ ապահովեն հյուսվածքներից արյան կանգը: Չգիտի, թե տվյալ պարագայում ինչ նպատակով է դա թողնվել, գինեկոլոգներն օգտագործել են դա, թե` ոչ: Հնարավոր է, որ հիվանդն ապրի միչև այդ մարլիան կթարախակալվի և պատճառ կհանդիսանա արդեն այլ բարդության, օրինակ՝ ափսեսի կամ արյան վարակման: Ունեցել է դեպքեր, երբ այդպիսի մարլիա թողնվել է հիվանդի օրգանիզմում և դա հանվել է 3 տարի հետո: Սովորաբար, հեմատոման, եթե մեծ չափի չէ, արտահայտվում է հստակ ցավով այդ հատվածում: Տաթևի դեպքում գանգատ եղել է ցավը, ուրիշ ոչ մի բան: Գունատությունը դա գանգատ չէ, այլ օբյեկտիվ հետազոտության տվյալ: Օբյեկտիվ հետազոտության տվյալները սովորաբար հանդիսանում են ճնշման անկումը, սրտի զարկերի հաճախականության ավելացումը և որոշակի գունատությունը, իհարկե, նաև սրտխառնոց, բայց դա այդքան սիմպտոմատիկ բան չէ, քանի որ հետվիրահատական շրջանում` նարկոզից, վիրահատությունից հետո հիվանդներն ունենում են և սրտխառնոց, և որոշ չափով գունատություն: Սարքավորումների մասին տեղեկություն չունի: Թոքի այտուցի պատճառ կարող է լինել և շոկային ռակցիայի հետևանք, որը կարող էր բերել դրան: Երբ բժիշկները կատարում են ինչ-որ մի կտրվածք, այսպես թե այնպես հատուկ հյուսվածքների, մաշկի, մկանների մեջ հատում են անոթներ, որոնք լինում են տարբեր տրամագծի: Երբ փակում են վերքը և տեսնում են, որ որևէ անոթի արնահոսություն չկա, այսինքն` վերքը մաքուր է, չոր է, ապա ավելորդ ինչ-որ գործողություններ չեն կատարում: Հակառակ դեպքում գտնում են արնահոսության սկզբնաղբյուրը և դադարեցնում այն: Չի կարող մեկնաբանել դեղերի հետ կապված հարցերը, քանի որ դրանք իր իրավասության մեջ չի մտնում: Կարծում է, որ թոքի այտուցի հետ կապված հարցին ավելի ճիշտ կպատասխանի անեսթեզիոլոգը: Անեսթեզիոլոգների գրանցման թերթիկում գրված է եղել, որ հիվանդի հեմոդինամիկ ցուցանիշների տատանումներ չեն նկատվել: Երբ որ մարդ ունենում է ցավ, ցավի հետևանքով կարող է սպազմ առաջանալ և արյան ճնշումը բարձրանալ: Եթե արնահոսությունը շատ դանդաղ է եղել, օրգանիզմն ունի կոմպեսացնող մեխանիզմներ, պաշտպանող մեխանիզմներ, որոնք այդ ճնշումը պահպանում են: Դա շատ ինդիվիդուալ է, թե որքան պետք է լինի կորուստը, որպեսզի օրգանիզմի այդ մեխանիզմներն չաշխատեին: Դա կախված է արյունահոսության արագությունից: Կարծում է, որ 30%-ից ավել է եղել արյունահոսության քանակը, իսկ եթե հաշվի առնվի, որ առկա է 5,5 լիտր արյուն, ապա կկազմի մոտ 1-2 լ արյուն։ Արյուն ներարկելիս բնականաբար համատեղելիություն, խումբ են որոշում և նոր ներարկում: Դա ընդհանուր բժշկալոգիական տվյալներ են, բայց դրանով զբաղվում են անեսթեզիոլոգները և հեմատոլոգները, իսկ վիրաբույժը դրանով չի զբաղվում: Պլազմայի համատեղելիություն չի ստուգվում, պարզապես, սովորաբար մի քիչ ավելի դանդաղ են ներարկում, որպեսզի տեսնեն օրգանիզմի ռեակցիան: Պլազման չունի արյան խումբ: Պլազման հալեցնում են, պահում են այն միջավայրում, որը համապատասխանում է մարդու մարմնին, այսինքն` մոտ 37 աստիճան, որպեսզի հալվի: Ներարկումը կատարում է անեսթեզիոլոգը: Հիվանդի տեղափոխումը սովորական պալատ իրականացվում է անեսթեզիոլոգի և բուժող բժշկի որոշման հիման վրա: Սովորաբար միասին գնահատում են իրավիճակը: Ուղեցույցներ առկա չեն և անեսթեզիոլոգն ու բուժող բժիշկը միասին գնահատում են հիվանդի վիճակը և որոշում են պետք է տեղափոխել, թե` ոչ: Իր կարծիքով առաջնային պետք է լինի անեսթեզիոլոգի կարծիքը: Լոկալ հեմատոմայի նշաններն են ցավը, այտուցվածությունը, մաշկի գույնի փոփոխությունը: Մարդու օրգանիզմը բավականին ինդիվիդուալ է: Մեկ մարդու մոտ հասարակ դեղահաբը կարող է ցավազրկել վերքը, իակ մյուսի մոտ անգամ նարկոտիկները դա չեն կարողանում: Դա կախված է մարդու զգայնության և ներվային համակարգի հետ: Այն կարծիքին չէ, որ եթե ցավազրկում է կատարվել և ցավերը դեռևս զգացնել են տալիս, դա նշան է ինչ որ լուրջ խնդրի: Նույն վիրահատությունը տարած, նույն ձևով ցավազրկված անձինք տարբեր ձև են դա տանում: Չի կարծում, որ միայն ու միայն ցավը կարող էր հիմք հանդիսանալ այն բանի, որ հիվանդի մոտ ինչ-որ մի բան այն չէ: Դա պետք է կոմպլեքս մոտեցում լինի: Միանշանակ չի կարող ասել, թե երբ է սկսվել արնահոսությունը, բայց ենթադրում է, որ ավելի մեծ քանակությամբ արյունահոսություն եղել է հետազոտությունից հետո, որովհետև չի կարող պատկերացնել, որ եթե մեծ քանակությամբ արյուն առկա լիներ, հեմատոման մեծ լիներ, այն չնակտեին: Մինչ ժամը 21:00-ն հնարավոր է, որ ինչ-որ արյան կուտակումներ եղած լինեին, բայց կարծում է, որ դրանք չպետք է լինեն ավելին, քան 150-200 մլ-ը, քանի որ հետազոտության սարքավորմամբ կհայտնաբերվեին: Քիչ քանակությամբ արնահոսությունը հնարավոր է և չնկատել, բայց կլինիկական նշանակություն ունեցող ծավալը, այսինքն` 200մլ-ից ավելին, պետք է նկատելի լիներ: Կարծում է, որ առաջին վիրահատության ժամանակ կորցրած արյան չափը նորմալ է, համաչափ է: Այն ինչ-որ գրված է հիվանդության պատմագրում, սովորական հետվիրահատական ընթացք է: Պաթոֆիզիոլոգիայի մեջ այդպիսի բան կա, թե անոթից ինչ ծավալով արյուն մեկ րոպեում կամ մեկ ժամում կգա, բայց այդ փոքր զարկերակի մասին ոչ մեկ չի կարող սսույգ պատասխան տալ, թե որքան արյուն կարող է թափվել և ինչ ժամանակահատվածում: Իր համար, որպես անոթային վիրաբույժի, զարմանալի է, որ այդ անոթից մեկ լիտրի չափ արյուն է կուտակվել: Թե հստակ երբ է սկսվել արյունահոսությունը, հնարավոր չէ ասել: Սկսվելու պատճառ կարող էր հանդիսանալ թրոմբի պոկվելը: Տվյալ դեպքում այնքան մեծ անոթ չի եղել, որ անմիջապես արտահայտվեր ինչ-որ ձևով: Ինտենսիվ արնահոսություն չի եղել: Դա եղել է միջին ինտենսիվությամբ: Ինտենսիվ լինում է այն դեպքում, երբ որ անոթի տրամագիծը մեծ է` գոնե 5 մմ: Հետվիրահատական շրջանում, 1-3 ժամ անց հետազոտում են հեմոգլոբինի տվյալները, որպեսզի տեսնեն, թե ինչ աստիճանի է նվազել, որպեսզի արյան ներարկման եղանակով այդ ցուցանիշը բարձրացնեն: Պարտադիր չէ արյան կորուստի կասկած ունենալ, որպեսզի հեմոգլոբինը գնահատեն: Հիվանդին հետվիրահատական սենյակից տեղափոխելու վերաբերյալ իրենք իրենց մասնագիտության առումով ունեն որոշակի մոտեցումներ, քանի որ իրենք աշխատում են մեծ, այսպես կոչված մագիստրալ անոթների հետ: Իրենց հիվանդներին վիրահատություններից հետո պահում են ինտենսիվ բաժնում 48 ժամ: Կեսարյան հատման մասին չէ խոսքը, այլ իրենց կողմից կատարված վիրահատությունների մասին է խոսքը: Իրենք պահում են 48 ժամ և դա պայմանավորված է նրանով, որ դա այն հատվածն է, երբ մարդու հեմոդինամիկ ցուցանիշները վիրահատություններից հետո կարգավորվում են, կարգավորվում է աղիստամոքսային տրակտի գործունեությունը, կարգավորվում է թոքային ֆունկցիան, երբ կարողանում են անջատել արհեստական շնչառության ապարատից: Այդ ամենից հետո քննարկում են ռեանիմատոլոգ-անեսթեզիոլոգի հետ, թե որքանով է հիվանդը պատրաստ անցնել սովորական պալատ: Հանձնաժողովի նիստի ժամանակ քննարկել են և գինեկոլոգները հայտնել են, որ ուղեցույցներ չկան այն մասին, թե Կեսարյան հատումից հետո քանի ժամ հետո հիվանդը պետք է տեղափոխվի սովորական պալատ: Չի լսել այնպիսի տվյալներ, որոնք կարգելեին հիվանդին տեղափոխել սենյակ: Բժիշկն ինտենսիվ բաժնում չի մոտենում և արյան ճնշում չի չափում, այլ մոնիտորը ցույց է տալիս հեմոդինամիկ ցուցանիշները, բայց դա չի նշանակում, որ բոլորին պետք է պահեն ինտենսիվ բաժնում: Եթե հիվանդին պահում են ինտենսիվ բլոկում 2 ժամ և տեսնում են, որ ամեն ինչ նորմալ է, կարող են հանգիստ նրան տեղափոխել հիվանդասենյակ: Այնպիսի տվյալներ չեն ունեցել, որ հիվանդի մոտ նորմալ չի եղել, բայց նրան տեղափոխել են: Հնարավոր չէ արնահոսության հստակ ժամանակը պարզել: Այդպիսի դատողություններ կարելի է անել, երբ փաստացի տեսնում են ընդհանուր արյան կորուստը: Հնարավոր էր շուտ բացահայտել, թե` ոչ, դա ուրիշ հարց է: Ժամանակային կտրվածքով հնարավոր չէ դատել, թե երբ է ձևավորվել հեմատոման: Անոթը կարող է վնասվել և չարնահոսել: Վիրահատությունը կարող է հաջող ավարտվել, սակայն հետագայում լինի արնահոսություն: Թրոմբը կարող է պոկվել, որը շատ հավանական չէ, հավանական է որ չպոկվի: Այն կարող է պոկվել մեխանիկական շարժման արդյունքում: Տաթևի դեպքում չեն կարող ասել, թե ինչու է պոկվել թրոմբը: Ենթադրություն է, որ հեմատոման մինչ ժամը 21:00-ն եղել է, բայց բժիշկը չի հայտնաբերել: Օբյեկտիվորեն կարող էր հեմատոման չլիներ: Վիրահատության ժամանակ մեծ նշանակություն ունի հեմոդինամիկ տվյալները, թոքային, աղիքային և դրանք ավելի ադեկվատ գնահատում է առաջին հերթին ռեանիմատոլոգը, հետո նոր վիրահատող բժիշկը, բայց տեղափոխման հարցը դա կոնսեսուս է: Որպես վիրահատող բժիշկ ինքն առաջնորդվում է անեսթեզիոլոգի կարծիքով: Բուժող բժիշկը պատասխանատու է այն հատվածի համար, որը վիրահատել է: Բնականաբար հեմատոմայի համար պատասխանատու է բուժող բժիշկը: Հետազոտություն կատարող բժիշկը հիվանդության պատմագրում գրում է արդյունքները: Երբ արվում է վիրահատությունը, այսինքն ենթամաշկային շերտի հատումը չի կատարվում սկալպելով, չի կատարվում դանակով, որպեսզի սուր կտրվածք չլինի և անմիջապես արյունը չչռա, այլ կատարվում է հատուկ գործիքով, որը կոչվում է կոագուլիատոր, որը հատելու ժամանակ նաև կոագուլացիոն հատկություններ ունի, այսինքն օրգանիզմի սպիտակուցները կուագուլացիայի են ենթարկվում և դրա հաշվին անոթը փակվում է: Երբ հյուսվածքը հատում են կոագուլիատորով, արյուն չի գալիս: Չեն կարող ասել, որ բժիշկը, ով կարել է վերքը, չի տեսել արնահոսող անոթը ու չի կարել, իսկ հետո հետազոտությամբ չի հայտնաբերել, բայց հետագայում հայտնաբերել է: Ամենայն հավանականությամբ արյունահոսության պատճառը կարող է լինել այն, որ թրոմբը պոկվել է: Նախաքննությունն իրականացնող քննիչին չի տեսել: Չի հիշում, որ ցուցմունք է տվել, քանի որ մասնակցում է տասնյակ փորձաքննությունների: Նախաքննական ցուցմունքի տակ իր ստորագրությունն է: Եթե ինքն ստորագրել է ցուցմունքի տակ, ուրեմն ցուցմունք տվել է: Ոչ մի հակասություն չի տեսնում նախաքննական և դատաքննական ցուցմունքների միջև: Նախաքննության ընթացքում իր կողմից եղել է տեսական հարցին տեսական պատասխան:
Դատական նիստի ընթացքում վկա Վարդան Ռափյանը ցուցմունք տվեց այն մասին, որ ամբաստանյալներին ճանաչում է, նրանց հետ ունի աշխատանքային հարաբերություններ: Քանի որ նշանակված է եղել Կեսարյան հատում, վիրահատության օրը բժշկուհի Լիանա Դաղբաշյանին խնդրել է, որ իրեն օգնի` ասիստենտի կարգավիճակով: Նա համաձայնվել է: Կեսարյան հատումը կատարվել է ընդունված մեթոդիկային համապատասխան: Վիրահատության ժամանակ, ընդունված մեթոդիկայից որևէ շեղում չի նկատել: Վիրահատությունն անցել է առանց բարդությունների: Վիրահատության պահին արյունահոսություն չի եղել, իրենց կողմից չի արձանագրվել: Վիրահատությունից հետո հիվանդը տեղափոխվել է ինտենսիվ թերապիայի բաժին, որտեղ հսկողության տակ է եղել, իսկ հետագայում տեղափոխվել է հետծննդյան բաժանմունք: Տեղափոխվելիս հիվանդի վիճակը եղել է բավարար: Այդ պահին հիվանդին անձամբ չի տեսել: Բժշկուհին տեղեկացրել է, որ հիվանդը գտնվում է նորմալ վիճակում և տեղափոխվել է բաժանմունք: Ժամը 01:00-ին հերթապահ բժիշկը զանգահարել է իրեն և հայտնել, որ հիվանդի մոտ առկա են խնդիրներ, որովայնի շրջանում առկա է կուտակված արյան` հեմատոմայի կասկած, որը հաստատվել է հետազոտությամբ: Գնացել է հիվանդանոց, անձամբ զննել է հիվանդին, և, քանի որ ակնհայտ է եղել, որ որովայնի առաջնային պատի շրջանում առկա է հեմատոմա, հաշվի առնելով ներքին արյունահոսության հանգամանքը, որոշում է կայացվել շտապ կարգով կատարել վիրահատություն, որպեսզի դադարեցնեն արյունահոսությունը: Այդ պահին հիվանդի գիտակցությունը եղել է պահպանված, արյան ճնշումը եղել է 110-120-ի սահմաններում: Հիվանդի ընդհանուր վիճակը գնահատվել է միջին ծանրության` հաշվի առնելով արյունահոսությունը, չնայած որ հիմնական կենսական ֆունկցիաները եղել են պահպանված: Որոշվել է արյունահոսությունը դադարեցնելու նպատակով կատարել կրկնակի վիրահատություն: Վիրահատությունը կատարվել է, որի ժամանակ հայտնաբերվել է հեմատոմա և որովայնամզից առկա է եղել փոքր քանակի արտադրություն: Արյունահոսությունը դադարեցնելու ընթացքում, սկզբնական շրջանում հիվանդի կենսական ֆունկցիաները եղել են պահպանված, այսինքն` արյան ճնշումը, սատուրացիան և այլն, եղել են նորմալ, բայց հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ կատարվել է կրկնակի վիրահատություն և առկա է եղել որոշակի արյան կորուստ, անեսթեզիոլոգը կատարել է հեղուկների և արյան բաղադրամիջոցների փոխներարկում և վիրահատության ընթացքում պլազմայի կատարման ֆոնի վրա անեսթեզիոլոգը նկատել և տեղյակ է պահել, որ հիվանդի մոտ առկա է սատուրացիայի անկում և սկսվել է թոքերի այտուց: Վիրահատությունից հետո, հաշվի առնելով, որ առկա է թոքերի այտուց, միջոցառումներ է իրականացվել ռեանիմատոլոգի կողմից, սակայն դրանց արդյունքում հիվանդի վիճակը չի լավացել: Հրավիրվել է կանսիլում: Այլ հիմնարկից հրավիրվել է անեսթեզիոլոգ, ով նույնպես միացել է բուժմանը: Բայց, քանի որ հիվանդի մոտ բարելավում չի նկատվել և ենթադրվել է, որ կարող է պահանջվել երկարատև ինտենսիվ թերապիա արհեստական շնչառության պայմաններում և դա կարող էր լինել շարունակական և երկար, որոշվել է հիվանդին տեղափոխել «Արմենիա» հանրապետական հիվանդանոցի ռեանիմացիայի բաժանմունք` բուժումը շարունակելու նպատակով: Այնտեղ բուժումը շարունակվել է, սակայն, ցավոք, եղել է ապարդյուն և գրանցվել է ծննդկանի մահ: Այդ ընթացքում ինքը հիվանդի վիճակի վերաբերյալ բոլոր տեղեկություններին տիրապետել է ըստ բժիշկների զեկուցման:
