Հիմնական
Գործի համար:
ԵԱՔԴ/0102/01/17
Վիճակագրական տողի համար :
6.3
Պատասխանող
Մուշեղ Պետրոսյան
Մուշեղ Պետրոսյան
Մուշեղ Պետրոսյան Պետիկ
Մուշեղ Պետրոսյան
Դատավոր
Քրեական վերաքննիչ
Տիգրան Սահակյան
Սեվակ Համբարձումյան
Արաբկիր Քանաքեռ-Զեյթուն
Մարինե Մելքոնյան
Դատավոր
Քրեական վերաքննիչ
Տիգրան Սահակյան
Սեվակ Համբարձումյան
Արաբկիր Քանաքեռ-Զեյթուն
Մարինե Մելքոնյան
| Դատարան | Օր | Ժամ | Դատարանի դահլիճի համար | Ստատուս | Որոշում | Այլ նշումներ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Քրեական վերաքննիչ | 2018-03-06 | 14:00 | 5 | Կայացվել է | ||
| Քրեական վերաքննիչ | 2018-02-12 | 14:00 | 5 | Կայացվել է | ||
| Արաբկիր Քանաքեռ-Զեյթուն | 2017-11-07 | 17:30 | 1-ին | Կայացել է | ||
| Արաբկիր Քանաքեռ-Զեյթուն | 2017-10-30 | 17:30 | 1-ին | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Արաբկիր Քանաքեռ-Զեյթուն | 2017-10-06 | 15:00 | 1-ին | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Արաբկիր Քանաքեռ-Զեյթուն | 2017-09-15 | 14:00 | 1-ին | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Արաբկիր Քանաքեռ-Զեյթուն | 2017-09-01 | 15:30 | 1-ին | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Արաբկիր Քանաքեռ-Զեյթուն | 2017-07-13 | 11:30 | 1-ին | Կայացել է |
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն գործ № ԵԱՔԴ/0102/01/17
վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության
առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռ
Նախագահող դատավոր` Մ.Մելքոնյան
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
ք. Երևանում
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ` Վերաքննիչ դատարան)
նախագահող դատավոր` Տ.ՍԱՀԱԿՅԱՆԻ
դատավորներ` Ս.ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆԻ
Մ.ՊԱՊՈՅԱՆԻ
քարտուղարությամբ` Ռ. ԴԱՎՈՅԱՆԻ
մասնակցությամբ`
մեղադրող` Գ.ԱՂԱՋԱՆՅԱՆԻ
պաշտպան` Թ.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆԻ
ամբաստանյալ` Մ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ
2018 թվականի մարտի 06-ին դռնբաց դատական նիստում Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Գ.Աղաջանյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա, վճռաբեկության կարգով քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով,
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
1.Գործի դատավարական նախապատմությունը և փաստական հանգամանքները.
2017թ. մայիսի 26-ին ժամը 05:50-ի սահմաններում Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանը կոտրել է Վաչագան Գառնիկի Գրիգորյանի Երևան քաղաքի Դրոյի փողոցի 2-րդ հասցեում գտնվող «Մարկետ» ՍՊԸ-ին պատկանող «Արցախի բարիքներ» խանութ-սրահի մուտքի դռան ապակին և ապօրինի մուտք գործելով ներս՝ գաղտի հափշտակել է զգալի չափերի՝ 53.000 ՀՀ դրամ ընդհանուր արժողության՝ թվով 8 հատ տարբեր տեսակի ալկոհոլային խմիչքներ և 2 հատ պահածո:
Դեպքի առթիվ ՀՀ ոստիկանության Քանաքեռ-Զեյթունի հետաքննչական բաժնում 35.2017թ. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով հարուցվել թիվ 09167917 քրեական գործը:
2017թ. հունիսի 12-ին նախաքննական մարմինն որոշում է կայացրել Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին և նրան մեղադրանք է առաջադրել ՀՀ քրեական 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով այն բանի համար, որ «նա 2017թվականի մայիսի 26-ին ժամը 05:50-ի սահմաններում կոտրել է Երևան քաղաքի Դրոյի փողոցի 2-րդ հասցեում գտնվող «Մարկետ» ՍՊԸ-ին պատկանող «Արցախի բարիքներ» խանութ-սրահի մուտքի դռան ապակին, ապօրինի մուտք է գործել ներս և այնտեղից գաղտնի հափշտակել է զգալի չափերի` 53.000ՀՀ դրամ ընդհանուր արժողության թվով 8 հատ տարբեր տեսակի ալկոհոլային խմիչքներ և 2 հատ պահածո»:
2017թ. հունիսի 26-ին քրեական գործը` հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ, ուղարկվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան (այսուհետ` Առաջին ատյանի դատարան)` ըստ էության քննության առնելու համար:
Առաջին ատյանի դատարանի 2017թ. նոյեմբերի 08-ի դատավճռով ամբաստանյալ Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով և դատապարտել ազատազրկման` 2 (երկու) տարի ժամկետով: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվել, նշանակվել է փորձաշրջան` 2 (երկու) տարի ժամկետով:
Դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է ներկայացրել Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Գ.Աղաջանյանը:
Վերաքննիչ բողոքի կապակցությամբ գրավոր պատասխան չի ներկայացվել:
Թիվ ԵԱՔԴ/0102/01/17 քրեական գործը Վերաքննիչ դատարանի դատավոր Տ.Սահակյանին և կոլեգիալ կազմում ընդգրկված դատավորներին է հանձնվել 2018թ. հունվարի 16-ին և Վերաքննիչ դատարանի նույն թվականի հունվարի 30-ի որոշմամբ` վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և նշանակվել քննության` ՀՀ վճռաբեկ դատարանում գործերի քննության համար սահմանված կանոններով:
2. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.
Ըստ մեղադրողի ներկայացրած վերաքննիչ բողոքի` Առաջին ատյանի դատավճիռը ենթակա է բեկանման, քանի որ Առաջին ատյանի դատարանը, խախտելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ, 70-րդ հոդվածների պահանջները, Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանի նկատմամբ նշանակել է ակնհայտ մեղմ պատիժ:
Մեղադրողը նշել է, որ ամբաստանյալ Մուշեղ Պետրոսյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը հիմնավորված չէ, այն չի համապատասխանում ամբաստանյալի անձին և հանցանքի ծանրությանն ու բնույթին:
Անդրադառնալով ամբաստանյալի պատիժն ու պատասխանատվություն մեղմացնող հանգամանքներին` մեղադրողը նշել է, որ դրանք չեն նվազեցնում կատարվածի հանրային վտանգավորության աստիճանն, ուստի չեն կարող հիմք հանդիսանալ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար:
Մեղադրողը հավելել է նաև, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից Մուշեղ Պետրոսյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս հաշվի չի առնվել խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, մասնավորապես, այն, որ Մուշեղ Պետրոսյանը կատարել է հանրորեն վտանգավոր արարք, որի վտանգավորությունը պայմանավորված է ոչ միայն առանձին անձի գույքային վնաս պատճառելով, այլև ամբողջ բնակչության համար սպառնալիք ստեղծելով: Ավելին` Առաջին ատյանի դատարանի կողմից գնահատական չի տրվել նաև հանցանքը կատարելու ռեցիդիվին, այն, որ ամբաստանյալը նախկինում 3 անգամ լինելով դատապարտված համասեռ հանցագործությունների կատարման համար, ազատվել է պատժի կրումից 2017թ. ապրիլի 12-ին՝ պատիժն ամբողջությամբ կրելուց հետո, սակայն դեռևս դատվածությունը չմարված` 2017թ. մայիսի 16-ին՝ ժամը 05:50-ի սահմաններում, կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված միջին ծանրության նոր հանցագործություն:
Ամփոփելով վերոգրյալը` մեղադրողը եկել այն եզրահանգման, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից խախտվել են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ, 70-րդ հոդվածների պահանջները Վերաքննիչ դատարանին խնդրել է.
«Բեկանել Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանի վերաբերյալ Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 08.11.2017թ. թիվ ԵԱՔԴ/0102/01 /17 գործով դատավճիռը և նշանակել կատարած հանցագործության բնույթին, հասարակական վտանգավորությանը համաչափ պատիժ՝ առանց ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման»:
3.Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
Սույն գործով Վերաքննիչ դատարանի առջև բարձրացված իրավական հարցը հետևյալն է. հիմնավոր են արդյո՞ք ամբաստանյալ Մուշեղ Պետրոսյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մաuին։
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիu դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։ (...)»։
Մեջբերված քրեաիրավական դրույթը Վճռաբեկ դատարանը վերլուծության է ենթարկել թիվ ՎԲ-50/07, ՎԲ-139/07, ՎԲ-195/07, ՎԲ-01/08, ԵԿԴ/0034/01/08, ԱՎԴ2/0059/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում։ Վերոնշյալ որոշումներում Վճռաբեկ դատարանը մշտապես հաստատել է իրավական դիրքորոշումն առ այն, որ չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքն ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, սակայն դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, ինչպես նաև նպատակ ունենալով ապահովելու ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակներն իրագործելու հնարավորությունը, անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս պարտավոր է, ի թիվս այլոց, հաշվի առնել հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը և բնույթը (հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի վերաբերյալ, ի թիվս այլ որոշումների, մանրամասն տե՛ս Վճռաբեկ դատարանի՝ Գարուշ Մադաթյանի գործով 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08, Արմեն Շահբազյանի գործով 2014 թվականի օգոստոսի 15-ի թիվ ԵՇԴ/0143/01/13, Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշումները)` հաշվի առնելով այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են օրենքով պահպանվող հասարակական հարաբերության բնույթը, մեղքի ձևը և տեսակը, պատճառված վնասի չափը, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները, հանցագործության հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, նպատակներն ու շարժառիթները և այլն (տե՛ս թիվ ԵԿԴ/0039/01/15, ԱՐԴ/0031/01/15, ԵԱԴԴ/0038/01/15, ԵԿԴ/0130/01/15, ՍԴ/0094/01/15, ՍԴ3/0201/01/15 գործերով որոշումները)։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածը պատասխանատվություն է սահմանում գողության համար, համաձայն որի՝ «Գողությունը՝ ուրիշի գույքի զգալի չափերով գաղտնի հափշտակություն[ն] [է] (…)»:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետը պատասխանատվություն է սահմանում գողության համար, որը կատարվել է՝
«(…) պահեստարան կամ շինություն ապօրինի մուտք գործելով (…)»:
Նշված հոդվածով նախատեսված հանցավոր արարքն ընդգրկված է սեփականության դեմ ուղղված հանցագործությունների շարքում, ուստի պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի համատեքստում, սույն որոշման նախորդ կետում մեջբերված այլ գործոնների հետ մեկտեղ, հատկապես կարևոր է հանցագործությամբ պատճառված վնասի (դրա չափի), այն վերականգնված լինելու կամ չլինելու հանգամանքների գնահատումը։ Վճռաբեկ դատարանը, անդրադառնալով սեփականության դեմ ուղղված հանցագործությունների դեպքում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու խնդրին, իր որոշումներում մշտապես ընդգծել է, որ հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի նվազման տեսանկյունից հանցագործությամբ պատճառված նյութական վնասն ամբողջությամբ վերականգնված լինելու հանգամանքն էական նշանակություն ունի (տե՛ս, mutatis mutandis, Ա.Սարգսյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2009 թվականի հունիսի 2-ի թիվ ՀՅՔՐԴ/0109/01/08, Գ.Պետրոսյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2010 թվականի դեկտեմբերի 23-ի թիվ ԵԿԴ/0126/01/10 որոշումները)։
Ա.Հովհաննիսյանի վերաբերյալ կայացված որոշման շրջանակներում Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է՝ «(...) [Ո]րքան ծանր է վրա հասած հետևանքը, մեծ՝ վնասի չափը, այնքան բարձր է հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը։ Վերջինս հակադարձ համեմատական է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառելիության հնարավորությանը։ Այլ խոսքով՝ որքան բարձր է հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը, այնքան ցածր է դրա համար նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հավանականությունը (...)» (տե՛ս Ա.Հովհաննեսյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2015 թվականի փետրվարի 27-ի թիվ ԳԴ/0014/01/14 որոշման 15-րդ կետը)։
Ընդհանրացնելով սույն որոշման նախորդ կետում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ հափշտակությունների և սեփականության դեմ ուղղված այլ հանցագործությունների դեպքում պատճառված նյութական վնասը հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի վրա ազդող կարևոր գործոն է, ինչը դատարանի կողմից պատիժ նշանակելու գործընթացում պետք է պատշաճ գնահատականի արժանանա։ Մասնավորապես, որքան մեծ է հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, այնքան բարձր է արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը, հետևաբար վնասը վերականգնված չլինելու պարագայում ինքնին նվազում է պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հավանականությունը։ Ուստի քննարկվող հանցագործություններով պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը որոշելիս դատարանը պետք է, ի թիվս այլ հանգամանքների, գնահատման ենթարկի հանցագործությամբ պատճառված վնասը, դրա չափը, ինչպես նաև՝ որքանով է այն մոտ կոնկրետ հանցակազմի հասարակ կամ որակյալ տեսակի առավելագույն կամ նվազագույն չափին, վնասը վերականգնված լինելու կամ չլինելու կամ մասնակի վերականգնված լինելու հանգամանքը և այլն։ Միևնույն ժամանակ, հանցագործությամբ պատճառված վնասը վերականգնված չլինելու պարագայում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները (տարիք, առողջական վիճակ և այլն), ինչպես նաև առկա մեղմացնող հանգամանքները սանկցիայով նախատեսված պատժի նվազագույն չափ սահմանելու հիմք են։
Վերոնշյալ դիրքորոշումը նաև պայմանավորված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությամբ։ Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ գույքային բնույթի հանցագործություններում սոցիալական արդարության վերականգնումը հնարավոր է ապահովել պատճառված վնասի համարժեք հատուցմամբ և նախքան հանցագործությունը եղած իրադրության հնարավորինս վերականգնմամբ, իսկ քանի դեռ հանցագործությամբ տուժողին պատճառված վնասը չի հատուցվել, խոսք չի կարող լինել սոցիալական արդարությունը վերականգնված լինելու մասին։ Ուստի հանցանք կատարած անձի նկատմամբ պետք է ընտրվի այնպիսի ներգործության միջոց, որը կապահովի սոցիալական արդարության վերականգնումը, ինչպես նաև հանցավորի ուղղումը և նոր հանցագործությունների կանխումը (տե´ս Վճռաբեկ դատարանի թիվ ԼԴ/0193/01/10 գործով 2017 թվականի ապրիլ 12-ին կայացված որոշման 19-22-րդ կետերը)։
Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երևում է, որ ամբաստանյալ Մուշեղ Պետրոսյանին մեղադրանք է առաջադրվել պահեստարան մուտք գործելով զգալի չափերի հափշտակություն կատարելու համար, որի արդյունքում տուժող «Մարկետ» ՍՊԸ-ին պատճառվել է 53.000 ՀՀ դրամի վնաս:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ սույն պարագայում պատճառված վնասը ի համեմատ հափշտակությունների զգալի չափի համար ՀՀ քրեական օրենսգրքի 175-րդ հոդվածի 4-րդ մասով սահմանված առավելագույն շեմի (500.000 ՀՀ դրամ) այդքան էլ մեծ չէ: Բացի այդ, տուժողի ներկայացուցիչը Առաջին ատյանի դատարանում հայտնել է, որ ամբաստանյալին ուղղված որևէ պահանջ չունի:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ վերը ներկայացվածը զգալիորեն նվազեցնում է կատարվածի հանրային վտանգավորությունն, ինչն էլ իր հերթին վկայում է հանցանք կատարած անձի նկատմամբ ավելի մեղմ քրեաիրավական ներգործունեության միջոցներ կիրառելու մասին:
Միևնույն ժամանակ, անդրադառնալով սույն գործով առկա ամբաստանյալ Մուշեղ Պետրոսյանի անձը, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների քննարկմանը, Վերաքննիչ դատարանը հաշվի է առնում վերջինս տարիքն, ինչպես նաև այն, որ իրեն մեղավոր է ճանաչել, տվել խոստովանական ցուցմունքներ, զղջացել կատարածի համար, բնութագրվում է դրական «Տուն ժայռի վրա» ՀԿ-ի տնօրեն Գ.Մկրտչյանի և վերականգնողական կենտրոնում ապրող 17 անձի կողմից: Մասնավորապես, «Տուն ժայռի վրա» ՀԿ-ի տնօրեն Գագիկ Մկրտչյանի կողմից տրված բնութագրի համաձայն` «(…) Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանն արդեն չորս ամիս գտնվելով կազմակերպության անմիջական հոգատարության ներքո, ունեցել է ակնառու փոփոխություններ իր վարքագծում: Մասնավորապես փոխվել են նրա աշխարհայացքը, արժեքային համակարգը, կյանքի և ապրելակերպի հանդեպ ունեցած պատկերացումները: Նախկին սովորությունները (անհանդուրժողականություն, ոգելից խմիչքների չարաշահում, ծխախոտից կախվածություն) ի սպառ վերացել են: Նախկին հանցավոր մտածելակերպը վերածվել է հոգևոր քրիստոնեական արժեքները գնահատելուն: Դա նկատելի է նրա աշխատասիրության, մաքրասիրության մեջ, հերթապահության ընթացքում ջանասիրաբար ու խոնարհությամբ կատարում է իր պարտականությունները, շրջապատի հանդեպ ցուցաբերում է հանդուրժողականություն և հոգատարություն: Նա այժմ ծրագրի հետ մեկտեղ կամավոր մասնակցում է շրջակա գյուղատարածքի համայնքի մեծահասակներին և կարիքավորներին անհատույց օգնություն ցուցաբերելու համար գյուղատնտեսական և վերանորոգման աշխատանքներին: Նաև ծրագրի ներսում կամավոր իր վրա է վերցրել խոհարարական ամբողջ պարտականությունները: Այս ամենից ելնելով կարելի է եզրակացնել, որ Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանն այրել է բոլոր կամուրջները կապված նախկին հանցավոր սկզբունքների և շրջապատի հետ, քանի որ նոր սկզբունքները և ապրելակերպը անհամատեղելի են նախկին գաղափարների հետ: Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանը նաև վարպետ-քանդակագործ է: Իրենք օգնում են նրան ստեղծել բիզնես նախագիծ, աջակցում են ֆինանսապես, որպեսզի ձեռք բերի համապատասխան աշխատանքային գործիքներ, նաև փորձում են ապահովել սպառման կետեր: Համոզված լինելով, որ նա այժմ արժանի է համարվելու ընտանիքի և հասարակության համար անվտանգ և օգտակար մարդ, խնդրում է նրան հնարավորություն տալ իրենց օգնությամբ և Դատարանի մարդասիրության շնորհիվ հաստատվելու նոր արժեհամակարգի, փոխված կյանքի և հաղթանակների մեջ` չկիրառելով նրա հանդեպ ազատազրկման պատիժը»:
«Տուն ժայռի վրա» վերականգնողական կենտրոնի 17 անձի կողմից ստորագրված բնութագրի համաձայն` «բնութագիրը վերականգնողական կենտրոնի կողմից գրել է Վարդան Գասպարյանը և որպես սկզբնամաս հայտնել է, որ Մուշեղ Պետրոսյանը փրկել է իր կյանքը: Ինքը Մուշեղ Պետրոսյանի նման անտուն հարբեցող է եղել, հերթական անգամ մի օր ընկերներով խմելիս են եղել և Մուշեղ Պետրոսյանը երկար բացակայելուց հետո անսպասելիորեն եկել է, զարմանալիորեն փոխված, թե արտաքինով, թե բնավորությամբ: Ինքն առաջարկել է նրան խմել և շատ են զարմացել, որ նա մերժել է, ավելին, խորհուրդ է տվել, որ իրենք էլ թողնեն խմիչքը և շարունակել է պատմել աստծո զորության մասին, վերականգնողական կենտրոնի մասին: Պատմել է, թե կենտրոնում ինչպես է աստված իրեն փրկել և իր մոտ հույս է ծագել, որ իր կյանքն էլ կարող է փոխվել, քանի որ անցյալում ձեռնարկած բոլոր փորձերն անհաջող են եղել և չի կարողացել ազատվել հարբեցողության կապանքից:Հիասթափված կյանքից, տեսնելով Մուշեղի փոփոխությունը, որոշել է հետևել նրան: Արդեն երկու ամիս է կենտրոնում է և մոռացել է բոլոր մեղքի ցանկությունները` խմիչք, ծխախոտ, հայհոյանք և այլն: Բոլոր տղաներով վկայում են Մուշեղի փոփոխությունը, որի ծառայությունն իրենց բոլորի համար օրինակելի է և անհրաժեշտ: Նա վերցրել է խոհարարության պարտականությունները, լինելով նաև բարձրագույն կրթություն ստացած մարդ` իրենց օգնում է ուսման մեջ, նաև ունենալով ձեռքի շնորհք, օգնում է բոլոր կենցաղային հարցերով: Բոլորի կողմից խնդրում են հնարավորություն տալ Մուշեղ Պետրոսյանին, չկիրառելով նրա հանդեպ պատժամիջոց ազատազրկում»:
Սույն գործով առկա է նաև Մուշեղ Պետրոսյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքը` հանցանքը կատարելու ռեցիդիվը: Միևնույն ժամանակ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ նշված ծանրացնող հանգամանքն ինքնին չի կարող ենթադրել անձի նկատմամբ ավելի խիստ պատժողական քաղաքականություն դրսևորելու անհրաժեշտության մասին, քանի որ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս և արդեն իսկ նշանակված պատժի նպատակահարմարության հարցը լուծելիս այն պետք է հաշվի առնվի գործով առկա մյուս հանգամանքների (ինչպես այլ ծանրացնող, այնպես էլ մեղմացնող, այդ թվում նաև հանցավորի անձը բնութագրող) համակցության ներքո: Այլ կերպ, ծանրացնող հանգամանքի առկայությունը դեռևս չի կարող առաջ քաշել այն կանխավարկածն, որ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ պետք է դրսևորվի խիստ պատժողական քաղաքականություն, քանի որ գործով առկա հանգամանքների համակցությունը կարող է այնպիսին լինել, որ, զսպելով նման ծանրացնող հանգամանքի ազդեցությունը, հնարավորություն տա դատարանին հանցանք կատարած անձի նկատմամբ մեղմ պատիժ նշանակելու կամ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար :
Նշվածի ներքո` անդրադառնալով մեղադրողի վերաքննիչ բողոքի այն փաստարկին, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից որպես Մուշեղ Պետրոսյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքը` հանցանքը կատարելու ռեցիդիվը հաշվի չի առնել և չի գնահատվել, Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ հիշյալ ծանրացնող հանգամանքը արձանագրվել Առաջին ատյանի դատարանի կայացրած դատական ակտում և հաշվի առել ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատժի հարցը քննարկելիս, ուստի նշված փաստարկը չի կարող հիմնավոր լինել:
Ամփոփելով ներկայացվածը` Վերաքննիչ դատարանը, հաշվի առնելով օրենքով պահպանվող հասարակական հարաբերության բնույթը, կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը, մեղքի ձևը և տեսակը, պատճառված վնասի չափը, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները, հանցագործության հանգամանքները, եղանակը, նպատակներն ու շարժառիթները, ամբաստանյալի հետհանցավոր վարքագիծը և ղեկավարվելով «որքան ծանր է վրա հասած հետևանքը, մեծ՝ վնասի չափը, այնքան բարձր է հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանն, որն էլ հակադարձ համեմատական է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառելիության հնարավորությանը» կանոնով, գտնում է, որ սույն պարագայում ամբաստանյալ Մուշեղ Պետրոսյանի նկատմամբ կիրառելի է մարդասիրության սկզբունքի մասնավոր դրսևորում հանդիսացող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածն, ինչի վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները իրավաչափ են և հիմնավոր:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-394-րդ և 402-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը
Ո Ր Ո Շ Ե Ց
Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի թվականի 2017 թվականի նոյեմբեր 08-ի դատավճիռը` քրեական գործով ըստ մեղադրանքի Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, թողնել օրինական ուժի մեջ, իսկ մեղադրող Գ.Աղաջանյանի վերաքննիչ բողոքը մերժել:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Տ.ՍԱՀԱԿՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐ` Ս.ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ
ԵԱՔԴ/0102/01/17
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈւԹՅԱՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԻ ԴԱՏԱՎՈՐ
Մ.ՊԱՊՈՅԱՆԻ ՀԱՏՈւԿ ԿԱՐԾԻՔԸ
06.03.2018թ. ք.Երևան
Արժեվորելով դատարանի կազմի դատավորներ Տ.Սահակյանի և Ս.Համբարձումյանի մոտեցումները` այնուամենայնիվ ամբաստանյալ Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասով մնում եմ հատուկ կարծիքի:
Նախ հարկ եմ համարում նկատել, որ.