Լ.Դաղբաշյանը վիրահատություններ կատարել է ինչպես ինքնուրույն, այնպես էլ իր օգնությամբ: Նման վիրահատությունը կատարվում է երկու բժիշկի` վիրահատող բժշկի և նրա օգնականի կողմից, լինում է նաև, որ մասնակցում են երեք բժիշկներ: Օգնող բժիշկը, եթե նա հետագայում հերթապահ բժիշկն է լինում, կարող է իրականացնել հիվանդի հետագա հսկողությունը, իսկ եթե հերթապահ չէ, ապա մինչ աշխատանքային ժամի ավարտը` ժամը 16:00-ն: Հիվանդին հսկում է վիրահատող բժիշկը, իսկ ոչ աշխատանքային ժամերին` հերթապահ բժիշկները: Եթե չի սխալվում` մոտավորապես չորս ժամ է հիվանդը գտնվել ինտենսիվ բաժնում: Վիրահատական միջամտությունից անմիջապես հետո հիվանդը գտնվել է ինտենսիվ բաժնում, իսկ դրանից չորս ժամ անց, բավարար վիճակով տեղափոխվել է բաժանմունք: Ինտենսիվ թերապիայի բլոկում հիվանդները մնում են այնքան ժամանակ, մինչ վերականգնվում է հիվանդի հիմնական ֆունկցիաները: Դա կարող է տևել ժամեր, կարող է անգամ օրերեր տևել: Տեղափոխման ժամանակը որոշում է բժիշկը կամ այդ օրվա հերթապահ բժիշկը, անեսթեզիոլոգ-ռեանիմատոլոգը: Ընդունված կարգ է, որ հիվանդը պետք է տեղափոխվի ինտենսիվ թերապիայից եթե վերականգնված են նրա հիմնական կարևոր օրգան-համակարգերի ֆունկցիաները, այսինքն` երբ վերականգնված է գիտակցությունը, շարժումներն ադեկվատ են, նյարդային համակարգը գործում է բնականոն: Իսկ սրտանոթային համակարգը համարվում է վերականգնված, եթե արյան ճնշումը գտնվում է նորմայի սահմաններում, ինչպես նաև պուլսը և սատուրացիան: Հիվանդին տեղափոխելը պայմանավորված է ոչ թե ժամանակով, այլ այն հանգամանքով, թե հիվանդի հիմնական ֆունկցիաները վերականգնված են, թե` ոչ, որովհետև դա կարող է լինել, երկու, չորս կամ վեց ժամ հետո: Կան հիվանդներ, ովքեր տեղափոխվում են օրեր անց: Հերթապահ բժիշկը հեմատոման ախտորոշած է եղել մինչև իր գնալը: Արյան քանակը դժվար է ճշգրիտ որոշելը: Այն մոտավորապես կարող էր լինել 700-1000մլ: Տամպոններն օգտագործվում են վիրահատության ժամանակ, դա որովայնի գալարների, աղիների մեջ կարող էին հայտնվել վիրահատության ընթացքում, արյունահոսությունը դադարեցնելու ժամանակ: Սակայն տամպոնի հանգամանքը մահվան հետ կապ ունենալ չի կարող: Եթադրում է, որ այն մնացել է հիվանդի օրգանիզմում երկրորդ վիրահատության ժամանակ, քանի որ առաջին վիրահատության ժամանակ տամպոններ չեն օգտագործվում: Իր կարծիքով հեմատոմայի առաջացումը ոչ մի կերպ կապված չէ հսկողության հետ, դա բարդություն է, որն առաջացել է անկախ նրանից, թե հիվանդը որտեղ է գտնվում և ինչպիսի հսկողության պայմաններում: Ենթադրում է, որ բարդությունը` հեմատոման, առաջացել է ժամը 21:00-ից հետո, հետևաբար ասել, որ ինտենսիվ թերապիայում ավելի երկար գտնվելու ժամանակահատվածը կարող էր նպաստել դրա ախտորոշմանը, հիմնավոր չէ, քանի որ այդ նույն բարդությունը կարող էր առաջանալ 24 ժամ հետո էլ: Բարդությունը չի կարող կապել անուշադրության հետ, քանի որ, եթե բժիշկը հետևել և հետազոտություն է իրականացրել, ինչի արդյունքում հեմատոմա չի հայտնաբերվել, դա նշանակում է, որ նա հիվանդին ուշադրության կենտրոնում է պահել: Ժամը 21:00-ին և դրանից հետո հերթապահ բժիշկը կատարել է իր պատականությունները, անընդհատ զննել է հիվանդին: Այն փաստը, որ ժամը 21:00-ին բժիշկն իր ձեռքով է հետազոտություն կատարել, վկայում է այն մասին, որ հիվանդը եղել է իր ուշադրության տակ, իսկ բարդության առաջանալը երբեք հնարավոր չէ կանխատեսել: Այնուհետև հրավիրվել է տնային հերթապահ բժիշկը, ինչը ևս վկայում է հիվանդի նկատմամբ հսկողության և ուշադրության մասին: Որպես հերթապահ բժիշկ, նա կարող էր այդ ամեն ինչը կատարել ինքնուրույն, դա նրա իրավասության մեջ է մտնում, սակայն հրավիրել է երկրորդ բժշկի, որպեսզի նվազագույնի հասցվի հնարավոր բարդությունները: Վիրահատությունից հետո, երբ հիվանդին տեղափոխել են, Լ.Դաղբաշյանը տեղեկացրել է, որ հիվանդի վիճակը եղել է բավարար: Տեղյակ է, որ ժամը 21:00-ին հիվանդը զննվել է: Գրառում չի կատարվել: Զննվել է, էխոսկոպիա է արվել, բայց այդ պահին ոչինչ չի հայտնաբերվել: Անդրադառնալով այն հանգամանքին, որ եթե շուտ հայտնաբերվեր արյունահոսությունը, ապա մի գուցե պլազմա չներարկվեր, միևնույն է այդ պլազման ներարկվելու էր, որովհետև ընդունված չափորոշիչների համաձայն, եթե արյան կորուստը 1-1,5լ է, այսինքն 1լ-ից ավել է և դա կրկնակի վիրահատություն է, որը իր մեջ անկանխատեսելի որոշակի բարդություններ է պարունակում, երբ չգիտես, թե ինչպես է շարունակվելու այդ վիրահատությունը և ինչպես է վերջանալու, ապա միևնույն է պլազման արվելու էր: Որևէ անեսթեզիոլոգ-ռեանիմատոլոգ չէր կարող դրանից խուսափել: Ցավոք, պլազմայի նկատմամբ ռեակցիան է, որն անկանխանտեսելի է: Երկրորդ վիրահատության ժամանակ, Կեսարյան հատումից հետո կրկնակի վիրահատելու դեպքում, երբ կա հեմատոմա, ամեն դեպքում ներարկում են պլազմա: Պետք է հաշվի առնել այն, որ երբ ասում են շուտ հայտնաբերել, պետք է հասկանալ, որ ցանկացած բարդություն պետք է տեղի ունենա, ունենա իր կլինիկական արտահայտությունը, պիտի դա իրականություն դառնա սիմպտոմներով, որ հնարավոր լինի դիագնոզել: Եթե ժամը 21:00-ին նայել են ու չեն տեսել արյան որևիցե պարունակություն որովայնի առաջնային պատի հյուսվածքներում, հետևաբար դա առաջացել է հետագայում: Փաստը տեղի ունենալուց հետո էլ որոշակի ժամանակ պիտի անցնի, որովհետև 10 մլ կուտակվելու դեպքում ոչ հիվանդը և ոչ էլ բժիշկը չեն կարող հասկանալ, թե 10 մլ արյուն առկա է, թե` ոչ: Բժիշկն աշխատանքային ժամերին պետք է հետևի հիվանդին, այսինքն եթե միչև ժամը 16:00-ն աշխատում է, ուրեմն հիվանդը գտնվում է իր հսկողության տակ: Ժամը 16:00-ից հետո, երբ նա տուն է գնում, իրավաբանորեն և պրակտիկորեն դա փոխանցվում է հերթապահ բժշկին:
Անոթը կարելի է և կարել և կոագուլիացիայի ենթարկել: Եթե տեխնիկապես հնարավոր է, երկուսն էլ հավասարազոր են: Առաջին վիրահատության ժամանակ կարվել է: Չի հիշում, որ դեպքում ինչ է արվել, բայց որ անոթները փակվել են, դա միանշանակ է: Իր գնահատմամբ վիրահատությունը կատարվել է նորմալ: Երկրորդ վիրահատության ժամանակ անոթներ կարել են, բայց եթե հաշվի առնեն, որ այնտեղ հեմատոմա է և այդ ամբողջը ներծծված է, առանձին անոթներ շատ դժվար է իդենտիֆիկացնել, այսինքն անջատել և հատուկ կարել: Քանի որ առկա է եղել հեմատոմա, վիրահատության պահին առանձին արնահոսող անոթ չի տեսել, բայց քանի որ փաստ է, որ արնահոսություն է տեղի ունեցել, հետևաբար պիտի անոթ վնասված լինի, բոլոր այն տեղերոմ, որտեղ անոթների հնարավոր անատոմիական տեղն է, այդտեղ դրվել են կարեր: Բուն վիրահատության ժամանակ վնասված փոքր անոթները դրանք երևում են և կարվում են, իսկ այն անոթը, որը եղել է պատճառ հեմատոմայի առաջացման, ինքն այդ պահին այդ անոթը որպես արնահոսող չի տեսել, և քանի որ եղել է այդ մեծ հեմատոման, ենթադրելով, որ դա պիտի լինի այդ մեծ անոթը, այդ պրոեկցիայով դրվել են կարեր և երկար ժամանակ հետևել են, որպեսզի տեսնեն այդ դրված տեղերից նորից արյուն հոսում է, թե` ոչ, այսինքն այդ պահին որպես առանձին շիթով հոսող մեկ անոթ, որ ինքն ասի այդ անոթն է վնասված, այդպիսի բան չի տեսել, բայց հնարավոր անոթի պրոեկցիայով կարեր են դրել: Հեմատոմայի չափից, ծավալից ենթադրում է, որ դա զարկերակ է եղել, բայց զարկերակն ու երակն իրար կողքի են: Վիրահատության պահին շիթով զարկերակի արնահոսություն չի տեսել: Այդ պահին արդեն հավանաբար որոշակի մակարդուկով փակված է եղել: Ենթադրում է, որ հեմատոման առաջացել է ժամը 21:00-ից հետո, որովհետև ժամը 21:00-ին կատարված հետազոտության տվյալներով այն չի հայտնաբերվել: Մակարդելիությունը անոթների փակվելու հետ կապ չունի: Անոթները փակվում են վիրահատության ժամանակ: Ցանկացած վիրահատության ժամանակ անոթը փակվում է, եթե դրանք շատ փոքր մազանոթներ են, դրանք փակվում են առանց միջամտության, իսկ եթե անոթներ են, որոնք արնահոսում են, դրվում է սեղմիչ և փակվում, այսինքն` վիրահատության ժամանակ անոթային արնահոսության դադարումը չի կարող լինել մակարդելիության հույսի վրա: Անոթը կարվում է միայն մեխանիկական ճանապարհով, այսինքն` որոշակի մեխանիկական ազդեցության միջոցով, որպեսզի լուսանցքը փակվի: Մակարդելիությունը կարող է փակել մազանոթային արնահոսությունը: Պնդում է, որ անոթ վնասված չի եղել, որովհետև եթե վնասված լիներ, դա չնկատել հնարավոր չէ, որովհետև երկու վայրկյան հետո եթե չփորձեն կանգնեցնել արնահոսությունը, ապա վիրահատությունը չեն կարող շարունակել: Փաստ է, որ վիրահատության ժամանակ արյունահոսություն չի եղել, բայց միանշանակ է նաև այն, որ փաստորեն հետագայում արնահոսել է ու հեմատոմա է առաջացել: Այս դեպքից հետո հիվանդանոցի տնօրենը տվել է հրաման, որ հիվանդին մեկ օր պահեն ռեանիմացիայում: Իրենք չունեն չափորոշիչ, թե քանի ժամ հետո, նորմալ պայմանների դեպքում, պետք է հիվանդին տեղափոխել: Ինքն անձամբ զանգահարել է ԱՄՆ-ի «Սիրակուզի» համալսարանում իր ծանոթ ամբիոնի վարիչին հարցրել է, թե երբ են օրինակ տեղափոխում, եթե հիվանդի վիճակը նորմալ է, նա ասել է 2 ժամ հետո:
Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ վկա Վարդան Ռափյանի դատաքննական և նախաքննական ցուցմունքների միջև առկա են էական հակասություններ` Դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջներով, որոշում կայացրեց հրապարակել վերջինիս նախաքննական ցուցմունքների հակասության հատվածը:
Նախաքննության ընթացքում վկա Վարդան Ռափյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ 2014 թվականի փետրվար ամսից աշխատել է «ՍլավՄեդ» ԲԿ-ում, որպես ծննդատան վարիչ: 2016 թվականի հուլիսի 25-ին իր բաժնի մանկաբարձ-գինեկոլոգ Լիանա Դաղբաշյանն իրեն ասել է, որ նրա հսկողության տակ գտնվող հղի Տաթևիկ Գասպարյանի մոտ ախտորոշվել է պորտալարի երկու անգամ փաթաթում պարանոցի շուրջ և ծննդկանը ցանկություն է հայտնել ծննդաբերել կեսարյան հատման ճանապարհով: Հուլիսի 26-ին, ժամը 11:30-ի սահմաններում կեսարյան վիրահատությունն սկսվել է ողնուղեղային անզգայնացմամբ: Վիրահատությունն ընթացել է սովորական ընթացքով, առանց բարդությունների: Պտուղը դուրս է բերվել, երկու անգամ պորտալարի փաթաթումն առկա է եղել, պտղի վիճակը եղել է բավարար: Դրանից հետո արգանդի ամբողջականությունը վերականգնվել է, որից հետո վերականգնվել է որովայնի առաջային պատի ամբողջականությունը շերտ առ շերտ: Դրա ընթացքում ակնհայտ արնահոսող հատված չի հայտնաբերվել, որևէ անոթ իր հիշելով չի կարվել, վիրահատությունն ավարտվել է առանց բարդացումների, արյան կորուստը եղել է մոտ 550մլ: Վիրահատության ավարտից հետո հիվանդը գտնվել է ինտենսիվ թերապիայի սենյակում, որից հետո տեղափոխվել է հիվանդասենյակ, հերթապահ բուժանձնակազմի հսկողության ներքո:
Նախաքննական և դատաքննական ցուցմունքներում առկա հակասությունների կապակցությամբ վկա Վարդան Ռափյանը հայտնեց, որ վիրահատության ժամանակ կար դնում են, չեն կարող կար չդնել: Կան անոթներ, որոնք հատվում են և կարվում: Հակասություն չի տեսնում այն պարզ պատճառով, որ դա վերաբերել է նրան, որ որևիցե մեծ անոթ, որը վնասված լիներ և կարվեր, չի եղել: Այնպիսի անոթ որը կարող էր բերել այդպիսի արնահոսության, չի եղել և չի կարվել: Ինքը դա է նկատի ունեցել: Մեծ անոթները կարվում են: Իրենք արգանդ են վերականգնել, ոնց է հնարավոր, որ անոթ չկարեին:
Սույն քրեական գործի դատաքննության ընթացքում հետազոտվել են նաև մեղադրանքի հիմքում դրված հետևյալ ապացույցները.
- դատաբժշկական փորձաքննության 0850 եզրակացությունը, որի համաձայն՝ Տաթևիկ Գասպարյանի մահը վրա է հասել 27.07.2016թ. ժամը 14.30-ին: Տ.Գասպարյանի մահվան պատճառ է հանդիսացել գլխուղեղի և թոքերի այտուցը, որը պայմանավորված է աջից վերստամոքսային ներքին զարկերակի ամբողջականության խախտումից հետո առաջացած ներքին արյունահոսությամբ, որն էլ հետագայում առաջ է բերել ներքին արյունահոսություն՝ ենթաապոնևրոզային տարածությունում արյունահավաքի ձևավորմամբ, արյան ներխուժումով որովայնի խոռոչ՝ հեմոպերիտոնեումի, ներքին օրգանների արտահայտված հետարյունահոսական սակավարյունության, ներանոթային տարածուն մակարդման համախտանիշի սկզբնական շրջանի, տարածուն արյունազեղումների, արյունահավաքների, շերտավոր մակարդուկներ որովայնի առաջային պատի փափուկ հյուսվածքներում՝ արտահայտված բորբոքային ռեակցիայով, մեռուկացած զարկերակային միջին տրամաչափի անոթի պատի մնացորդներ արյունահավաքների կենտրոնում, թոքերի ռեսպիրատոր դիստրես համախտանիշ, երկկողմանի հիդրոթորաքսի, երիկամների ոլորուն խողովակիկների էպիթելի ծանր դիստրոֆիայի տուբուլոնեկրոզով, կեղևային և միջուկային շերտերի սակավարյունության, լյարդի ցենտրոլպշոպար հեպատոցիտների դիստրոֆիկ փոփոխությունների, առանձին հեպատոցիտների գերաճների, անոթների սակավարյունության, փայծաղի արտահայտված այտուցի և սակավարյունության: Կենդանության օրոք Տ.Գասպարյանը եղել է գործնականորեն առողջ:
-հանձնաժողովային դատաբժշկական փորձաքննության 184/հձ եզրակացությունը, որի համաձայն՝ Տաթևիկ Գասպարյանի մահվան պատճառն է հանդիսացել բուժմանը չենթարկվող թոքերի այտուցը, թոքերի սուր ռեսպիրատոր դիստրես համախտանիշից վերջինիս զարգացման ամենահավանական պատճառն է հանդիսացել կրկնաորովայնահատման վիրահատության ընթացքում թարմ սառեցված պլազմայի փոխներարկումը (ները), որը կատարվել է ցուցումներով՝ կապված մինչվիրահատական և վիրահատությունների ընթացքում առաջացած արյունահոսություններից մոտ 1850մլ քանակությամբ արյան ընդհանուր կորուստը կոմպենսացնելու և հիվանդի ընդհանուր վիճակի հետ, նշված եզրահանգման մասին է վկայել դիակի դատաբժշկական փորձաքննության և հիվանդության պատմության նկարագրի տվյալները, ինչպես և անեսթեզիոլոգիական քարտի ու բուժանձնակազմի կողմից տրված ցուցմունքները: Այստեղ հարկ է նշել, որ Տ.Գասպարյանի կրկնարովայնահատումն իրականացվել է հիվանդի վիճակի վատացման կապակցությամբ՝ հետվիրահատական բարդության՝ հետապոնևրոտիկ հեմատոմայի առաջացման պատճառով, որը զարգացել էր Կեսարյան հատումից հետո ընկած ժամանակահատվածում: Հեմատոմայի առավել վաղ չհայտնաբերմանը և արյան կորստի չախտորոշմանը նպաստել են հիվանդի վաղաժամ տեղափոխումն ինտենսիվ թերապիայի բլոկից մանկաբարձական ստացիոնարի հիվանդասենյակ, և ծննդկանի հետվիրահատական վիճակի ցածր մոնիտորինգի մակարդակը: Այսպիսով, արյան կորստի դեֆիցիտի լրացման նպատակով արյան բաղադրիչների փոխներարկման անհրաժեշտությունը պայմանավորված է եղել ոչ միայն հեմատոմայի առաջացումով, այլ նաև Կեսարյան հատման և կրկնաորովայնահատման ժամանակ կորցրած արյան քանակով ու հիվանդի ընդհանուր վիճակով: Վերոգրյալի կապակցությամբ հանձնաժողովը հարկ է համարել նշելու, որ հաշվի առնելով բժշկական փաստաթղթերի և քրեական գործի տվյալները, եթե Տ.Գասպարյանի մոտ առաջացած ինքնազգացողության վատացման գանգատների կապակցությամբ ժամանակին ձեռք առնվեին որակյալ ախտորոշիչ կարևորություն ունեցող հետազոտություններ նեղ մասնագետների կողմից (որովայնի օրգանների սոնոգրաֆիա, դինամիկ կլինիկո-լաբորատոր ուսումնասիրություններ, արյան ընդհանուր անալիզ, արյան կոագուլոգրամմա և այլն, ինչպես նաև հեմոդինամիկայի կարդիոմոնիտորինգային հսկողություն), ապա բարդությունը, որը դրսևորվել է ենթաապոնևրոտիկ արյունահավաքի առաջացումով, ամենայն հավանականությամբ հնարավոր կլիներ ավելի շուտ հայտնաբերել և իրականացնել վիրահատական միջամտություն՝ դադարեցնելով արյունահոսությունը, ձեռնպահ մնալով նաև պլազմայի ներարկումից և այդպիսով մահվան ելքի հավանականությունը կհասցկեր նվազագույնի:
«Սլավմեդ» բժշկական կենտրոնում կեսարյան հատման միջոցով ծննդալուծումը եղել է իրավաչափ:
Պորտալարի կրկնակի փաթաթվածությունը պտղի պարանոցին եղել է հարաբերական պայման Կեսարյան հատումը կատարվելու համար:
«ՍլավՄեդ» ԲԿ-ում օգտագործվել են անհրաժեշտ լաբորատոր, գործիքային հետազոտությունները: Հարկ է նշել, որ Տաթևիկ Գասպարյանի մոտ հետվիրահատական՝ Կեսարյան հատումից հետո տեղ գտած թերությունների, բացթողումների առումով չեն եղել օբյեկտիվ խոչընդոտող հանգամանքներ: Իսկ նման թերությունների, բացթողումների հնարավոր հանգամանք կարող էր հանդիսանալ Տ.Գասպարյանի հետվիրահատական արթնացումից հետո հիվանդի կարճաժամկետ մնալն ինտենսիվ թերապիայի հիվանդասենյակում, ինչը դիտարկել որպես օբյեկտիվ խոչընդոտող հանգամանք՝ հնարավոր չէ:
Վիրահատությունները, հետազոտությունները և դեղորայքային նշանակումները եղել են հիմնավորված:
Տ.Գասպարյանի տեղափոխումը «Արմենիա» ԲԿ-ն եղել է ճիշտ և «Արմենիա» ՀԲԿ-ում Տ.Գասպարյանին տրված բուժումը եղել է համապատասխան պարզված ախտորոշմանը, բացթողումներ չի հայտնաբերվել, բուժումը չի եղել հակացուցված, մասնավորապես իրականացվել են կյանքի կենսական ֆունկցիաների պահպանմանն ուղղված անհապաղ վերակենդանացման միջոցառումներ:
Ինչ վերաբերվել է «Սլավմեդ» ԲԿ-ում իրականացված բուժումներին, ապա այդպիսիքի մասին մանրամասն շարադրված է հետևությունների վերը և ստորև շարադրված կետերում:
«ՍլավՄեդ» ԲԿ-ում Կեսարյան հատման միջոցով ծննդալուծումը կատարվել է ժամանակին:
Ծննդկան Տ.Գասպարյանը նայվել է կոնսիլիումի ձևով 27.07.2016թ. ժամը 01.00-ին՝ ծնարանի վարիչի և հերթապահ բուժանձնակազմի կողմից: Հիվանդի վիճակը գնահատվել է ճիշտ, ախտորոշվել է որպես վիճակ Կեսարյան հատումից հետո, ենթաապոնևրոտիկ հեմատոմա և կայացվել է ճիշտ որոշում կատարել կրկնաորովայնահատում՝ հեմատոմայի դատարկում՝ արյունահոսության դադարեցում:
Տ.Գասպարյանի մոտ որովայնի առաջային պատի ենթաապոնևրոտիկ հեմատոմայի առաջացման ժամանակը ստույգ որոշել հնարավոր չէ, սակայն նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ 26.07.2016թ. ժամը 21.00-ին կատարված որովայնի օրգանների ուլտրաձայնային հետազոտությամբ չի հայտնաբերվել նշված պաթոլոգիան (ինչը կարող էր պայմանավորված լինել նաև սոնոգրաֆիա կատարողի նեղ մասնագետ չլինելու հանգամանքով), կարելի է եզրակացնել, որ հեմատոման զարգացել է նշված ժամանակից հետո մինչ 27.07.2016թ. ժամը 01.00-ի սահմանները, երբ ուլտրաձայնային հետազոտությամբ հայտնաբերվել է և ախտորոշվել հեմատոման: Տաթևիկ Գասպարյանի բժշկական փաստաթղթերում և դիակի դատաբժշկական փորձաքննության մահվան պատճառի վերաբերյալ հետևություններում էական հակասություններ չկան: Բժշկական փաստաթղթերում տեղ են գտել նաև որոշակի թերություններ, մասնավորապես՝ անեստեզիոլոգիական օգնության ցուցաբերման քարտը քիչ տեղեկատվական լինելով՝ ամբողջականորեն չի արտացոլում մինչ վիրահատությունը հիվանդի վիճակի գնահատականը: Նշված քարտի վերլուծությունը բացառում է նաև անեստեզիա իրականացնելու պրոցեսի ընթացքում առաջացող բոլոր խնդիրների և անզգայացման ընթացքը լիարժեք մեկնաբանելու հնարավորությունը: Նմանատիպ դիտողությունները վերաբերվում են նաև հետվիրահատական անեսթեզիոլոգիական դիտարկումների քարտին, որի համաձայն բացակայել է հիվանդի վիճակի, ցանկացած զարգացող բարդությունների առկայության, անցկացվող հետվիրահատական բուժման առանձնահատկության և էֆեկտիվության գնահատման հնարավորությունը: Վերը նշվածները նպաստել են վիրահատվող հիվանդի ֆիզիկական և հոգեկան կարգավիճակի, զարգացող բարդությունների ուշացած գրանցման, դրանց կանխարգելման, պրոֆիլակտիկ միջոցների բացակայության և, ի վերջո, ծագած խնդիրների պատճառների վերլուծման հնարավորության և բուժման ընդհանուր որակի գնահատման դժվարացմանը: Սակայն, այդպիսիք չեն գտնվել պատճառական կապի մեջ մահվան հետ:
Համաձայն ներկայացված բժշկական փաստաթղթերի և փորձաքննության ընթացքում իրականացված հետազոտությունների արդյունքների Տաթևիկ Գասպարյանը կենդանության օրոք չի տառապել որևէ այնպիսի հիվանդությամբ, որը պատճառահետևանքային կապի մեջ գտնվեր վերջինիս մահվան պատճառի հետ:
Դատաբժշկական փորձաքննության 0850 եզրակացության համաձայն Տ.Գասպարյանի դիահերձման ժամանակ ձախից աղեգալարների մեջ հայտնաբերված տամպոնը (փաթաթված մառլյայի կտորը) թողնվել է որովայնի խոռոչում կրկնաորովայնահատման ընթացքում, ամենայն հավանականությամբ, որովայնի խոռոչի ռևիզիա կատարելու ժամանակ, վերջինիս առկայությունը հանդիսանում է վիրահատության ժամանակ թույլ տրված տեխնիկական վրիպում (կամ բացթողում), որը, սակայն տվյալ դեպքում չի գտնվել մահվան հետ պատճառական կապի մեջ:
«ՍլավՄեդ» և «Արմենիա» ԲԿ-ներում հիվանդ Տ.Գասպարյանի նկատմամբ իրականացված բուժումների գնահատականը տրված է վերը շարադրված կետերում:
Կեսարյան հատման ժամանակ հնարավոր է որովայնի առաջային պատի անոթների հատում, որոնք ենթարկվում են հեմոստազի՝ արյունականգի և դադարեցվում է արյունահոսությունը:
Կեսարյան հատման ժամանակ որովայնի առաջային պատի անոթների, այդ թվում վերստամոքսային ներսային զարկերակի ամբողջականության խախտման հետևանքով հնարավոր է, որ առաջանար թրոմբի լուծում, ինչպես նաև կարի թուլացում, հանգեցնելով արյունահոսության, ինչը չի կարող համարվել բժշկական մասնագիտական բնույթի բացթողում, սակայն վերջինիս ժամանակին կանխումը հանդիսացել է անհրաժեշտություն:
Ընդհանրապես առողջ մարդկանց մոտ հեմոգլոբինի նորմալ չափանիշ է համարվում 130գ/լ-140գ/լ և ավելին: Տ.Գասպարյանի մոտ հեմոգլոբինի քանակության նվազումը (88գ/լ) կապված է եղել Կեսարյան հատման ժամանակ կորցրած արյան քանակի և հեմատոմայի գոյացման ժամանակ տեղի ունեցած արյունահոսության հետ: Իսկ, մասնավորապես, ինչ վերաբերվել է առաջացած թոքերի սուր այտուցի և մինչ կրկնաորովայնահատումն արյան կորստի պատճառահետևանքային կապին, ապա այդ մասին տրվել է հետևությունների 1-ին կետում: Հայտնի է, որ թոքերի այտուցն առաջանում է թոքերի մազանոթների սուր վնասման (միկրոթրոմբոէմբոլի այի հետևանքով), ինչի առավել հավանական պատճառը Տ.Գասպւսրյանի մոտ կարող էր լինել արյան բաղադրիչների (պլազմայի) փոխներարկումը կապված արյան ընդհանուր կորստի հետ: Արյան բաղադրիչների փոխներարկման նման հազվադեպ բարդությունները լավ հայտնի են և բավականին մանրամասն նկարագրված են գրականության մեջ: Այս կապակցությամբ հարկ է նշել նաև, որ կրկնաորովայնահատումից առաջ հիվանդի մոտ հեմոդինամիկ չափանիշները՝ վիրահատության սկզբին, վկայել են հիպովոլեմիկ- հեմոռագիկ շոկի և ՆՏԱ-ի (ներանոթային տարածուն մակարդման համախտանիշի) բացակայության մասին, որոնք սովորաբար հանդիսանում են ՌԴՍ-ի զարգացման հիմնական պատճառներից: Վերջիններիս բացակայության հանգամանքներից ելնելով կարելի է եզրակացնել, որ ՌԴՍ-ի զարգացման պատճառները եղել են այլ, իսկ հավանական պատճառներից տվյալ դեպքում կարող էին լինել արյան բաղադրիչների փոխներակումները: Հեմոգլոբինի քանակի նվազումը սովորաբար, և տվյալ դեպքում Տ.Գասպարյանի մոտ մինչև 88գ/լ, չէր կարող պատճառ հանդիսանալ սուր այտուցի և ՌԴՍ-ի առաջացման համար: Նշվածի կապակցությամբ պետք է նշել, որ հեմոգլոբինի նշված քանակի նվազումն առանց հեմոռագիկ շոկի և ՆՏՄ համախտանիշի զարգացման, չեն հանդիսանում թոքերի սուր այտուցի և ՌԴՍ-ի առաջացման բժշկության մեջ հայտնի պատճառներին (գործոններին): Հարկ է նշել նաև, որ վիրահատության ընթացքում ՌԴՍ-ի ախտորոշումը հանդիսանում է բավականին դժվարներից, կապված վիրահատության ժամանակ գործիքային (ԿՏ անգիոգրաֆիա) կատարվելու անհնարինության հետ՝ հատկապես հիվանդների մոտ, որոնց մոտ կա հեմոդինամիկայի ոչ կայուն պատկեր:
Դատարանը, անդրադառնալով պաշտպանական կողմի դիրքորոշմանն առ այն, որ դատաբժշկական հանձնաժողովային փորձաքննությանը մասնակցել և եզրակացությունն ստորագրել են բժիշկներ Գ.Թամանյանը և Մ.Հակոբյանը, այն դեպքում, երբ եզրակացությունը տրվել է 15.03.2017 թվականին, մինչդեռ 22.03.2017թվականի փորձագիտական հանձնաժողովի նախագահ Գ.Հարությունյանը գրություն է հասցեագրել քննիչ Ա.Մարությանին, որով խնդրել է որպես փորձագետներ ճանաչել նաև բժիշկներ Գ.Թամանյանին և Մ.Հակոբյանին, ապա դատարանը գտնում է, որ նախաքննության ընթացքում նշված խախտումը թեպետ թույլ է տրվել, սակայն այն իր բնույթով էական չէ և չի կարող կասկածի տակ դնել դատաբժշկական հանձնաժողովային փորձաքննության 184/հձ եզրակության լրիվությունն ու օբյեկտիվությունը:
Դատաքննության ընթացքում հետազոտվել են նաև ապացույց ճանաչված Տ.Գասպարյանի վերաբերյալ լրացված «Արմենիա» ՀԲԿ-ից ստացված 3846 պատմագրի, «ՍլավՄեդ» ԲԿ-ից առգրավված 362, 510, 480 պատմագրերի, 15.06.2017թ. «Աստղիկ» և «Շենգավիթ» ԲԿ-ներից, 19.06.2017թ. «էրեբունի» ԲԿ-ից ստացված գրությունների բովանդակությունը:
Դատաքննության ընթացքում հետազոտվել է նաև Տաթևիկ Գասպարյանի մահվան դեպքն ուսումնասիրելու և վերլուծելու նպատակով ՀՀ առողջապահության նախարարի հրամանով ստեղծված մասնագիտական հանձնաժողովի եզրակացությունը, որի համաձայն՝ 27.07.2016թ. ժամը 01:00-ին նկատվել է ծննդկան Տ.Գասպարյանի վիճակի վատացում, սակայն դրանից առաջ գրառումներ ծննդկանի մասին չկան: Այդ ընթացքում զննումը հնարավոր է թույլ տար ախտորոշել հեմատոման: Հետվիրահատական շրջանում հեմատոման ախտորոշվել է ուշացումով, որին հավանաբար նպաստել է հեմոդինամիկայի և հեմոգլոբինի ցուցանիշների կայունությունը: Հետօպերացիոն շրջանում ծննդկանը տեղափոխվել է հետծննդյան պալատ 26.07.2016թ. ժամը 16:00-ին, վիրահատությունից 3 ժամ 20 րոպե անց, մինչդեռ նա ինտենսիվ թերապիայի պալատում պետք է մնար առնվազն 6 ժամ:

4. Առաջին ատյանի դատարանի իրավական վերլուծությունը

«(…)Անդրադառնալով սույն գործին և վերոգրյալ չափանիշների լույսի ներքո գնահատելով սույն գործի փաստական հանգամանքները՝ դատարանն արձանագրում է, որ հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշով հնարավոր չէ հետևություն անել Լիանա Դաղբաշյանի և Կարեն Բաղդասարյանի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդվածի 2-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքի հիմնավորվածության և օրինականության վերաբերյալ։
Դատարանի գնահատմամբ սույն գործով չի ձևավորվել վերաբերելի, թույլատրելի և հավաստի ապացույցների այնպիսի բավարար համակցություն, որպեսզի դրանք ապահովեն սույն գործի ճիշտ լուծման համար առանցքային նշանակություն ունեցող հանգամանքները, ամբաստանյալներ Լ.Դաղբաշյանի և Կ.Բաղդասարյանի առաջադրված մեղադրանքի հիմնավորվածությունը և արժանահավատությունը։
Այլ կերպ ասած՝ սույն գործով ապացույցների անհրաժեշտ և բավարար համակցություն ձեռք չի բերվել, որպեսզի Լիանա Դաղբաշյանի և Կարեն Բաղդասարյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքի կատարման վերաբերյալ յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք դատարանը հաստատված համարի այն խորությամբ և այն աստիճան, որ կասկած չմնա դրանց ապացուցվածության վերաբերյալ, իսկ դատարանին ներկայացված ապացույցներով այդ հանգամանքների ապացուցվածությունը խիստ կասկած է հարուցում։
Դատարանի վերոգրյալ հետևությունները հիմնված են ներքոհիշյալ վերլուծության և պատճառաբանությունների վրա.