Մուշեղ Պետրոսյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով` այն արարքի համար, որ նա 2017 թվականի մայիսի 26-ին` ժամը 05:50-ի սահմաններում, կոտրել է Երևան քաղաքի Դրոյի փողոցի 2-րդ հասցեում գտնվող, «Մարկետ» ՍՊ ընկերության պատկանող «Արցախի բարիքներ» խանութ-սրահի մուտքի դռան ապակին, ապօրինի մուտք է գործել ներս և այնտեղից գաղտնի հափշտակել է զգալի չափերի` 53.000 ՀՀ դրամ ընդհանուր արժողության թվով 8 հատ տարբեր տեսակի ալկոհոլային խմիչքներ և 2 հատ պահածոներ:
Վերը նշված մեղադրանքի սահմաններում քննելով քրեական գործը` Առաջին ատյանի դատարանը հաստատված է համարել, որ ամբաստանյալ Մուշեղ Պետրոսյանը կատարել է հանցավոր արարք, որը նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով և նրա նկատմամբ որպես պատիժ է նշանակվել ազատազրկում` 2 (երկու) տարի ժամկետով, որը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չի կիրառվել` սահմանելով փորձաշրջան:
Տվյալ դեպքում Առաջին ատյանի դատարանը, որպես ամբաստանյալ Մուշեղ Պետրոսյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ, հաշվի է առել այն, որ նա իրեն մեղավոր է ճանաչել, տվել է խոստովանական ցուցմունքներ, զղջացել է կատարածի համար, տուժողը բողոք կամ պահանջ չունի, ծեր է, բնութագրվում է դրական «Տուն ժայռի վրա» ՀԿ-ի տնօրեն Գ.Մկրտչյանի և վերականգնողական կենտրոնում ապրող 17 անձանց կողմից: Որպես ամբաստանյալ Մուշեղ Պետրոսյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանք` Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի է առել հանցանքը կատարելու վտանգավոր ռեցիդիվը:
Առաջին ատյանի դատարանը, վերլուծելով և գնահատելով վերը նշված հանգամանքները, հաշվի առնելով կատարված հանցագործության հասարակական վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, եկել է այն եզրահանգման, որ վերը թվարկված հանգամանքներն էականորեն նվազեցնում են հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու իրենց համակցությամբ հնարավորություն են տալիս հանգելու հետևության, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու ու վերջինի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով տվյալ գործով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներին` սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը և հանցագործությունների կանխմանը:
Նշված դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է ներկայացրել դատախազը, ով նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, խախտելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ, 70-րդ հոդվածների պահանջները, Մուշեղ Պետրոսյանի նկատմամբ նշանակել է անարդարացի` ակնհայտ մեղմ պատիժ: Ամբաստանյալ Մուշեղ Պետրոսյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը հիմնավորված չէ, այն չի համապատասխանում ամբաստանյալի անձին և հանցանքի ծանրությանն ու բնույթին: Ամբաստանյալի կողմից մեղքն ընդունելը, կատարած արարքի համար անկեղծորեն զղջալը, խոստովանական ցուցմունքներ տալը, ծեր լինելը չեն նվազեցնում ամբաստանյալի կատարած արարքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և Մուշեղ Պետրոսյանի նկատմամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու օբյեկտիվ հիմք չեն կարող հանդիսանալ: Առաջին ատյանի դատարանը որոշում կայացնելիս ճիշտ չի գնահատել ամբաստանյալ Մուշեղ Պետրոսյանի կատարած հանցագործության հանգամանքները և նրան բնութագրող տվյալները, սխալ է կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 5-րդ, 10-րդ հոդվածների, 61-րդ հոդվածի 2-րդ մասի և 70-րդ հոդվածի դրույթները, ինչն էլ հանգեցրել է նրա նկատմամբ ակնհայտ մեղմ պատժի նշանակման: Մուշեղ Պետրոսյանին բնութագրող հանգամանքների պայմաններում նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելն առաջ է բերել նյութական իրավունքի, մասնավորապես` ՀՀ քրեական օրենսգրքի սկզբունքների և պատժի նշանակման ընդհանուր դրույթների խախտման: Առաջին ատյանի դատարանի կողմից Մուշեղ Պետրոսյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս հաշվի չի առնվել խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, մասնավորապես` այն, որ Մուշեղ Պետրոսյանը կատարել է հանրորեն վտանգավոր արարք, որի վտանգավորությունը պայմանավորված է ոչ միայն առանձին անձի գույքային վնաս պատճառելով, այլև ամբողջ բնակչության համար սպառնալիք ստեղծելով: Առաջին ատյանի դատարանի կողմից չի դիտվել նաև հանցանքը կատարելու ռեցիդիվը, այն, որ նա նախկինում 3 անգամ լինելով դատապարտված համասեռ հանցագործությունների կատարման համար, ազատվել է պատժի կրումից 2017 թվականի ապրիլի 12-ին` պատիժն ամբողջությամբ կրելուց հետո, սակայն դեռևս դատվածությունը չմարված` 2017 թվականի մայիսի 26-ին, կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված միջին ծանրության նոր հանցագործություն:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն`
1. Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
(...):
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր 2007 թվականի հունիսի 12-ի թիվ ՎԲ-124/07 որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման կապակցությամբ արտահայտել է այն իրավական դիրքորոշումը, որ վկայակոչված հոդվածի կիրառումը հանցագործության տեսակի հետ կապված որևէ սահմանափակման չի ենթարկվում և դրա կիրառումը սահմանափակված չէ նաև հանցավոր արարքի վտանգավորության աստիճանով ու բնույթով, ինչպես նաև անձանց շրջանակով, որոնց նկատմամբ այն չի կարող կիրառվել: ՀՀ վճռաբեկ դատարանը միաժամանակ նշել է. «ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման հիմնական պայմանը պատճառաբանված լինելն է: Նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող բոլոր հանգամանքները: Կարևորն այն է, որ հանգի հիմնավոր եզրակացության, որ դատապարտյալի ուղղումը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու»:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր մեկ այլ` 2007 թվականի հոկտեմբերի 26-ի թիվ ՎԲ-192/07 որոշմամբ նշել է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի և պատժաչափի, այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր մեկ այլ` 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ի թիվ ՎԲ-201/07 որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«Պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով, հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար:
(...)
Պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն առանց ռեալ (իրական) պատիժ նշանակելու դատապարտյալի ուղղվելու հնարավորության մասին։ Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին:
(...) Չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, դատարանը պարտավոր է, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, հաշվի առնել նաև հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը: Դատարանի կողմից նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության վտանգավորության աստիճանին ու բնույթին:
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար կարևոր նշանակություն ունեն հանցագործության կատարման հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, մեղքի ձևը, հանցավորի կողմից այդ հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքները նախատեսելու բնույթն ու աստիճանը»:
Այսպիսով` ՀՀ վճռաբեկ դատարանի վերը նշված որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշների լույսի ներքո հաշվի առնելով վերոգրյալը, մասնավորապես` կատարված հանցագործության հասարակական վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող վերը նշված հանգամանքները, գտնում եմ, որ ամբաստանյալ Մուշեղ Պետրոսյանի ուղղվելը հնարավոր չէ առանց պատիժը կրելու, այսինքն` նրա նկատմամբ կիրառելի չէ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը:
Հատկանշական է այն, որ ամբաստանյալ Մուշեղ Պետրոսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցը քննարկելիս անհրաժեշտ էր հաշվի առնել այն, որ վերջինը, նախկինում 3 անգամ դատապարտված լինելով համասեռ հանցագործությունների կատարման համար և 2017 թվականի ապրիլի 12-ին ազատվելով պատժի կրումից, դեռևս դատվածությունը չմարված` 2017 թվականի մայիսի 26-ին, կատարել է համասեռ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված նոր հանցագործություն:
Վերը նշված հանգամանքը վկայում է այն մասին, որ նախկինում նրա նկատմամբ կիրառված պատիժներն ի զորու չեն եղել ուղղելու նրան, այսինքն` նրա նկատմամբ պատժի նպատակները չեն իրագործվել, հետևաբար` պատժի նպատակներն ապահովելու համար այս անգամ ևս նա պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը:
Կարծում եմ, որ տվյալ դեպքում ամբաստանյալ Մուշեղ Պետրոսյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը կրելու անհրաժեշտությունը (ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հնարավորությունը) քննարկելիս Առաջին ատյանի դատարանը չի ղեկավարվել պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, թեև բազմակողմանի գնահատման է ենթարկել ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, այնուամենայնիվ, հաշվի չի առել նրա կողմից կատարված հանցագործության բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, որպիսի պայմաններում վերջինի նկատմամբ չի նշանակել արդարացի պատիժ, ինչը չի բխում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածով սահմանված արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքից` չի համապատասխանում կատարված հանցանքի ծանրությանը, այն կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար չեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար ու չի կարող ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով սահմանված պատժի նպատակները, այն է` վերականգնել սոցիալական արդարությունը և ուղղել պատժի ենթարկված անձին:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 42-րդ, 361.1 և 369-րդ հոդվածներով`
Գտնում եմ
Ամբաստանյալ Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը պետք է վերացնել:
ԴԱՏԱՎՈՐ Մ.ՊԱՊՈՅԱՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն գործ № ԵԱՔԴ/0102/01/17
վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության
առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռ
Նախագահող դատավոր` Մ.Մելքոնյան
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
ք. Երևանում
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ` Վերաքննիչ դատարան)
նախագահող դատավոր` Տ.ՍԱՀԱԿՅԱՆԻ
դատավորներ` Ս.ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆԻ
Մ.ՊԱՊՈՅԱՆԻ
քարտուղարությամբ` Ռ. ԴԱՎՈՅԱՆԻ
մասնակցությամբ`
մեղադրող` Գ.ԱՂԱՋԱՆՅԱՆԻ
պաշտպան` Թ.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆԻ
ամբաստանյալ` Մ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ
2018 թվականի մարտի 06-ին դռնբաց դատական նիստում Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Գ.Աղաջանյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա, վճռաբեկության կարգով քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով,
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
1.Գործի դատավարական նախապատմությունը և փաստական հանգամանքները.
2017թ. մայիսի 26-ին ժամը 05:50-ի սահմաններում Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանը կոտրել է Վաչագան Գառնիկի Գրիգորյանի Երևան քաղաքի Դրոյի փողոցի 2-րդ հասցեում գտնվող «Մարկետ» ՍՊԸ-ին պատկանող «Արցախի բարիքներ» խանութ-սրահի մուտքի դռան ապակին և ապօրինի մուտք գործելով ներս՝ գաղտի հափշտակել է զգալի չափերի՝ 53.000 ՀՀ դրամ ընդհանուր արժողության՝ թվով 8 հատ տարբեր տեսակի ալկոհոլային խմիչքներ և 2 հատ պահածո:
Դեպքի առթիվ ՀՀ ոստիկանության Քանաքեռ-Զեյթունի հետաքննչական բաժնում 35.2017թ. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով հարուցվել թիվ 09167917 քրեական գործը:
2017թ. հունիսի 12-ին նախաքննական մարմինն որոշում է կայացրել Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին և նրան մեղադրանք է առաջադրել ՀՀ քրեական 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով այն բանի համար, որ «նա 2017թվականի մայիսի 26-ին ժամը 05:50-ի սահմաններում կոտրել է Երևան քաղաքի Դրոյի փողոցի 2-րդ հասցեում գտնվող «Մարկետ» ՍՊԸ-ին պատկանող «Արցախի բարիքներ» խանութ-սրահի մուտքի դռան ապակին, ապօրինի մուտք է գործել ներս և այնտեղից գաղտնի հափշտակել է զգալի չափերի` 53.000ՀՀ դրամ ընդհանուր արժողության թվով 8 հատ տարբեր տեսակի ալկոհոլային խմիչքներ և 2 հատ պահածո»:
2017թ. հունիսի 26-ին քրեական գործը` հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ, ուղարկվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան (այսուհետ` Առաջին ատյանի դատարան)` ըստ էության քննության առնելու համար:
Առաջին ատյանի դատարանի 2017թ. նոյեմբերի 08-ի դատավճռով ամբաստանյալ Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով և դատապարտել ազատազրկման` 2 (երկու) տարի ժամկետով: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվել, նշանակվել է փորձաշրջան` 2 (երկու) տարի ժամկետով:
Դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է ներկայացրել Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Գ.Աղաջանյանը:
Վերաքննիչ բողոքի կապակցությամբ գրավոր պատասխան չի ներկայացվել:
Թիվ ԵԱՔԴ/0102/01/17 քրեական գործը Վերաքննիչ դատարանի դատավոր Տ.Սահակյանին և կոլեգիալ կազմում ընդգրկված դատավորներին է հանձնվել 2018թ. հունվարի 16-ին և Վերաքննիչ դատարանի նույն թվականի հունվարի 30-ի որոշմամբ` վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և նշանակվել քննության` ՀՀ վճռաբեկ դատարանում գործերի քննության համար սահմանված կանոններով:
2. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.
Ըստ մեղադրողի ներկայացրած վերաքննիչ բողոքի` Առաջին ատյանի դատավճիռը ենթակա է բեկանման, քանի որ Առաջին ատյանի դատարանը, խախտելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ, 70-րդ հոդվածների պահանջները, Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանի նկատմամբ նշանակել է ակնհայտ մեղմ պատիժ:
Մեղադրողը նշել է, որ ամբաստանյալ Մուշեղ Պետրոսյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը հիմնավորված չէ, այն չի համապատասխանում ամբաստանյալի անձին և հանցանքի ծանրությանն ու բնույթին:
Անդրադառնալով ամբաստանյալի պատիժն ու պատասխանատվություն մեղմացնող հանգամանքներին` մեղադրողը նշել է, որ դրանք չեն նվազեցնում կատարվածի հանրային վտանգավորության աստիճանն, ուստի չեն կարող հիմք հանդիսանալ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար:
Մեղադրողը հավելել է նաև, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից Մուշեղ Պետրոսյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս հաշվի չի առնվել խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, մասնավորապես, այն, որ Մուշեղ Պետրոսյանը կատարել է հանրորեն վտանգավոր արարք, որի վտանգավորությունը պայմանավորված է ոչ միայն առանձին անձի գույքային վնաս պատճառելով, այլև ամբողջ բնակչության համար սպառնալիք ստեղծելով: Ավելին` Առաջին ատյանի դատարանի կողմից գնահատական չի տրվել նաև հանցանքը կատարելու ռեցիդիվին, այն, որ ամբաստանյալը նախկինում 3 անգամ լինելով դատապարտված համասեռ հանցագործությունների կատարման համար, ազատվել է պատժի կրումից 2017թ. ապրիլի 12-ին՝ պատիժն ամբողջությամբ կրելուց հետո, սակայն դեռևս դատվածությունը չմարված` 2017թ. մայիսի 16-ին՝ ժամը 05:50-ի սահմաններում, կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված միջին ծանրության նոր հանցագործություն:
Ամփոփելով վերոգրյալը` մեղադրողը եկել այն եզրահանգման, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից խախտվել են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ, 70-րդ հոդվածների պահանջները Վերաքննիչ դատարանին խնդրել է.
«Բեկանել Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանի վերաբերյալ Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 08.11.2017թ. թիվ ԵԱՔԴ/0102/01 /17 գործով դատավճիռը և նշանակել կատարած հանցագործության բնույթին, հասարակական վտանգավորությանը համաչափ պատիժ՝ առանց ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման»:
3.Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
Սույն գործով Վերաքննիչ դատարանի առջև բարձրացված իրավական հարցը հետևյալն է. հիմնավոր են արդյո՞ք ամբաստանյալ Մուշեղ Պետրոսյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մաuին։
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիu դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։ (...)»։
Մեջբերված քրեաիրավական դրույթը Վճռաբեկ դատարանը վերլուծության է ենթարկել թիվ ՎԲ-50/07, ՎԲ-139/07, ՎԲ-195/07, ՎԲ-01/08, ԵԿԴ/0034/01/08, ԱՎԴ2/0059/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում։ Վերոնշյալ որոշումներում Վճռաբեկ դատարանը մշտապես հաստատել է իրավական դիրքորոշումն առ այն, որ չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքն ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, սակայն դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, ինչպես նաև նպատակ ունենալով ապահովելու ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակներն իրագործելու հնարավորությունը, անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս պարտավոր է, ի թիվս այլոց, հաշվի առնել հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը և բնույթը (հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի վերաբերյալ, ի թիվս այլ որոշումների, մանրամասն տե՛ս Վճռաբեկ դատարանի՝ Գարուշ Մադաթյանի գործով 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08, Արմեն Շահբազյանի գործով 2014 թվականի օգոստոսի 15-ի թիվ ԵՇԴ/0143/01/13, Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշումները)` հաշվի առնելով այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են օրենքով պահպանվող հասարակական հարաբերության բնույթը, մեղքի ձևը և տեսակը, պատճառված վնասի չափը, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները, հանցագործության հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, նպատակներն ու շարժառիթները և այլն (տե՛ս թիվ ԵԿԴ/0039/01/15, ԱՐԴ/0031/01/15, ԵԱԴԴ/0038/01/15, ԵԿԴ/0130/01/15, ՍԴ/0094/01/15, ՍԴ3/0201/01/15 գործերով որոշումները)։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածը պատասխանատվություն է սահմանում գողության համար, համաձայն որի՝ «Գողությունը՝ ուրիշի գույքի զգալի չափերով գաղտնի հափշտակություն[ն] [է] (…)»:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետը պատասխանատվություն է սահմանում գողության համար, որը կատարվել է՝
«(…) պահեստարան կամ շինություն ապօրինի մուտք գործելով (…)»:
Նշված հոդվածով նախատեսված հանցավոր արարքն ընդգրկված է սեփականության դեմ ուղղված հանցագործությունների շարքում, ուստի պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի համատեքստում, սույն որոշման նախորդ կետում մեջբերված այլ գործոնների հետ մեկտեղ, հատկապես կարևոր է հանցագործությամբ պատճառված վնասի (դրա չափի), այն վերականգնված լինելու կամ չլինելու հանգամանքների գնահատումը։ Վճռաբեկ դատարանը, անդրադառնալով սեփականության դեմ ուղղված հանցագործությունների դեպքում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու խնդրին, իր որոշումներում մշտապես ընդգծել է, որ հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի նվազման տեսանկյունից հանցագործությամբ պատճառված նյութական վնասն ամբողջությամբ վերականգնված լինելու հանգամանքն էական նշանակություն ունի (տե՛ս, mutatis mutandis, Ա.Սարգսյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2009 թվականի հունիսի 2-ի թիվ ՀՅՔՐԴ/0109/01/08, Գ.Պետրոսյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2010 թվականի դեկտեմբերի 23-ի թիվ ԵԿԴ/0126/01/10 որոշումները)։
Ա.Հովհաննիսյանի վերաբերյալ կայացված որոշման շրջանակներում Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է՝ «(...) [Ո]րքան ծանր է վրա հասած հետևանքը, մեծ՝ վնասի չափը, այնքան բարձր է հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը։ Վերջինս հակադարձ համեմատական է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառելիության հնարավորությանը։ Այլ խոսքով՝ որքան բարձր է հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը, այնքան ցածր է դրա համար նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հավանականությունը (...)» (տե՛ս Ա.Հովհաննեսյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2015 թվականի փետրվարի 27-ի թիվ ԳԴ/0014/01/14 որոշման 15-րդ կետը)։
Ընդհանրացնելով սույն որոշման նախորդ կետում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ հափշտակությունների և սեփականության դեմ ուղղված այլ հանցագործությունների դեպքում պատճառված նյութական վնասը հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի վրա ազդող կարևոր գործոն է, ինչը դատարանի կողմից պատիժ նշանակելու գործընթացում պետք է պատշաճ գնահատականի արժանանա։ Մասնավորապես, որքան մեծ է հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, այնքան բարձր է արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը, հետևաբար վնասը վերականգնված չլինելու պարագայում ինքնին նվազում է պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հավանականությունը։ Ուստի քննարկվող հանցագործություններով պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը որոշելիս դատարանը պետք է, ի թիվս այլ հանգամանքների, գնահատման ենթարկի հանցագործությամբ պատճառված վնասը, դրա չափը, ինչպես նաև՝ որքանով է այն մոտ կոնկրետ հանցակազմի հասարակ կամ որակյալ տեսակի առավելագույն կամ նվազագույն չափին, վնասը վերականգնված լինելու կամ չլինելու կամ մասնակի վերականգնված լինելու հանգամանքը և այլն։ Միևնույն ժամանակ, հանցագործությամբ պատճառված վնասը վերականգնված չլինելու պարագայում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները (տարիք, առողջական վիճակ և այլն), ինչպես նաև առկա մեղմացնող հանգամանքները սանկցիայով նախատեսված պատժի նվազագույն չափ սահմանելու հիմք են։
Վերոնշյալ դիրքորոշումը նաև պայմանավորված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությամբ։ Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ գույքային բնույթի հանցագործություններում սոցիալական արդարության վերականգնումը հնարավոր է ապահովել պատճառված վնասի համարժեք հատուցմամբ և նախքան հանցագործությունը եղած իրադրության հնարավորինս վերականգնմամբ, իսկ քանի դեռ հանցագործությամբ տուժողին պատճառված վնասը չի հատուցվել, խոսք չի կարող լինել սոցիալական արդարությունը վերականգնված լինելու մասին։ Ուստի հանցանք կատարած անձի նկատմամբ պետք է ընտրվի այնպիսի ներգործության միջոց, որը կապահովի սոցիալական արդարության վերականգնումը, ինչպես նաև հանցավորի ուղղումը և նոր հանցագործությունների կանխումը (տե´ս Վճռաբեկ դատարանի թիվ ԼԴ/0193/01/10 գործով 2017 թվականի ապրիլ 12-ին կայացված որոշման 19-22-րդ կետերը)։
Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երևում է, որ ամբաստանյալ Մուշեղ Պետրոսյանին մեղադրանք է առաջադրվել պահեստարան մուտք գործելով զգալի չափերի հափշտակություն կատարելու համար, որի արդյունքում տուժող «Մարկետ» ՍՊԸ-ին պատճառվել է 53.000 ՀՀ դրամի վնաս:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ սույն պարագայում պատճառված վնասը ի համեմատ հափշտակությունների զգալի չափի համար ՀՀ քրեական օրենսգրքի 175-րդ հոդվածի 4-րդ մասով սահմանված առավելագույն շեմի (500.000 ՀՀ դրամ) այդքան էլ մեծ չէ: Բացի այդ, տուժողի ներկայացուցիչը Առաջին ատյանի դատարանում հայտնել է, որ ամբաստանյալին ուղղված որևէ պահանջ չունի:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ վերը ներկայացվածը զգալիորեն նվազեցնում է կատարվածի հանրային վտանգավորությունն, ինչն էլ իր հերթին վկայում է հանցանք կատարած անձի նկատմամբ ավելի մեղմ քրեաիրավական ներգործունեության միջոցներ կիրառելու մասին:
Միևնույն ժամանակ, անդրադառնալով սույն գործով առկա ամբաստանյալ Մուշեղ Պետրոսյանի անձը, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների քննարկմանը, Վերաքննիչ դատարանը հաշվի է առնում վերջինս տարիքն, ինչպես նաև այն, որ իրեն մեղավոր է ճանաչել, տվել խոստովանական ցուցմունքներ, զղջացել կատարածի համար, բնութագրվում է դրական «Տուն ժայռի վրա» ՀԿ-ի տնօրեն Գ.Մկրտչյանի և վերականգնողական կենտրոնում ապրող 17 անձի կողմից: Մասնավորապես, «Տուն ժայռի վրա» ՀԿ-ի տնօրեն Գագիկ Մկրտչյանի կողմից տրված բնութագրի համաձայն` «(…) Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանն արդեն չորս ամիս գտնվելով կազմակերպության անմիջական հոգատարության ներքո, ունեցել է ակնառու փոփոխություններ իր վարքագծում: Մասնավորապես փոխվել են նրա աշխարհայացքը, արժեքային համակարգը, կյանքի և ապրելակերպի հանդեպ ունեցած պատկերացումները: Նախկին սովորությունները (անհանդուրժողականություն, ոգելից խմիչքների չարաշահում, ծխախոտից կախվածություն) ի սպառ վերացել են: Նախկին հանցավոր մտածելակերպը վերածվել է հոգևոր քրիստոնեական արժեքները գնահատելուն: Դա նկատելի է նրա աշխատասիրության, մաքրասիրության մեջ, հերթապահության ընթացքում ջանասիրաբար ու խոնարհությամբ կատարում է իր պարտականությունները, շրջապատի հանդեպ ցուցաբերում է հանդուրժողականություն և հոգատարություն: Նա այժմ ծրագրի հետ մեկտեղ կամավոր մասնակցում է շրջակա գյուղատարածքի համայնքի մեծահասակներին և կարիքավորներին անհատույց օգնություն ցուցաբերելու համար գյուղատնտեսական և վերանորոգման աշխատանքներին: Նաև ծրագրի ներսում կամավոր իր վրա է վերցրել խոհարարական ամբողջ պարտականությունները: Այս ամենից ելնելով կարելի է եզրակացնել, որ Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանն այրել է բոլոր կամուրջները կապված նախկին հանցավոր սկզբունքների և շրջապատի հետ, քանի որ նոր սկզբունքները և ապրելակերպը անհամատեղելի են նախկին գաղափարների հետ: Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանը նաև վարպետ-քանդակագործ է: Իրենք օգնում են նրան ստեղծել բիզնես նախագիծ, աջակցում են ֆինանսապես, որպեսզի ձեռք բերի համապատասխան աշխատանքային գործիքներ, նաև փորձում են ապահովել սպառման կետեր: Համոզված լինելով, որ նա այժմ արժանի է համարվելու ընտանիքի և հասարակության համար անվտանգ և օգտակար մարդ, խնդրում է նրան հնարավորություն տալ իրենց օգնությամբ և Դատարանի մարդասիրության շնորհիվ հաստատվելու նոր արժեհամակարգի, փոխված կյանքի և հաղթանակների մեջ` չկիրառելով նրա հանդեպ ազատազրկման պատիժը»:
«Տուն ժայռի վրա» վերականգնողական կենտրոնի 17 անձի կողմից ստորագրված բնութագրի համաձայն` «բնութագիրը վերականգնողական կենտրոնի կողմից գրել է Վարդան Գասպարյանը և որպես սկզբնամաս հայտնել է, որ Մուշեղ Պետրոսյանը փրկել է իր կյանքը: Ինքը Մուշեղ Պետրոսյանի նման անտուն հարբեցող է եղել, հերթական անգամ մի օր ընկերներով խմելիս են եղել և Մուշեղ Պետրոսյանը երկար բացակայելուց հետո անսպասելիորեն եկել է, զարմանալիորեն փոխված, թե արտաքինով, թե բնավորությամբ: Ինքն առաջարկել է նրան խմել և շատ են զարմացել, որ նա մերժել է, ավելին, խորհուրդ է տվել, որ իրենք էլ թողնեն խմիչքը և շարունակել է պատմել աստծո զորության մասին, վերականգնողական կենտրոնի մասին: Պատմել է, թե կենտրոնում ինչպես է աստված իրեն փրկել և իր մոտ հույս է ծագել, որ իր կյանքն էլ կարող է փոխվել, քանի որ անցյալում ձեռնարկած բոլոր փորձերն անհաջող են եղել և չի կարողացել ազատվել հարբեցողության կապանքից:Հիասթափված կյանքից, տեսնելով Մուշեղի փոփոխությունը, որոշել է հետևել նրան: Արդեն երկու ամիս է կենտրոնում է և մոռացել է բոլոր մեղքի ցանկությունները` խմիչք, ծխախոտ, հայհոյանք և այլն: Բոլոր տղաներով վկայում են Մուշեղի փոփոխությունը, որի ծառայությունն իրենց բոլորի համար օրինակելի է և անհրաժեշտ: Նա վերցրել է խոհարարության պարտականությունները, լինելով նաև բարձրագույն կրթություն ստացած մարդ` իրենց օգնում է ուսման մեջ, նաև ունենալով ձեռքի շնորհք, օգնում է բոլոր կենցաղային հարցերով: Բոլորի կողմից խնդրում են հնարավորություն տալ Մուշեղ Պետրոսյանին, չկիրառելով նրա հանդեպ պատժամիջոց ազատազրկում»:
Սույն գործով առկա է նաև Մուշեղ Պետրոսյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքը` հանցանքը կատարելու ռեցիդիվը: Միևնույն ժամանակ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ նշված ծանրացնող հանգամանքն ինքնին չի կարող ենթադրել անձի նկատմամբ ավելի խիստ պատժողական քաղաքականություն դրսևորելու անհրաժեշտության մասին, քանի որ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս և արդեն իսկ նշանակված պատժի նպատակահարմարության հարցը լուծելիս այն պետք է հաշվի առնվի գործով առկա մյուս հանգամանքների (ինչպես այլ ծանրացնող, այնպես էլ մեղմացնող, այդ թվում նաև հանցավորի անձը բնութագրող) համակցության ներքո: Այլ կերպ, ծանրացնող հանգամանքի առկայությունը դեռևս չի կարող առաջ քաշել այն կանխավարկածն, որ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ պետք է դրսևորվի խիստ պատժողական քաղաքականություն, քանի որ գործով առկա հանգամանքների համակցությունը կարող է այնպիսին լինել, որ, զսպելով նման ծանրացնող հանգամանքի ազդեցությունը, հնարավորություն տա դատարանին հանցանք կատարած անձի նկատմամբ մեղմ պատիժ նշանակելու կամ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար :
Նշվածի ներքո` անդրադառնալով մեղադրողի վերաքննիչ բողոքի այն փաստարկին, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից որպես Մուշեղ Պետրոսյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքը` հանցանքը կատարելու ռեցիդիվը հաշվի չի առնել և չի գնահատվել, Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ հիշյալ ծանրացնող հանգամանքը արձանագրվել Առաջին ատյանի դատարանի կայացրած դատական ակտում և հաշվի առել ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատժի հարցը քննարկելիս, ուստի նշված փաստարկը չի կարող հիմնավոր լինել:
Ամփոփելով ներկայացվածը` Վերաքննիչ դատարանը, հաշվի առնելով օրենքով պահպանվող հասարակական հարաբերության բնույթը, կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը, մեղքի ձևը և տեսակը, պատճառված վնասի չափը, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները, հանցագործության հանգամանքները, եղանակը, նպատակներն ու շարժառիթները, ամբաստանյալի հետհանցավոր վարքագիծը և ղեկավարվելով «որքան ծանր է վրա հասած հետևանքը, մեծ՝ վնասի չափը, այնքան բարձր է հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանն, որն էլ հակադարձ համեմատական է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառելիության հնարավորությանը» կանոնով, գտնում է, որ սույն պարագայում ամբաստանյալ Մուշեղ Պետրոսյանի նկատմամբ կիրառելի է մարդասիրության սկզբունքի մասնավոր դրսևորում հանդիսացող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածն, ինչի վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները իրավաչափ են և հիմնավոր:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-394-րդ և 402-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը
Ո Ր Ո Շ Ե Ց
Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի թվականի 2017 թվականի նոյեմբեր 08-ի դատավճիռը` քրեական գործով ըստ մեղադրանքի Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, թողնել օրինական ուժի մեջ, իսկ մեղադրող Գ.Աղաջանյանի վերաքննիչ բողոքը մերժել:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Տ.ՍԱՀԱԿՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐ` Ս.ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ
ԵԱՔԴ/0102/01/17
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈւԹՅԱՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԻ ԴԱՏԱՎՈՐ
Մ.ՊԱՊՈՅԱՆԻ ՀԱՏՈւԿ ԿԱՐԾԻՔԸ
06.03.2018թ. ք.Երևան
Արժեվորելով դատարանի կազմի դատավորներ Տ.Սահակյանի և Ս.Համբարձումյանի մոտեցումները` այնուամենայնիվ ամբաստանյալ Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասով մնում եմ հատուկ կարծիքի:
Նախ հարկ եմ համարում նկատել, որ.