(…)
Այլ խոսքով՝ քրեական հետապնդման մարմինը եկել է այն եզրահանգման, որ ամբաստանյալ Լիաննա Դաղբաշյանը, հանդիսանալով բժշկական օգնություն և սպասարկում իրականացնող անձ, 2015 թվականի դեկտեմբերի 25-ին բժշկական կենտրոնում հաշվառման է վերցրել և վարել Տաթևիկ Գասպարյանի հղիությունը: 2016 թվականի հուլիսի 26-ին կատարված կեսարյան հատումից հետո հետվիրահատական սրահ տեղափոխված ծննդկան Տաթևիկ Գասպարյանի բժշկական օգնությունը և սպասարկումը կազմակերպելու ժամանակ Լիանա Դաղբաշյանն իր մասնագիտական պարտականությունների նկատմամբ անփույթ և անբարեխիղճ վերաբերմունքի հետևանքով դրանք իրականացրել է ոչ պատշաճ, որն անզգուշությամբ առաջացրել է բուժվող հիվանդի` Տաթևիկ Գասպարյանի մահը։
Վերոգրյալից պարզ է դառնում, որ ամբաստանյալին մեղսագրվել է մասնագիտական պարտականությունների ոչ պատշաճ կատարում, այսինքն՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նկարագրված արարքը դրսևորվել է իր մասնագիտական պարտականությունների նկատմամբ անփույթ և անբարեխիղճ վերաբերմունքով։ Քրեաիրավական իմաստով անփութությունը բնորոշվում է որպես անձի կողմից իր գործողության կամ անգործության հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը չնախատեսելը, թեև տվյալ իրադրությունում պարտավոր էր և կարող էր նախատեսոլ դրանք։ Հանցավոր անփութության գիտակցական չափանիշը բնութագրվում է վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունբը չնախատեսելով:
Քննարկվող դեպքում դատարանի առջև բարձրացված իրավական հարցը հետևյալն է՝ ինչ մասնագիտական պարտականություններ ուներ ամբաստանյալ Լիաննա Դաղբաշյանը, մասնավորապես, ինչպես պետք է կազմակերպեր ծննդկան Տաթևիկ Գասպարյանի հետվիրահատական վիճակի մոնիտորինգը, երբ պետք է վիրահատությունից հետո ծննդկան Տաթևիկ Գասպարյանին ինտենսիվ թերապիայի վիրահատական բլոկի հիվանդասենյակից տեղափոխեր ընդհանուր պրոֆիլի մանկաբարձական ստացիոնար հիվանդասենյակ և հատկապես ինչ նորմատիվ իրավական ակտերով են նախատեսված այդ պարտականությունները:
Սույն քրեական գործի որ դատաքննության ընթացքում հետազոտված ապացույցների (մասնավորապես փորձագետներ Գ.Օկոևի, ամբաստանյալ Լ.Դաղբաշյանի ցուցմունքները, փորձագետի 184հ/մ եզրակացությունը) համադրված վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ վիրահատված ծննդկանների տեղափոխումը ինտենսիվ թերապիայի վիրահատական բլոկի հիվանդասենյակից ընդհանուր պրոֆիլի մանկաբարձական ստացիոնար հիվանդասենյակ պայմանավորված է ծննդկանի՝ վիրահատությունից հետո ունեցած առողջական վիճակով, ցուցանիշներով:
Քրեական գործում առկա, պատշաճ իրավական ընթացակարգով հետազոտված, անեսթեզիոլոգ Ա.Գրիգորյանի և մանկաբարձ-գինեկոլոգ Լ.Մ.Դաղբաշյանի կողմից հաստատված, ծննդաբերության 510 պատմագրի համաձայն՝
-2016 թվականի հուլիսի 26-ին, ժամը 12:45-ին՝ ծննդկան Տաթևիկ Գասպարյանի ընդհանուր վիճակը համապատասխանում է կրած վիրահատության ծանրությանը և ծավալին, բավարար է, գիտակցությունը պարզ, սահմանափակ ակտիվ է, մաշկը և տեսանելի լորձաթաղանթները եղել են նորմալ գունավորման, պուլսը ռիթմիկ, շնչառությունը՝ հստակ, ադեկվատ, որովայնը՝ շոշափելիս փափուկ, հետվիրահատական երկայնքով՝ ցավոտ, արգանդը կրճատված, հատակը՝ 2 սմ պորտից ցածր, վիրակապը՝ չոր հետվիրահատական վերքը՝ հանգիստ, արտաքին սեռական օրգաններից արտադրությունը չափավոր, արյունոտ, մեզը՝ մաքուր, թափանցիկ, պղտոր 200 մլ՝ մշտական կաթետրով, արյան ճնշումը 115/65, պուլսը՝ 68 զարկ մեկ րոպեում, սատուրացիան՝ 99 տոկոս,
- 2016 թվականի հուլիսի 26-ին, ժամը 13:45-ին՝ հաստատված անեսթեզիոլոգ Ա.Գրիգորյանի և մանկաբարձ-գինեկոլոգ Լ.Մ.Դաղբաշյանի կողմից, ծննդկան Տաթևիկ Գասպարյանի ընդհանուր վիճակը համապատասխանում է կրած վիրահատության ծանրությանը և ծավալին, բավարար է, գիտակցությունը պարզ, սահմանափակ ակտիվ է, մաշկը և տեսանելի լորձաթաղանթները եղել են նորմալ գունավորման, պուլսը ռիթմիկ, շնչառությունը՝ հստակ, ադեկվատ, որովայնը՝ շոշափելիս փափուկ, հետվիրահատական երկայնքով՝ ցավոտ, արգանդը կրճատված, հատակը՝ 2 սմ պորտից ցածր, հետվիրահատական վերքը՝ հանգիստ, վիրակապը՝ չոր, արտաքին սեռական օրգաններից արտադրությունը չափավոր, արյունոտ, մեզը՝ մաքուր, թափանցիկ, պղտոր 300 մլ՝ մշտական կաթետրով, արյան ճնշումը 115/72, պուլսը՝ 78 զարկ մեկ րոպեում, սատուրացիան՝ 98 տոկոս,
- 2016 թվականի հուլիսի 26-ին, ժամը 16:00-ին՝ հաստատված անեսթեզիոլոգ Ա.Գրիգորյանի և մանկաբարձ-գինեկոլոգ Լ.Մ.Դաղբաշյանի կողմից, ծննդկան Տաթևիկ Գասպարյանի ընդհանուր վիճակը համապատասխանում է կրած վիրահատության ծանրությանը և ծավալին, բավարար է, գիտակցությունը պարզ, ակտիվ է, մաշկը և տեսանելի լորձաթաղանթները եղել են նորմալ գունավորման, պուլսը ռիթմիկ, շնչառությունը՝ հստակ, ադեկվատ, որովայնը՝ շոշափելիս փափուկ, հետվիրահատական երկայնքով՝ ցավոտ, արգանդը կրճատված, հատակը՝ 2 սմ պորտից ցածր, հետվիրահատական վերքը՝ հանգիստ, վիրակապը՝ չոր, արտաքին սեռական օրգաններից արտադրությունը չափավոր, արյունոտ, մեզը՝ մաքուր, թափանցիկ, պղտոր 300 մլ՝ մշտական կաթետրով, արյան ճնշումը 110/70, պուլսը՝ 80 զարկ մեկ րոպեում, սատուրացիան՝ 98 տոկոս,
Ծննդկան Տաթևիկ Գասպարյանը բավարար վիճակում տեղափոխված է հետծննդյան բաժանմունք, ինչն ըստ պատմագրի հաստատված է, ինչպես անեսթեզիոլոգ Ա.Գրիգորյանի, այնպես էլ մանկաբարձ-գինեկոլոգ Լ.Մ.Դաղբաշյանի կողմից:
Այսպիսով, դատարանը հաստատված է համարում, որ ծննդկան Տ.Գասպարյանը վիրահատությունից հետո ինտենսիվ թերապիայի վիրահատական բլոկի հիվանդասենյակից ընդհանուր պրոֆիլի մանկաբարձական ստացիոնար հիվանդասենյակ տեղափոխելիս ունեցել է բավարար առողջական ցուցանիշներ և որևէ ցուցում չի ունեցել առավել ինտենսիվ մոնիտորինգի իրականացման համար:
Սույն քրեական գործի քննության ընթացքում չհիմնավորվեց, որ առկա է պարտադիր ուժ ունեցող նորմատիվ իրավական ակտ, որը կպարտադրեր բժշկական օգնություն և սպասարկում իրականացնողներին, բժիշկներին, ծննդկաններին ինտենսիվ թերապիայի վիրահատական բլոկի հիվանդասենյակում պահել հստակ նախատեսված ժամանակ, որից հետո միայն իրականացնել վերջիններիս տեղափոխումը ընդհանուր բնույթի հիվանդասենյակ:
Ավելին, փորձագետի 184/հձ եզրակացության հետազոտության համաձայն՝ վիրահատված հիվանդների ճնշող մեծամասնությունը, այդ թվում նաև Կեսարյան հատում տարածները, վիրահատությունից հետո երկուսից չորս ժամվա ընթացքում գտնվում են հսկողության տակ ինտենսիվ թերապիայի վիրահատական բլոկի հիվանդասենյակներում, որից հետո հիվանդները տեղափոխվում են ընդհանուր պրոֆիլի հիվանդասենյակներ: Հիվանդների տեղափոխումը ինտենսիվ թերապիայի հիվանդասենյակներից ընդունվում են անեստեզիոլոգ-ռեանիմատոլոգների և վիրահատող վիրաբույժների (մանկաբարձ-գինեկոլոգների) համատեղ որոշմամբ: Մինչդեռ, սույն գործի փաստական հանգամանքներից բխում է, որ ծննդկան Տ.Գասպարյանը ինտենսիվ թերապիայի վիրահատական բլոկի հիվանդասենյակներում է պահվել շուրջ երեք ժամ:
Վերը նշվածը հաստատում է նաև այն հանգամանքը, որ տարբեր բժշկական հաստատություններում ինտենսիվ թերապիայի վիրահատական բլոկի հիվանդասենյակներում ծննդկանների գտնվելու պայմանները տարբեր են, իսկ որոշներում նման սրահներ առհասարակ չկան: Մասնավորապես, ՀՀ Տավուշի մարզպետարանի աշխատակազմի ղեկավարի գրության համաձայն՝ մարզի չորս բժշկական կենտրոններում՝ Իջևան, Դիլիջան, Բերդ, Նոյեմբերան Կեսարյան հատումով ծննդալուծումներ կատարվում են: Նշված բժշկական կենտրոններում առկա են գործող հետվիրահատական, վերականգնողական (ռեանիմացիոն) սրահներ, իսկ Նոյեմբերյանի բժշկական կենտրոնը հետվիրահատական, վերականգնողական (ռեանիմացիոն) սրահ չունի, վիրահատությունից հետո հիվանդին տեղափոխում են հիվանդասենյակ և հսկողությունն իրականացվում է մանկաբարձ գինեկոլոգի և անեսթեզիոլոգի հետ համատեղ:
Դատարանը գտնում է, որ դատաքննության ընթացքում հետազոտված ապացույցների համադրված վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ դրանք ինչպես առանձին, այնպես էլ համակցությամբ բավարար չեն հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշին համապատասխան հաստատված համարելու, որ ամբաստանյալ Լիաննա Դաղբաշյանը պարտականություն է ունեցել ծննդկան Տ.Գասպարյանին ինտենսիվ թերապիայի վիրահատական բլոկի հիվանդասենյակում պահել երեք ժամ քսան րոպեից ավելին, այն պայմաններում, երբ ծննդկանի վիճակը գնահատվել է բավարար:
Այսինքն` վերոնշյալ հանգամանքների համակցությունը ցույց է տալիս, որ վիրահատությունից հետո ինտենսիվ թերապիայի վիրահատական բլոկի հիվանդասենյակներում ծննդկանին պահելու հստակ կանոններ սահմանված չլինելու պայմաններում դրանց խախտման համար դատապարտելը կհանգեցնի «չկա հանցագործություն և պատիժ, եթե այն սահմանված չէ օրենքով» (Nullum crimen, nulla poena sine lege) սկզբունքի խախտման:
Անդրադառնալով ամբաստանյալ Կարեն Բաղդասարյանին առաջադրված մեղադրանքին՝ դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
(...)
Այլ խոսքով՝ քրեական հետապնդման մարմինը եկել է այն եզրահանգման, որ ամբաստանյալ Կարեն Բաղդասարյանը, հանդիսանալով բժշկական օգնություն և սպասարկում իրականացնող անձ, 2016 թվականի հուլիսի 26-ին լինելով հերթապահ մանկաբարձ-գինեկոլոգ, Կեսարյան վիրահատության ենթարկված և հիվանդասենյակ տեղափոխված ծննդկան Տաթևիկ Գասպարյանի բժշկական օգնությունը և սպասարկումը կազմակերպելու ժամանակ իր մասնագիտական պարտականությունների նկատմամբ անփույթ և անբարեխիղճ վերաբերմունքի հետևանքով դրանք իրականացրել է ոչ պատշաճ, որն անզգուշությամբ առաջացրել է բուժվող հիվանդի` Տաթևիկ Գասպարյանի մահը:
Քննարկվող դեպքում դատարանի առջև բարձրացված իրավական հարցը հետևյալն է՝ երբ է ծննդկան Տաթևիկ Գասպարյանի մոտ առաջացել ենթաապոնևրոտիկ տարածության արյունահավաքը, երբ այն հնարավոր կլիներ ախտորոշել և արդյոք ավելի վաղ ախտորոշելու անհնարինությունը պայմանավորված է եղել սոնոգրաֆիա կատարող ամբաստանյալ Կարեն Բաղդասարյանի նեղ մասնագետ չլինելու հանգամանքով:
Հանձնաժողովային դատաբժշկական փորձաքննության 184/հձ եզրակացության շրջանակներում պատասխանելով այն հարցին՝ ինչ վաղեմության դեպքում կարող էր Տաթևիկ Գասպարյանի մոտ առաջանալ դատաբժշկական փորձաքննության եզրակացությամբ մահվան պատճառի վերաբերյալ հետևություններում նշված ախտորոշումները, ինչն է դրանցից յուրաքնչյուրի առաջացման հաջորդականությունը և միմյանց հետ փոխկապակցվածությունը, եղել են արդյոք հայտնաբերման ենթակա, եթե այո, ապա բուժման կոնկրետ, որ փուլում, որ բուժաշխատողի կողմից և դրա համար ինչ միջոցառումներ պետք է իրականացվեին՝ փորձագիտական հանձնաժողովը եկել է այն հետևության, որ Տ.Գասպարյանի մոտ որովայնի առաջային պատի ենթաապոնևրոտիկ հեմատոմայի առաջացման ժամանակն ստույգ որոշել հնարավոր չէ, սակայն նկատի ունենալով, այն հանգամանքը, որ 26.07.2016թ. ժամը 21:00-ին կատարած որովայնի օրգանների ուլտրաձայնային հետազոտությամբ չի հայտնաբերվել նշված պաթոլոգիան (ինչը կարող էր պայմանավորված լինել նաև սոնոգրաֆիա կատարողի նեղ մասնագետ չլինելու հանգամանքով), կարելի է եզրակացնել, որ հեմատոման զարգացել է նշված ժամանակից հետո մինչ 27.07.2016թ. ժամը 01:00-ի սահմանները, երբ ուլտրաձայնային հետազոտությամբ հայտնաբերվել է և ախտորոշվել է հեմատոման:
Վերոգրյալից ակնհայտ է, որ փորձագիտական հանձնաժողովը հստակ հետևության չի հանգել Տ.Գասպարյանի մոտ որովայնի առաջային պատի ենթաապոնևրոտիկ հեմատոմայի առաջացման ստույգ ժամանակի մասին, այլ միայն մատնանշել է հեմատոմայի զարգացման մոտավոր ժամանակահատվածը՝ 2016 թվականի հուլիսի 26-ի ժամը 21:00-ից մինչև ժամը 01:00-ն, մինչդեռ, ամբաստանյալ Կարեն Բաղդասարյանին մեղադրանք է առաջադրվել իր մասնագիտական պարտականությունների նկատմամբ անփույթ ու անբարեխիղճ վերաբերմունքի հետևանքով հեմատոման առավել վաղ չհայտնաբերելու համար:
Սույն քրեական գործի քննության ընթացքում ձեռք բերված բավարար փաստական հանգամանքները վկայում են այն մասին, որ յուրաքանրյուր դեպքում հիվանդի մոտ հետվիրահատական շրջանում արնահոսության առկայության մասին վկայող առաջնային ախտանշաններն են պուլսի արագացումը և զարկերակային ճնշման անկումը, մինչդեռ նշված ցուցանիշները ծննդկան Տ.Գասպարյանի մոտ եղել են նորմայի սահմաններում: Նման պայմաններում դատարանը գտնում է, որ ծննդկան Տաթևիկ Գասպարյանի մոտ կլինիկական դրսևորումների բացակայության պայմաններում, ուղղակի ցուցում չի եղել՝ իրավիճակից ելնելով դինամիկ կլինիկո-լաբորատոր ուսումնասիրություններ` արյան ընդհանուր անալիզ, արյան կոագուլոգրամմա, հեմոդինամիկայի կարդիոմոնիտորինգային հսկողություն իրականցնելու համար:
Ինչ վերաբերում է հանձնաժողովային դատաբժշկական փորձաքննության այն եզրահանգմանը, որ որովայնի օրգանների ուլտրաձայնային հետազոտությամբ պաթոլոգիայի չհայտանբերելը կարող էր պայմանավորված լինել նաև սոնոգրաֆիա կատարողի՝ ամբաստանյալ Կարեն Բաղդասարյանի նեղ մասնագետ չլինելու հանգամանքով, ապա դատարանը հարկ է համարում ընդգծել, որ ամբաստանյալը 2002 թվականի սեպտեմբերի 09-ից մինչև դեկտեմբերի 25-ը Ռուսաստանի Դաշնության նախարարությանն առընթեր Բժշկական բիոլոգիական և ծայրահեղ խնդիրների Դաշնային դեպարտամենտի Մասնագիտական վերապատրաստման Ինստիտուտում անցել է վերապատրաստում ուլտրաձայնային ախտորոշում անվանումով և պետական քննական հանձնաժողովի 2002 թվականի դեկտեմբերի 19-ի որոշմամբ Կ.Բաղդասարյանին տրված է իրավունք իրականացնելու մասնագիտական գործունեություն:
Ամփոփելով վերոգրյալը, դատարանը գտնում է, որ Տ.Գասպարյանի մոտ որովայնի առաջային պատի ենթաապոնևրոտիկ հեմատոմայի առաջացման ստույգ ժամանակի մասին հաստատված հետևության բացակայության պայմաններում, չհիմնավորված է ինչպես ամբաստանյալ Կարեն Բաղդասարյանի՝ մասնագիտական պարտականությունների նկատմամբ անփույթ ու անբարեխիղճ վերաբերմունքի հետևանքով հեմատոման առավել վաղ չհայտնաբերելու մասին մեղադրանքը, այնպես էլ մեղադրանքն առ այն, որ 21:00-ին շարժական սարքով կատարված որովայնի օրգանների ուլտրաձայնային հետազոտության արդյունքներով ենթաապոնևրրոտիկ արյունահավաք չհայտնաբերելը եղել է վերջինիս անհիմն եզրահանգումը:
Դատարանը հարկ է համարում անդրադարձ կատարել նաև տուժող Տ.Գասպարյանի մահվանը հանգեցրած պատճառահետևանքային կապին:
Սույն քրեական գործի քննության արդյունքներով դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ ծննդկան Տ.Գասպարյանի մահվան պատճառ չի հանդիսացել որովայնի առաջային պատի ենթաապոնևրոտիկ հեմատոմայի առաջացումը: Մասնավորապես, հանձնաժողովային դատաբժշկական փորձաքննության 184/հձ եզրակացությունը, որի համաձայն՝ տուժող Տաթևիկ Գասպարյանի մահվան պատճառն է հանդիսացել բուժմանը չենթարկվող թոքերի այտուցը, թոքերի սուր ռեսպիրատոր դիստրես համախտանիշից վերջինիս զարգացման ամենահավանական պատճառն է հանդիսացել կրկնաորովայնահատման վիրահատության ընթացքում թարմ սառեցված պլազմայի փոխներարկումը (ները), որը կատարվել է ցուցումներով՝ կապված մինչվիրահատական և վիրահատությունների ընթացքում առաջացած արյունահոսություններից մոտ 1850մլ քանակությամբ արյան ընդհանուր կորուստը կոմպենսացնելու և հիվանդի ընդհանուր վիճակի հետ: Նշվածը հաստատեցին նաև փորձագետներ Գ.Օկոևը, Գ. Հարությունյանը և Տ.Սուլթանյանը եզրակացության պարզաբանման շուրջ հարցաքննության ընթացքում:
Մինչդեռ, անմիջական պատճառական կապն արարքի հանրային վտանգավորության և մեղքի հետ մեկտեղ քրեական պատասխանատվության անհրաժեշտ նախապայմանն է։ Ինչպես չի կարող պատասխանատվություն լինել առանց արարքի հանրային վտանգավորության և այն կատարող անձի մեղքի, այնպես էլ չի կարող պատասխանատվություն լինել այնպիսի հետևանքի համար, որն անմիջական պատճառական կապի մեջ չի գտնվում անձի կողմից կատարված գործողության կան անգործության հետ։ Այս պահանջը օրինականության, արդարադատության կայունության և որոշակիության հիմնական երաշխիքներից մեկն է։
Գործողությունը կամ անգործությունը վրա հասած հետևանքի պատճառ ճանաչելու համար անհրաժեշտ է, որ այն ոչ միայն ժամանակի մեջ նախորդի հետևանքին, այլև վրա հասած հետևանքն անմիջական արդյունք լինի հենց այդ, այլ ոչ թե մեկ ուրիշ գործողության կամ անգործության։ Ասվածը նշանակում է, որ իբրև վրա հասած հետևանքի պատճառ դիտարկվող գործողությունը կամ անգործությունն իր մեջ հետևանք առաջացնելու ներքին իրական հնարավորություն պետք է բովանդակի։ Եթե գործողությունը կամ անգործությունը նման բնույթ և բովանդակություն չունի, ապա այն չի կարող դիտվել որպես տվյալ քրեաիրավական հետևանքի պատճառ։ Որպեսզի տվյալ գործողությունը կամ անգործությունը ճանաչվի որոշակի հանցավոր հետևանքի պատճառ՝ անհրաժեշտ է, որ այն հանդիսանա տվյալ հետևանքի գլխավոր և միաժամանակ անմիջական պատճառը։ Ընդ որում՝ պատճառական կապը հավաստելիս՝ գործողությունը կամ անգործությունը որպես պատճառ կարող է դիտարկվել միայն պայմանով, եթե վրա հասած հետևանքն անխուսափելի է եղել։ Միայն այն ժամանակ, երբ քրեաիրավական առումով գործողությունը կամ անգործությունը տեղի և ժամանակի կոնկրետ պայմաններում անխուսափելիորեն հանգեցնում են տվյալ հանցավոր արդյունքին՝ կարող են հանդիսանալ վրա հասած հետևանքի պատճառ։
Շարադրված իրավական վերլուծության համատեքստում գնահատելով սույն գործի փաստական հանգամանքները՝ դատարանը գալիս է եզրահանգման, որ քրեական գործի նախաքննության և դատաքննության ընթացքում ձեռք չի բերվել որևէ ապացույց, որը հնարավորություն կտա փաստել, որ ամբաստանյալներից յուրաքանչյուրի՝ Լիաննա Դաղբաշյանի և Կարեն Բաղդասարյանի գործողությունները կամ անգործությունն անմիջական պատճառական կապի մեջ են գտնվում առաջացած հետևանքի, այն է՝ բուժմանը չենթարկվող թոքերի այտուցի հետ, ավելին, նշված հետևանքի առաջացման պատճառը, ըստ եզրակացության ևս հստակ չէ, այլ ներկայացված է հավանականության շրջանակում, այն է՝ կրկնաորովայնահատման վիրահատության ընթացքում թարմ սառեցված պլազմայի փոխներարկումը:
Վերոգրյալի հիման վրա, դատարանը չի կարող այլ եզրահանգում անել, քան այն, որ ամբաստանյալներից յուրաքանչյուրի՝ Լիաննա Դաղբաշյանի և Կարեն Բաղդասարյանի կողմից իրենց մասնագիտական պարտականությունները ոչ պատշաճ կատարելու և դրա հետևանքով Տաթևիկ Գասպարյանի անզգուշությամբ մահ պատճառելու վերաբերյալ մեղադրանքի կողմի հետևությունը ենթադրություն է, վարկած, գնահատողական դատողություն, կարծիք, քանի որ այն չի հաստատվում գործում առկա և դատարանում օբյեկտիվ, լրիվ և բազմակողմանի հետազոտված փոխկապակցված թույլատրելի, վերաբերելի և հավաստի ապացույցների բավարար համակցությամբ։ Այլ կերպ ասած՝ ամբաստանյալներ Լիաննա Դաղբաշյանի և Կարեն Բաղդասարյանի կողմից իրենց մասնագիտական պարտականությունները ոչ պատշաճ կատարելու և դրա հետևանքով Տաթևիկ Գասպարյանի անզգուշությամբ մահ պատճառելու վերաբերյալ դատարանի մոտ առկա է չփարատված կասկած, ուստի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի հիման վրա այն պետք է մեկնաբանվի հօգուտ ամբաստանյալների։
(...)
Այսպիսով, ստուգելով ամբաստանյալներ Լիանա Դաղբաշյանի և Կարեն Բաղդասարյանի կողմից, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված արարք կատարելու վերաբերյալ գործով ձեռք բերված ապացույցները դրանց վերլուծության, այլ ապացույցների հետ համադրելու միջոցով, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ, ամբաստանյալների մեղավորության վերաբերյալ վերոգրյալ բոլոր չփարատված կասկածները մեկնաբանելով հօգուտ նրանց` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալներից յուրաքանչյուրի՝ Լիանա Դաղբաշյանի և Կարեն Բաղդասարյանի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդվածի 2-րդ մասով մեղսագրված արարքում բացակայում է հանցակազմը, ուստի Լիանա Դաղբաշյանի և Կարեն Բաղդասարյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման և նրանք պետք է արդարացվեն` հանցակազմի բացակայության պատճառաբանությամբ։
Դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալներից յուրաքանչյուրի՝ Լիանա Դաղբաշյանի և Կարեն Բաղդասարյանի դեմ քաղաքացիական հայց չի ներկայացվել, նրանց գույքի նկատմամբ սահմանափակումներ չեն կիրառվել, սույն քրեական գործով իրեղեն ապացույցներ առկա չեն։
(...)