Մուշեղ Պետրոսյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով` այն արարքի համար, որ նա 2017 թվականի մայիսի 26-ին` ժամը 05:50-ի սահմաններում, կոտրել է Երևան քաղաքի Դրոյի փողոցի 2-րդ հասցեում գտնվող, «Մարկետ» ՍՊ ընկերության պատկանող «Արցախի բարիքներ» խանութ-սրահի մուտքի դռան ապակին, ապօրինի մուտք է գործել ներս և այնտեղից գաղտնի հափշտակել է զգալի չափերի` 53.000 ՀՀ դրամ ընդհանուր արժողության թվով 8 հատ տարբեր տեսակի ալկոհոլային խմիչքներ և 2 հատ պահածոներ:
Վերը նշված մեղադրանքի սահմաններում քննելով քրեական գործը` Առաջին ատյանի դատարանը հաստատված է համարել, որ ամբաստանյալ Մուշեղ Պետրոսյանը կատարել է հանցավոր արարք, որը նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով և նրա նկատմամբ որպես պատիժ է նշանակվել ազատազրկում` 2 (երկու) տարի ժամկետով, որը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չի կիրառվել` սահմանելով փորձաշրջան:
Տվյալ դեպքում Առաջին ատյանի դատարանը, որպես ամբաստանյալ Մուշեղ Պետրոսյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ, հաշվի է առել այն, որ նա իրեն մեղավոր է ճանաչել, տվել է խոստովանական ցուցմունքներ, զղջացել է կատարածի համար, տուժողը բողոք կամ պահանջ չունի, ծեր է, բնութագրվում է դրական «Տուն ժայռի վրա» ՀԿ-ի տնօրեն Գ.Մկրտչյանի և վերականգնողական կենտրոնում ապրող 17 անձանց կողմից: Որպես ամբաստանյալ Մուշեղ Պետրոսյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանք` Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի է առել հանցանքը կատարելու վտանգավոր ռեցիդիվը:
Առաջին ատյանի դատարանը, վերլուծելով և գնահատելով վերը նշված հանգամանքները, հաշվի առնելով կատարված հանցագործության հասարակական վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, եկել է այն եզրահանգման, որ վերը թվարկված հանգամանքներն էականորեն նվազեցնում են հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու իրենց համակցությամբ հնարավորություն են տալիս հանգելու հետևության, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու ու վերջինի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով տվյալ գործով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներին` սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը և հանցագործությունների կանխմանը:
Նշված դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է ներկայացրել դատախազը, ով նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, խախտելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ, 70-րդ հոդվածների պահանջները, Մուշեղ Պետրոսյանի նկատմամբ նշանակել է անարդարացի` ակնհայտ մեղմ պատիժ: Ամբաստանյալ Մուշեղ Պետրոսյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը հիմնավորված չէ, այն չի համապատասխանում ամբաստանյալի անձին և հանցանքի ծանրությանն ու բնույթին: Ամբաստանյալի կողմից մեղքն ընդունելը, կատարած արարքի համար անկեղծորեն զղջալը, խոստովանական ցուցմունքներ տալը, ծեր լինելը չեն նվազեցնում ամբաստանյալի կատարած արարքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և Մուշեղ Պետրոսյանի նկատմամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու օբյեկտիվ հիմք չեն կարող հանդիսանալ: Առաջին ատյանի դատարանը որոշում կայացնելիս ճիշտ չի գնահատել ամբաստանյալ Մուշեղ Պետրոսյանի կատարած հանցագործության հանգամանքները և նրան բնութագրող տվյալները, սխալ է կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 5-րդ, 10-րդ հոդվածների, 61-րդ հոդվածի 2-րդ մասի և 70-րդ հոդվածի դրույթները, ինչն էլ հանգեցրել է նրա նկատմամբ ակնհայտ մեղմ պատժի նշանակման: Մուշեղ Պետրոսյանին բնութագրող հանգամանքների պայմաններում նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելն առաջ է բերել նյութական իրավունքի, մասնավորապես` ՀՀ քրեական օրենսգրքի սկզբունքների և պատժի նշանակման ընդհանուր դրույթների խախտման: Առաջին ատյանի դատարանի կողմից Մուշեղ Պետրոսյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս հաշվի չի առնվել խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, մասնավորապես` այն, որ Մուշեղ Պետրոսյանը կատարել է հանրորեն վտանգավոր արարք, որի վտանգավորությունը պայմանավորված է ոչ միայն առանձին անձի գույքային վնաս պատճառելով, այլև ամբողջ բնակչության համար սպառնալիք ստեղծելով: Առաջին ատյանի դատարանի կողմից չի դիտվել նաև հանցանքը կատարելու ռեցիդիվը, այն, որ նա նախկինում 3 անգամ լինելով դատապարտված համասեռ հանցագործությունների կատարման համար, ազատվել է պատժի կրումից 2017 թվականի ապրիլի 12-ին` պատիժն ամբողջությամբ կրելուց հետո, սակայն դեռևս դատվածությունը չմարված` 2017 թվականի մայիսի 26-ին, կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված միջին ծանրության նոր հանցագործություն:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն`
1. Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
(...):
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր 2007 թվականի հունիսի 12-ի թիվ ՎԲ-124/07 որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման կապակցությամբ արտահայտել է այն իրավական դիրքորոշումը, որ վկայակոչված հոդվածի կիրառումը հանցագործության տեսակի հետ կապված որևէ սահմանափակման չի ենթարկվում և դրա կիրառումը սահմանափակված չէ նաև հանցավոր արարքի վտանգավորության աստիճանով ու բնույթով, ինչպես նաև անձանց շրջանակով, որոնց նկատմամբ այն չի կարող կիրառվել: ՀՀ վճռաբեկ դատարանը միաժամանակ նշել է. «ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման հիմնական պայմանը պատճառաբանված լինելն է: Նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող բոլոր հանգամանքները: Կարևորն այն է, որ հանգի հիմնավոր եզրակացության, որ դատապարտյալի ուղղումը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու»:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր մեկ այլ` 2007 թվականի հոկտեմբերի 26-ի թիվ ՎԲ-192/07 որոշմամբ նշել է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի և պատժաչափի, այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր մեկ այլ` 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ի թիվ ՎԲ-201/07 որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«Պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով, հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար:
(...)
Պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն առանց ռեալ (իրական) պատիժ նշանակելու դատապարտյալի ուղղվելու հնարավորության մասին։ Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին:
(...) Չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, դատարանը պարտավոր է, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, հաշվի առնել նաև հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը: Դատարանի կողմից նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության վտանգավորության աստիճանին ու բնույթին:
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար կարևոր նշանակություն ունեն հանցագործության կատարման հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, մեղքի ձևը, հանցավորի կողմից այդ հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքները նախատեսելու բնույթն ու աստիճանը»:
Այսպիսով` ՀՀ վճռաբեկ դատարանի վերը նշված որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշների լույսի ներքո հաշվի առնելով վերոգրյալը, մասնավորապես` կատարված հանցագործության հասարակական վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող վերը նշված հանգամանքները, գտնում եմ, որ ամբաստանյալ Մուշեղ Պետրոսյանի ուղղվելը հնարավոր չէ առանց պատիժը կրելու, այսինքն` նրա նկատմամբ կիրառելի չէ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը:
Հատկանշական է այն, որ ամբաստանյալ Մուշեղ Պետրոսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցը քննարկելիս անհրաժեշտ էր հաշվի առնել այն, որ վերջինը, նախկինում 3 անգամ դատապարտված լինելով համասեռ հանցագործությունների կատարման համար և 2017 թվականի ապրիլի 12-ին ազատվելով պատժի կրումից, դեռևս դատվածությունը չմարված` 2017 թվականի մայիսի 26-ին, կատարել է համասեռ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված նոր հանցագործություն:
Վերը նշված հանգամանքը վկայում է այն մասին, որ նախկինում նրա նկատմամբ կիրառված պատիժներն ի զորու չեն եղել ուղղելու նրան, այսինքն` նրա նկատմամբ պատժի նպատակները չեն իրագործվել, հետևաբար` պատժի նպատակներն ապահովելու համար այս անգամ ևս նա պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը:
Կարծում եմ, որ տվյալ դեպքում ամբաստանյալ Մուշեղ Պետրոսյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը կրելու անհրաժեշտությունը (ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հնարավորությունը) քննարկելիս Առաջին ատյանի դատարանը չի ղեկավարվել պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, թեև բազմակողմանի գնահատման է ենթարկել ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, այնուամենայնիվ, հաշվի չի առել նրա կողմից կատարված հանցագործության բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, որպիսի պայմաններում վերջինի նկատմամբ չի նշանակել արդարացի պատիժ, ինչը չի բխում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածով սահմանված արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքից` չի համապատասխանում կատարված հանցանքի ծանրությանը, այն կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար չեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար ու չի կարող ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով սահմանված պատժի նպատակները, այն է` վերականգնել սոցիալական արդարությունը և ուղղել պատժի ենթարկված անձին:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 42-րդ, 361.1 և 369-րդ հոդվածներով`
Գտնում եմ
Ամբաստանյալ Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը պետք է վերացնել:
ԴԱՏԱՎՈՐ Մ.ՊԱՊՈՅԱՆ
N - ԵԱՔԴ/0102/01/17
Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
՚08ՙնոյեմբերի2017թ. ք.Երևան
ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ԱՐԱԲԿԻՐ ԵՎ ՔԱՆԱՔԵՌ-ԶԵՅԹՈՒՆ ՎԱՐՉԱԿԱՆ
ՇՐՋԱՆՆԵՐԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐª Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ
ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲª Ա.ԱՍԼԱՆՅԱՆԻ
ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲª
ՄԵՂԱԴՐՈՂ Գ.ԱՂԱՋԱՆՅԱՆԻ
ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼ Մ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆ Թ.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆԻ
ՏՈՒԺՈՂԻ ՆԵՐԿ. Վ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆԻ
Դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքիՄուշեղ Պետիկի Պետրոսյանի`ծնված27.05.1957թվականին,քաղաք Երևան, ազգությամբհայ,ՀՀ քաղաքացի,բարձրագույն
կրթությամբ,ամուսնալուծվածֆիզիկապեսառողջ,չի աշխատում,հանդիսանում է քանդակա-
գործ, նախկինում3/երեք/ անգամ դատված`
1.02.06.2008թվականինԵրևանի քրեական դատարանի դատավճռով ՀՀ Քրեական օրենսգրքի
177հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ,4-րդ կետերով,235հոդվածի 1-ին մասով,ՀՀ Քրեական օրեսնգըր-
քի 66հոդվածի կանոններով դատապարտվել է ազատազրկման 2/երկու/ տարի 3/երեք/ ամիս
ժամկետով, 24.06.2009թվականին 19.06.2009թվականին ընդունված համաներման ակտով
ազատվել է պատժի հետագա կրումից.
2.18.08.2010թվականին ՀՀ Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյուն վարչական շրջաննե-
րի ընդհանուր իրավասության դատարանի դատավճռով ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 177հոդվա-
ծի 2-րդ մասի 3-րդ, 4-րդ կետերով, 235հոդվածի 1-ին մասով, ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 66հոդ-
վածի կանոններով դատապարտվելէ ազատազրկման 3/երեք/ տարի ժամկետով, նշանակ-
ված պատիժը լրիվ կրելով 14.06.2013թվականին ազատվել է քրեակատարողական հիմնար-
կից.
3.31.01.2014թվականին ՀՀ Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյուն վարչական շրջաննե-
րի ընդհանուր իրավասության դատարանի դատավճռով ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 34-177հոդ-
վածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով դատապարտվելէ ազատազրկման 3/երեք/ տարի 4/չորս/ամիս
ժամկետով,նշանակված պատիժը լրիվ կրելով 12.04.2017թվականին ազատվել է քրեակատա-
րողական հիմնարկից.
Դատվածությունը չմարված, հաշվառված է Արագածոտնի մարզ, գյուղ Կոշ, ՀՀ ԱՆ ՚Կոշՙ
ՔԿՀ-ում,ներկայումս բնակվում է Մերձավան,Երիտասարդական1-ին փողոց 3տուն հասցեում
գտնվող ՚Տուն ժայռի վրաՙ ՀԿ-ում, 05.06.2017թվականին որպես խափանման միջոց է
ընտրվել ստորագրություն չհեռանալու մասին:
Մեղադրվում է ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 177հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով:
Դատաքննությամբ և գործի տվյալներով դատարանը
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
Գործով ամբաստանյալ Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանը մեղադրվում է այն բանում,որ նա2017թվականի մայիսի 26-ինժամը 05:50-ի սահմաններում կոտրել է Երևան քաղաքի Դրոյի փողոցի 2-րդ հասցեում գտնվող ՚Մարկետՙ ՍՊԸ-ին պատկանող ՚Արցախի բարիքներՙ խանութ-սրահի մուտքի դռան ապակին, ապօրինի մուտք է գործել ներս և այնտեղից գաղտնի հափշտակել է զգալի չափերի` 53.000ՀՀ դրամ ընդհանուր արժողության թվով 8հատ տարբեր տեսակի ալկոհոլային խմիչքներ և 2հատ պահածո:
Վերը նշված հանցավոր արարքը կատարելու համար նախաքննական մարմինըՄուշեղ Պետիկի Պետրոսյանին մեղադրանք է առաջադրել ՀՀ Քրեական օրենսգրքի177հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով:
Քրեական գործը 26.06.2017թվականին մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է ՀՀ Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան:
Մինչ դատաքննությունն սկսելը ամբաստանյալ Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանը միջնորդեց դատական քննությունն անցկացնել արագացված կարգով և հայտարարեց, որ միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, խորհրդակցել է պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված կարգով դատաքննություն անցկացնելու հետևանքները, առաջադրված մեղադրանքն իրեն պարզ է, համաձայն է մեղադրանքի հետ:
Մեղադրողը և տուժողի ներկայացուցիչը միջնորդության դեմ չառարկեցին:
Դատարանը համոզվելով, որ առկա են ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 3751 և 3752 հոդվածներով նախատեսված պայմանները` որոշեց արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնել:
Դատարանը հիմք ընդունելով մեղադրանքի հիմքում դրված ապացույցները, գտնում է, որ ամբաստանյալ Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանը կատարել է ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 177հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետովնախատեսված արարք և հանգում է այն հետևության, որ ամբաստանյալին մեղսագրված արարքը որակված է ճիշտ, ուստի նա պետքէ քրեական պատասխանատվության ենթարկվի:
ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 3753հոդվածի 6-րդ մասի համաձայն` դատարանն արագացված կարգով դատական քննության արդյունքում մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ, որը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժի երկու երրորդը փոքր է տվյալ հանցագործության համար նախատեսված առավել մեղմ պատժից` ապա առավել մեղմ պատիժը:
ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 22հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետի համաձայն` հանցագործությունների ռեցիդիվը վտանգավոր է համարվումªդիտավորությամբ հանցանք կատարելու դեպքում, եթե անձը նախկինում երկու անգամից ոչ պակաս ազատազրկման է դատապարտվել դիտավորյալ հանցագործության համար:
ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 67.1հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` (...)Հանցագործությունների վտանգավոր ռեցիդիվի համար նշանակված պատիժը չի կարող պակաս լինել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավելագույն պատժի երկուերրորդից:
Հանցագործությունների ռեցիդիվի դեպքում պատիժ նշանակելու կանոններ սահմանող ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 67.1հոդվածի և արագացված դատաքննության արդյունքում պատիժ նշանակելու կանոններ սահմանող ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3հոդվածի 6-րդ մասի հարաբերակցության հարցերին ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է իր 31.05.2014թվականի թիվ ՏԴ/0071/01/13 որոշմամբ և արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումն այն մասին, որ արագացված դատաքննության պարագայում ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի 6-րդ մասով նախատեսված պատիժ նշանակելու կարգը հանցանք կատարած անձանց համար ավելի նախընտրելի է ռեցիդիվի դեպքում պատիժ նշանակելուª ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 67.1հոդվածով նախատեսված կարգի համեմատությամբ, քանի որ օրենսդիրն ամբաստանյալի կողմից արագացված դատաքննություն կատարելուն համաձայնություն տալու և մեղսագրված արարքն ընդունելու պարագայում առանց որևէ սահմանափակումների պատժաչափի նշանակման հարցում արտոնյալ պայմաններ է նախատեսել: Մինչդեռ անձի արարքում հանցագործությունների ռեցիդիվի առկայության դեպքում ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 67.1հոդվածով նախատեսված են ՀՀ Քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի սանկցիայի շրջանակներում անձի նկատմամբ ավելի խիստ պատիժ նշանակելու կանոններ: Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ հանցագործությունների ռեցիդիվի և արագացված դատաքննության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնների հստակ կիրառության վերաբերյալ իրավական կարգավորման բացակայությունը և իրավակիրառ պրակտիկայում առաջացող անորոշություններն ու տարակարծությունները հակասում են ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 5հոդվածով ամրագրված օրինականության սկզբունքի պահանջներին, որոնցից բխում է, որ անձի նկատմամբ պատժի նշանակման կարգը և չափը իրավական որոշակիության չափանիշներին բավարարող եղանակով պետք է սահմանված լինեն հստակ, մատչելի և կանխատեսելի օրենքով: Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3հոդվածի 6-րդ մասի և ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 67.1հոդվածի հարաբերակցության իրավական կարգավորման անորոշությունը և դրանց միջև առկա հակասությունը պետք է լուծվի հօգուտ անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելու բարենպաստ պայմաններ նախատեսող նորմի, ինչը բխում է ՀՀ Սահմանադրությամբ և միջազգային իրավական ակտերով սահմանված մարդու իրավունքների պաշտպանության հիմնարար դրույթներից: Այլ խոսքովª հանցագործությունների ռեցիդիվի և արագացված դատաքննության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնների համատեղ կիրառումը բացառում է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների կիրառման հնարավորությունը, և դատարանը զրկվում է կոնկրետ դեպքում կատարված հանցագործության բնույթն ու վտանգավորությունը, հանցավորի անձը, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները գնահատելու և անձի նկատմամբ արդարացի պատիժ նշանակելու հնարավորությունից: Բացի այդ, բացառվում է վերադաս դատական ատյանի կողմից ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 395հոդվածի 1-ին մասի 4-րդ կետով սահմանված` դատական ակտի բեկանման կամ փոփոխման հիմքի կիրառման հնարավորությունը, որի համաձայն` դատական ակտը բեկանվում կամ փոփոխվում է, եթե նշանակված պատիժը չի համապատասխանում կատարված հանցանքի ծանրությանը կամ ամբաստանյալի անձին: Հետևաբար, գործի քննության արագացված կարգի կիրառման պայմաններում հանցագործությունների ռեցիդիվի և արագացված դատաքննության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնների միաժամանակյա կիրառությունն անթույլատրելի է /ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 31.05.2014թվականի թիվ ՏԴ/0071/01/13 որոշում/:
Վերահաստատելով և զարգացնելով Ա.Պողոսյանի /թիվ ՏԴ/0071/01/13 որոշում/ գործով որոշմամբ արտահայտած և վերը մեջբերված իրավական դիրքորոշումներըª Վճռաբեկ դատարանը 22.06.2017թվականի թիվ ԼԴ4/0031/01/16որոշմամբ արձանագրել է, որ ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 67.1հոդվածի 2-րդ մասում առկաª ՚սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված պատիժՙ և ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3հոդվածի 6-րդ մասում առկաª ՚կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատիժՙձևակերպումները ենթադրում են, որ կատարված հանցագործության համար նախատեսված պատիժ հասկացությունը մեկնաբանվում է որպես քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի շրջանակներում որոշվող օրենքով սահմանված պատիժ: Հիշյալ մեկնաբանման պայմաններում հանցագործությունների ռեցիդիվի և արագացված դատաքննության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնների միջև մրցակցություն կամ հակասություն կարող է առաջանալ այն դեպքում, երբ ՀՀ Քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի նկատմամբ ռեցիդիվի կանոնների կիրառման արդյունքում ստացված պատժի նվազագույն սահմանը մեծ է արագացված դատաքննության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնի կիրառման արդյունքում ստացված պատժի առավելագույն սահմանից, կամ հավասար է դրան: Բոլոր այն դեպքերում, երբ համապատասխան կանոնների կիրառման արդյունքում ձևավորված պատժի նվազագույն սահմանը փոքր է առավելագույն սահմանիցª նման հակասության մասին խոսք չի կարող լինել, քանի որ առաջանում է հարաբերական որոշակի սանկցիաª ապահովելով պատժի անհատականացման սկզբունքի իրացման հնարավորությունը/ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 22.06.2017թվականի թիվ ԼԴ4/0031/01/16 որոշում/:
ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 177հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործությունների համար առավել խիստ պատիժն է ազատազրկում 5/հինգ/ տարի ժամկետով: Տվյալ դեպքում նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ սույն քրեական գործը անցկացվել է արագացված դատաքննության կարգով, ուստի ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 3753հոդվածի 6-րդ մասի համաձայն ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 177հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության համար առավել խիստ պատիժը կկազմի 3/երեք/ տարի 4/չորս/ ամիս ժամկետը, իսկ ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 67.1հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 177հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության համար պատիժը չի կարող պակաս լինել 3/երեք/ տարի 4/չորս/ ամիս ժամկետից:
Վերը շարադրված իրավական վերլուծությունները սույն գործի փաստերի նկատմամբ կիրառելովª Դատարանն արձանագրում է, որ սույն գործով ամբաստանյալի նկատմամբ պետք է պատիժ նշանակել արագացված դատաքննության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոններով, քանի որ ՀՀ Քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի նկատմամբ վտանգավոր ռեցիդիվի կանոնի կիրառման արդյունքում ստացված պատժի նվազագույն սահմանը հավասար է արագացված դատաքննության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնի կիրառման արդյունքում ստացված պատժի առավելագույն սահմանին:
Ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում նրա կատարած արարքի բնույթն ու հասարակական վտանգավորության աստիճանը, շարժառիթը, հետևանքը, հանցագործության տարածվածությունը, ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները, նկատի ունենալով այն, որ քրեական պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
Պատիժ նշանակելիս հանցավորի նկատմամբ անհատական մոտեցումն անհրաժեշտ է, որպեսզի դատարանը պատժի տեսակն ու չափը ընտրելիս համոզվի, որ դրանով կհասնի պատժի վերը նշված նպատակներին, որոնք փոխկապակցված և փոխհամաձայնեցված են (մեկ նպատակը ենթադրում է մյուսները և յուրաքանչյուրի ինքնուրույն իրականացումն օժանդակում է մյուսներին): Այսինքն` պատժի նպատակներին հասնելու երաշխիք է հանցագործություն կատարած անձի նկատմամբ արդարացի, արարքի ծանրությանը և հասարակական վտանգավորությանը համապատասխան պատիժ նշանակելը:
ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 61հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները, որոշիչ հանգամանքներ են պատժի տեսակը և չափը որոշելու հարցում: Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի, այնպես էլ պատժաչափի վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 48հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը:Դատարանը ղեկավարվելով ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 62հոդվածի 2-րդ մասով, ամբաստանյալ Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ հաշվի է առնում այն, որ նա իրեն մեղավոր է ճանաչել, տվել է խոստովանական ցուցմունքներ, զղջացել է կատարածի համար, տուժողը բողոք կամ պահանջ չունի, ծեր է, բնութագրվում է դրական ՚Տուն ժայռի վրաՙ ՀԿ-ի տնօրեն Գ.Մկրտչյանի և վերականգնողական կենտրոնում ապրող 17անձի կողմից:
՚Տուն ժայռի վրաՙ ՀԿ-ի տնօրեն Գագիկ Մկրտչյանի կողմից տրված բնութագրի համաձայն` Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանն արդեն չորս ամիս գտնվելով կազմակերպության անմիջական հոգատարության ներքո, ունեցել է ակնառու փոփոխություններ իր վարքագծում: Մասնավորապես փոխվել են նրա աշխարհայացքը, արժեքային համակարգը, կյանքի և ապրելակերպի հանդեպ ունեցած պատկերացումները: Նախկին սովորությունները (անհանդուրժողականություն, ոգելից խմիչքների չարաշահում, ծխախոտից կախվածություն) ի սպառ վերացել են: Նախկին հանցավոր մտածելակերպը վերածվել է հոգևոր քրիստոնեական արժեքները գնահատելուն: Դա նկատելի է նրա աշխատասիրության, մաքրասիրության մեջ, հերթապահության ընթացքում ջանասիրաբար ու խոնարհությամբ կատարում է իր պարտականությունները, շրջապատի հանդեպ ցուցաբերում է հանդուրժողականություն և հոգատարություն: Նա այժմ ծրագրի հետ մեկտեղ կամավոր մասնակցում է շրջակա գյուղատարածքի համայնքի մեծահասակներին և կարիքավորներին անհատույց օգնություն ցուցաբերելու համար գյուղատնտեսական և վերանորոգման աշխատանքներին: Նաև ծրագրի ներսում կամավոր իր վրա է վերցրել խոհարարական ամբողջ պարտականությունները: Այս ամենից ելնելով կարելի է եզրակացնել, որ Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանն այրել է բոլոր կամուրջները կապված նախկին հանցավոր սկզբունքների և շրջապատի հետ, քանի որ նոր սկզբունքները և ապրելակերպը անհամատեղելի են նախկին գաղափարների հետ: Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանը նաև վարպետ-քանդակագործ է: Իրենք օգնում են նրան ստեղծել բիզնես նախագիծ, աջակցում են ֆինանսապես, որպեսզի ձեռք բերի համապատասխան աշխատանքային գործիքներ, նաև փորձում են ապահովել սպառման կետեր: Համոզված լինելով, որ նա այժմ արժանի է համարվելու ընտանիքի և հասարակության համար անվտանգ և օգտակար մարդ, խնդրում է նրան հնարավորություն տալ իրենց օգնությամբ և Դատարանի մարդասիրության շնորհիվ հաստատվելու նոր արժեհամակարգի, փոխված կյանքի և հաղթանակների մեջ` չկիրառելով նրա հանդեպ ազատազրկման պատիժը:
՚Տուն ժայռի վրաՙ վերականգնողական կենտրոնի 17անձի կողմից ստորագրված բնութագրի համաձայն`բնութագիրը վերականգնողական կենտրոնի կողմից գրել է Վարդան Գասպարյանը և որպես սկզբնամաս հայտնել է, որ Մուշեղ Պետրոսյանը փրկել է իր կյանքը: Ինքը հարբեցող է եղել, հերթական անգամ մի օր ընկերներով խմելիս են եղել և Մուշեղ Պետրոսյանը երկար բացակայելուց հետո անսպասելիորեն եկել է, զարմանալիորեն փոխված, թե արտաքինով, թե բնավորությամբ: Ինքն առաջարկել է նրան խմել և շատ են զարմացել, որ նա մերժել է, ավելին, խորհուրդ է տվել, որ իրենք էլ թողնեն խմիչքը և շարունակել է պատմել աստծո զորության մասին, վերականգնողական կենտրոնի մասին: Պատմել է, թե կենտրոնում ինչպես է աստված իրեն փրկել և իր մոտ հույս է ծագել, որ իր կյանքն էլ կարող է փոխվել, քանի որ անցյալում ձեռնարկած բոլոր փորձերն անհաջող են եղել և չի կարողացել ազատվել հարբեցողության կապանքից:Հիասթափված կյանքից, տեսնելով Մուշեղի փոփոխությունը, որոշել է հետևել նրան: Արդեն երկու ամիս է կենտրոնում է և մոռացել է բոլոր մեղքի ցանկություրնները` խմիչք, ծխախոտ, հայհոյանք և այլն: Բոլոր տղաներով վկայում են Մուշեղի փոփոխությունը, որի ծառայությունն իրենց բոլորի համար օրինակելի է և անհրաժեշտ: Նա վերցրել է խոհարարության պարտականությունները, լինելով նաև բարձրագույն կրթություն ստացած մարդ` իրենց օգնում է ուսման մեջ, նաև ունենալով ձեռքի շնորք, օգնում է բոլոր կենցաղային հարցերով: Բոլորի կողմից խնդրում են հնարավորություն տալ Մուշեղ Պետրոսյանին, չկիրառելով նրա հանդեպ պատժամիջոց ազատազրկում:
Դատարանը ղեկավարվելով ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 63հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով ամբաստանյալ Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանք է համարում հանցանքը կատարելու վտանգավոր ռեցիդիվը:
ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 177հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիան հնարավորություն է տալիս դատարանին, ելնելով կոնկրետ հանցագործության հանրային վտանգավորության բնույթից և աստիճանից, հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակել արդարացի պատիժ` ընտրելով հոդվածի սանկցիայով նախատեսված պատժաչափից:
Վճռաբեկ դատարանն իր 22.12.2011թվականի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11քրեական գործով իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ ՚(...) որ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործությանը քրեաիրավական միջոցներով արձագանքելու պարտադիրությամբ, ինչպես նաև հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ: Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից: Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման:Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ արդարությանª որպես պատիժ նշանակելու սկզբունքի բովանդակությունն ընդգրկում է դատապարտյալի, տուժողի և հասարակության վերաբերմունքը նշանակված պատժի նկատմամբ: Ուստի, պատիժ նշանակելիս արդարության սկզբունքը դատարանից պահանջում է ողջամտորեն հաշվի առնել արդարության մասին վերոնշյալ սուբյեկտների կարծիքը, առավել ևս, որ դրանք ձևավորվում են այն նույն հանգամանքների հիման վրա, որոնք դատարանը հաշվի է առնում պատիժ նշանակելիս (հանցագործության հանրորեն վտանգավորությունը, հանցավորի անձը և այլն): Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ պատժի նշանակման արդարության սկզբունքը դատարանը պետք է կիրառի պատժի նշանակման մյուս սկզբունքների, ինչպես նաև պատժի նպատակների համատեքստում:Պատժի անհատականացման սկզբունքի իմաստով դատարանի խնդիրն է հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կոնկրետ հանցակազմի սանկցիայի սահմաններում նշանակել կոնկրետ պատիժ: Կոնկրետ պատժի նշանակումը դատարանի համար խիստ կարևոր և պատասխանատու խնդիր է, որի լուծման համար մեծ նշանակություն ունի պատժի անհատականացման կարգի և չափանիշների հարցը:Վերոգրյալի հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ պատժի անհատականացումն անհրաժեշտ է դիտարկել երկու տեսանկյունից:1) պատժի անհատականացում օրենքում: Վերջինս ենթադրում է ՀՀ Քրեական օրենսգրքի նորմերում արտահայտված ընդհանուր դրույթների առկայությունը, որոնք դատարանը պարտավոր է հաշվի առնել հանցանք կատարած անձի նկատմամբ ՀՀ Քրեական օրենսգրքի սանկցիայի շրջանակներում պատիժ նշանակելիս:2) պատժի անհատականացում դատարանում: Վերջինս ենթադրում է կոնկրետ անձի նկատմամբ պատիժ սահմանելիս ՀՀ Քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերի դրույթների կիրառումª հաշվի առնելով հանցավորի անձի առանձնահատկությունները, հանցագործության կատարման հանգամանքները, ինչպես նաև պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:ՀՀ Քրեական օրենսգիրքը չի բովանդակում բոլոր այն հանգամանքների սպառիչ ցանկը, որոնք պետք է հաշվի առնվեն դատարանի կողմից կոնկրետ հանցագործության համար պատիժ նշանակելիս: Օրենսգիրքը, սակայն, դատարանին տալիս է պատժի անհատականացման ընդհանուր չափանիշներ, որոնց հիման վրա դատարանը կարող է նշանակել արդարության պահանջներին համապատասխանող պատիժ: Նշված չափանիշներն են` ա) հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, ընդհանրապես, կոնկրետ հանցագործության կատարման հանգամանքների տեսանկյունից մասնավորապես,բ) հանցավորի անձը, գ) պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Պատժի անհատականացման չափանիշներից առաջինինª հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանին ու բնույթին, Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ.Մադաթյանի վերաբերյալ որոշման մեջ (տես Գարուշ Նորիկի Մադաթյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշումը, կետ 14): Սույն որոշման նախորդ կետում նշված և, համապատասխանաբար, Գ.Մադաթյանի վերաբերյալ որոշման մեջ վերլուծվածª արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը սերտորեն կապված են պատժի անհատականացման երկրորդ չափանիշիª հանցավորի անձի հետ: Հ.Հարությունյանի վերաբերյալ որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ ՚Պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք են ոչ միայն կատարված արարքի հասարակական վտանգավորության աստիճանի, այլև հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ հանդիսացող նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական, քրեաբանական և քրեա-իրավական, ֆիզիկական հատկությունների համակցության ճիշտ գնահատումը (ընտանեկան դրությունը, վարքագիծը աշխատանքում և կենցաղում, աշխատունակությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, դատվածությունը և այլն)ՙ (տես Հազարապետ Ալբերտի Հարությունյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2007 թվականի մարտի 30-ի թիվ ՎԲ-50/07 որոշումը): Զարգացնելով մեջբերված դիրքորոշումըª Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ հանցանք կատարած անձի ուսումնասիրությունը մեծ դեր է խաղում պատիժ նշանակելու համար: ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի ¥՚Պատժի նպատակներըՙ) իմաստով պատժի նպատակը, սոցիալական արդարությունը վերականգնելուց բացի, դատապարտյալի ուղղումն է և նոր հանցագործությունների կանխումը, ուստի դատարանը պարտավոր է հանգամանորեն հետազոտել անձի ինչպես կենսաբանական, այնպես էլ սոցիալական առանձնահատկությունները: Այս կապակացությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ շատ դեպքերում պատժի տեսակի և չափի վրա ազդում են հանցավորի սեռը, տարիքը, առողջական վիճակը: Պատժի անհատականացման երրորդ չափանիշը պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքներն են: Վերջիններիս Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Հ.Հարությունյանի վերաբերյալ 2007 թվականի մարտի 30-ի թիվ ՎԲ-50/07, Ռ.Խատոյանի վերաբերյալ 2007 թվականի մայիսի 4-ի թիվ ՎԲ-55/07, Պ.Բայրամյանի վերաբերյալ 2007 թվականի հունիսի 1-ի թիվ ՎԲ-84/07, Դ.Հովհաննիսյանի վերաբերյալ 2009 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09 և մի շարք այլ որոշումներում: Պատժի նշանակման մարդասիրության սկզբունքն ունի երկու կողմ, այն էª 1) մարդասիրություն հասարակության նկատմամբ, որի էությունը տուժողի, հասարակության և պետության շահերի պաշտպանությունն է: 2) մարդասիրություն հանցանք կատարած անձի նկատմամբ. դա նշանակում է մարդկային վերաբերմունք նրա անձի նկատմամբ, պատվի և արժանապատվության հարգում, ֆիզիկական և բարոյական տանջանքների բացառում:Պատիժ նշանակելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի մարդասիրության սկզբունքի վերոնշյալ երկու կողմերը: Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքում ձևավորված, ինչպես նաև սույն որոշման 14-21-րդ կետերում շարադրված և զարգացված իրավական դիրքորոշումների հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ պատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ Քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ Քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպª ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմաններըª ՀՀ Քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն: Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ Քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի գրեթե բոլոր հոդվածների սանկցիաներում ամրագրված վերոնշյալ մոտեցումը պայմանավորված է այն տրամաբանությամբ, որ քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են: Ուստի կոնկրետ արարքի և անձի նկատմամբ համընդհանուր քրեական օրենքով նախատեսված սանկցիան կիրառելիս դատարանը պետք է որոշակի հայեցողություն դրսևորի: Վերոգրյալից Վճռաբեկ դատարանը եզրահանգում է, որ առանց դատարանի հայեցողության պատժի անհատականացումն անհնար է: Պատիժ նշանակելիս դատարանի հայեցողության կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում ընդգծել նաև, որ պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հանգամանքների հայեցողական և ոչ երբեք կամային գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 48հոդվածով նախատեսվածª պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից (...)ՙ:
Վերը շարադրված իրավադրույթները, իրավական վերլուծությունները կիրառելովª Դատարանը հանգում է հետևության, որ օրենքի առաջնային պահանջը պատժի արդարացիությունն է, որըª որպես քրեական իրավունքի սկզբունք, ձևակերպված է ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 10հոդվածում, համաձայն որի հանցանք կատարած անձի նկատմամբ պատիժը պետք է լինի արդարացի, անհրաժեշտ և բավարար նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունը կանխելու համար: ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 48հոդվածի դրույթների համաձայն պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները: Դատարանը միաժամանակ հավաստում է, որ նշանակվող պատժի արդարացիության հարցը լուծելիս դատարանը ճիշտ է գնահատել գործի բոլոր հանգամանքները, քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով, ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է տվյալ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար: Ընդ որում, պատիժ նշանակելիս դատարանն ուղեցույց է ընդունում նաև քրեական օրենքի դրույթն այն մասին, որ հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները /ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 61հոդվածի 3-րդ մաս/: Միաժամանակ նշված հանգամանքների ամբողջությունը դատարանին հիմք է տալիս կիրառելու ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 177հոդվածի 2-րդ մասիսանկցիայի ոչ խիստ տարբերակըª չափի իմաստով, արձանագրելով, որ տվյալ պատժաչափը համաչափ է կատարած արարքին և բավարար պատժի նպատակներին հասնելու համար: Այդպիսի եզրակացության դատարանը գալիս է հաշվի առնելով արարքի բոլոր փաստական ու քրեաիրավական բնութագրերը:
ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 360հոդվածի համաձայն` դատավճիռ կայացնելիս դատարանը մի շարք այլ հարցերի հետ միասին պետք է լուծի նաև այն հարցը, թե ամբաստանյալը արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը, թեª ոչ£
ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 70հոդվածի 1-ին մասի համաձայնª եթե դատարանն ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելով հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին£ Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայնª պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիu դատարանը հաշվի է առնում
հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները,պատաuխանատվությունը և պատիժըմեղմացնող և ծանրացնող
հանգամանքները:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն իր 12.06.2007թվականի ՎԲ-124/07 որոշմամբ ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 70հոդվածի կիրառման կապակցությամբ արտահայտել է այն իրավական դիրքորոշումը, որ ՚վկայակոչված հոդվածի կիրառումը հանցագործության տեսակի հետ կապված որևէ սահմանափակման չի ենթարկվում և դրա կիրառումը սահմանափակված չէ նաև հանցավոր արարքի վտանգավորության աստիճանով ու բնույթով, ինչպես նաև անձանց շրջանակով, որոնց նկատմամբ այն չի կարող կիրառվելՙ£ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը միաժամանակ նշել է, որ ՚ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 70հոդվածի կիրառման հիմնական պայմանը պատճառաբանված լինելն է£ Նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող բոլոր հանգամանքները£ Կարևորն այն է, որ հանգի հիմնավոր եզրակացության, որ դատապարտյալի ուղղումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելուՙ:ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը մեկ այլª 2008թվականի փետրվարի 1-ի թիվ ՎԲ-01/08 որոշմամբ նշել է, որ ՚պատիժը պայմանականորեն չկիարառելու իրավական հիմքերը բացահայտելու համար ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 70հոդվածում սահմանված իրադրություններն անհրաժեշտ է մեկնաբանել նաև ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 48հոդվածի 2-րդ մասով ամրագրված պատժի նպատակների համատեքստում, այսինքնª պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս իրավասու դատարանը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է քննարկի նաև պատժիª սոցիալական արդարության վերականգնման և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հարցըՙ£ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը միաժամանակ նշել է, որ ՚սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու մասին կարող է վկայել հանցագործությունից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը, մասնավորապեսª տուժողին պատճառած վնասը հարթելը կամ այն հարթելուն ուղղված ողջամիտ միջոցներ ձեռնարկելըՙ:
ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 70հոդվածի կիրառման կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը դիրքորոշում է հայտնել նաև մի շարք այլ որոշումներում:Մասնավորապես,Հ.Բաղդասարյանի վերաբերյալ գործով որոշմամբ արձանագրվել է, որ ՚/.../ պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն առանց իրական պատիժ նշանակելու ամբաստանյալի ուղղվելու հնարավորության մասին: Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին /…/ՙ: Մեկ այլª Դ.Հովհաննիսյանի վերաբերյալ գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը դիրքորոշում է հայտնել այնմասին, որ ՚ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 70հոդվածի 2-րդ մասը սահմանում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ Քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, դատարանը պարտավոր է, ղեկավարվելով ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 61հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, հաշվի առնել նաև հանցագործությանª հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը: Դատարանի կողմից նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության վտանգավորության աստիճանին ու բնույթին: Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար կարևոր նշանակություն ունեն հանցագործության կատարման հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, մեղքի ձևը, հանցավորի կողմից այդ հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքները նախատեսելու բնույթն ու աստիճանը /…/ՙ: Թ.Տեր-Գրիգորյանի վերաբերյալ որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ ՚Պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 62-րդ և 63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Հանցակազմի սահմաններից դուրս գտնվելով դրանք բնութագրում են ինչպես կատարված հանցագործությունը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությունը, հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին` համապատասխանաբար բարձրացնելով կամ իջեցնելով այն: Դրանց գնահատմամբ է հնարավոր յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատական մոտեցում ցուցաբերել ինչպես պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս: Նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների,գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 48 հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունըՙ /Վճռաբեկ դատարանի թիվ ԱՎԴ2/0059/01/08, թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09, թիվ ՎԲ-192/07, թիվ ՎԲ-50/07, թիվ ՎԲ-55/07 , թիվ ՎԲ-201/07, թիվ ՎԲ-124/07, թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09, թիվ ԵԱՔԴ/0120/01/09 և մի շարք այլ որոշումներ/:
Այսպիսով,վերը նշված օրենսդրական կարգավորումներից և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումներից հետևում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար անհրաժեշտ է դատարանի համոզվածությունը, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված պատժատեսակն իրական կրելու: Ընդ որում, այդ համոզվածությունը պետք է հիմնված լինի գործի օբյեկտիվ տվյալների վրա, և պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Հիմք ընդունելով վկայակոչված որոշումներում շարադրված իրավական դիրքորոշումներըª դատարանն արձանագրում է, որ պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի, հանցավորի անձնավորության մասին և յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատականացնել պատիժը: Պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների ցանկի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ քննարկվող հանգամանքները վերաբերում են ինչպես հանցագործությանը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությանը կամ միաժամանակ բնութագրում են հանցագործությունն ու հանցավորի անձնավորությունը: Այդ պատճառով էլ պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները պետք է դիտարկել որպես հանցակազմի սահմաններից դուրս հանգամանքներ, որոնք ուղղակի կամ անուղղակի վերաբերում են հանցագործությանը կամ հանցավորի անձնավորությանը, բարձրացնում կամ իջեցնում են հասարակական վտանգավորության աստիճանը և ազդում պատժի վրա: Դրանց գնահատմամբ է հնարավոր յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատական մոտեցում ցուցաբերել` ինչպես պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս:
Միաժամանակ դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 05.11.2010թվականի թիվ /ԵԷԴ/0032/01/10 որոշումը, որում զարգացնելով պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ իր իրավական դիրքորոշումները` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների կոնկրետ համակցությունը կարող է բավարար լինել հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար` անկախ պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող որևէ հանգամանքի առկայությունից: Այլ կերպ` պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող որևէ հանգամանքի առկայությունն ինքնին չի բացառում ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 70հոդվածի կիրառումը, եթե դատարանը հանգում է հիմնավոր եզրակացության, որ հանցանք կատարած անձի ուղղումը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու:
Վերլուծելով և գնահատելով վերը նշված հանգամանքները, հաշվի առնելով ամբաստանյալիպատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, հանցանքը կատարելուց հետո դրսևորած վարքագիծը` մասնավորապես այն, որ մոտ 6ամիս գտնվելով ազատության մեջ գիտակցել է կատարած հանցանքի վտանգավորությունը,մինչ օրս զերծ է մնացել այլ հակաօրինական արարքներ կատարելուց,տվել է խոստովանական ցուցմունքներ, անկեղծորեն զղջացել է կատարածի համար, տուժողը բողոք կամ պահանջ չունի, ծեր է, արդեն բնակվում է վերականգնողական կենտրոնում, բնութագրվում է դրական կենտրոնի տնօրենի և բնակիչների կողմից, նաև այն, որ պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների կոնկրետ համակցությունը կարող է բավարար լինել հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար` անկախ պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող որևէ հանգամանքի առկայությունից /ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 05.11.2010թվականի թիվ /ԵԷԴ/0032/01/10 որոշում/, դատարանը հանգում է հետևության, որ թվարկված հանգամանքներն էականորեն նվազեցնում են հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու իրենց համակցությամբ հնարավորություն են տալիս հանգելու հետևության, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու, և վերջինիս նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով տվյալ գործով հնարավոր է հասնել ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 48հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներին` սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը ու հանցագործությունների կանխմանը: Տվյալ դեպքում դրանով կապահովվեն նաև ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 10 և 61հոդվածներով սահմանված` արդարության, պատասխանատվության անհատականացման ու պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները:
Միաժամանակ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալի արարքին համապատասխան պատժելիության սահմանումը կնպաստի նաև քրեական օրենքի ընդհանուր կանխարգելիչ ազդեցությանը, դատարանը նման հետևության է հանգել ելնելով քրեական օրենսդրության սկզբունքներից, սոցիալական արդարության վերականգնման և պատժի նպատակների իրականացման անհրաժեշտությունից, հիմնվելով կատարված հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների բազմակողմանի և օբյեկտիվ գնահատման վրա:
Ամբաստանյալ Մուշեղ Պետրոսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` ստորագրություն չհեռանալու մասին, պետք է թողնել անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Քննության առնելով իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցը, դատարանը հանգում է այն հետևության, որ իրեղեն ապացույց ճանաչված Մ.Պետրոսյանի անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերված 1հատ 0.5լիտր տարողությամբ թափանցիկ շիշը, որի ստորին հատվածում առկա է դեղին գույնի պիտակ ՚0.5լ 55Volՙ գրառում, իսկ շշի մեջ առկա է մոտ 150գրամ դեղին գույնի հեղուկ, դեպքի վայրի զննությամբ 26.05.2017թվականին Երևան քաղաքի Դրոյի փողոցի 24հասցեից և Գոգոլի փողոցի 24/10հասցեի հատակից վերցված ընդհանուր 5հատ ապակու կտորները, 2հատ խցանները, 1հատ բրդե ծածկոցը, պետք է ոչնչացնել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 357-360, 365, 369-375, 3751 - 3753հոդվածներով դատարանը
Վ Ճ Ռ Ե Ց
Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 177հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով և դատապարտել ազատազրկման 2/երկու/ տարի ժամկետով:
Կիրառել ՀՀ Քրեական օրենսգրքի70հոդվածը և նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել` նշանակելով փորձաշրջան 2/երկու/ տարի ժամկետով:
Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողությունը դնել ՀՀ ԱՆ Պրոբացիայի պետական ծառայության բնակության վայրի համապատասխան բաժնի վրա:
Խափանման միջոցըª ստորագրություն չհեռանալու մասին, թողնել անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Քաղաքացիական հայցի պահանջ չկա:
Գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված1հատ 0.5լիտր տարողությամբ թափանցիկ շիշը, որի ստորին հատվածում առկա է դեղին գույնի պիտակ ՚0.5լ 55Volՙ գրառում, իսկ շշի մեջ առկա է մոտ 150գրամ դեղին գույնի հեղուկ, Երևան քաղաքի Դրոյի փողոցի 24հասցեից և Գոգոլի փողոցի 24/10հասցեի հատակից վերցված ընդհանուր 5հատ ապակու կտորները, 2հատ խցանները, 1հատ բրդե ծածկոցը` ոչնչացնել:
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանª հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում, բացառությամբ ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 395հոդվածի 1-ին կետով նախատեսված հիմքի:
ԴԱՏԱՎՈՐª Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ
Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
՚08ՙնոյեմբերի2017թ. ք.Երևան
ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ԱՐԱԲԿԻՐ ԵՎ ՔԱՆԱՔԵՌ-ԶԵՅԹՈՒՆ ՎԱՐՉԱԿԱՆ
ՇՐՋԱՆՆԵՐԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐª Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ
ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲª Ա.ԱՍԼԱՆՅԱՆԻ
ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲª
ՄԵՂԱԴՐՈՂ Գ.ԱՂԱՋԱՆՅԱՆԻ
ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼ Մ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆ Թ.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆԻ
ՏՈՒԺՈՂԻ ՆԵՐԿ. Վ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆԻ
Դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքիՄուշեղ Պետիկի Պետրոսյանի`ծնված27.05.1957թվականին,քաղաք Երևան, ազգությամբհայ,ՀՀ քաղաքացի,բարձրագույն
կրթությամբ,ամուսնալուծվածֆիզիկապեսառողջ,չի աշխատում,հանդիսանում է քանդակա-
գործ, նախկինում3/երեք/ անգամ դատված`
1.02.06.2008թվականինԵրևանի քրեական դատարանի դատավճռով ՀՀ Քրեական օրենսգրքի
177հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ,4-րդ կետերով,235հոդվածի 1-ին մասով,ՀՀ Քրեական օրեսնգըր-
քի 66հոդվածի կանոններով դատապարտվել է ազատազրկման 2/երկու/ տարի 3/երեք/ ամիս
ժամկետով, 24.06.2009թվականին 19.06.2009թվականին ընդունված համաներման ակտով
ազատվել է պատժի հետագա կրումից.
2.18.08.2010թվականին ՀՀ Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյուն վարչական շրջաննե-
րի ընդհանուր իրավասության դատարանի դատավճռով ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 177հոդվա-
ծի 2-րդ մասի 3-րդ, 4-րդ կետերով, 235հոդվածի 1-ին մասով, ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 66հոդ-
վածի կանոններով դատապարտվելէ ազատազրկման 3/երեք/ տարի ժամկետով, նշանակ-
ված պատիժը լրիվ կրելով 14.06.2013թվականին ազատվել է քրեակատարողական հիմնար-
կից.
3.31.01.2014թվականին ՀՀ Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյուն վարչական շրջաննե-
րի ընդհանուր իրավասության դատարանի դատավճռով ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 34-177հոդ-
վածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով դատապարտվելէ ազատազրկման 3/երեք/ տարի 4/չորս/ամիս
ժամկետով,նշանակված պատիժը լրիվ կրելով 12.04.2017թվականին ազատվել է քրեակատա-
րողական հիմնարկից.