Նկատի ունենալով, որ վերոգրյալ հիմնավորումներով ամբաստանյալներ Լիանա Դաղբաշյանի և Կարեն Բաղդասարյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման և նրանք պետք է արդարացվեն` հանցակազմի բացակայության պատճառաբանությամբ, դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալներից յուրաքանչյուրի նկատմամբ խափանման միջոց կիրառելու անհրաժեշտությունը վերացել է, ուստի նախաքննության մարմնի կողմից նրանց նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագրությունը պետք է վերացնել։
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո ապացույց ճանաչված այլ փաստաթուղթ հանդիսացող` «Արմենիա» ՀԲԿ-ից ստացված 3846 պատմագիրը, ռենտգեն ժապավենը, «Սլավմեդ» ԲԿ-ից առգրավված 362 պատմագիրը, 510 պատմագիրը, ծննդկանի 480 անհատական քարտը, 15.06.2017թ. «Աստղիկ» և «Շենգավիթ» ԲԿ-ներից, 19.06.2017թ. «Էրեբունի» ԲԿ-ից ստացված գրություններն անհրաժեշտ է պահել քրեական գործի հետ միասին:
Դատարանը գտնում է, որ դատական ծախսերն ամբաստանյալներից բռնագանձման ենթակա չեն՝ նրանց նկատմամբ արդարացման դատավճիռ կայացնելու պատճառաբանությամբ։

5. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավարումները և պահանջը

5.1. Դատախազ Հ. Խաչատրյանն իր վերաքննիչ բողոքում մասնավորապես նշել է. «(…)Քրեական գործով ձեռք բերված փաստական տվյալները վերլուծելով վերը նշված իրավանորմերի համատեքստում` կարելի է փաստել, որ Դատարանը քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցները, մասնավորապես հանձնաժողովային փորձաքննության թիվ 184/հձ եզրակացությունը, լիարժեք գնահատման չի արժանացրել:
(…)
Դատարանը, ամբաստանյալ Լիանա Դաղբաշյանի մասով նախ արձանագրել է, որ քրեական գործի քննության ընթացքում հետազոտված ապացույցների համադրված վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ վիրահատված ծննդկանների տեղափոխումն ինտենսիվ թերապիայի վիրահատական բլոկի հիվանդասենյակից ընդհանուր պրոֆիլի մանկաբարձական ստացիոնար հիվանդասենյակ պայմանավորված է ծննդկանի` վիրահատությունից հետո ունեցած առողջական վիճակով, ցուցանիշներով, ապա վկայակոչելով հիվանդության պատմագրում արձանագրվածը, հաստատված է համարել, որ ծննդկան Տ. Գասպարյանը վիրահատությունից հետո ինտենսիվ թերապիայի վիրահատական բլոկի հիվանդասենյակից ընդհանուր պրոֆիլի մանկաբարձական ստացիոնար հիվանդասենյակ տեղափոխելիս ունեցել է բավարար առողջական ցուցանիշներ և որևէ ցուցում չի ունեցել առավել ինտենսիվ մոնիտորինգի իրականացման համար, ապա նշել է, որ քրեական գործի քննության ընթացքում չի հիմնավորվել, որ առկա է պարտադիր ուժ ունեցող նորմատիվ իրավական ակտ, որը կպարտադրեր բժշկական օգնություն և սպասարկում իրականացնողներին, բժիշկներին, ծննդկաններին ինտենսիվ թերապիայի վիրահատական բլոկի հիվանդասենյակում պահել հստակ նախատեսված ժամանակ, որից հետո միայն իրականացնել վերջիններիս տեղափոխումն ընդհանուր բնույթի հիվանդասենյակ:
Դատարանը, անդրադառնալով Տաթևիկ Գասպարյանի մոտ ենթաապոնևրոտիկ տարածության արյունահավաքի առաջացմանը, այն ախտորոշելու հնարավորությանը և Կարեն Բաղդասարյանի նեղ մասնագետ չլինելու հանգամանքով պայմանավորված այն ավելի վաղ ախտորոշելու անհնարինությանը, վկայակոչելով հանձնաժողովային փորձաքննության եզրակացությունն այն մասով, որ փորձագիտական հանձնաժողովը եկել է այն հետևության, որ Տ. Գասպարյանի մոտ որովայնի առաջային պատի ենթաապոնևրոտիկ հեմատոմայի առաջացման ժամանակը ստույգ որոշել հնարավոր չէ, սակայն նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ 26.07.2016թ. ժամը 21:00-ին կատարած որովայնի օրգանների ուլտրաձայնային հետազոտությամբ չի հայտնաբերվել նշված պաթոլոգիան /ինչը կարող էր պայմանավորված լինել նաև սոնոգրաֆիա կատարողի նեղ մասնագետ չլինելու հանգամանքով/. կարելի է եզրակացնել, որ հեմատոման զարգացել է նշված ժամանակից հետո մինչև 27.07.2016թ. ժամը 01:00-ի սահմանները, երբ ուլտրաձայնային հետազոտությամբ հայտնաբերվել և ախտորոշվել է հեմատոման, եկել է հետևության, որ փորձագիտական հանձնաժողովը հստակ հետևության չի հանգել Տ.Գասպարյանի մոտ որովայնի առաջնային պատի ենթաապոնևրոտիկ հեմատոմայի առաջացման ստույգ ժամանակի մասին, այլ միայն մատնանշել է հեմատոմայի զարգացման մոտավոր ժամանակահատվածը` 26.07.2016թ` ժամը 21:00-ից մինչև 27.07.2016թ.` ժամը 01:00-ն, մինչդեռ ամբաստանյալ Կարեն Բաղդասարյանին մեղադրանք է առաջադրվել իր մասնագիտական պարտականությունների կատարման նկատմամբ անփույթ ու անբարեխիղճ վերաբերմունքի հետևանքով հեմատոման առավել վաղ չհայտնաբերելու համար:
Անդրադառնալով տուժող Տ. Գասպարյանի մահվանը հանգեցրած պատճառահետևանքային կապին, Դատարանն արձանագրել է, որ ծննդկան Տ.Գասպարյանի մահվան անմիջական պատճառ չի հանդիսացել որովայնի առաջային պատի ենթաապոնևրոտիկ հեմատոմայի առաջացումը, այլ որպես այդպիսին հանդիսացել է բուժմանը չենթարկվող թոքերի այտուցը, թոքերի սուր ռեսպիրատոր դիստրես համախտանիշից վերջինիս զարգացման ամենահավանական պատճառն է հանդիսացել կրկնաորովայնահատման վիրահատության ընթացքում թարմ սառեցված պլազմայի փոխներարկումը /ները/, որը կատարվել է ցուցումներով` կապված մինչվիրահատական և վիրահատությունների ընթացքում առաջացած արյունահոսություններից մոտ 1850 մլ քանակությամբ արյան ընդհանուր կորուստը կոմպենսացնելու և հիվանդի ընդհանուր վիճակի հետ:
Անդրադառնալով Դատարանի կողմից արված վերը նշված եզրահանգումներին, որոնք հիմնված են հատկապես հանձնաժողովային դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 184/ հձ եզրակացության վրա, հարկ եմ համարում վկայակոչել հիշյալ եզրակացության հետևությունները, մասնավորապես`
(…)
Տ. Գասպարյանի մահվան պատճառն է հանդիսացել բուժմանը չենթարկվող թոթերի այտուցը, թոքերի սուր ռեսպիրատոր դիստրես համախտանիշից վերջինի զարգացման ամենահավանական պատճառն է հանդիսացել կրկնաորովայնահատման վիրահատության ընթացքում թարմ սառեցված պլազմայի փոխներարկումը (ները), որը կատարվել է ցուցումներով` կապված մինչվիրահատական և վիրահատությունների ընթացքում առաջացած արյունահոսություններից մոտ 1850մլ քանակությամբ արյան ընդհանուր կորուստը կոմպենսացնելու և հիվանդի ընդհանուր վիճակի հետ, նշված եզրահանգման մասին են վկայել դիակի դատաբժշկական փորձաքննության և հիվանդության պատմության նկարագրի տվյալները, ինչպես և անեսթեզիոլոգիական քարտի ու բուժանձնակազմի կողմից տրված ցուցմունքները: Այստեղ հարկ է նշել, որ Տ. Գասպարյանի կրկնաորովայնահատումն իրականացվել է հիվանդի վիճակի վատացման կապակցությամբ` հետվիրահատական բարդության` հետապնևրոտիկ հեմատոմայի առաջացման պատճառով, որը զարգացել էր Կեսարյան հատումից հետո ընկած ժամանակահատվածում: Հեմատոմայի առավել վաղ չհայտնաբերմանը և արյան կորստի չախտորոշմանը նպաստել են հիվանդի վաղաժամ տեղափոխումն ինտենսիվ թերապիայի բլոկից մանկաբարձական ստացիոնարի հիվանդասենյակ, և ծննդկանի հետվիրահատական վիճակի ցածր մոնիտորինգի մակարդակը. Այսպիսով, արյան կորստի դեֆիցիտի լրացման նպատակով արյան բաղադրիչների փոխներարկման անհրաժեշտությունը պայմանավորված է եղել ոչ միայն հեմատոմայի առաջացումով, այլ նաև Կեսարյան հատման և կրկնաորովայնահատման ժամանակ կորցրած արյան քանակով ու հիվանդի ընդհանուր վիճակով: Վերոգրյալի կապակցությամբ հանձնաժողովը հարկ է համարել նշելու, որ հաշվի առնելով բժշկական փաստաթղթերի և քրեական գործի տվյալները, եթե Տ. Գասպարյանի մոտ առաջացած ինքնազգացողության վատացման գանգատների կապակցությամբ ժամանակին ձեռք առնվեին որակյալ ախտորոշիչ կարևորություն ունեցող հետազոտություններ նեղ մասնագետների կողմից (որովայնի օրգանների սոնոգրաֆիա, դինամիկ կլինիկո-լաբորատոր ուսումնասիրություններ, արյան ընդհանուր անալիզ, արյան կոագուլոգրամմա և այլն, ինչպես նաև հեմոդինամիկայի կարդիոմոնիտորինգային հսկողություն), ապա բարդությունը, որը դրսևորվել է ենթաապոնևրոտիկ արյունահավաքի առաջացումով, ամենայն հավանականությամբ հնարավոր կլիներ ավելի շուտ հայտնաբերել և իրականացնել վիրահատական միջամտություն` դադարեցնելով արյունահոսությունը, ձեռնպահ մնալով նաև պլազմայի ներարկումից և այդպիսով մահվան ելքի հավանականությունը կհասցվեր նվազագույնի:
(...)
Տ.Գասպարյանի մոտ որովայնի առաջային պատի ենթաապոնևրոտիկ հեմատոմայի առաջացման ժամանակը ստույգ որոշել հնարավոր չէ, սակայն նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ 26.07.2016թ. ժամը 21.00-ին կատարված որովայնի օրգանների ուլտրաձայնային հետազոտությամբ չի հայտնաբերվել նշված պաթոլոգիան (ինչը կարող էր պայմանավորված լինել նաև սոնոգրաֆիա կատարողի նեղ մասնագետ չլինելու հանգամանքով), կարելի է եզրակացնել, որ հեմատոման զարգացել է նշված ժամանակից հետո մինչ 27.07.2016թ. ժամը 01.00-ի սահմանները, երբ ուլտրաձայնային հետազոտությամբ հայտնաբերվել է և ախտորոշվել հեմատոման:
(...)»:
Վերոգրյալ ապացույցի հաշվառմամբ կարելի է փաստել, որ Դատարանը համակողմանի և լիարժեք վերլուծության չի ենթարկել, դրանով իսկ ճիշտ չի գնահատել տվյալ հանցակազմի համար առանցքային նշանակություն ունեցող ապացույց հանդիսացող հանձնաժողովային դատաբժշկական փորձաքննության եզրակացությունը, արդյունքում՝ յուրովի է մեկնաբանել դրանում նշված հանգամանքները և եկել անհիմն հետևության, որ տուժող Տ.Գասպարյանի մահվան անմիջական պատճառ չի հանդիսացել որովայնի առաջնային պատի ենթաապոնևրոտիկ հեմատոմայի առաջացումը, այլ այդպիսին է համարել բուժմանը չենթարկվող թոքերի այտուցը:
Մինչդեռ, նկատի ունենալով, որ տուժողի մոտ առաջացած բարդությունները պայմանավորված են եղել մեկը մյուսով, հիշյալ փորձաքննության եզրակացությամբ նշված հանգամանքները մանրամասն և փոխկապակցված վերլուծության ենթարկելու ու գնահատելու արդյունքում կարելի է փաստել, որ թոքերի չենթարկվող այտուցի ամենահավանական պատճառը հանդիսացել է կրկնաորովայնահատման արդյունքում առաջացած արյունահոսություններից տուժողի մոտ արյան կորուստը լրացնելու համար թարմ սառեցված պլազմայի փոխներարկումը, իսկ կրկնաորովայնահատումն իրականացվել է հետաապոնևրոտիկ հեմատոմայի առաջացման պատճառով, ինչն էլ առավել վաղ չի հայտնաբերվել ծննդկանի հետվիրահատական վիճակի ցածր մոտնիտորինգի և նրան ինտենսիվ թերապիայի բլոկից մանկաբարձական ստացիոնարի հիվանդասենյակ վաղաժամ տեղափոխելու պատճառով:
Այլ կերպ ասած` տուժող Տ.Գասպարյանը վիրահատությունից հետո ինտենսիվ թերապիայի բլոկից մանկաբարձական ստացիոնարի հիվանդասենյակ է տեղափոխվել վաղաժամ և առանց հետվիրահատական վիճակի բավարար մոնիտորինգի, արդյունքում առաջացել և զարգացել է հեմատոման /անկախ դրա ստույգ ժամանակը պարզելուց, քանի որ փորձաքննության եզրակացությամբ նշվել է որոշակի կոնկրետ ժամանակահատված, որի ընթացքում զարգացել է հեմատոման, իսկ այդ ժամանակահատվածում ծննդկան Տ.Գասպարյանը գտնվել է բժշկական օգնություն և սպասարկում իրականացնող անձանց հսկողության տակ/, որի պատճառով իրականացվել է կրկնաորովայնահատում, դրա արդյունքում տեղի է ունեցել արյունահոսություն, իսկ արյան կորուստը լրացնելու համար կատարվել է թարմ սառեցված պլազմայի փոխներարկումը, ինչն էլ բերել է չենթարկվող թոքերի այտուցի՝ դառնալով Տ.Գասպարյանի մահվան պատճառ, այսինքն՝ անհերքելի փաստ, որ նշված բոլոր բարդությունները միմյանց հետ կապված են եղել, մեկի առաջացմամբ պայմանավորված զարգացել է մյուս բարդությունը /տվյալ դեպքում գործ ունենք մարդու օրգանիզմի հետ, դրանում առաջացող և զարգացող գործընթացների/ և եզրակացությամբ նշվել են բժշկական օգնություն և սպասարկում իրականացնող անձանց, տվյալ դեպքում՝ Լիանա Դաղբաշյանի և Կարեն Բաղդասարյանի կողմից թույլ տրված սխալները, ինչն էլ վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից արդարացիորեն գնահատվել է` որպես վերջինների կողմից մասնագիտական պարտականությունները ոչ պատշաճ կատարել՝ դրանց նկատմամբ անփույթ կամ անբարեխիղճ վերաբերմունքի հետևանքով:
Ամփոփելով վերոգրյալը` կարելի է փաստել, որ քրեական գործով ձեռք բերված փաստական տվյալներով հիմնավորվել է պատճառահետևանքային կապը Լ.Դաղբաշյանի և Կ.Բաղդասարյանի արարքների և առաջացած հանրորեն վտանգավոր հետևանքի, տվալ դեպքում` Տ. Գասպարյանի մահվան միջև, ուստի Դատարանի հետևություններն առ այն, որ չի հիմնավորվել այդպիսի պատճառահետևանքային կապը, հիմնավորված չէ:
Նկատի ունենալով վերը շարադրվածը՝ գտնում եմ, որ անհրաժեշտ է Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության դատարանի` 2020 թվականի սեպտեմբերի 16-ի դատավճիռը բեկանել ու փոփոխել, ամբաստանյալներ Լիանա Դաղբաշյանին և Կարեն Բաղդասարյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և նշանակել արդարացի պատիժ:(…)»:
Ելնելով վերոգրյալից Բողոքաբերը խնդրել է՝ Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության դատարանի` թիվ ԵԱՔԴ/0109/01/17 գործով 2020 թվականի սեպտեմբերի 16-ի դատավճիռը բեկանել և փոփոխել, ամբաստանյալ Լիանա Դաղբաշյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և դատապարտել ազատազրկման 4 տարի ժամկետով:
Միաժամանակ, «էրեբունի-Երևանի հիմնադրման 2800-ամյակի և Հայաստանի առաջին հանրապետության անկախության հռչակման 100-ամյակի կապակցությամբ քրեական գործերով համաներում հայտարարելու մասին» 2018 թվականի նոյեմբերի 1-ին ընդունված օրենքի կիրառմամբ ազատել պատիժը կրելուց:
Ամբաստանյալ Կարեն Բաղդասարյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և դատապարտել ազատազրկման 4 տարի ժամկետով:
Միաժամանակ, «էրեբունի-Երևանի հիմնադրման 2800-ամյակի և Հայաստանի առաջին հանրապետության անկախության հռչակման 100-ամյակի կապակցությամբ քրեական գործերով համաներում հայտարարելու մասին» 2018 թվականի նոյեմբերի 1-ին ընդունված օրենքի կիրառմամբ ազատել պատիժը կրելուց:

6. Դատական նիստում կողմերի արտահայտած դիրքորշումները

Դատախազ Հ. Խաչատրյանը պնդեց վերաքննիչ բողոքն ամբողջությամբ և խնդրեց այն բավարարել:
Պաշտպաններ Հ. Բաբայանը և Հ. Սարգսյանն առարկեցին ներկայացված վերաքննիչ բողոքի դեմ և խնդրեցին Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը թողնել օրինական ուժի մեջ:
Ամբաստանյալներ Լ. Դաղբաշյանը և Կ. Բաղդասարյանը միացան իրենց պաշտպանների հիմնավորումներին:

7. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը

7.1 ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 381-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` «Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը ներկայացվում են բացառապես վերաքննիչ բողոքում, և դրանք չեն կարող փոփոխվել և լրացվել գործի դատական քննության ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցագործության համար կասկածվողը կամ մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով` դատարանի` օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով:
2. Կասկածյալը կամ մեղադրյալը պարտավոր չէ ապացուցել իր անմեղությունը: Նրանց անմեղության ապացուցման պարտականությունը չի կարող դրվել պաշտպանության կողմի վրա: Մեղադրանքի ապացուցման և կասկածյալին կամ մեղադրյալին ի պաշտպանություն բերված փաստարկների հերքման պարտականությունը կրում է մեղադրանքի կողմը:
3. Հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ:
4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր կասկածները, որոնք չեն կարող փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի կամ կասկածյալի: (...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1.Դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը ապացույցները գնահատում են իրենց ներքին համոզմամբ:
2. Քրեական դատավարությունում ոչ մի ապացույց նախապես հաստատված ապացույցի ուժ չունի: Դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը չպետք է կանխակալ մոտեցում ցուցաբերեն ապացույցներին, չպետք է դրանց որոշ մասին մյուսների նկատմամբ առավել կամ նվազ նշանակություն տան` մինչև դրանց հետազոտումը պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 126-րդ հոդվածի համաձայն` «Գործով հավաքված ապացույցները ենթակա են բազմակողմանի և օբյեկտիվ ստուգման` ձեռք բերված ապացույցի վերլուծության, այն այլ ապացույցների հետ համադրելու, նոր ապացույցներ հավաքելու, ապացույցների ձեռքբերման աղբյուրներն ստուգելու միջոցով»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման` վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից։
2. Հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված իրենց ներքին համոզմամբ»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի համաձայն`
«1. Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը`
1) ապացուցված է արդյոք արարքը, որի կատարման մեջ մեղադրվում է ամբաստանյալը.