Դատվածությունը չմարված, հաշվառված է Արագածոտնի մարզ, գյուղ Կոշ, ՀՀ ԱՆ ՚Կոշՙ
ՔԿՀ-ում,ներկայումս բնակվում է Մերձավան,Երիտասարդական1-ին փողոց 3տուն հասցեում
գտնվող ՚Տուն ժայռի վրաՙ ՀԿ-ում, 05.06.2017թվականին որպես խափանման միջոց է
ընտրվել ստորագրություն չհեռանալու մասին:
Մեղադրվում է ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 177հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով:
Դատաքննությամբ և գործի տվյալներով դատարանը
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
Գործով ամբաստանյալ Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանը մեղադրվում է այն բանում,որ նա2017թվականի մայիսի 26-ինժամը 05:50-ի սահմաններում կոտրել է Երևան քաղաքի Դրոյի փողոցի 2-րդ հասցեում գտնվող ՚Մարկետՙ ՍՊԸ-ին պատկանող ՚Արցախի բարիքներՙ խանութ-սրահի մուտքի դռան ապակին, ապօրինի մուտք է գործել ներս և այնտեղից գաղտնի հափշտակել է զգալի չափերի` 53.000ՀՀ դրամ ընդհանուր արժողության թվով 8հատ տարբեր տեսակի ալկոհոլային խմիչքներ և 2հատ պահածո:
Վերը նշված հանցավոր արարքը կատարելու համար նախաքննական մարմինըՄուշեղ Պետիկի Պետրոսյանին մեղադրանք է առաջադրել ՀՀ Քրեական օրենսգրքի177հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով:
Քրեական գործը 26.06.2017թվականին մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է ՀՀ Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան:
Մինչ դատաքննությունն սկսելը ամբաստանյալ Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանը միջնորդեց դատական քննությունն անցկացնել արագացված կարգով և հայտարարեց, որ միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, խորհրդակցել է պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված կարգով դատաքննություն անցկացնելու հետևանքները, առաջադրված մեղադրանքն իրեն պարզ է, համաձայն է մեղադրանքի հետ:
Մեղադրողը և տուժողի ներկայացուցիչը միջնորդության դեմ չառարկեցին:
Դատարանը համոզվելով, որ առկա են ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 3751 և 3752 հոդվածներով նախատեսված պայմանները` որոշեց արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնել:
Դատարանը հիմք ընդունելով մեղադրանքի հիմքում դրված ապացույցները, գտնում է, որ ամբաստանյալ Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանը կատարել է ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 177հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետովնախատեսված արարք և հանգում է այն հետևության, որ ամբաստանյալին մեղսագրված արարքը որակված է ճիշտ, ուստի նա պետքէ քրեական պատասխանատվության ենթարկվի:
ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 3753հոդվածի 6-րդ մասի համաձայն` դատարանն արագացված կարգով դատական քննության արդյունքում մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ, որը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժի երկու երրորդը փոքր է տվյալ հանցագործության համար նախատեսված առավել մեղմ պատժից` ապա առավել մեղմ պատիժը:
ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 22հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետի համաձայն` հանցագործությունների ռեցիդիվը վտանգավոր է համարվումªդիտավորությամբ հանցանք կատարելու դեպքում, եթե անձը նախկինում երկու անգամից ոչ պակաս ազատազրկման է դատապարտվել դիտավորյալ հանցագործության համար:
ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 67.1հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` (...)Հանցագործությունների վտանգավոր ռեցիդիվի համար նշանակված պատիժը չի կարող պակաս լինել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավելագույն պատժի երկուերրորդից:
Հանցագործությունների ռեցիդիվի դեպքում պատիժ նշանակելու կանոններ սահմանող ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 67.1հոդվածի և արագացված դատաքննության արդյունքում պատիժ նշանակելու կանոններ սահմանող ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3հոդվածի 6-րդ մասի հարաբերակցության հարցերին ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է իր 31.05.2014թվականի թիվ ՏԴ/0071/01/13 որոշմամբ և արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումն այն մասին, որ արագացված դատաքննության պարագայում ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի 6-րդ մասով նախատեսված պատիժ նշանակելու կարգը հանցանք կատարած անձանց համար ավելի նախընտրելի է ռեցիդիվի դեպքում պատիժ նշանակելուª ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 67.1հոդվածով նախատեսված կարգի համեմատությամբ, քանի որ օրենսդիրն ամբաստանյալի կողմից արագացված դատաքննություն կատարելուն համաձայնություն տալու և մեղսագրված արարքն ընդունելու պարագայում առանց որևէ սահմանափակումների պատժաչափի նշանակման հարցում արտոնյալ պայմաններ է նախատեսել: Մինչդեռ անձի արարքում հանցագործությունների ռեցիդիվի առկայության դեպքում ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 67.1հոդվածով նախատեսված են ՀՀ Քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի սանկցիայի շրջանակներում անձի նկատմամբ ավելի խիստ պատիժ նշանակելու կանոններ: Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ հանցագործությունների ռեցիդիվի և արագացված դատաքննության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնների հստակ կիրառության վերաբերյալ իրավական կարգավորման բացակայությունը և իրավակիրառ պրակտիկայում առաջացող անորոշություններն ու տարակարծությունները հակասում են ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 5հոդվածով ամրագրված օրինականության սկզբունքի պահանջներին, որոնցից բխում է, որ անձի նկատմամբ պատժի նշանակման կարգը և չափը իրավական որոշակիության չափանիշներին բավարարող եղանակով պետք է սահմանված լինեն հստակ, մատչելի և կանխատեսելի օրենքով: Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3հոդվածի 6-րդ մասի և ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 67.1հոդվածի հարաբերակցության իրավական կարգավորման անորոշությունը և դրանց միջև առկա հակասությունը պետք է լուծվի հօգուտ անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելու բարենպաստ պայմաններ նախատեսող նորմի, ինչը բխում է ՀՀ Սահմանադրությամբ և միջազգային իրավական ակտերով սահմանված մարդու իրավունքների պաշտպանության հիմնարար դրույթներից: Այլ խոսքովª հանցագործությունների ռեցիդիվի և արագացված դատաքննության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնների համատեղ կիրառումը բացառում է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների կիրառման հնարավորությունը, և դատարանը զրկվում է կոնկրետ դեպքում կատարված հանցագործության բնույթն ու վտանգավորությունը, հանցավորի անձը, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները գնահատելու և անձի նկատմամբ արդարացի պատիժ նշանակելու հնարավորությունից: Բացի այդ, բացառվում է վերադաս դատական ատյանի կողմից ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 395հոդվածի 1-ին մասի 4-րդ կետով սահմանված` դատական ակտի բեկանման կամ փոփոխման հիմքի կիրառման հնարավորությունը, որի համաձայն` դատական ակտը բեկանվում կամ փոփոխվում է, եթե նշանակված պատիժը չի համապատասխանում կատարված հանցանքի ծանրությանը կամ ամբաստանյալի անձին: Հետևաբար, գործի քննության արագացված կարգի կիրառման պայմաններում հանցագործությունների ռեցիդիվի և արագացված դատաքննության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնների միաժամանակյա կիրառությունն անթույլատրելի է /ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 31.05.2014թվականի թիվ ՏԴ/0071/01/13 որոշում/:
Վերահաստատելով և զարգացնելով Ա.Պողոսյանի /թիվ ՏԴ/0071/01/13 որոշում/ գործով որոշմամբ արտահայտած և վերը մեջբերված իրավական դիրքորոշումներըª Վճռաբեկ դատարանը 22.06.2017թվականի թիվ ԼԴ4/0031/01/16որոշմամբ արձանագրել է, որ ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 67.1հոդվածի 2-րդ մասում առկաª ՚սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված պատիժՙ և ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3հոդվածի 6-րդ մասում առկաª ՚կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատիժՙձևակերպումները ենթադրում են, որ կատարված հանցագործության համար նախատեսված պատիժ հասկացությունը մեկնաբանվում է որպես քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի շրջանակներում որոշվող օրենքով սահմանված պատիժ: Հիշյալ մեկնաբանման պայմաններում հանցագործությունների ռեցիդիվի և արագացված դատաքննության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնների միջև մրցակցություն կամ հակասություն կարող է առաջանալ այն դեպքում, երբ ՀՀ Քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի նկատմամբ ռեցիդիվի կանոնների կիրառման արդյունքում ստացված պատժի նվազագույն սահմանը մեծ է արագացված դատաքննության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնի կիրառման արդյունքում ստացված պատժի առավելագույն սահմանից, կամ հավասար է դրան: Բոլոր այն դեպքերում, երբ համապատասխան կանոնների կիրառման արդյունքում ձևավորված պատժի նվազագույն սահմանը փոքր է առավելագույն սահմանիցª նման հակասության մասին խոսք չի կարող լինել, քանի որ առաջանում է հարաբերական որոշակի սանկցիաª ապահովելով պատժի անհատականացման սկզբունքի իրացման հնարավորությունը/ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 22.06.2017թվականի թիվ ԼԴ4/0031/01/16 որոշում/:
ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 177հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործությունների համար առավել խիստ պատիժն է ազատազրկում 5/հինգ/ տարի ժամկետով: Տվյալ դեպքում նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ սույն քրեական գործը անցկացվել է արագացված դատաքննության կարգով, ուստի ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 3753հոդվածի 6-րդ մասի համաձայն ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 177հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության համար առավել խիստ պատիժը կկազմի 3/երեք/ տարի 4/չորս/ ամիս ժամկետը, իսկ ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 67.1հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 177հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության համար պատիժը չի կարող պակաս լինել 3/երեք/ տարի 4/չորս/ ամիս ժամկետից:
Վերը շարադրված իրավական վերլուծությունները սույն գործի փաստերի նկատմամբ կիրառելովª Դատարանն արձանագրում է, որ սույն գործով ամբաստանյալի նկատմամբ պետք է պատիժ նշանակել արագացված դատաքննության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոններով, քանի որ ՀՀ Քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի նկատմամբ վտանգավոր ռեցիդիվի կանոնի կիրառման արդյունքում ստացված պատժի նվազագույն սահմանը հավասար է արագացված դատաքննության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնի կիրառման արդյունքում ստացված պատժի առավելագույն սահմանին:
Ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում նրա կատարած արարքի բնույթն ու հասարակական վտանգավորության աստիճանը, շարժառիթը, հետևանքը, հանցագործության տարածվածությունը, ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները, նկատի ունենալով այն, որ քրեական պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
Պատիժ նշանակելիս հանցավորի նկատմամբ անհատական մոտեցումն անհրաժեշտ է, որպեսզի դատարանը պատժի տեսակն ու չափը ընտրելիս համոզվի, որ դրանով կհասնի պատժի վերը նշված նպատակներին, որոնք փոխկապակցված և փոխհամաձայնեցված են (մեկ նպատակը ենթադրում է մյուսները և յուրաքանչյուրի ինքնուրույն իրականացումն օժանդակում է մյուսներին): Այսինքն` պատժի նպատակներին հասնելու երաշխիք է հանցագործություն կատարած անձի նկատմամբ արդարացի, արարքի ծանրությանը և հասարակական վտանգավորությանը համապատասխան պատիժ նշանակելը:
ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 61հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները, որոշիչ հանգամանքներ են պատժի տեսակը և չափը որոշելու հարցում: Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի, այնպես էլ պատժաչափի վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 48հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը:Դատարանը ղեկավարվելով ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 62հոդվածի 2-րդ մասով, ամբաստանյալ Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ հաշվի է առնում այն, որ նա իրեն մեղավոր է ճանաչել, տվել է խոստովանական ցուցմունքներ, զղջացել է կատարածի համար, տուժողը բողոք կամ պահանջ չունի, ծեր է, բնութագրվում է դրական ՚Տուն ժայռի վրաՙ ՀԿ-ի տնօրեն Գ.Մկրտչյանի և վերականգնողական կենտրոնում ապրող 17անձի կողմից:
՚Տուն ժայռի վրաՙ ՀԿ-ի տնօրեն Գագիկ Մկրտչյանի կողմից տրված բնութագրի համաձայն` Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանն արդեն չորս ամիս գտնվելով կազմակերպության անմիջական հոգատարության ներքո, ունեցել է ակնառու փոփոխություններ իր վարքագծում: Մասնավորապես փոխվել են նրա աշխարհայացքը, արժեքային համակարգը, կյանքի և ապրելակերպի հանդեպ ունեցած պատկերացումները: Նախկին սովորությունները (անհանդուրժողականություն, ոգելից խմիչքների չարաշահում, ծխախոտից կախվածություն) ի սպառ վերացել են: Նախկին հանցավոր մտածելակերպը վերածվել է հոգևոր քրիստոնեական արժեքները գնահատելուն: Դա նկատելի է նրա աշխատասիրության, մաքրասիրության մեջ, հերթապահության ընթացքում ջանասիրաբար ու խոնարհությամբ կատարում է իր պարտականությունները, շրջապատի հանդեպ ցուցաբերում է հանդուրժողականություն և հոգատարություն: Նա այժմ ծրագրի հետ մեկտեղ կամավոր մասնակցում է շրջակա գյուղատարածքի համայնքի մեծահասակներին և կարիքավորներին անհատույց օգնություն ցուցաբերելու համար գյուղատնտեսական և վերանորոգման աշխատանքներին: Նաև ծրագրի ներսում կամավոր իր վրա է վերցրել խոհարարական ամբողջ պարտականությունները: Այս ամենից ելնելով կարելի է եզրակացնել, որ Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանն այրել է բոլոր կամուրջները կապված նախկին հանցավոր սկզբունքների և շրջապատի հետ, քանի որ նոր սկզբունքները և ապրելակերպը անհամատեղելի են նախկին գաղափարների հետ: Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանը նաև վարպետ-քանդակագործ է: Իրենք օգնում են նրան ստեղծել բիզնես նախագիծ, աջակցում են ֆինանսապես, որպեսզի ձեռք բերի համապատասխան աշխատանքային գործիքներ, նաև փորձում են ապահովել սպառման կետեր: Համոզված լինելով, որ նա այժմ արժանի է համարվելու ընտանիքի և հասարակության համար անվտանգ և օգտակար մարդ, խնդրում է նրան հնարավորություն տալ իրենց օգնությամբ և Դատարանի մարդասիրության շնորհիվ հաստատվելու նոր արժեհամակարգի, փոխված կյանքի և հաղթանակների մեջ` չկիրառելով նրա հանդեպ ազատազրկման պատիժը:
՚Տուն ժայռի վրաՙ վերականգնողական կենտրոնի 17անձի կողմից ստորագրված բնութագրի համաձայն`բնութագիրը վերականգնողական կենտրոնի կողմից գրել է Վարդան Գասպարյանը և որպես սկզբնամաս հայտնել է, որ Մուշեղ Պետրոսյանը փրկել է իր կյանքը: Ինքը հարբեցող է եղել, հերթական անգամ մի օր ընկերներով խմելիս են եղել և Մուշեղ Պետրոսյանը երկար բացակայելուց հետո անսպասելիորեն եկել է, զարմանալիորեն փոխված, թե արտաքինով, թե բնավորությամբ: Ինքն առաջարկել է նրան խմել և շատ են զարմացել, որ նա մերժել է, ավելին, խորհուրդ է տվել, որ իրենք էլ թողնեն խմիչքը և շարունակել է պատմել աստծո զորության մասին, վերականգնողական կենտրոնի մասին: Պատմել է, թե կենտրոնում ինչպես է աստված իրեն փրկել և իր մոտ հույս է ծագել, որ իր կյանքն էլ կարող է փոխվել, քանի որ անցյալում ձեռնարկած բոլոր փորձերն անհաջող են եղել և չի կարողացել ազատվել հարբեցողության կապանքից:Հիասթափված կյանքից, տեսնելով Մուշեղի փոփոխությունը, որոշել է հետևել նրան: Արդեն երկու ամիս է կենտրոնում է և մոռացել է բոլոր մեղքի ցանկություրնները` խմիչք, ծխախոտ, հայհոյանք և այլն: Բոլոր տղաներով վկայում են Մուշեղի փոփոխությունը, որի ծառայությունն իրենց բոլորի համար օրինակելի է և անհրաժեշտ: Նա վերցրել է խոհարարության պարտականությունները, լինելով նաև բարձրագույն կրթություն ստացած մարդ` իրենց օգնում է ուսման մեջ, նաև ունենալով ձեռքի շնորք, օգնում է բոլոր կենցաղային հարցերով: Բոլորի կողմից խնդրում են հնարավորություն տալ Մուշեղ Պետրոսյանին, չկիրառելով նրա հանդեպ պատժամիջոց ազատազրկում:
Դատարանը ղեկավարվելով ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 63հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով ամբաստանյալ Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանք է համարում հանցանքը կատարելու վտանգավոր ռեցիդիվը:
ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 177հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիան հնարավորություն է տալիս դատարանին, ելնելով կոնկրետ հանցագործության հանրային վտանգավորության բնույթից և աստիճանից, հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակել արդարացի պատիժ` ընտրելով հոդվածի սանկցիայով նախատեսված պատժաչափից:
Վճռաբեկ դատարանն իր 22.12.2011թվականի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11քրեական գործով իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ ՚(...) որ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործությանը քրեաիրավական միջոցներով արձագանքելու պարտադիրությամբ, ինչպես նաև հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ: Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից: Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման:Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ արդարությանª որպես պատիժ նշանակելու սկզբունքի բովանդակությունն ընդգրկում է դատապարտյալի, տուժողի և հասարակության վերաբերմունքը նշանակված պատժի նկատմամբ: Ուստի, պատիժ նշանակելիս արդարության սկզբունքը դատարանից պահանջում է ողջամտորեն հաշվի առնել արդարության մասին վերոնշյալ սուբյեկտների կարծիքը, առավել ևս, որ դրանք ձևավորվում են այն նույն հանգամանքների հիման վրա, որոնք դատարանը հաշվի է առնում պատիժ նշանակելիս (հանցագործության հանրորեն վտանգավորությունը, հանցավորի անձը և այլն): Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ պատժի նշանակման արդարության սկզբունքը դատարանը պետք է կիրառի պատժի նշանակման մյուս սկզբունքների, ինչպես նաև պատժի նպատակների համատեքստում:Պատժի անհատականացման սկզբունքի իմաստով դատարանի խնդիրն է հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կոնկրետ հանցակազմի սանկցիայի սահմաններում նշանակել կոնկրետ պատիժ: Կոնկրետ պատժի նշանակումը դատարանի համար խիստ կարևոր և պատասխանատու խնդիր է, որի լուծման համար մեծ նշանակություն ունի պատժի անհատականացման կարգի և չափանիշների հարցը:Վերոգրյալի հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ պատժի անհատականացումն անհրաժեշտ է դիտարկել երկու տեսանկյունից:1) պատժի անհատականացում օրենքում: Վերջինս ենթադրում է ՀՀ Քրեական օրենսգրքի նորմերում արտահայտված ընդհանուր դրույթների առկայությունը, որոնք դատարանը պարտավոր է հաշվի առնել հանցանք կատարած անձի նկատմամբ ՀՀ Քրեական օրենսգրքի սանկցիայի շրջանակներում պատիժ նշանակելիս:2) պատժի անհատականացում դատարանում: Վերջինս ենթադրում է կոնկրետ անձի նկատմամբ պատիժ սահմանելիս ՀՀ Քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերի դրույթների կիրառումª հաշվի առնելով հանցավորի անձի առանձնահատկությունները, հանցագործության կատարման հանգամանքները, ինչպես նաև պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:ՀՀ Քրեական օրենսգիրքը չի բովանդակում բոլոր այն հանգամանքների սպառիչ ցանկը, որոնք պետք է հաշվի առնվեն դատարանի կողմից կոնկրետ հանցագործության համար պատիժ նշանակելիս: Օրենսգիրքը, սակայն, դատարանին տալիս է պատժի անհատականացման ընդհանուր չափանիշներ, որոնց հիման վրա դատարանը կարող է նշանակել արդարության պահանջներին համապատասխանող պատիժ: Նշված չափանիշներն են` ա) հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, ընդհանրապես, կոնկրետ հանցագործության կատարման հանգամանքների տեսանկյունից մասնավորապես,բ) հանցավորի անձը, գ) պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Պատժի անհատականացման չափանիշներից առաջինինª հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանին ու բնույթին, Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ.Մադաթյանի վերաբերյալ որոշման մեջ (տես Գարուշ Նորիկի Մադաթյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշումը, կետ 14): Սույն որոշման նախորդ կետում նշված և, համապատասխանաբար, Գ.Մադաթյանի վերաբերյալ որոշման մեջ վերլուծվածª արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը սերտորեն կապված են պատժի անհատականացման երկրորդ չափանիշիª հանցավորի անձի հետ: Հ.Հարությունյանի վերաբերյալ որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ ՚Պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք են ոչ միայն կատարված արարքի հասարակական վտանգավորության աստիճանի, այլև հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ հանդիսացող նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական, քրեաբանական և քրեա-իրավական, ֆիզիկական հատկությունների համակցության ճիշտ գնահատումը (ընտանեկան դրությունը, վարքագիծը աշխատանքում և կենցաղում, աշխատունակությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, դատվածությունը և այլն)ՙ (տես Հազարապետ Ալբերտի Հարությունյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2007 թվականի մարտի 30-ի թիվ ՎԲ-50/07 որոշումը): Զարգացնելով մեջբերված դիրքորոշումըª Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ հանցանք կատարած անձի ուսումնասիրությունը մեծ դեր է խաղում պատիժ նշանակելու համար: ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի ¥՚Պատժի նպատակներըՙ) իմաստով պատժի նպատակը, սոցիալական արդարությունը վերականգնելուց բացի, դատապարտյալի ուղղումն է և նոր հանցագործությունների կանխումը, ուստի դատարանը պարտավոր է հանգամանորեն հետազոտել անձի ինչպես կենսաբանական, այնպես էլ սոցիալական առանձնահատկությունները: Այս կապակացությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ շատ դեպքերում պատժի տեսակի և չափի վրա ազդում են հանցավորի սեռը, տարիքը, առողջական վիճակը: Պատժի անհատականացման երրորդ չափանիշը պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքներն են: Վերջիններիս Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Հ.Հարությունյանի վերաբերյալ 2007 թվականի մարտի 30-ի թիվ ՎԲ-50/07, Ռ.Խատոյանի վերաբերյալ 2007 թվականի մայիսի 4-ի թիվ ՎԲ-55/07, Պ.Բայրամյանի վերաբերյալ 2007 թվականի հունիսի 1-ի թիվ ՎԲ-84/07, Դ.Հովհաննիսյանի վերաբերյալ 2009 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09 և մի շարք այլ որոշումներում: Պատժի նշանակման մարդասիրության սկզբունքն ունի երկու կողմ, այն էª 1) մարդասիրություն հասարակության նկատմամբ, որի էությունը տուժողի, հասարակության և պետության շահերի պաշտպանությունն է: 2) մարդասիրություն հանցանք կատարած անձի նկատմամբ. դա նշանակում է մարդկային վերաբերմունք նրա անձի նկատմամբ, պատվի և արժանապատվության հարգում, ֆիզիկական և բարոյական տանջանքների բացառում:Պատիժ նշանակելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի մարդասիրության սկզբունքի վերոնշյալ երկու կողմերը: Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքում ձևավորված, ինչպես նաև սույն որոշման 14-21-րդ կետերում շարադրված և զարգացված իրավական դիրքորոշումների հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ պատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ Քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ Քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպª ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմաններըª ՀՀ Քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն: Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ Քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի գրեթե բոլոր հոդվածների սանկցիաներում ամրագրված վերոնշյալ մոտեցումը պայմանավորված է այն տրամաբանությամբ, որ քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են: Ուստի կոնկրետ արարքի և անձի նկատմամբ համընդհանուր քրեական օրենքով նախատեսված սանկցիան կիրառելիս դատարանը պետք է որոշակի հայեցողություն դրսևորի: Վերոգրյալից Վճռաբեկ դատարանը եզրահանգում է, որ առանց դատարանի հայեցողության պատժի անհատականացումն անհնար է: Պատիժ նշանակելիս դատարանի հայեցողության կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում ընդգծել նաև, որ պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հանգամանքների հայեցողական և ոչ երբեք կամային գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 48հոդվածով նախատեսվածª պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից (...)ՙ:
Վերը շարադրված իրավադրույթները, իրավական վերլուծությունները կիրառելովª Դատարանը հանգում է հետևության, որ օրենքի առաջնային պահանջը պատժի արդարացիությունն է, որըª որպես քրեական իրավունքի սկզբունք, ձևակերպված է ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 10հոդվածում, համաձայն որի հանցանք կատարած անձի նկատմամբ պատիժը պետք է լինի արդարացի, անհրաժեշտ և բավարար նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունը կանխելու համար: ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 48հոդվածի դրույթների համաձայն պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները: Դատարանը միաժամանակ հավաստում է, որ նշանակվող պատժի արդարացիության հարցը լուծելիս դատարանը ճիշտ է գնահատել գործի բոլոր հանգամանքները, քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով, ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է տվյալ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար: Ընդ որում, պատիժ նշանակելիս դատարանն ուղեցույց է ընդունում նաև քրեական օրենքի դրույթն այն մասին, որ հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները /ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 61հոդվածի 3-րդ մաս/: Միաժամանակ նշված հանգամանքների ամբողջությունը դատարանին հիմք է տալիս կիրառելու ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 177հոդվածի 2-րդ մասիսանկցիայի ոչ խիստ տարբերակըª չափի իմաստով, արձանագրելով, որ տվյալ պատժաչափը համաչափ է կատարած արարքին և բավարար պատժի նպատակներին հասնելու համար: Այդպիսի եզրակացության դատարանը գալիս է հաշվի առնելով արարքի բոլոր փաստական ու քրեաիրավական բնութագրերը:
ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 360հոդվածի համաձայն` դատավճիռ կայացնելիս դատարանը մի շարք այլ հարցերի հետ միասին պետք է լուծի նաև այն հարցը, թե ամբաստանյալը արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը, թեª ոչ£
ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 70հոդվածի 1-ին մասի համաձայնª եթե դատարանն ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելով հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին£ Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայնª պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիu դատարանը հաշվի է առնում
հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները,պատաuխանատվությունը և պատիժըմեղմացնող և ծանրացնող
հանգամանքները:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն իր 12.06.2007թվականի ՎԲ-124/07 որոշմամբ ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 70հոդվածի կիրառման կապակցությամբ արտահայտել է այն իրավական դիրքորոշումը, որ ՚վկայակոչված հոդվածի կիրառումը հանցագործության տեսակի հետ կապված որևէ սահմանափակման չի ենթարկվում և դրա կիրառումը սահմանափակված չէ նաև հանցավոր արարքի վտանգավորության աստիճանով ու բնույթով, ինչպես նաև անձանց շրջանակով, որոնց նկատմամբ այն չի կարող կիրառվելՙ£ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը միաժամանակ նշել է, որ ՚ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 70հոդվածի կիրառման հիմնական պայմանը պատճառաբանված լինելն է£ Նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող բոլոր հանգամանքները£ Կարևորն այն է, որ հանգի հիմնավոր եզրակացության, որ դատապարտյալի ուղղումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելուՙ:ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը մեկ այլª 2008թվականի փետրվարի 1-ի թիվ ՎԲ-01/08 որոշմամբ նշել է, որ ՚պատիժը պայմանականորեն չկիարառելու իրավական հիմքերը բացահայտելու համար ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 70հոդվածում սահմանված իրադրություններն անհրաժեշտ է մեկնաբանել նաև ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 48հոդվածի 2-րդ մասով ամրագրված պատժի նպատակների համատեքստում, այսինքնª պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս իրավասու դատարանը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է քննարկի նաև պատժիª սոցիալական արդարության վերականգնման և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հարցըՙ£ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը միաժամանակ նշել է, որ ՚սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու մասին կարող է վկայել հանցագործությունից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը, մասնավորապեսª տուժողին պատճառած վնասը հարթելը կամ այն հարթելուն ուղղված ողջամիտ միջոցներ ձեռնարկելըՙ:
ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 70հոդվածի կիրառման կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը դիրքորոշում է հայտնել նաև մի շարք այլ որոշումներում:Մասնավորապես,Հ.Բաղդասարյանի վերաբերյալ գործով որոշմամբ արձանագրվել է, որ ՚/.../ պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն առանց իրական պատիժ նշանակելու ամբաստանյալի ուղղվելու հնարավորության մասին: Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին /…/ՙ: Մեկ այլª Դ.Հովհաննիսյանի վերաբերյալ գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը դիրքորոշում է հայտնել այնմասին, որ ՚ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 70հոդվածի 2-րդ մասը սահմանում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ Քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, դատարանը պարտավոր է, ղեկավարվելով ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 61հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, հաշվի առնել նաև հանցագործությանª հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը: Դատարանի կողմից նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության վտանգավորության աստիճանին ու բնույթին: Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար կարևոր նշանակություն ունեն հանցագործության կատարման հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, մեղքի ձևը, հանցավորի կողմից այդ հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքները նախատեսելու բնույթն ու աստիճանը /…/ՙ: Թ.Տեր-Գրիգորյանի վերաբերյալ որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ ՚Պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 62-րդ և 63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Հանցակազմի սահմաններից դուրս գտնվելով դրանք բնութագրում են ինչպես կատարված հանցագործությունը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությունը, հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին` համապատասխանաբար բարձրացնելով կամ իջեցնելով այն: Դրանց գնահատմամբ է հնարավոր յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատական մոտեցում ցուցաբերել ինչպես պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս: Նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների,գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 48 հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունըՙ /Վճռաբեկ դատարանի թիվ ԱՎԴ2/0059/01/08, թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09, թիվ ՎԲ-192/07, թիվ ՎԲ-50/07, թիվ ՎԲ-55/07 , թիվ ՎԲ-201/07, թիվ ՎԲ-124/07, թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09, թիվ ԵԱՔԴ/0120/01/09 և մի շարք այլ որոշումներ/:
Այսպիսով,վերը նշված օրենսդրական կարգավորումներից և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումներից հետևում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար անհրաժեշտ է դատարանի համոզվածությունը, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված պատժատեսակն իրական կրելու: Ընդ որում, այդ համոզվածությունը պետք է հիմնված լինի գործի օբյեկտիվ տվյալների վրա, և պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Հիմք ընդունելով վկայակոչված որոշումներում շարադրված իրավական դիրքորոշումներըª դատարանն արձանագրում է, որ պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի, հանցավորի անձնավորության մասին և յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատականացնել պատիժը: Պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների ցանկի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ քննարկվող հանգամանքները վերաբերում են ինչպես հանցագործությանը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությանը կամ միաժամանակ բնութագրում են հանցագործությունն ու հանցավորի անձնավորությունը: Այդ պատճառով էլ պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները պետք է դիտարկել որպես հանցակազմի սահմաններից դուրս հանգամանքներ, որոնք ուղղակի կամ անուղղակի վերաբերում են հանցագործությանը կամ հանցավորի անձնավորությանը, բարձրացնում կամ իջեցնում են հասարակական վտանգավորության աստիճանը և ազդում պատժի վրա: Դրանց գնահատմամբ է հնարավոր յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատական մոտեցում ցուցաբերել` ինչպես պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս:
Միաժամանակ դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 05.11.2010թվականի թիվ /ԵԷԴ/0032/01/10 որոշումը, որում զարգացնելով պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ իր իրավական դիրքորոշումները` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների կոնկրետ համակցությունը կարող է բավարար լինել հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար` անկախ պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող որևէ հանգամանքի առկայությունից: Այլ կերպ` պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող որևէ հանգամանքի առկայությունն ինքնին չի բացառում ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 70հոդվածի կիրառումը, եթե դատարանը հանգում է հիմնավոր եզրակացության, որ հանցանք կատարած անձի ուղղումը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու:
Վերլուծելով և գնահատելով վերը նշված հանգամանքները, հաշվի առնելով ամբաստանյալիպատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, հանցանքը կատարելուց հետո դրսևորած վարքագիծը` մասնավորապես այն, որ մոտ 6ամիս գտնվելով ազատության մեջ գիտակցել է կատարած հանցանքի վտանգավորությունը,մինչ օրս զերծ է մնացել այլ հակաօրինական արարքներ կատարելուց,տվել է խոստովանական ցուցմունքներ, անկեղծորեն զղջացել է կատարածի համար, տուժողը բողոք կամ պահանջ չունի, ծեր է, արդեն բնակվում է վերականգնողական կենտրոնում, բնութագրվում է դրական կենտրոնի տնօրենի և բնակիչների կողմից, նաև այն, որ պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների կոնկրետ համակցությունը կարող է բավարար լինել հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար` անկախ պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող որևէ հանգամանքի առկայությունից /ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 05.11.2010թվականի թիվ /ԵԷԴ/0032/01/10 որոշում/, դատարանը հանգում է հետևության, որ թվարկված հանգամանքներն էականորեն նվազեցնում են հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու իրենց համակցությամբ հնարավորություն են տալիս հանգելու հետևության, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու, և վերջինիս նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով տվյալ գործով հնարավոր է հասնել ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 48հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներին` սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը ու հանցագործությունների կանխմանը: Տվյալ դեպքում դրանով կապահովվեն նաև ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 10 և 61հոդվածներով սահմանված` արդարության, պատասխանատվության անհատականացման ու պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները:
Միաժամանակ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալի արարքին համապատասխան պատժելիության սահմանումը կնպաստի նաև քրեական օրենքի ընդհանուր կանխարգելիչ ազդեցությանը, դատարանը նման հետևության է հանգել ելնելով քրեական օրենսդրության սկզբունքներից, սոցիալական արդարության վերականգնման և պատժի նպատակների իրականացման անհրաժեշտությունից, հիմնվելով կատարված հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների բազմակողմանի և օբյեկտիվ գնահատման վրա:
Ամբաստանյալ Մուշեղ Պետրոսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` ստորագրություն չհեռանալու մասին, պետք է թողնել անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Քննության առնելով իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցը, դատարանը հանգում է այն հետևության, որ իրեղեն ապացույց ճանաչված Մ.Պետրոսյանի անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերված 1հատ 0.5լիտր տարողությամբ թափանցիկ շիշը, որի ստորին հատվածում առկա է դեղին գույնի պիտակ ՚0.5լ 55Volՙ գրառում, իսկ շշի մեջ առկա է մոտ 150գրամ դեղին գույնի հեղուկ, դեպքի վայրի զննությամբ 26.05.2017թվականին Երևան քաղաքի Դրոյի փողոցի 24հասցեից և Գոգոլի փողոցի 24/10հասցեի հատակից վերցված ընդհանուր 5հատ ապակու կտորները, 2հատ խցանները, 1հատ բրդե ծածկոցը, պետք է ոչնչացնել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 357-360, 365, 369-375, 3751 - 3753հոդվածներով դատարանը
Վ Ճ Ռ Ե Ց
Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 177հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով և դատապարտել ազատազրկման 2/երկու/ տարի ժամկետով:
Կիրառել ՀՀ Քրեական օրենսգրքի70հոդվածը և նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել` նշանակելով փորձաշրջան 2/երկու/ տարի ժամկետով:
Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողությունը դնել ՀՀ ԱՆ Պրոբացիայի պետական ծառայության բնակության վայրի համապատասխան բաժնի վրա:
Խափանման միջոցըª ստորագրություն չհեռանալու մասին, թողնել անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Քաղաքացիական հայցի պահանջ չկա:
Գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված1հատ 0.5լիտր տարողությամբ թափանցիկ շիշը, որի ստորին հատվածում առկա է դեղին գույնի պիտակ ՚0.5լ 55Volՙ գրառում, իսկ շշի մեջ առկա է մոտ 150գրամ դեղին գույնի հեղուկ, Երևան քաղաքի Դրոյի փողոցի 24հասցեից և Գոգոլի փողոցի 24/10հասցեի հատակից վերցված ընդհանուր 5հատ ապակու կտորները, 2հատ խցանները, 1հատ բրդե ծածկոցը` ոչնչացնել:
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանª հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում, բացառությամբ ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 395հոդվածի 1-ին կետով նախատեսված հիմքի:
ԴԱՏԱՎՈՐª Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ
Դատական գործ N: ԵԱՔԴ/0102/01/17
Արաբկիր Քանաքեռ-Զեյթուն
Նոր քրեական գործ
| Երբ է գործը ստացվել | 26-06-2017 |
|---|---|
| Դատախազություն | Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազություն |
| Նախաքննական գործի համարը | 09167917 |
| Մեղադրական եզրակացության համառոտ բովանդակություն | Մուշեղ Պետրոսյանին մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա 26.05.2017թ. ժամը 05:50-ի սահմաններում կոտրել է Երևան քաղաքի Դրոյի փողոցի 2-րդ հասցեում գտնվող <Արցախի բարիքներ> խանութ-սրահի մուտքի դռան ապակին, ապօրինի մուտք է գործել ներս և այնտեղից գաղտնի հափշտակել 53.000 ՀՀ դրամ ընդհանուր արժողության ալկոհոլային խմիչքներ և պահածո: |
| Մեղադրյալ | |
| Անձ | |
| Անուն | Մուշեղ |
| Ազգանուն | Պետրոսյան |
| Հայրանուն | Պետիկ |
| Հասցե | --------------- |
| Ծննդյան օր | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Լրացուցիչ ինֆորմացիա | Մուշեղ Պետրոսյանի անձնագիրը` կցված քրեական գործին |
| Հոդված_1 | |
| Հոդված | 177 Մաս 2 Կետ 3 |
| Դատվածություն | |
| Դատվածություն | նախկինում դատված |
| Վիճակագրական տողի համարը | 6.3 |
| Չափահաս | Այո |
Մակագրել
| Երբ | 26-06-2017 |
|---|---|
| Նախագահող դատավոր | |
| Անուն | Մարինե |
| Ազգանուն | Մելքոնյան |
Ընդունվել է վարույթ
| Երբ | 27-06-2017 |
|---|---|
| Ուղարկվել է հուշաթերթիկ/որոշումը | 28-06-2017 |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 13-07-2017 |
|---|---|
| Դատավարության կողմեր | Մեղադրյալ |
| Դատավարության կողմեր | Տուժող |
| Դատավարության կողմեր | Մեղադրող |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Մուշեղ |
| Ազգանուն | Պետրոսյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 1 |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Վաչագան |
| Ազգանուն | Գրիգորյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 1 |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Էդգար |
| Ազգանուն | Պետրոսյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Ժամ | 11:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 1-ին |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 01-09-2017 |
|---|---|
| Ժամ | 15:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 1-ին |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 15-09-2017 |
|---|---|
| Ժամ | 14:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 1-ին |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 06-10-2017 |
|---|---|
| Ժամ | 15:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 1-ին |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 30-10-2017 |
|---|---|
| Ժամ | 17:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 1-ին |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 07-11-2017 |
|---|---|
| Ժամ | 17:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 1-ին |
| Նիստը | Կայացել է |
| Չկայացման պատճառը | Դատարանը հեռացել է խորհրդակցական սենյակ դատական ակտ կայացնելու որը կհրապարակվի 08.11.2017 ժամը 12:30-ին: |
Կայացվել է դատավճիռ
| Ամսաթիվ | 08-11-2017 |
|---|
Մեղադրական
| Մեղադրյալ | |
|---|---|
| Անուն | Մուշեղ |
| Ազգանուն | Պետրոսյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 1 |
| Ամսաթիվ | 08-11-2017 |
| Օրենսգիրք | Քրեական օրենսգիրք |
| Առավել ծանր հանցագործության հոդված | |
| Առավել ծանր հանցագործության հոդվածով | Դատապարտվել է |
| Հիմնական պատիժ | Որոշակի ժամկետով ազատազրկում |
| Պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվել | Պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվել (ՀՀ քր. օր. 70 հոդ.) |
Դատական ակտ
| Դատական ակտի բովանդակությունը | N - ԵԱՔԴ/0102/01/17 Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՚08ՙնոյեմբերի2017թ. ք.Երևան ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ԱՐԱԲԿԻՐ ԵՎ ՔԱՆԱՔԵՌ-ԶԵՅԹՈՒՆ ՎԱՐՉԱԿԱՆ ՇՐՋԱՆՆԵՐԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐª Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲª Ա.ԱՍԼԱՆՅԱՆԻ ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲª ՄԵՂԱԴՐՈՂ Գ.ԱՂԱՋԱՆՅԱՆԻ ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼ Մ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ ՊԱՇՏՊԱՆ Թ.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆԻ ՏՈՒԺՈՂԻ ՆԵՐԿ. Վ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆԻ Դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքիՄուշեղ Պետիկի Պետրոսյանի`ծնված27.05.1957թվականին,քաղաք Երևան, ազգությամբհայ,ՀՀ քաղաքացի,բարձրագույն կրթությամբ,ամուսնալուծվածֆիզիկապեսառողջ,չի աշխատում,հանդիսանում է քանդակա- գործ, նախկինում3/երեք/ անգամ դատված` 1.02.06.2008թվականինԵրևանի քրեական դատարանի դատավճռով ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 177հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ,4-րդ կետերով,235հոդվածի 1-ին մասով,ՀՀ Քրեական օրեսնգըր- քի 66հոդվածի կանոններով դատապարտվել է ազատազրկման 2/երկու/ տարի 3/երեք/ ամիս ժամկետով, 24.06.2009թվականին 19.06.2009թվականին ընդունված համաներման ակտով ազատվել է պատժի հետագա կրումից. 2.18.08.2010թվականին ՀՀ Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյուն վարչական շրջաննե- րի ընդհանուր իրավասության դատարանի դատավճռով ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 177հոդվա- ծի 2-րդ մասի 3-րդ, 4-րդ կետերով, 235հոդվածի 1-ին մասով, ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 66հոդ- վածի կանոններով դատապարտվելէ ազատազրկման 3/երեք/ տարի ժամկետով, նշանակ- ված պատիժը լրիվ կրելով 14.06.2013թվականին ազատվել է քրեակատարողական հիմնար- կից. 3.31.01.2014թվականին ՀՀ Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյուն վարչական շրջաննե- րի ընդհանուր իրավասության դատարանի դատավճռով ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 34-177հոդ- վածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով դատապարտվելէ ազատազրկման 3/երեք/ տարի 4/չորս/ամիս ժամկետով,նշանակված պատիժը լրիվ կրելով 12.04.2017թվականին ազատվել է քրեակատա- րողական հիմնարկից. Դատվածությունը չմարված, հաշվառված է Արագածոտնի մարզ, գյուղ Կոշ, ՀՀ ԱՆ ՚Կոշՙ ՔԿՀ-ում,ներկայումս բնակվում է Մերձավան,Երիտասարդական1-ին փողոց 3տուն հասցեում գտնվող ՚Տուն ժայռի վրաՙ ՀԿ-ում, 05.06.2017թվականին որպես խափանման միջոց է ընտրվել ստորագրություն չհեռանալու մասին: Մեղադրվում է ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 177հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով: Դատաքննությամբ և գործի տվյալներով դատարանը Պ Ա Ր Զ Ե Ց Գործով ամբաստանյալ Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանը մեղադրվում է այն բանում,որ նա2017թվականի մայիսի 26-ինժամը 05:50-ի սահմաններում կոտրել է Երևան քաղաքի Դրոյի փողոցի 2-րդ հասցեում գտնվող ՚Մարկետՙ ՍՊԸ-ին պատկանող ՚Արցախի բարիքներՙ խանութ-սրահի մուտքի դռան ապակին, ապօրինի մուտք է գործել ներս և այնտեղից գաղտնի հափշտակել է զգալի չափերի` 53.000ՀՀ դրամ ընդհանուր արժողության թվով 8հատ տարբեր տեսակի ալկոհոլային խմիչքներ և 2հատ պահածո: Վերը նշված հանցավոր արարքը կատարելու համար նախաքննական մարմինըՄուշեղ Պետիկի Պետրոսյանին մեղադրանք է առաջադրել ՀՀ Քրեական օրենսգրքի177հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով: Քրեական գործը 26.06.2017թվականին մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է ՀՀ Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան: Մինչ դատաքննությունն սկսելը ամբաստանյալ Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանը միջնորդեց դատական քննությունն անցկացնել արագացված կարգով և հայտարարեց, որ միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, խորհրդակցել է պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված կարգով դատաքննություն անցկացնելու հետևանքները, առաջադրված մեղադրանքն իրեն պարզ է, համաձայն է մեղադրանքի հետ: Մեղադրողը և տուժողի ներկայացուցիչը միջնորդության դեմ չառարկեցին: Դատարանը համոզվելով, որ առկա են ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 3751 և 3752 հոդվածներով նախատեսված պայմանները` որոշեց արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնել: Դատարանը հիմք ընդունելով մեղադրանքի հիմքում դրված ապացույցները, գտնում է, որ ամբաստանյալ Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանը կատարել է ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 177հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետովնախատեսված արարք և հանգում է այն հետևության, որ ամբաստանյալին մեղսագրված արարքը որակված է ճիշտ, ուստի նա պետքէ քրեական պատասխանատվության ենթարկվի: ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 3753հոդվածի 6-րդ մասի համաձայն` դատարանն արագացված կարգով դատական քննության արդյունքում մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ, որը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժի երկու երրորդը փոքր է տվյալ հանցագործության համար նախատեսված առավել մեղմ պատժից` ապա առավել մեղմ պատիժը: ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 22հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետի համաձայն` հանցագործությունների ռեցիդիվը վտանգավոր է համարվումªդիտավորությամբ հանցանք կատարելու դեպքում, եթե անձը նախկինում երկու անգամից ոչ պակաս ազատազրկման է դատապարտվել դիտավորյալ հանցագործության համար: ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 67.1հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` (...)Հանցագործությունների վտանգավոր ռեցիդիվի համար նշանակված պատիժը չի կարող պակաս լինել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավելագույն պատժի երկուերրորդից: Հանցագործությունների ռեցիդիվի դեպքում պատիժ նշանակելու կանոններ սահմանող ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 67.1հոդվածի և արագացված դատաքննության արդյունքում պատիժ նշանակելու կանոններ սահմանող ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3հոդվածի 6-րդ մասի հարաբերակցության հարցերին ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է իր 31.05.2014թվականի թիվ ՏԴ/0071/01/13 որոշմամբ և արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումն այն մասին, որ արագացված դատաքննության պարագայում ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի 6-րդ մասով նախատեսված պատիժ նշանակելու կարգը հանցանք կատարած անձանց համար ավելի նախընտրելի է ռեցիդիվի դեպքում պատիժ նշանակելուª ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 67.1հոդվածով նախատեսված կարգի համեմատությամբ, քանի որ օրենսդիրն ամբաստանյալի կողմից արագացված դատաքննություն կատարելուն համաձայնություն տալու և մեղսագրված արարքն ընդունելու պարագայում առանց որևէ սահմանափակումների պատժաչափի նշանակման հարցում արտոնյալ պայմաններ է նախատեսել: Մինչդեռ անձի արարքում հանցագործությունների ռեցիդիվի առկայության դեպքում ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 67.1հոդվածով նախատեսված են ՀՀ Քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի սանկցիայի շրջանակներում անձի նկատմամբ ավելի խիստ պատիժ նշանակելու կանոններ: Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ հանցագործությունների ռեցիդիվի և արագացված դատաքննության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնների հստակ կիրառության վերաբերյալ իրավական կարգավորման բացակայությունը և իրավակիրառ պրակտիկայում առաջացող անորոշություններն ու տարակարծությունները հակասում են ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 5հոդվածով ամրագրված օրինականության սկզբունքի պահանջներին, որոնցից բխում է, որ անձի նկատմամբ պատժի նշանակման կարգը և չափը իրավական որոշակիության չափանիշներին բավարարող եղանակով պետք է սահմանված լինեն հստակ, մատչելի և կանխատեսելի օրենքով: Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3հոդվածի 6-րդ մասի և ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 67.1հոդվածի հարաբերակցության իրավական կարգավորման անորոշությունը և դրանց միջև առկա հակասությունը պետք է լուծվի հօգուտ անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելու բարենպաստ պայմաններ նախատեսող նորմի, ինչը բխում է ՀՀ Սահմանադրությամբ և միջազգային իրավական ակտերով սահմանված մարդու իրավունքների պաշտպանության հիմնարար դրույթներից: Այլ խոսքովª հանցագործությունների ռեցիդիվի և արագացված դատաքննության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնների համատեղ կիրառումը բացառում է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների կիրառման հնարավորությունը, և դատարանը զրկվում է կոնկրետ դեպքում կատարված հանցագործության բնույթն ու վտանգավորությունը, հանցավորի անձը, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները գնահատելու և անձի նկատմամբ արդարացի պատիժ նշանակելու հնարավորությունից: Բացի այդ, բացառվում է վերադաս դատական ատյանի կողմից ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 395հոդվածի 1-ին մասի 4-րդ կետով սահմանված` դատական ակտի բեկանման կամ փոփոխման հիմքի կիրառման հնարավորությունը, որի համաձայն` դատական ակտը բեկանվում կամ փոփոխվում է, եթե նշանակված պատիժը չի համապատասխանում կատարված հանցանքի ծանրությանը կամ ամբաստանյալի անձին: Հետևաբար, գործի քննության արագացված կարգի կիրառման պայմաններում հանցագործությունների ռեցիդիվի և արագացված դատաքննության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնների միաժամանակյա կիրառությունն անթույլատրելի է /ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 31.05.2014թվականի թիվ ՏԴ/0071/01/13 որոշում/: Վերահաստատելով և զարգացնելով Ա.Պողոսյանի /թիվ ՏԴ/0071/01/13 որոշում/ գործով որոշմամբ արտահայտած և վերը մեջբերված իրավական դիրքորոշումներըª Վճռաբեկ դատարանը 22.06.2017թվականի թիվ ԼԴ4/0031/01/16որոշմամբ արձանագրել է, որ ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 67.1հոդվածի 2-րդ մասում առկաª ՚սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված պատիժՙ և ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3հոդվածի 6-րդ մասում առկաª ՚կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատիժՙձևակերպումները ենթադրում են, որ կատարված հանցագործության համար նախատեսված պատիժ հասկացությունը մեկնաբանվում է որպես քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի շրջանակներում որոշվող օրենքով սահմանված պատիժ: Հիշյալ մեկնաբանման պայմաններում հանցագործությունների ռեցիդիվի և արագացված դատաքննության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնների միջև մրցակցություն կամ հակասություն կարող է առաջանալ այն դեպքում, երբ ՀՀ Քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի նկատմամբ ռեցիդիվի կանոնների կիրառման արդյունքում ստացված պատժի նվազագույն սահմանը մեծ է արագացված դատաքննության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնի կիրառման արդյունքում ստացված պատժի առավելագույն սահմանից, կամ հավասար է դրան: Բոլոր այն դեպքերում, երբ համապատասխան կանոնների կիրառման արդյունքում ձևավորված պատժի նվազագույն սահմանը փոքր է առավելագույն սահմանիցª նման հակասության մասին խոսք չի կարող լինել, քանի որ առաջանում է հարաբերական որոշակի սանկցիաª ապահովելով պատժի անհատականացման սկզբունքի իրացման հնարավորությունը/ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 22.06.2017թվականի թիվ ԼԴ4/0031/01/16 որոշում/: ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 177հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործությունների համար առավել խիստ պատիժն է ազատազրկում 5/հինգ/ տարի ժամկետով: Տվյալ դեպքում նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ սույն քրեական գործը անցկացվել է արագացված դատաքննության կարգով, ուստի ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 3753հոդվածի 6-րդ մասի համաձայն ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 177հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության համար առավել խիստ պատիժը կկազմի 3/երեք/ տարի 4/չորս/ ամիս ժամկետը, իսկ ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 67.1հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 177հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության համար պատիժը չի կարող պակաս լինել 3/երեք/ տարի 4/չորս/ ամիս ժամկետից: Վերը շարադրված իրավական վերլուծությունները սույն գործի փաստերի նկատմամբ կիրառելովª Դատարանն արձանագրում է, որ սույն գործով ամբաստանյալի նկատմամբ պետք է պատիժ նշանակել արագացված դատաքննության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոններով, քանի որ ՀՀ Քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի նկատմամբ վտանգավոր ռեցիդիվի կանոնի կիրառման արդյունքում ստացված պատժի նվազագույն սահմանը հավասար է արագացված դատաքննության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնի կիրառման արդյունքում ստացված պատժի առավելագույն սահմանին: Ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում նրա կատարած արարքի բնույթն ու հասարակական վտանգավորության աստիճանը, շարժառիթը, հետևանքը, հանցագործության տարածվածությունը, ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները, նկատի ունենալով այն, որ քրեական պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները: Պատիժ նշանակելիս հանցավորի նկատմամբ անհատական մոտեցումն անհրաժեշտ է, որպեսզի դատարանը պատժի տեսակն ու չափը ընտրելիս համոզվի, որ դրանով կհասնի պատժի վերը նշված նպատակներին, որոնք փոխկապակցված և փոխհամաձայնեցված են (մեկ նպատակը ենթադրում է մյուսները և յուրաքանչյուրի ինքնուրույն իրականացումն օժանդակում է մյուսներին): Այսինքն` պատժի նպատակներին հասնելու երաշխիք է հանցագործություն կատարած անձի նկատմամբ արդարացի, արարքի ծանրությանը և հասարակական վտանգավորությանը համապատասխան պատիժ նշանակելը: ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 61հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները, որոշիչ հանգամանքներ են պատժի տեսակը և չափը որոշելու հարցում: Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի, այնպես էլ պատժաչափի վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 48հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը:Դատարանը ղեկավարվելով ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 62հոդվածի 2-րդ մասով, ամբաստանյալ Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ հաշվի է առնում այն, որ նա իրեն մեղավոր է ճանաչել, տվել է խոստովանական ցուցմունքներ, զղջացել է կատարածի համար, տուժողը բողոք կամ պահանջ չունի, ծեր է, բնութագրվում է դրական ՚Տուն ժայռի վրաՙ ՀԿ-ի տնօրեն Գ.