2) այդ արարքը համապատասխանում է արդյոք քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի նորմերի հատկանիշներին.
3) ապացուցված է արդյոք ամբաստանյալի կողմից այդ արարքը կատարելը.
4) ապացուցված է արդյոք ամբաստանյալի մեղավորությունը տվյալ հանցանքը կատարելու մեջ և, եթե այո, ապա քրեական օրենսգրքի որ հոդվածով, մասով, կետով է նախատեսված այն. (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 365-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Մեղադրական դատավճիռը չի կարող հիմնված լինել ենթադրությունների վրա և կայացվում է միայն այն դեպքում, երբ հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունն ապացուցված է դատական քննության ընթացքում: Հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունը կարող է համարվել ապացուցված, եթե դատարանը, ղեկավարվելով անմեղության կանխավարկածով, հիմնվելով պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դատական քննության ընթացքում գործի հանգամանքների հետազոտման արդյունքների վրա, դատաքննության ժամանակ հետազոտված հավաստի ապացույցների հիման վրա, ամբաստանյալի մեղավորության մասին չփարատվող բոլոր կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով, սույն օրենսգրքի 360 հոդվածի առաջին մասի 1-4-րդ կետերում նշված հարցերին տալիս է հաստատող պատասխաններ»։
Մեջբերված նորմերը վերլուծության ենթարկելիս ՀՀ վճռաբեկ դատարանը մշտապես ընդգծել է, որ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա, ինչը՝ որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն մի կողմից պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ։ Ընդ որում, թեև ապացույցները գնահատվում են ներքին համոզմունքի հիման վրա, այնուամենայնիվ, այն չի կարող կամայական լինել և պետք է բխի գործի հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննությունից։ Այլ կերպ՝ յուրաքանչյուր գործով ապացուցման ենթակա հանգամանքները հաստատելիս (հանցագործության դեպքը և հանգամանքները, կասկածյալի և մեղադրյալի առնչությունը դեպքին, անձի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված արարքը կատարելու մեջ և այլն) դատարանը կրում է առկա ապացույցները բարեխիղճ գնահատման ենթարկելու պարտականություն, ինչն էլ իր հերթին պետք է արտահայտվի պատճառաբանված եզրահանգումների տեսքով (տե՛ս, mutatis mutandis, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի գործով 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 և Հմայակ Դավթյանի գործով 2013 թվականի մայիսի 8-ի թիվ ՇԴ/0126/01/12 որոշումները)։
Հանցանք կատարելու մեջ անձի մեղավորությունը հաստատելիս ապացույցների բավարարությունը որոշելու հարցին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ գործով իր 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշմամբ: Մասնավորապես` իրացնելով օրենքի միատեսակ կիրառությունն ապահովելու իր սահմանադրական գործառույթը` ՀՀ վճռաբեկ դատարանը հիշատակված դատական ակտում նախադեպային նշանակության իրավական դիրքորոշումներ է արտահայտել առ այն, որ. «(...) Գործի լուծման համար բավարար ապացույցներ ասելով` պետք է հասկանալ թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն, որը, հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը, անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն անձի մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա կայացնել հիմնավորված և պատճառաբանված որոշում:
(...)[Ք]րեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշը: Ընդ որում, «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշ ասելով, պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը: Վերոգրյալը չի նշանակում, որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կարող առաջացնել որևէ կասկած, սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր): Այլ խոսքով` մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած (...)» (տե՛ս Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշումը):
Նույն որոշման մեջ անդրադառնալով ապացույցի արժանահավատության հարցին` ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արտահայտել այն մասին, որ. «Ապացույցի արժանահավատության հատկանիշը նույնպես վերաբերում է ապացույցի բովանդակային գնահատմանը: Արժանահավատ է այն ապացույցը, որի ճշմարտացիությունը կասկած չի հարուցում: Ապացույցն արժանահավատության տեսանկյունից գնահատելիս դատարանը պետք է հիմք ընդունի հետևյալ հանգամանքները.
ա) ապացույցի աղբյուրի հատկանիշները (օրինակ` փորձագետի ձեռնհասությունը, ցուցմունք տվող անձի շահագրգռվածությունը, որոշ դեպքերում հոգեբանական և ֆիզիոլոգիական հատկանիշները, վիճակը, ինչպես նաև անձին վերաբերող այլ հատկանիշներ, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ այդ անձի կողմից գործի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներն ընկալելու, մտապահելու, վերարտադրելու գործընթացի վրա),
բ) ապացույցի ձևավորման հանգամանքները (օրինակ` վկայի կողմից կոնկրետ հանգամանքն ընկալելու պայմանները, պաշտպանի, ներկայացուցչի ներկայությունը և այլն),
գ) ապացուցողական տեղեկությունը ձեռք բերելու միջոցը,
դ) ապացույցի բովանդակությունը կազմող տեղեկությունը հաստատող կամ հերքող հանգամանքների առկայությունը,
ե) նույն տեղեկության ստացումն այլ աղբյուրից:
Յուրաքանչյուր ապացույց արժանահավատության տեսանկյունից պետք է գնահատվի ապացույցների համակցության մեջ` բազմակողմանի և մանրամասն գնահատելով փաստական տվյալների ստացման աղբյուրները և ապացույցի ձևավորման ամբողջ ընթացքը: Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ վերջնական որոշում կարող է կայացվել դրա բովանդակությունն այլ աղբյուրներից ստացված տեղեկությունների հետ համադրելու արդյունքում: Որոշակի փաստի վերաբերյալ այս կամ այն աղբյուրից ստացված տեղեկությունների արժանահավատությունը գնահատելու համար անհրաժեշտ է վերլուծել ստացված տեղեկությունների բովանդակությունը, համադրել դրանք այլ ապացույցների հետ, պարզել դրանց համապատասխանությունը կամ հակասությունը, հակասության դեպքում` դրա պատճառները:
Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ դատարանի եզրահանգումները պետք է հիմնվեն գործում առկա փաստական տվյալների վրա» (տես Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2014թ. հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշումը):
Մ.Հակոբյանի գործով անդրադառնալով անձի մեղավորության հաստատման համար հաղթահարման ենթակա անհրաժեշտ չափանիշներից մեկին` անմեղության կանխավարկածին, ՀՀ վճռաբեկ դատարանը շեշտել է, որ. «[Ա]պացույցների կամայական գնահատման արգելքը դատարաններին պարտավորեցնում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածում թվարկված` ապացուցման ենթակա հանգամանքների, այդ թվում` կոնկրետ հանցանքի հատկանիշների և այդ հանցանքի մեջ անձի մեղավորության վերաբերյալ իր հետևությունները հիմնավորել վերաբերելի, փոխկապակցված, հավաստի ապացույցներով և ոչ թե ենթադրություններով: Այլ խոսքով` հանցանքի մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր անձի վերաբերյալ` ապացուցման ենթակա յուրաքանչյուր հանգամանքի կապակցությամբ դատարանի հետևությունը պետք է հիմնված լինի ոչ թե գնահատողական դատողությունների, կանխատեսումների կամ կարծիքների, այլ կոնկրետ գործով օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված փաստական տվյալների վրա: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղսագրվող հանցագործության և դրա հատկանիշների ապացուցման բեռը կրում է մեղադրանքի կողմը, իսկ չփարատված կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի: Դրանից հետևում է, որ մեղադրանքի կողմը կրում է անձի մեղքը հաստատելու համար բավարար ապացույցներ ներկայացնելու պարտականությունը (…)» (տես Մարգար Հակոբյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2013թ. մայիսի 8-ի թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 որոշումը):
Ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս չափանիշին` ներքին համոզմունքին, ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի գործով և դիրքորոշում ձևավորել այն մասին, որ «Ներքին համոզմունքը, որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով, այն, մի կողմից, պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից, անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ: (…)» (տե՛ս Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2010թ. փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշումը):
Իսկ անդրադառնալով ապացույցների բավարարությունը որոշելու չափանիշներից մյուսին՝ դատավարական որոշումների հիմնավորվածությանը և պատճառաբանվածությանը՝ Վճռաբեկ դատարանն իր նախադեպային իրավունքում մշտապես ընդգծել է, որ դատական ակտի պատճառաբանվածությունը կոչված է պարզաբանելու, թե ինչու է դատարանը եկել այս կամ այն հետևության, որ իրավանորմերով է ղեկավարվել նման որոշում կայացնելիս և միևնույն ժամանակ հնարավորություն է ստեղծում վերադաս դատարանի կողմից դատական ակտի օրինականության և հիմնավորվածության ստուգման համար: Ընդ որում, հաշվի առնելով արդարադատության իրականացման ընթացքում կայացված դատական ակտերի իրավական նշանակությունը` Վճռաբեկ դատարանը փաստել է, որ քրեական դատավարության ցանկացած փուլում դատարանի կողմից չհիմնավորված, չպատճառաբանված (կամ ոչ պատշաճ պատճառաբանված) որոշումների կայացումն անընդունելի է (տե՛ս Ֆ.Գալստյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2010 թվականի մարտի 26-ի թիվ ԵԿԴ/0058/11/09 որոշման 18-19-րդ կետերը, Գ.Խնուսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2013 թվականի հոկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԷԴ/0030/01/12 որոշման 14-րդ կետը)։
Ընդհանրացնելով մեջբերված որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները` Վճռաբեկ դատարանը փաստել է, որ հանցագործության համար դատապարտումը չի կարող պայմանավորված լինել անձի հավանական մեղավորության վերաբերյալ հետևություններով կամ ենթադրություններով, այլ պետք է բխի նրա կողմից տվյալ արարքը կատարելու հարցում դատարանի համոզմունքից։ Միաժամանակ դատարանի համոզմունքը չի կարող կամայական և սուբյեկտիվ լինել. այն պետք է ձևավորվի պատշաճ ընթացակարգի շրջանակներում ապացույցների բազմակողմանի, լրիվ, օբյեկտիվ հետազոտման և գնահատման արդյունքում (տե՛ս Ն.Ափոյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2015 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԱՔԴ/0009/01/13 որոշման 24-րդ կետը):
8. Մեջբերված իրավական նորմերի և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումների լույսի ներքո Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում անդրադառնալ վերաքննիչ բողոքում ամբաստանյալներին մեղսագրվող արարքում վերջինների մեղավորության վերաբերյալ արված պատճառաբանություններին: [Տե՛ս սույն որոշման 5.1-րդ կետը]
8.1. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Քրեական պատասխանատվության միակ հիմքը հանցանք, այսինքն՝ այնպիսի արարք կատարելն է, որն իր մեջ պարունակում է քրեական օրենքով նախատեսված հանցակազմի բոլոր հատկանիշները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130 -րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Բժշկական օգնություն և սպասարկում իրականացնողների կողմից մասնագիտական պարտականությունները չկատարելը կամ ոչ պատշաճ կատարելը` դրանց նկատմամբ անփույթ կամ անբարեխիղճ վերաբերմունքի հետևանքով, եթե բուժվող հիվանդի առողջությանն անզգուշությամբ պատճառվել է ծանր կամ միջին ծանրության վնաս`
(...)
2. Նույն արարքը, որն անզգուշությամբ առաջացրել է բուժվող հիվանդի մահ կամ մարդու իմունային անբավարարության վարակի հարուցիչով վարակում`
պատժվում է ազատազրկմամբ` երկուսից վեց տարի ժամկետով` որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով` առավելագույնը երեք տարի ժամկետով կամ առանց դրա:»
9. Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ սույն գործի շրջանակներում գնահատման է ենթակա ամբաստանյալների արարքում բժշկական օգնություն և սպասարկում իրականացնողների կողմից մասնագիտական պարտականությունները չկատարելը կամ ոչ պատշաճ կատարելը` դրանց նկատմամբ անփույթ կամ անբարեխիղճ վերաբերմունքի հետևանքով, ինչն անզգուշությամբ առաջացրել է բուժվող հիվանդի մահ, հանցակազմի առկայության հարցը, հաշվի առնելով այն, որ վերաքննիչ բողոքում վիճարկվում է ամբաստանյալների կողմից ենթադրյալ մասնագիտական պարտականությունները չկատարելը կամ ոչ պատշաճ կատարելը` դրանց նկատմամբ անփույթ կամ անբարեխիղճ վերաբերմունքի հետևանքով, ինչն անզգուշությամբ հանգեցրել է բուժվող հիվանդի մահվան: Մասնավորապես այն, որ ամբաստանյալների գործողություններում առկա է վերոնշյալ հանցագործության հանցակազմը: [Տես սույն որոշման 5.1 կետը]
Վերը նշված իրավական դրույթների և տեսական վերլուծության համատեքստում վերլուծելով և գնահատելով սույն գործի փաստական հանգամանքները` Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ սույն գործով ձեռք բերված ապացույցներն իրենց համակցությամբ բավարար չեն ամբաստանյալներ Լիանա Դաղբաշյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և Կարեն Բաղդասարյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդվածի 2-րդ մասով մեղսագրված արարքում վերջինների մեղավորությունը հիմնավորված համարելու համար։
Վերաքննիչ դատարանի նման եզրահանգումը բխում է հետևյալից.
10. Վերաքննիչ դատարանը նախ հարկ է համարում քննարկման առարկա դարձնել հետևյալ իրավական հարցը.
- Իրավաչափ են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված արարքը կատարելու մեջ ամբաստանյալներ Լիանա Դաղբաշյանի և Կարեն Բաղդասարյանի անմեղությունը հաստատված համարելու մասին Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները.