Մկրտչյանի և վերականգնողական կենտրոնում ապրող 17անձի կողմից: ՚Տուն ժայռի վրաՙ ՀԿ-ի տնօրեն Գագիկ Մկրտչյանի կողմից տրված բնութագրի համաձայն` Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանն արդեն չորս ամիս գտնվելով կազմակերպության անմիջական հոգատարության ներքո, ունեցել է ակնառու փոփոխություններ իր վարքագծում: Մասնավորապես փոխվել են նրա աշխարհայացքը, արժեքային համակարգը, կյանքի և ապրելակերպի հանդեպ ունեցած պատկերացումները: Նախկին սովորությունները (անհանդուրժողականություն, ոգելից խմիչքների չարաշահում, ծխախոտից կախվածություն) ի սպառ վերացել են: Նախկին հանցավոր մտածելակերպը վերածվել է հոգևոր քրիստոնեական արժեքները գնահատելուն: Դա նկատելի է նրա աշխատասիրության, մաքրասիրության մեջ, հերթապահության ընթացքում ջանասիրաբար ու խոնարհությամբ կատարում է իր պարտականությունները, շրջապատի հանդեպ ցուցաբերում է հանդուրժողականություն և հոգատարություն: Նա այժմ ծրագրի հետ մեկտեղ կամավոր մասնակցում է շրջակա գյուղատարածքի համայնքի մեծահասակներին և կարիքավորներին անհատույց օգնություն ցուցաբերելու համար գյուղատնտեսական և վերանորոգման աշխատանքներին: Նաև ծրագրի ներսում կամավոր իր վրա է վերցրել խոհարարական ամբողջ պարտականությունները: Այս ամենից ելնելով կարելի է եզրակացնել, որ Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանն այրել է բոլոր կամուրջները կապված նախկին հանցավոր սկզբունքների և շրջապատի հետ, քանի որ նոր սկզբունքները և ապրելակերպը անհամատեղելի են նախկին գաղափարների հետ: Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանը նաև վարպետ-քանդակագործ է: Իրենք օգնում են նրան ստեղծել բիզնես նախագիծ, աջակցում են ֆինանսապես, որպեսզի ձեռք բերի համապատասխան աշխատանքային գործիքներ, նաև փորձում են ապահովել սպառման կետեր: Համոզված լինելով, որ նա այժմ արժանի է համարվելու ընտանիքի և հասարակության համար անվտանգ և օգտակար մարդ, խնդրում է նրան հնարավորություն տալ իրենց օգնությամբ և Դատարանի մարդասիրության շնորհիվ հաստատվելու նոր արժեհամակարգի, փոխված կյանքի և հաղթանակների մեջ` չկիրառելով նրա հանդեպ ազատազրկման պատիժը: ՚Տուն ժայռի վրաՙ վերականգնողական կենտրոնի 17անձի կողմից ստորագրված բնութագրի համաձայն`բնութագիրը վերականգնողական կենտրոնի կողմից գրել է Վարդան Գասպարյանը և որպես սկզբնամաս հայտնել է, որ Մուշեղ Պետրոսյանը փրկել է իր կյանքը: Ինքը հարբեցող է եղել, հերթական անգամ մի օր ընկերներով խմելիս են եղել և Մուշեղ Պետրոսյանը երկար բացակայելուց հետո անսպասելիորեն եկել է, զարմանալիորեն փոխված, թե արտաքինով, թե բնավորությամբ: Ինքն առաջարկել է նրան խմել և շատ են զարմացել, որ նա մերժել է, ավելին, խորհուրդ է տվել, որ իրենք էլ թողնեն խմիչքը և շարունակել է պատմել աստծո զորության մասին, վերականգնողական կենտրոնի մասին: Պատմել է, թե կենտրոնում ինչպես է աստված իրեն փրկել և իր մոտ հույս է ծագել, որ իր կյանքն էլ կարող է փոխվել, քանի որ անցյալում ձեռնարկած բոլոր փորձերն անհաջող են եղել և չի կարողացել ազատվել հարբեցողության կապանքից:Հիասթափված կյանքից, տեսնելով Մուշեղի փոփոխությունը, որոշել է հետևել նրան: Արդեն երկու ամիս է կենտրոնում է և մոռացել է բոլոր մեղքի ցանկություրնները` խմիչք, ծխախոտ, հայհոյանք և այլն: Բոլոր տղաներով վկայում են Մուշեղի փոփոխությունը, որի ծառայությունն իրենց բոլորի համար օրինակելի է և անհրաժեշտ: Նա վերցրել է խոհարարության պարտականությունները, լինելով նաև բարձրագույն կրթություն ստացած մարդ` իրենց օգնում է ուսման մեջ, նաև ունենալով ձեռքի շնորք, օգնում է բոլոր կենցաղային հարցերով: Բոլորի կողմից խնդրում են հնարավորություն տալ Մուշեղ Պետրոսյանին, չկիրառելով նրա հանդեպ պատժամիջոց ազատազրկում: Դատարանը ղեկավարվելով ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 63հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով ամբաստանյալ Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանք է համարում հանցանքը կատարելու վտանգավոր ռեցիդիվը: ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 177հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիան հնարավորություն է տալիս դատարանին, ելնելով կոնկրետ հանցագործության հանրային վտանգավորության բնույթից և աստիճանից, հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակել արդարացի պատիժ` ընտրելով հոդվածի սանկցիայով նախատեսված պատժաչափից: Վճռաբեկ դատարանն իր 22.12.2011թվականի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11քրեական գործով իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ ՚(...) որ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործությանը քրեաիրավական միջոցներով արձագանքելու պարտադիրությամբ, ինչպես նաև հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ: Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից: Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման:Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ արդարությանª որպես պատիժ նշանակելու սկզբունքի բովանդակությունն ընդգրկում է դատապարտյալի, տուժողի և հասարակության վերաբերմունքը նշանակված պատժի նկատմամբ: Ուստի, պատիժ նշանակելիս արդարության սկզբունքը դատարանից պահանջում է ողջամտորեն հաշվի առնել արդարության մասին վերոնշյալ սուբյեկտների կարծիքը, առավել ևս, որ դրանք ձևավորվում են այն նույն հանգամանքների հիման վրա, որոնք դատարանը հաշվի է առնում պատիժ նշանակելիս (հանցագործության հանրորեն վտանգավորությունը, հանցավորի անձը և այլն): Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ պատժի նշանակման արդարության սկզբունքը դատարանը պետք է կիրառի պատժի նշանակման մյուս սկզբունքների, ինչպես նաև պատժի նպատակների համատեքստում:Պատժի անհատականացման սկզբունքի իմաստով դատարանի խնդիրն է հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կոնկրետ հանցակազմի սանկցիայի սահմաններում նշանակել կոնկրետ պատիժ: Կոնկրետ պատժի նշանակումը դատարանի համար խիստ կարևոր և պատասխանատու խնդիր է, որի լուծման համար մեծ նշանակություն ունի պատժի անհատականացման կարգի և չափանիշների հարցը:Վերոգրյալի հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ պատժի անհատականացումն անհրաժեշտ է դիտարկել երկու տեսանկյունից:1) պատժի անհատականացում օրենքում: Վերջինս ենթադրում է ՀՀ Քրեական օրենսգրքի նորմերում արտահայտված ընդհանուր դրույթների առկայությունը, որոնք դատարանը պարտավոր է հաշվի առնել հանցանք կատարած անձի նկատմամբ ՀՀ Քրեական օրենսգրքի սանկցիայի շրջանակներում պատիժ նշանակելիս:2) պատժի անհատականացում դատարանում: Վերջինս ենթադրում է կոնկրետ անձի նկատմամբ պատիժ սահմանելիս ՀՀ Քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերի դրույթների կիրառումª հաշվի առնելով հանցավորի անձի առանձնահատկությունները, հանցագործության կատարման հանգամանքները, ինչպես նաև պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:ՀՀ Քրեական օրենսգիրքը չի բովանդակում բոլոր այն հանգամանքների սպառիչ ցանկը, որոնք պետք է հաշվի առնվեն դատարանի կողմից կոնկրետ հանցագործության համար պատիժ նշանակելիս: Օրենսգիրքը, սակայն, դատարանին տալիս է պատժի անհատականացման ընդհանուր չափանիշներ, որոնց հիման վրա դատարանը կարող է նշանակել արդարության պահանջներին համապատասխանող պատիժ: Նշված չափանիշներն են` ա) հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, ընդհանրապես, կոնկրետ հանցագործության կատարման հանգամանքների տեսանկյունից մասնավորապես,բ) հանցավորի անձը, գ) պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Պատժի անհատականացման չափանիշներից առաջինինª հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանին ու բնույթին, Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ.Մադաթյանի վերաբերյալ որոշման մեջ (տես Գարուշ Նորիկի Մադաթյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշումը, կետ 14): Սույն որոշման նախորդ կետում նշված և, համապատասխանաբար, Գ.Մադաթյանի վերաբերյալ որոշման մեջ վերլուծվածª արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը սերտորեն կապված են պատժի անհատականացման երկրորդ չափանիշիª հանցավորի անձի հետ: Հ.Հարությունյանի վերաբերյալ որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ ՚Պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք են ոչ միայն կատարված արարքի հասարակական վտանգավորության աստիճանի, այլև հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ հանդիսացող նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական, քրեաբանական և քրեա-իրավական, ֆիզիկական հատկությունների համակցության ճիշտ գնահատումը (ընտանեկան դրությունը, վարքագիծը աշխատանքում և կենցաղում, աշխատունակությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, դատվածությունը և այլն)ՙ (տես Հազարապետ Ալբերտի Հարությունյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2007 թվականի մարտի 30-ի թիվ ՎԲ-50/07 որոշումը): Զարգացնելով մեջբերված դիրքորոշումըª Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ հանցանք կատարած անձի ուսումնասիրությունը մեծ դեր է խաղում պատիժ նշանակելու համար: ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի ¥՚Պատժի նպատակներըՙ) իմաստով պատժի նպատակը, սոցիալական արդարությունը վերականգնելուց բացի, դատապարտյալի ուղղումն է և նոր հանցագործությունների կանխումը, ուստի դատարանը պարտավոր է հանգամանորեն հետազոտել անձի ինչպես կենսաբանական, այնպես էլ սոցիալական առանձնահատկությունները: Այս կապակացությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ շատ դեպքերում պատժի տեսակի և չափի վրա ազդում են հանցավորի սեռը, տարիքը, առողջական վիճակը: Պատժի անհատականացման երրորդ չափանիշը պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքներն են: Վերջիններիս Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Հ.Հարությունյանի վերաբերյալ 2007 թվականի մարտի 30-ի թիվ ՎԲ-50/07, Ռ.Խատոյանի վերաբերյալ 2007 թվականի մայիսի 4-ի թիվ ՎԲ-55/07, Պ.Բայրամյանի վերաբերյալ 2007 թվականի հունիսի 1-ի թիվ ՎԲ-84/07, Դ.Հովհաննիսյանի վերաբերյալ 2009 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09 և մի շարք այլ որոշումներում: Պատժի նշանակման մարդասիրության սկզբունքն ունի երկու կողմ, այն էª 1) մարդասիրություն հասարակության նկատմամբ, որի էությունը տուժողի, հասարակության և պետության շահերի պաշտպանությունն է: 2) մարդասիրություն հանցանք կատարած անձի նկատմամբ. դա նշանակում է մարդկային վերաբերմունք նրա անձի նկատմամբ, պատվի և արժանապատվության հարգում, ֆիզիկական և բարոյական տանջանքների բացառում:Պատիժ նշանակելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի մարդասիրության սկզբունքի վերոնշյալ երկու կողմերը: Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքում ձևավորված, ինչպես նաև սույն որոշման 14-21-րդ կետերում շարադրված և զարգացված իրավական դիրքորոշումների հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ պատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ Քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ Քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպª ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմաններըª ՀՀ Քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն: Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ Քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի գրեթե բոլոր հոդվածների սանկցիաներում ամրագրված վերոնշյալ մոտեցումը պայմանավորված է այն տրամաբանությամբ, որ քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են: Ուստի կոնկրետ արարքի և անձի նկատմամբ համընդհանուր քրեական օրենքով նախատեսված սանկցիան կիրառելիս դատարանը պետք է որոշակի հայեցողություն դրսևորի: Վերոգրյալից Վճռաբեկ դատարանը եզրահանգում է, որ առանց դատարանի հայեցողության պատժի անհատականացումն անհնար է: Պատիժ նշանակելիս դատարանի հայեցողության կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում ընդգծել նաև, որ պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հանգամանքների հայեցողական և ոչ երբեք կամային գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 48հոդվածով նախատեսվածª պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից (...)ՙ: Վերը շարադրված իրավադրույթները, իրավական վերլուծությունները կիրառելովª Դատարանը հանգում է հետևության, որ օրենքի առաջնային պահանջը պատժի արդարացիությունն է, որըª որպես քրեական իրավունքի սկզբունք, ձևակերպված է ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 10հոդվածում, համաձայն որի հանցանք կատարած անձի նկատմամբ պատիժը պետք է լինի արդարացի, անհրաժեշտ և բավարար նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունը կանխելու համար: ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 48հոդվածի դրույթների համաձայն պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները: Դատարանը միաժամանակ հավաստում է, որ նշանակվող պատժի արդարացիության հարցը լուծելիս դատարանը ճիշտ է գնահատել գործի բոլոր հանգամանքները, քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով, ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է տվյալ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար: Ընդ որում, պատիժ նշանակելիս դատարանն ուղեցույց է ընդունում նաև քրեական օրենքի դրույթն այն մասին, որ հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները /ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 61հոդվածի 3-րդ մաս/: Միաժամանակ նշված հանգամանքների ամբողջությունը դատարանին հիմք է տալիս կիրառելու ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 177հոդվածի 2-րդ մասիսանկցիայի ոչ խիստ տարբերակըª չափի իմաստով, արձանագրելով, որ տվյալ պատժաչափը համաչափ է կատարած արարքին և բավարար պատժի նպատակներին հասնելու համար: Այդպիսի եզրակացության դատարանը գալիս է հաշվի առնելով արարքի բոլոր փաստական ու քրեաիրավական բնութագրերը: ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 360հոդվածի համաձայն` դատավճիռ կայացնելիս դատարանը մի շարք այլ հարցերի հետ միասին պետք է լուծի նաև այն հարցը, թե ամբաստանյալը արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը, թեª ոչ£ ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 70հոդվածի 1-ին մասի համաձայնª եթե դատարանն ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելով հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին£ Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայնª պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիu դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները,պատաuխանատվությունը և պատիժըմեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն իր 12.06.2007թվականի ՎԲ-124/07 որոշմամբ ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 70հոդվածի կիրառման կապակցությամբ արտահայտել է այն իրավական դիրքորոշումը, որ ՚վկայակոչված հոդվածի կիրառումը հանցագործության տեսակի հետ կապված որևէ սահմանափակման չի ենթարկվում և դրա կիրառումը սահմանափակված չէ նաև հանցավոր արարքի վտանգավորության աստիճանով ու բնույթով, ինչպես նաև անձանց շրջանակով, որոնց նկատմամբ այն չի կարող կիրառվելՙ£ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը միաժամանակ նշել է, որ ՚ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 70հոդվածի կիրառման հիմնական պայմանը պատճառաբանված լինելն է£ Նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող բոլոր հանգամանքները£ Կարևորն այն է, որ հանգի հիմնավոր եզրակացության, որ դատապարտյալի ուղղումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելուՙ:ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը մեկ այլª 2008թվականի փետրվարի 1-ի թիվ ՎԲ-01/08 որոշմամբ նշել է, որ ՚պատիժը պայմանականորեն չկիարառելու իրավական հիմքերը բացահայտելու համար ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 70հոդվածում սահմանված իրադրություններն անհրաժեշտ է մեկնաբանել նաև ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 48հոդվածի 2-րդ մասով ամրագրված պատժի նպատակների համատեքստում, այսինքնª պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս իրավասու դատարանը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է քննարկի նաև պատժիª սոցիալական արդարության վերականգնման և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հարցըՙ£ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը միաժամանակ նշել է, որ ՚սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու մասին կարող է վկայել հանցագործությունից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը, մասնավորապեսª տուժողին պատճառած վնասը հարթելը կամ այն հարթելուն ուղղված ողջամիտ միջոցներ ձեռնարկելըՙ: ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 70հոդվածի կիրառման կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը դիրքորոշում է հայտնել նաև մի շարք այլ որոշումներում:Մասնավորապես,Հ.Բաղդասարյանի վերաբերյալ գործով որոշմամբ արձանագրվել է, որ ՚/.../ պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն առանց իրական պատիժ նշանակելու ամբաստանյալի ուղղվելու հնարավորության մասին: Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին /…/ՙ: Մեկ այլª Դ.Հովհաննիսյանի վերաբերյալ գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը դիրքորոշում է հայտնել այնմասին, որ ՚ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 70հոդվածի 2-րդ մասը սահմանում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ Քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, դատարանը պարտավոր է, ղեկավարվելով ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 61հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, հաշվի առնել նաև հանցագործությանª հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը: Դատարանի կողմից նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության վտանգավորության աստիճանին ու բնույթին: Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար կարևոր նշանակություն ունեն հանցագործության կատարման հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, մեղքի ձևը, հանցավորի կողմից այդ հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքները նախատեսելու բնույթն ու աստիճանը /…/ՙ: Թ.Տեր-Գրիգորյանի վերաբերյալ որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ ՚Պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 62-րդ և 63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Հանցակազմի սահմաններից դուրս գտնվելով դրանք բնութագրում են ինչպես կատարված հանցագործությունը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությունը, հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին` համապատասխանաբար բարձրացնելով կամ իջեցնելով այն: Դրանց գնահատմամբ է հնարավոր յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատական մոտեցում ցուցաբերել ինչպես պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս: Նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների,գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 48 հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունըՙ /Վճռաբեկ դատարանի թիվ ԱՎԴ2/0059/01/08, թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09, թիվ ՎԲ-192/07, թիվ ՎԲ-50/07, թիվ ՎԲ-55/07 , թիվ ՎԲ-201/07, թիվ ՎԲ-124/07, թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09, թիվ ԵԱՔԴ/0120/01/09 և մի շարք այլ որոշումներ/: Այսպիսով,վերը նշված օրենսդրական կարգավորումներից և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումներից հետևում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար անհրաժեշտ է դատարանի համոզվածությունը, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված պատժատեսակն իրական կրելու: Ընդ որում, այդ համոզվածությունը պետք է հիմնված լինի գործի օբյեկտիվ տվյալների վրա, և պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Հիմք ընդունելով վկայակոչված որոշումներում շարադրված իրավական դիրքորոշումներըª դատարանն արձանագրում է, որ պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի, հանցավորի անձնավորության մասին և յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատականացնել պատիժը: Պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների ցանկի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ քննարկվող հանգամանքները վերաբերում են ինչպես հանցագործությանը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությանը կամ միաժամանակ բնութագրում են հանցագործությունն ու հանցավորի անձնավորությունը: Այդ պատճառով էլ պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները պետք է դիտարկել որպես հանցակազմի սահմաններից դուրս հանգամանքներ, որոնք ուղղակի կամ անուղղակի վերաբերում են հանցագործությանը կամ հանցավորի անձնավորությանը, բարձրացնում կամ իջեցնում են հասարակական վտանգավորության աստիճանը և ազդում պատժի վրա: Դրանց գնահատմամբ է հնարավոր յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատական մոտեցում ցուցաբերել` ինչպես պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս: Միաժամանակ դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 05.11.2010թվականի թիվ /ԵԷԴ/0032/01/10 որոշումը, որում զարգացնելով պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ իր իրավական դիրքորոշումները` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների կոնկրետ համակցությունը կարող է բավարար լինել հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար` անկախ պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող որևէ հանգամանքի առկայությունից: Այլ կերպ` պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող որևէ հանգամանքի առկայությունն ինքնին չի բացառում ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 70հոդվածի կիրառումը, եթե դատարանը հանգում է հիմնավոր եզրակացության, որ հանցանք կատարած անձի ուղղումը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու: Վերլուծելով և գնահատելով վերը նշված հանգամանքները, հաշվի առնելով ամբաստանյալիպատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, հանցանքը կատարելուց հետո դրսևորած վարքագիծը` մասնավորապես այն, որ մոտ 6ամիս գտնվելով ազատության մեջ գիտակցել է կատարած հանցանքի վտանգավորությունը,մինչ օրս զերծ է մնացել այլ հակաօրինական արարքներ կատարելուց,տվել է խոստովանական ցուցմունքներ, անկեղծորեն զղջացել է կատարածի համար, տուժողը բողոք կամ պահանջ չունի, ծեր է, արդեն բնակվում է վերականգնողական կենտրոնում, բնութագրվում է դրական կենտրոնի տնօրենի և բնակիչների կողմից, նաև այն, որ պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների կոնկրետ համակցությունը կարող է բավարար լինել հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար` անկախ պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող որևէ հանգամանքի առկայությունից /ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 05.11.2010թվականի թիվ /ԵԷԴ/0032/01/10 որոշում/, դատարանը հանգում է հետևության, որ թվարկված հանգամանքներն էականորեն նվազեցնում են հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու իրենց համակցությամբ հնարավորություն են տալիս հանգելու հետևության, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու, և վերջինիս նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով տվյալ գործով հնարավոր է հասնել ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 48հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներին` սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը ու հանցագործությունների կանխմանը: Տվյալ դեպքում դրանով կապահովվեն նաև ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 10 և 61հոդվածներով սահմանված` արդարության, պատասխանատվության անհատականացման ու պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները: Միաժամանակ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալի արարքին համապատասխան պատժելիության սահմանումը կնպաստի նաև քրեական օրենքի ընդհանուր կանխարգելիչ ազդեցությանը, դատարանը նման հետևության է հանգել ելնելով քրեական օրենսդրության սկզբունքներից, սոցիալական արդարության վերականգնման և պատժի նպատակների իրականացման անհրաժեշտությունից, հիմնվելով կատարված հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների բազմակողմանի և օբյեկտիվ գնահատման վրա: Ամբաստանյալ Մուշեղ Պետրոսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` ստորագրություն չհեռանալու մասին, պետք է թողնել անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը: Քննության առնելով իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցը, դատարանը հանգում է այն հետևության, որ իրեղեն ապացույց ճանաչված Մ.Պետրոսյանի անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերված 1հատ 0.5լիտր տարողությամբ թափանցիկ շիշը, որի ստորին հատվածում առկա է դեղին գույնի պիտակ ՚0.5լ 55Volՙ գրառում, իսկ շշի մեջ առկա է մոտ 150գրամ դեղին գույնի հեղուկ, դեպքի վայրի զննությամբ 26.05.2017թվականին Երևան քաղաքի Դրոյի փողոցի 24հասցեից և Գոգոլի փողոցի 24/10հասցեի հատակից վերցված ընդհանուր 5հատ ապակու կտորները, 2հատ խցանները, 1հատ բրդե ծածկոցը, պետք է ոչնչացնել: Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 357-360, 365, 369-375, 3751 - 3753հոդվածներով դատարանը Վ Ճ Ռ Ե Ց Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 177հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով և դատապարտել ազատազրկման 2/երկու/ տարի ժամկետով: Կիրառել ՀՀ Քրեական օրենսգրքի70հոդվածը և նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել` նշանակելով փորձաշրջան 2/երկու/ տարի ժամկետով: Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողությունը դնել ՀՀ ԱՆ Պրոբացիայի պետական ծառայության բնակության վայրի համապատասխան բաժնի վրա: Խափանման միջոցըª ստորագրություն չհեռանալու մասին, թողնել անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը: Քաղաքացիական հայցի պահանջ չկա: Գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված1հատ 0.5լիտր տարողությամբ թափանցիկ շիշը, որի ստորին հատվածում առկա է դեղին գույնի պիտակ ՚0.5լ 55Volՙ գրառում, իսկ շշի մեջ առկա է մոտ 150գրամ դեղին գույնի հեղուկ, Երևան քաղաքի Դրոյի փողոցի 24հասցեից և Գոգոլի փողոցի 24/10հասցեի հատակից վերցված ընդհանուր 5հատ ապակու կտորները, 2հատ խցանները, 1հատ բրդե ծածկոցը` ոչնչացնել: Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանª հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում, բացառությամբ ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 395հոդվածի 1-ին կետով նախատեսված հիմքի: ԴԱՏԱՎՈՐª Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ |
|---|---|
| Դատական ակտի ամսաթիվը | 08-11-2017 |
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Գործը հանձնվել է գրասենյակ | 11-01-2018 |
|---|---|
| Էջերի քանակ | Բաղկացած 1հատորից՝ համապատասխանաբար 185թերթերից: |
| Գործին կից նյութերը | Ամբաստանյալ Մուշեղ Պետրոսյանի անձնագիրը ծրարված և կնիքված վիճակում: |
Գործը հանձնվել է դատարանի արխիվ
| Ամսաթիվ | 11-01-2018 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | Բաղկացած 1հատորից՝ համապատասխանաբար 185թերթերից: |
Բողոքարկվել է
| Բողոքարկվել է | Ըստ էության լուծող դատական ակտը |
|---|---|
| Ամսաթիվ | 25-12-2017 |