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հանցակազի առկայությունը հաստատված համարելու համար անհրաժեշտ է ապացույցների այնպիսի համակցություն, որոնք բավարար կլինեն արձանագրելու, որ Լ. Դաղբաշյանը և Կ. Բաղդասարյանն իրենց մասնագիտական պարտականությունները չեն կատարել կամ ոչ պատշաճ են կատարել` դրանց նկատմամբ անփույթ կամ անբարեխիղճ վերաբերմունքի հետևանքով:
10.1 Անդրադառնալով Լիանա Դաղբաշյանին առաջադրված մեղադրանքի բովանդակությանը և հիմնավորվածությանը՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
Համաձայն մեղադրական եզրակացության՝ Լիանա Դաղբաշյանը որպես բուժող բժիշկ իր մասնագիտական պարտականությունները կատարել է ոչ պատշաճ` ինտենսիվ թերապիայի բլոկ տեղափոխված ծննդկանի հետվիրահատական վիճակի մոնիտորինգը կազմակերպել է ցածր մակարդակի և վիրահատությունից հետո վաղաժամ է կազմակերպել հիվանդի տեղափոխումը մանկաբարձական ստացիոնար հիվանդասենյակ, ինչի հետևանքով հնարավոր չի եղել առավել վաղ ախտորոշել վերստամոքսային ներքին զարկերակից արյան կորուստը և հեմատոմայի առաջացումը:
Գործի նյութերում առկա անեսթեզիոլոգ Ա.Գրիգորյանի և մանկաբարձ-գինեկոլոգ Լ. Դաղբաշյանի կողմից հաստատված, ծննդաբերության 510 պատմագրի ուսումնասիրությունից երևում է, որ 2016 թվականի հուլիսի 26-ին, ժամը 12:45-ին, այնպես էլ 2016 թվականի հուլիսի 26-ին, ժամը 13:45-ին և 2016 թվականի հուլիսի 26-ին, ժամը 16:00-ին՝ հաստատված անեսթեզիոլոգ Ա.Գրիգորյանի և մանկաբարձ-գինեկոլոգ Լ. Դաղբաշյանի կողմից, ծննդկան Տաթևիկ Գասպարյանի ընդհանուր վիճակը համապատասխանում է կրած վիրահատության ծանրությանը և ծավալին, բավարար է, գիտակցությունը պարզ, ակտիվ է, (…):
Ծննդկան Տաթևիկ Գասպարյանը բավարար վիճակում տեղափոխված է հետծննդյան բաժանմունք, ինչն ըստ պատմագրի հաստատված է, ինչպես անեսթեզիոլոգ Ա. Գրիգորյանի, այնպես էլ մանկաբարձ-գինեկոլոգ Լ. Դաղբաշյանի կողմից:
Փորձագետներ Գ.Օկոևի, ամբաստանյալ Լ.Դաղբաշյանի ցուցմունքների, փորձագետի 184հ/մ եզրակացության համադրված վերլուծությունը թույլ է տալիս արձանագրել, որ վիրահատված ծննդկանների տեղափոխումը ինտենսիվ թերապիայի վիրահատական բլոկի հիվանդասենյակից ընդհանուր պրոֆիլի մանկաբարձական ստացիոնար հիվանդասենյակ պայմանավորված է ծննդկանի՝ վիրահատությունից հետո ունեցած առողջական վիճակով, ցուցանիշներով, գործի ըստ էության քննության ընթացքում չեն ներկայացվել այնպիսի փաստական տվյալներ, որոնք կհիմնավորեին, որ օրենքով սահմանված պարտադիր կարգով գոյություն ունի հստակ սահմանված ժամ, թե երբ կարելի է կատարել ծննդկանների տեղափոխումը ինտենսիվ թերապիայի վիրահատական բլոկի հիվանդասենյակից ընդհանուր պրոֆիլի մանկաբարձական ստացիոնար հիվանդասենյակ:
Տաթևիկ Գասպարյանը 2016 թվականի հուլիսի 26-ին, ժամը 16:00-ին վիրահատությունից 3 ժամ 20 րոպե անց անեսթեզիոլոգ Ա.Գրիգորյանի և մանկաբարձ-գինեկոլոգ Լ.Մ.Դաղբաշյանի համատեղ որոշմամբ տեղափոխվել է հիվանդասենյակ, որի համար տվյալ պահին հակացուցումներ չեն եղել, ծննդկանի վիճակը գնահատվել է բավարար, որպիսի պայմաններում, հաշվի առնելով այն հանգամանքները, որ վիրահատված ծննդկանների ինտենսիվ թերապիայի վիրահատական բլոկի հիվանդասենյակից ընդհանուր պրոֆիլի մանկաբարձական ստացիոնար հիվանդասենյակ տեղափոխելու համար հստակ ժամ որևէ նորմատիվ-իրավական ակտով սահմանված չէ, որպես հետևություն իրավաչափ չեն Լ. Դաղբաշյանի կողմից Տ. Գրիգորյանին վաղաժամ հիվանդասենյակ իջեցնելու մասին պնդումները, իսկ սույն պարագայում բժիշկներն առաջնորդվել են ըստ ընդունված կարգի՝ այսինքն ըստ ծննդկանի ընդհանուր հետվիրահատական վիճակի, ուստի Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ գործի քննության ընթացքում ձեռք չեն բերվել այնպիսի ապացույցներ, որոնք թույլ կտային Վերաքննիչ դատարանին գալու եզրահանգման առ այն, որ Լ. Դաղբաշյանի գործողություններում առկա է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հանցակազմը:
10.2. Անդրադառնալով Կարեն Բաղդասարյանին առաջադրված մեղադրանքի բովանդակությանը և հիմնավորվածությանը՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
Համաձայն մեղադրական եզրակացության՝ Կարեն Բաղդասարյանը մասնագիտական պարտականությունները կատարել է ոչ պատշաճ` ժամանակին չի ձեռնարկել որակյալ ախտորոշիչ կարևորություն ունեցող հետազոտություններ նեղ մասնագետների կողմից` որովայնի օրգանների սոնոգրաֆիա, դինամիկ կլինիկո-լաբորատոր ուսումնասիրություններ` արյան ընդհանուր անալիզ, արյան կոագուլոգրամմա և այլն, ինչպես նաև հեմոդինամիկայի կարդիոմոնիտորինգային հսկողություն, ինչպես նաև լինելով ոչ նեղ մասնագետ, ժամը 21:00-ին շարժական սարքով կատարելով որովայնի օրգանների ուլտրաձայնային հետազոտություն` անհիմն եզրահանգել է, որ կեսարյան վիրահատությունից հետո բարդություններ` մասնավորապես ենթաապոնևրոտիկ արյունահավաք չի հայտնաբերվել և Տ.Գասպարյանի առողջական վիճակը բավարար է, մինչդեռ նեղ մասնագետի կողմից 27.07.2016 թվականին` ժամը 01:30-ին, կատարված որովայնի օրգանների ուլտրաձայնային հետազոտությամբ հայտնաբերվել է ենթաապոնևրոտիկ տարածության արյունահավաք:
Հանձնաժողովային դատաբժշկական փորձաքննության 184/հձ եզրակացության համաձայն՝ Տ.Գասպարյանի մոտ որովայնի առաջային պատի ենթաապոնևրոտիկ հեմատոմայի առաջացման ժամանակն ստույգ որոշել հնարավոր չէ, սակայն նկատի ունենալով, այն հանգամանքը, որ 26.07.2016թ. ժամը 21:00-ին կատարած որովայնի օրգանների ուլտրաձայնային հետազոտությամբ չի հայտնաբերվել նշված պաթոլոգիան (ինչը կարող էր պայմանավորված լինել նաև սոնոգրաֆիա կատարողի նեղ մասնագետ չլինելու հանգամանքով), կարելի է եզրակացնել, որ հեմատոման զարգացել է նշված ժամանակից հետո մինչ 27.07.2016թ. ժամը 01:00-ի սահմանները, երբ ուլտրաձայնային հետազոտությամբ հայտնաբերվել է և ախտորոշվել է հեմատոման:
Վերոնշյալ եզրակացությունից ակնհայտ է, որ Տ.Գասպարյանի մոտ որովայնի առաջային պատի ենթաապոնևրոտիկ հեմատոմայի առաջացման ժամանակն ստույգ որոշել հնարավոր չէ, փորձագիտական եզրակացությամբ սահմանված ժամանակահատվածը՝ 26.07.2016թ. ժամը 21:00-ից մինչև 27.07.2016թ. ժամը 01:00-ի սահմանները, հիմնվում է կատարված ուլտրաձայնային հետազոտությունների արդյունքների վրա, համաձայն որոնց ժամը 21:00-ին Կ. Բաղդասարյանի կողմից այդ հեմատոման չի հայտնաբերվել, իսկ ժամը 01:00-ի սահմաններում կատարված հետազոտության ժամանակ հայտնաբերվել է: Ինչ վերաբերում է Կ. Բաղդասարյանի սոնոգրաֆիա կատարողի նեղ մասնագետ չլինելու հանգամանքին, ապա եզրակացության համաձայն՝ նշված փաստը որպես հեմատոմայի վաղ հայտնաբերման արգելք, նշվել է որպես հնարավոր, ոչ միանշանակ, այսինքն հաստատապես պնդել, որ հեմատոման առկա է եղել ժամը 21:00-ին Կ. Բաղդասարյանի կողմից կատարված հետազոտության ժամանակ՝ հնարավոր չէ: Ավելին՝ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում շեշտել այն փաստը, որ ըստ էության փորձաքննությունը հենվել է հենց Կ. Բաղդասարյանի կատարած սոնոգրաֆիայի արդյունքի վրա և հեմատոմայի հնարավոր առաջացման սկիզբը նշել ժամը 21:00-ից:
Ինչ վերաբերում է Կ. Բաղդասարյանի նեղ մասնագետ չլինելու հանգամանքին, ապա Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալի՝ 2002 թվականի սեպտեմբերի 09-ից մինչև դեկտեմբերի 25-ը Ռուսաստանի Դաշնության նախարարությանն առընթեր Բժշկական բիոլոգիական և ծայրահեղ խնդիրների Դաշնային դեպարտամենտի Մասնագիտական վերապատրաստման Ինստիտուտում ուլտրաձայնային ախտորոշում անվանումով վերապատրաստում անցնելու և պետական քննական հանձնաժողովի 2002 թվականի դեկտեմբերի 19-ի որոշմամբ Կ.Բաղդասարյանին մասնագիտական գործունեություն իրականացնելու իրավունք տրված լինելը բավարար է գալու եզրահանգման առ այն, որ Կ. Բաղդասարյանը իրավասու է եղել իրականացնելու մասնագիտական գործունեություն՝ ուլտրաձայնային հետազոտություններ:
Վերոգրյալի հիման վրա Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ հնարավոր չէ հստակ արձանագրել Տ. Գասպարյանի մոտ որովայնի առաջային պատի ենթաապոնևրոտիկ հեմատոմայի առաջացման ժամանակը, ուստի անհիմն է նաև Կ. Բաղդասարյանին առաջադրված մեղադրանքն առ այն, որ վերջինը դրսևորել է անփույթ և անբարեխիղճ վերաբերմունք և 21:00-ին կատարած ուլտրաձայնային հետազոտության արդյունքում հեմատոմա չհայտնաբերելիս եկել է անհիմն եզրահանգման:
Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում փաստել, որ հանձնաժողովային դատաբժշկական փորձաքննության 184/հձ եզրակացության համաձայն՝ Տաթևիկ Գասպարյանի մահվան պատճառն է հանդիսացել բուժմանը չենթարկվող թոքերի այտուցը, թոքերի սուր ռեսպիրատոր դիստրես համախտանիշից վերջինիս զարգացման ամենահավանական պատճառն է հանդիսացել կրկնաորովայնահատման վիրահատության ընթացքում թարմ սառեցված պլազմայի փոխներարկումը (ները):
Վերոնշյալից պարզ է դառնում, որ մահվան հիմնական պատճառը Տ.Գասպարյանի մոտ որովայնի առաջային պատի ենթաապոնևրոտիկ հեմատոման չէ, այլ կրկնաորովայնահատման վիրահատության ընթացքում թարմ սառեցված պլազմայի փոխներարկման(ների) արդյունքում Տ. Գասպարյանի մոտ առաջացած բուժմանը չենթարկվող թոքերի այտուցը: Համաձայն փորձագետներ Գ.Օկոևի, Գ. Հարությունյանի և Տ.Սուլթանյանի եզրակացության պարզաբանման շուրջ հարցաքննության ընթացքում տրված բացատրությունների՝ կրկնաորովայնահատման վիրահատության ընթացքում թարմ սառեցված պլազմայի փոխներարկումը (ները) կատարվել է ցուցումներով՝ կապված մինչվիրահատական և վիրահատությունների ընթացքում առաջացած արյունահոսություններից մոտ 1850մլ քանակությամբ արյան ընդհանուր կորուստը կոմպենսացնելու և հիվանդի ընդհանուր վիճակի հետ:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ հանձնաժողովային դատաբժշկական փորձաքննության 184/հձ եզրակացության համաձայն՝ կրկնաորովայնահատման վիրահատության ընթացքում թարմ սառեցված պլազմայի փոխներարկումն ինքնին հանդիսանում է Տ. Գասպարյանի մոտ առաջացած բուժմանը չենթարկվող թոքերի այտուցի ամենահավանական պատճառ, ըստ էության միանշանակ պնդել, որ թոքերի այտուցն առաջացել է պլազմայի փոխներարկման արդյունքում, ևս հնարավոր չէ:
Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդվածի 2-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքում ամբաստանյալներ Լիանա Դաղբաշյանի և Կարեն Բաղդասարյանի մեղավորությունը հաստատված համարելու համար անհրաժեշտ պայման է նախ հաստատված համարել ամբաստանյալների գործողությունների և առաջացած հետևանքի միջև անմիջական պատճառահետևանքային կապը:
Սույն գործի շրջանակներում ձեռք բերված ապացույցները բավարար չեն գալու այն հիմնավոր եզրահանգման, որ Լիանա Դաղբաշյանի և Կարեն Բաղդասարյանի գործողությունները կամ անգործությունը հանգեցրել են մահվան պատճառ հանդիսացած թոքերի այտուցի առաջացման, հատկապես հաշվի առնելով այն փաստը, որ ինչպես վերևում արդեն նշվեց, թոքերի այտուցի առաջացման հստակ պատճառը ևս չի պարզվել, որպիսի պայմաններում հավանական դատողությոնները և ենթադրությունները չեն կարող հիմք հանդիսանալ անձի մեղավորությունը հաստատված համարելու համար:
11. Այսպիսով` Լիանա Դաղբաշյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և Կարեն Բաղդասարյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդվածի 2-րդ մասով մեղսագրված արարքում վերջինների մեղավորությունը հաստատված չէ, Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները հիմնավորված ու պատճառաբանված են, ուստի Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու հիմքեր առկա չեն:
Ինչ վերաբերում է վերաքննիչ բողոքում համապատասխան դատավարական ակտերի իրավաչափության առնչությամբ ներկայացված մյուս փաստարկներին ու դատողություններին (մանրամասն տե՝ս սույն որոշման 5.1-րդ կետը), ապա հարկ է արձանագրել, որ սույն որոշմամբ վերը շարադրված իրավական դիրքորոշումները, վերլուծություններն ու դատողություններն իրենց համակցության մեջ արդեն իսկ ամբողջությամբ ներառում են դրանց վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի մոտեցումներն ու բարձրացված հարցերի պատասխանները, ուստի լրացուցիչ առանձին-առանձին անդրադառնալու անհրաժեշտությունը բացակայում է:
Վերոգրյալների հաշվառմամբ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված արարքում ամբաստանյալներ Լիանա Դաղբաշյանի և Կարեն Բաղդասարյանի անմեղությունը հաստատված համարելիս՝ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել գործի ելքի վրա ազդեցություն ունեցող դատական սխալ, այդ թվում նաև՝ նյութական և դատավարական իրավունքի խախտում: Առաջին ատյանի դատարանը կայացրել է հիմնավորված և պատճառաբանված դատական ակտ, որը բեկանելու իրավաչափ հիմքեր չկան: Ուստի Երևան քաղաքի Էրեբունի և Նուբարաշեն վարչական շրջանների դատախազի տեղակալ Հ. Խաչատրյանի վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել, իսկ Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2020 թվականի սեպտեմբերի 16-ի թիվ ԵԱՔԴ/0109/01/17 դատավճիռը ` թողնել անփոփոխ:
Ելնելով վերոգրյալներից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-394-րդ, 402-րդ, 404-րդ, 412-րդ և 418-րդ հոդվածներով, Վերաքննիչ դատարանը`
Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Երևան քաղաքի Էրեբունի և Նուբարաշեն վարչական շրջանների դատախազի տեղակալ Հ. Խաչատրյանի վերաքննիչ բողոքը`մերժել:
Կարեն Բաղդասարյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, Լիանա Դաղբաշյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդվածի 2-րդ մասով Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2020 թվականի սեպտեմբերի 16-ի թիվ ԵԱՔԴ/0109/01/17 դատավճիռը` թողնել անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ռ. ԲԱՐՍԵՂՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ա. ԱԶԱՐՅԱՆ
Լ. ԱԲԳԱՐՅԱՆ