Գործն ուղարկվել է
| Գործը ուղարկվել է | 11-01-2018 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 185 |
| Գործին կից նյութերը | Ամբաստանյալ Մուշեղ Պետրոսյանի անձնագիրը՝ ծրարված և կնիքված վիճակում: |
| ՈՒր(դատարան) | Քրեական վերաքննիչ |
| Ելքի գրության համարը | Ե-289/17 |
Գործը ստացվել է (կատարումն ապահովելու համար, և ... )
| Ամսաթիվ | 05-09-2018 |
|---|
Դատավճռի, որոշման կատարում
| Ամսաթիվ | 11-09-2018 |
|---|
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Գործը հանձնվել է գրասենյակ | 14-09-2018 |
|---|---|
| Էջերի քանակ | 1-ին հատոր՝ 185 թերթ, 2-րդ հատոր՝ 85 թերթ |
Գործը հանձնվել է դատարանի արխիվ
| Ամսաթիվ | 17-09-2018 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 1-ին հատոր` 185 թերթ |
| Էջերի քանակը | 2-րդ հատոր` 85 թերթ |
| Այլ նշումներ | Քրեական գործը 26.11.2018 թվականին ուղարկվել է Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության դատարանի Արաբկիր նստավայր: |
Դատական գործ N: ԵԱՔԴ/0102/01/17
Քրեական վերաքննիչ
Ստացվել է վերաքննիչ բողոք
| Ամսաթիվ | 25-12-2017 |
|---|---|
| Ամսաթիվ | 22-12-2017 |
| Ում կողմից է բերվել բողոքը | Մեղադրող |
| Բողոքը բերող անձը | |
| Անուն | Գ |
| Ազգանուն | Աղաջանյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Բողոքի բովանդակությունը | Մուշեղ Պետրոսյան Բեկանել Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի`Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանի /ՀՀ քր. օր-ի 177 հոդ. 2-րդ մասի 3-րդ կետով - ազատազրկում 2 տարի ժամկետով , ՀՀ քր.օր. 70 հոդ.` 2 տարի փորձաշրջան / վերաբերյալ 08.11.2017թ. դատավճիռը և նշանակել կատարած հանցագործության բնույթին , հասարակական վտանգավորությանը համաչափ պատիժ` առանց ՀՀ քր.օր. 70 հոդվածի կիրառման : |
| Բողոքի ստացման կարգը | Հանձնվել է փոստին |
| Չափահաս | Այո |
Գործը ստացվել է
| Գործի ստացման ամսաթիվ | 16-01-2018 |
|---|---|
| Գործը ստացվել է | Արաբկիր Քանաքեռ-Զեյթուն |
Գործն ըստ էության լուծող դատական ակտի դեմ
| Ըստ էության լուծող դատական ակտեր | Դատավճիռ (արդարացման/մեղադրական) |
|---|
Մակագրել
| Ամսաթիվ | 16-01-2018 |
|---|---|
| Նախագահող դատավոր | |
| Անուն | Տիգրան |
| Ազգանուն | Սահակյան |
| Դատավոր | |
| Անուն | Սեվակ |
| Ազգանուն | Համբարձումյան |
Ընդունվել է վարույթ
| Ամսաթիվ | 30-01-2018 |
|---|
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 12-02-2018 |
|---|---|
| Ժամ | 14:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 5 |
| Նիստը | Կայացվել է |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 06-03-2018 |
|---|---|
| Ժամ | 14:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 5 |
| Նիստը | Կայացվել է |
Վերաքննիչ բողոքը մերժվել է և ստորադաս դատարանի դատական ակտը թողնվել է անփոփոխ
| Անփոփոխ թողնված դատական ակտը | Պատճառաբանվել է |
|---|---|
| Ամսաթիվ | 06-03-2018 |
| Ամբաստանյալ | |
| Անուն | Մուշեղ |
| Ազգանուն | Պետրոսյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Քր. դատ. օր. հոդված | |
| Քր. դատ. օր. հոդված | |
| Քր.օր. հոդված |
Դատական ակտ
| Դատական ակտ | ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն գործ № ԵԱՔԴ/0102/01/17 վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռ Նախագահող դատավոր` Մ.Մելքոնյան Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ք. Երևանում ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ` Վերաքննիչ դատարան) նախագահող դատավոր` Տ.ՍԱՀԱԿՅԱՆԻ դատավորներ` Ս.ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆԻ Մ.ՊԱՊՈՅԱՆԻ քարտուղարությամբ` Ռ. ԴԱՎՈՅԱՆԻ մասնակցությամբ` մեղադրող` Գ.ԱՂԱՋԱՆՅԱՆԻ պաշտպան` Թ.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆԻ ամբաստանյալ` Մ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ 2018 թվականի մարտի 06-ին դռնբաց դատական նիստում Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Գ.Աղաջանյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա, վճռաբեկության կարգով քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, Պ Ա Ր Զ Ե Ց 1.Գործի դատավարական նախապատմությունը և փաստական հանգամանքները. 2017թ. մայիսի 26-ին ժամը 05:50-ի սահմաններում Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանը կոտրել է Վաչագան Գառնիկի Գրիգորյանի Երևան քաղաքի Դրոյի փողոցի 2-րդ հասցեում գտնվող «Մարկետ» ՍՊԸ-ին պատկանող «Արցախի բարիքներ» խանութ-սրահի մուտքի դռան ապակին և ապօրինի մուտք գործելով ներս՝ գաղտի հափշտակել է զգալի չափերի՝ 53.000 ՀՀ դրամ ընդհանուր արժողության՝ թվով 8 հատ տարբեր տեսակի ալկոհոլային խմիչքներ և 2 հատ պահածո: Դեպքի առթիվ ՀՀ ոստիկանության Քանաքեռ-Զեյթունի հետաքննչական բաժնում 35.2017թ. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով հարուցվել թիվ 09167917 քրեական գործը: 2017թ. հունիսի 12-ին նախաքննական մարմինն որոշում է կայացրել Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին և նրան մեղադրանք է առաջադրել ՀՀ քրեական 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով այն բանի համար, որ «նա 2017թվականի մայիսի 26-ին ժամը 05:50-ի սահմաններում կոտրել է Երևան քաղաքի Դրոյի փողոցի 2-րդ հասցեում գտնվող «Մարկետ» ՍՊԸ-ին պատկանող «Արցախի բարիքներ» խանութ-սրահի մուտքի դռան ապակին, ապօրինի մուտք է գործել ներս և այնտեղից գաղտնի հափշտակել է զգալի չափերի` 53.000ՀՀ դրամ ընդհանուր արժողության թվով 8 հատ տարբեր տեսակի ալկոհոլային խմիչքներ և 2 հատ պահածո»: 2017թ. հունիսի 26-ին քրեական գործը` հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ, ուղարկվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան (այսուհետ` Առաջին ատյանի դատարան)` ըստ էության քննության առնելու համար: Առաջին ատյանի դատարանի 2017թ. նոյեմբերի 08-ի դատավճռով ամբաստանյալ Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով և դատապարտել ազատազրկման` 2 (երկու) տարի ժամկետով: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվել, նշանակվել է փորձաշրջան` 2 (երկու) տարի ժամկետով: Դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է ներկայացրել Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Գ.Աղաջանյանը: Վերաքննիչ բողոքի կապակցությամբ գրավոր պատասխան չի ներկայացվել: Թիվ ԵԱՔԴ/0102/01/17 քրեական գործը Վերաքննիչ դատարանի դատավոր Տ.Սահակյանին և կոլեգիալ կազմում ընդգրկված դատավորներին է հանձնվել 2018թ. հունվարի 16-ին և Վերաքննիչ դատարանի նույն թվականի հունվարի 30-ի որոշմամբ` վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և նշանակվել քննության` ՀՀ վճռաբեկ դատարանում գործերի քննության համար սահմանված կանոններով: 2. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը. Ըստ մեղադրողի ներկայացրած վերաքննիչ բողոքի` Առաջին ատյանի դատավճիռը ենթակա է բեկանման, քանի որ Առաջին ատյանի դատարանը, խախտելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ, 70-րդ հոդվածների պահանջները, Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանի նկատմամբ նշանակել է ակնհայտ մեղմ պատիժ: Մեղադրողը նշել է, որ ամբաստանյալ Մուշեղ Պետրոսյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը հիմնավորված չէ, այն չի համապատասխանում ամբաստանյալի անձին և հանցանքի ծանրությանն ու բնույթին: Անդրադառնալով ամբաստանյալի պատիժն ու պատասխանատվություն մեղմացնող հանգամանքներին` մեղադրողը նշել է, որ դրանք չեն նվազեցնում կատարվածի հանրային վտանգավորության աստիճանն, ուստի չեն կարող հիմք հանդիսանալ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար: Մեղադրողը հավելել է նաև, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից Մուշեղ Պետրոսյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս հաշվի չի առնվել խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, մասնավորապես, այն, որ Մուշեղ Պետրոսյանը կատարել է հանրորեն վտանգավոր արարք, որի վտանգավորությունը պայմանավորված է ոչ միայն առանձին անձի գույքային վնաս պատճառելով, այլև ամբողջ բնակչության համար սպառնալիք ստեղծելով: Ավելին` Առաջին ատյանի դատարանի կողմից գնահատական չի տրվել նաև հանցանքը կատարելու ռեցիդիվին, այն, որ ամբաստանյալը նախկինում 3 անգամ լինելով դատապարտված համասեռ հանցագործությունների կատարման համար, ազատվել է պատժի կրումից 2017թ. ապրիլի 12-ին՝ պատիժն ամբողջությամբ կրելուց հետո, սակայն դեռևս դատվածությունը չմարված` 2017թ. մայիսի 16-ին՝ ժամը 05:50-ի սահմաններում, կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված միջին ծանրության նոր հանցագործություն: Ամփոփելով վերոգրյալը` մեղադրողը եկել այն եզրահանգման, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից խախտվել են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ, 70-րդ հոդվածների պահանջները Վերաքննիչ դատարանին խնդրել է. «Բեկանել Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանի վերաբերյալ Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 08.11.2017թ. թիվ ԵԱՔԴ/0102/01 /17 գործով դատավճիռը և նշանակել կատարած հանցագործության բնույթին, հասարակական վտանգավորությանը համաչափ պատիժ՝ առանց ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման»: 3.Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը. Սույն գործով Վերաքննիչ դատարանի առջև բարձրացված իրավական հարցը հետևյալն է. հիմնավոր են արդյո՞ք ամբաստանյալ Մուշեղ Պետրոսյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մաuին։ 2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիu դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։ (...)»։ Մեջբերված քրեաիրավական դրույթը Վճռաբեկ դատարանը վերլուծության է ենթարկել թիվ ՎԲ-50/07, ՎԲ-139/07, ՎԲ-195/07, ՎԲ-01/08, ԵԿԴ/0034/01/08, ԱՎԴ2/0059/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում։ Վերոնշյալ որոշումներում Վճռաբեկ դատարանը մշտապես հաստատել է իրավական դիրքորոշումն առ այն, որ չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքն ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, սակայն դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, ինչպես նաև նպատակ ունենալով ապահովելու ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակներն իրագործելու հնարավորությունը, անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս պարտավոր է, ի թիվս այլոց, հաշվի առնել հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը և բնույթը (հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի վերաբերյալ, ի թիվս այլ որոշումների, մանրամասն տե՛ս Վճռաբեկ դատարանի՝ Գարուշ Մադաթյանի գործով 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08, Արմեն Շահբազյանի գործով 2014 թվականի օգոստոսի 15-ի թիվ ԵՇԴ/0143/01/13, Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշումները)` հաշվի առնելով այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են օրենքով պահպանվող հասարակական հարաբերության բնույթը, մեղքի ձևը և տեսակը, պատճառված վնասի չափը, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները, հանցագործության հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, նպատակներն ու շարժառիթները և այլն (տե՛ս թիվ ԵԿԴ/0039/01/15, ԱՐԴ/0031/01/15, ԵԱԴԴ/0038/01/15, ԵԿԴ/0130/01/15, ՍԴ/0094/01/15, ՍԴ3/0201/01/15 գործերով որոշումները)։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածը պատասխանատվություն է սահմանում գողության համար, համաձայն որի՝ «Գողությունը՝ ուրիշի գույքի զգալի չափերով գաղտնի հափշտակություն[ն] [է] (…)»: Նույն հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետը պատասխանատվություն է սահմանում գողության համար, որը կատարվել է՝ «(…) պահեստարան կամ շինություն ապօրինի մուտք գործելով (…)»: Նշված հոդվածով նախատեսված հանցավոր արարքն ընդգրկված է սեփականության դեմ ուղղված հանցագործությունների շարքում, ուստի պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի համատեքստում, սույն որոշման նախորդ կետում մեջբերված այլ գործոնների հետ մեկտեղ, հատկապես կարևոր է հանցագործությամբ պատճառված վնասի (դրա չափի), այն վերականգնված լինելու կամ չլինելու հանգամանքների գնահատումը։ Վճռաբեկ դատարանը, անդրադառնալով սեփականության դեմ ուղղված հանցագործությունների դեպքում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու խնդրին, իր որոշումներում մշտապես ընդգծել է, որ հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի նվազման տեսանկյունից հանցագործությամբ պատճառված նյութական վնասն ամբողջությամբ վերականգնված լինելու հանգամանքն էական նշանակություն ունի (տե՛ս, mutatis mutandis, Ա.Սարգսյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2009 թվականի հունիսի 2-ի թիվ ՀՅՔՐԴ/0109/01/08, Գ.Պետրոսյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2010 թվականի դեկտեմբերի 23-ի թիվ ԵԿԴ/0126/01/10 որոշումները)։ Ա.Հովհաննիսյանի վերաբերյալ կայացված որոշման շրջանակներում Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է՝ «(...) [Ո]րքան ծանր է վրա հասած հետևանքը, մեծ՝ վնասի չափը, այնքան բարձր է հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը։ Վերջինս հակադարձ համեմատական է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառելիության հնարավորությանը։ Այլ խոսքով՝ որքան բարձր է հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը, այնքան ցածր է դրա համար նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հավանականությունը (...)» (տե՛ս Ա.Հովհաննեսյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2015 թվականի փետրվարի 27-ի թիվ ԳԴ/0014/01/14 որոշման 15-րդ կետը)։ Ընդհանրացնելով սույն որոշման նախորդ կետում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ հափշտակությունների և սեփականության դեմ ուղղված այլ հանցագործությունների դեպքում պատճառված նյութական վնասը հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի վրա ազդող կարևոր գործոն է, ինչը դատարանի կողմից պատիժ նշանակելու գործընթացում պետք է պատշաճ գնահատականի արժանանա։ Մասնավորապես, որքան մեծ է հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, այնքան բարձր է արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը, հետևաբար վնասը վերականգնված չլինելու պարագայում ինքնին նվազում է պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հավանականությունը։ Ուստի քննարկվող հանցագործություններով պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը որոշելիս դատարանը պետք է, ի թիվս այլ հանգամանքների, գնահատման ենթարկի հանցագործությամբ պատճառված վնասը, դրա չափը, ինչպես նաև՝ որքանով է այն մոտ կոնկրետ հանցակազմի հասարակ կամ որակյալ տեսակի առավելագույն կամ նվազագույն չափին, վնասը վերականգնված լինելու կամ չլինելու կամ մասնակի վերականգնված լինելու հանգամանքը և այլն։ Միևնույն ժամանակ, հանցագործությամբ պատճառված վնասը վերականգնված չլինելու պարագայում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները (տարիք, առողջական վիճակ և այլն), ինչպես նաև առկա մեղմացնող հանգամանքները սանկցիայով նախատեսված պատժի նվազագույն չափ սահմանելու հիմք են։ Վերոնշյալ դիրքորոշումը նաև պայմանավորված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությամբ։ Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ գույքային բնույթի հանցագործություններում սոցիալական արդարության վերականգնումը հնարավոր է ապահովել պատճառված վնասի համարժեք հատուցմամբ և նախքան հանցագործությունը եղած իրադրության հնարավորինս վերականգնմամբ, իսկ քանի դեռ հանցագործությամբ տուժողին պատճառված վնասը չի հատուցվել, խոսք չի կարող լինել սոցիալական արդարությունը վերականգնված լինելու մասին։ Ուստի հանցանք կատարած անձի նկատմամբ պետք է ընտրվի այնպիսի ներգործության միջոց, որը կապահովի սոցիալական արդարության վերականգնումը, ինչպես նաև հանցավորի ուղղումը և նոր հանցագործությունների կանխումը (տե´ս Վճռաբեկ դատարանի թիվ ԼԴ/0193/01/10 գործով 2017 թվականի ապրիլ 12-ին կայացված որոշման 19-22-րդ կետերը)։ Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երևում է, որ ամբաստանյալ Մուշեղ Պետրոսյանին մեղադրանք է առաջադրվել պահեստարան մուտք գործելով զգալի չափերի հափշտակություն կատարելու համար, որի արդյունքում տուժող «Մարկետ» ՍՊԸ-ին պատճառվել է 53.000 ՀՀ դրամի վնաս: Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ սույն պարագայում պատճառված վնասը ի համեմատ հափշտակությունների զգալի չափի համար ՀՀ քրեական օրենսգրքի 175-րդ հոդվածի 4-րդ մասով սահմանված առավելագույն շեմի (500.000 ՀՀ դրամ) այդքան էլ մեծ չէ: Բացի այդ, տուժողի ներկայացուցիչը Առաջին ատյանի դատարանում հայտնել է, որ ամբաստանյալին ուղղված որևէ պահանջ չունի: Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ վերը ներկայացվածը զգալիորեն նվազեցնում է կատարվածի հանրային վտանգավորությունն, ինչն էլ իր հերթին վկայում է հանցանք կատարած անձի նկատմամբ ավելի մեղմ քրեաիրավական ներգործունեության միջոցներ կիրառելու մասին: Միևնույն ժամանակ, անդրադառնալով սույն գործով առկա ամբաստանյալ Մուշեղ Պետրոսյանի անձը, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների քննարկմանը, Վերաքննիչ դատարանը հաշվի է առնում վերջինս տարիքն, ինչպես նաև այն, որ իրեն մեղավոր է ճանաչել, տվել խոստովանական ցուցմունքներ, զղջացել կատարածի համար, բնութագրվում է դրական «Տուն ժայռի վրա» ՀԿ-ի տնօրեն Գ.Մկրտչյանի և վերականգնողական կենտրոնում ապրող 17 անձի կողմից: Մասնավորապես, «Տուն ժայռի վրա» ՀԿ-ի տնօրեն Գագիկ Մկրտչյանի կողմից տրված բնութագրի համաձայն` «(…) Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանն արդեն չորս ամիս գտնվելով կազմակերպության անմիջական հոգատարության ներքո, ունեցել է ակնառու փոփոխություններ իր վարքագծում: Մասնավորապես փոխվել են նրա աշխարհայացքը, արժեքային համակարգը, կյանքի և ապրելակերպի հանդեպ ունեցած պատկերացումները: Նախկին սովորությունները (անհանդուրժողականություն, ոգելից խմիչքների չարաշահում, ծխախոտից կախվածություն) ի սպառ վերացել են: Նախկին հանցավոր մտածելակերպը վերածվել է հոգևոր քրիստոնեական արժեքները գնահատելուն: Դա նկատելի է նրա աշխատասիրության, մաքրասիրության մեջ, հերթապահության ընթացքում ջանասիրաբար ու խոնարհությամբ կատարում է իր պարտականությունները, շրջապատի հանդեպ ցուցաբերում է հանդուրժողականություն և հոգատարություն: Նա այժմ ծրագրի հետ մեկտեղ կամավոր մասնակցում է շրջակա գյուղատարածքի համայնքի մեծահասակներին և կարիքավորներին անհատույց օգնություն ցուցաբերելու համար գյուղատնտեսական և վերանորոգման աշխատանքներին: Նաև ծրագրի ներսում կամավոր իր վրա է վերցրել խոհարարական ամբողջ պարտականությունները: Այս ամենից ելնելով կարելի է եզրակացնել, որ Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանն այրել է բոլոր կամուրջները կապված նախկին հանցավոր սկզբունքների և շրջապատի հետ, քանի որ նոր սկզբունքները և ապրելակերպը անհամատեղելի են նախկին գաղափարների հետ: Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանը նաև վարպետ-քանդակագործ է: Իրենք օգնում են նրան ստեղծել բիզնես նախագիծ, աջակցում են ֆինանսապես, որպեսզի ձեռք բերի համապատասխան աշխատանքային գործիքներ, նաև փորձում են ապահովել սպառման կետեր: Համոզված լինելով, որ նա այժմ արժանի է համարվելու ընտանիքի և հասարակության համար անվտանգ և օգտակար մարդ, խնդրում է նրան հնարավորություն տալ իրենց օգնությամբ և Դատարանի մարդասիրության շնորհիվ հաստատվելու նոր արժեհամակարգի, փոխված կյանքի և հաղթանակների մեջ` չկիրառելով նրա հանդեպ ազատազրկման պատիժը»: «Տուն ժայռի վրա» վերականգնողական կենտրոնի 17 անձի կողմից ստորագրված բնութագրի համաձայն` «բնութագիրը վերականգնողական կենտրոնի կողմից գրել է Վարդան Գասպարյանը և որպես սկզբնամաս հայտնել է, որ Մուշեղ Պետրոսյանը փրկել է իր կյանքը: Ինքը Մուշեղ Պետրոսյանի նման անտուն հարբեցող է եղել, հերթական անգամ մի օր ընկերներով խմելիս են եղել և Մուշեղ Պետրոսյանը երկար բացակայելուց հետո անսպասելիորեն եկել է, զարմանալիորեն փոխված, թե արտաքինով, թե բնավորությամբ: Ինքն առաջարկել է նրան խմել և շատ են զարմացել, որ նա մերժել է, ավելին, խորհուրդ է տվել, որ իրենք էլ թողնեն խմիչքը և շարունակել է պատմել աստծո զորության մասին, վերականգնողական կենտրոնի մասին: Պատմել է, թե կենտրոնում ինչպես է աստված իրեն փրկել և իր մոտ հույս է ծագել, որ իր կյանքն էլ կարող է փոխվել, քանի որ անցյալում ձեռնարկած բոլոր փորձերն անհաջող են եղել և չի կարողացել ազատվել հարբեցողության կապանքից:Հիասթափված կյանքից, տեսնելով Մուշեղի փոփոխությունը, որոշել է հետևել նրան: Արդեն երկու ամիս է կենտրոնում է և մոռացել է բոլոր մեղքի ցանկությունները` խմիչք, ծխախոտ, հայհոյանք և այլն: Բոլոր տղաներով վկայում են Մուշեղի փոփոխությունը, որի ծառայությունն իրենց բոլորի համար օրինակելի է և անհրաժեշտ: Նա վերցրել է խոհարարության պարտականությունները, լինելով նաև բարձրագույն կրթություն ստացած մարդ` իրենց օգնում է ուսման մեջ, նաև ունենալով ձեռքի շնորհք, օգնում է բոլոր կենցաղային հարցերով: Բոլորի կողմից խնդրում են հնարավորություն տալ Մուշեղ Պետրոսյանին, չկիրառելով նրա հանդեպ պատժամիջոց ազատազրկում»: Սույն գործով առկա է նաև Մուշեղ Պետրոսյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքը` հանցանքը կատարելու ռեցիդիվը: Միևնույն ժամանակ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ նշված ծանրացնող հանգամանքն ինքնին չի կարող ենթադրել անձի նկատմամբ ավելի խիստ պատժողական քաղաքականություն դրսևորելու անհրաժեշտության մասին, քանի որ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս և արդեն իսկ նշանակված պատժի նպատակահարմարության հարցը լուծելիս այն պետք է հաշվի առնվի գործով առկա մյուս հանգամանքների (ինչպես այլ ծանրացնող, այնպես էլ մեղմացնող, այդ թվում նաև հանցավորի անձը բնութագրող) համակցության ներքո: Այլ կերպ, ծանրացնող հանգամանքի առկայությունը դեռևս չի կարող առաջ քաշել այն կանխավարկածն, որ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ պետք է դրսևորվի խիստ պատժողական քաղաքականություն, քանի որ գործով առկա հանգամանքների համակցությունը կարող է այնպիսին լինել, որ, զսպելով նման ծանրացնող հանգամանքի ազդեցությունը, հնարավորություն տա դատարանին հանցանք կատարած անձի նկատմամբ մեղմ պատիժ նշանակելու կամ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար : Նշվածի ներքո` անդրադառնալով մեղադրողի վերաքննիչ բողոքի այն փաստարկին, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից որպես Մուշեղ Պետրոսյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքը` հանցանքը կատարելու ռեցիդիվը հաշվի չի առնել և չի գնահատվել, Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ հիշյալ ծանրացնող հանգամանքը արձանագրվել Առաջին ատյանի դատարանի կայացրած դատական ակտում և հաշվի առել ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատժի հարցը քննարկելիս, ուստի նշված փաստարկը չի կարող հիմնավոր լինել: Ամփոփելով ներկայացվածը` Վերաքննիչ դատարանը, հաշվի առնելով օրենքով պահպանվող հասարակական հարաբերության բնույթը, կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը, մեղքի ձևը և տեսակը, պատճառված վնասի չափը, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները, հանցագործության հանգամանքները, եղանակը, նպատակներն ու շարժառիթները, ամբաստանյալի հետհանցավոր վարքագիծը և ղեկավարվելով «որքան ծանր է վրա հասած հետևանքը, մեծ՝ վնասի չափը, այնքան բարձր է հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանն, որն էլ հակադարձ համեմատական է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառելիության հնարավորությանը» կանոնով, գտնում է, որ սույն պարագայում ամբաստանյալ Մուշեղ Պետրոսյանի նկատմամբ կիրառելի է մարդասիրության սկզբունքի մասնավոր դրսևորում հանդիսացող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածն, ինչի վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները իրավաչափ են և հիմնավոր: Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-394-րդ և 402-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը Ո Ր Ո Շ Ե Ց Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի թվականի 2017 թվականի նոյեմբեր 08-ի դատավճիռը` քրեական գործով ըստ մեղադրանքի Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, թողնել օրինական ուժի մեջ, իսկ մեղադրող Գ.Աղաջանյանի վերաքննիչ բողոքը մերժել: Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում: ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Տ.ՍԱՀԱԿՅԱՆ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ս.ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ ԵԱՔԴ/0102/01/17 ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈւԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԻ ԴԱՏԱՎՈՐ Մ.ՊԱՊՈՅԱՆԻ ՀԱՏՈւԿ ԿԱՐԾԻՔԸ 06.03.2018թ. ք.Երևան Արժեվորելով դատարանի կազմի դատավորներ Տ.Սահակյանի և Ս.Համբարձումյանի մոտեցումները` այնուամենայնիվ ամբաստանյալ Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասով մնում եմ հատուկ կարծիքի: Նախ հարկ եմ համարում նկատել, որ. Մուշեղ Պետրոսյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով` այն արարքի համար, որ նա 2017 թվականի մայիսի 26-ին` ժամը 05:50-ի սահմաններում, կոտրել է Երևան քաղաքի Դրոյի փողոցի 2-րդ հասցեում գտնվող, «Մարկետ» ՍՊ ընկերության պատկանող «Արցախի բարիքներ» խանութ-սրահի մուտքի դռան ապակին, ապօրինի մուտք է գործել ներս և այնտեղից գաղտնի հափշտակել է զգալի չափերի` 53.000 ՀՀ դրամ ընդհանուր արժողության թվով 8 հատ տարբեր տեսակի ալկոհոլային խմիչքներ և 2 հատ պահածոներ: Վերը նշված մեղադրանքի սահմաններում քննելով քրեական գործը` Առաջին ատյանի դատարանը հաստատված է համարել, որ ամբաստանյալ Մուշեղ Պետրոսյանը կատարել է հանցավոր արարք, որը նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով և նրա նկատմամբ որպես պատիժ է նշանակվել ազատազրկում` 2 (երկու) տարի ժամկետով, որը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չի կիրառվել` սահմանելով փորձաշրջան: Տվյալ դեպքում Առաջին ատյանի դատարանը, որպես ամբաստանյալ Մուշեղ Պետրոսյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ, հաշվի է առել այն, որ նա իրեն մեղավոր է ճանաչել, տվել է խոստովանական ցուցմունքներ, զղջացել է կատարածի համար, տուժողը բողոք կամ պահանջ չունի, ծեր է, բնութագրվում է դրական «Տուն ժայռի վրա» ՀԿ-ի տնօրեն Գ.Մկրտչյանի և վերականգնողական կենտրոնում ապրող 17 անձանց կողմից: Որպես ամբաստանյալ Մուշեղ Պետրոսյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանք` Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի է առել հանցանքը կատարելու վտանգավոր ռեցիդիվը: Առաջին ատյանի դատարանը, վերլուծելով և գնահատելով վերը նշված հանգամանքները, հաշվի առնելով կատարված հանցագործության հասարակական վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, եկել է այն եզրահանգման, որ վերը թվարկված հանգամանքներն էականորեն նվազեցնում են հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու իրենց համակցությամբ հնարավորություն են տալիս հանգելու հետևության, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու ու վերջինի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով տվյալ գործով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներին` սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը և հանցագործությունների կանխմանը: Նշված դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է ներկայացրել դատախազը, ով նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, խախտելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ, 70-րդ հոդվածների պահանջները, Մուշեղ Պետրոսյանի նկատմամբ նշանակել է անարդարացի` ակնհայտ մեղմ պատիժ: Ամբաստանյալ Մուշեղ Պետրոսյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը հիմնավորված չէ, այն չի համապատասխանում ամբաստանյալի անձին և հանցանքի ծանրությանն ու բնույթին: Ամբաստանյալի կողմից մեղքն ընդունելը, կատարած արարքի համար անկեղծորեն զղջալը, խոստովանական ցուցմունքներ տալը, ծեր լինելը չեն նվազեցնում ամբաստանյալի կատարած արարքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և Մուշեղ Պետրոսյանի նկատմամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու օբյեկտիվ հիմք չեն կարող հանդիսանալ: Առաջին ատյանի դատարանը որոշում կայացնելիս ճիշտ չի գնահատել ամբաստանյալ Մուշեղ Պետրոսյանի կատարած հանցագործության հանգամանքները և նրան բնութագրող տվյալները, սխալ է կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 5-րդ, 10-րդ հոդվածների, 61-րդ հոդվածի 2-րդ մասի և 70-րդ հոդվածի դրույթները, ինչն էլ հանգեցրել է նրա նկատմամբ ակնհայտ մեղմ պատժի նշանակման: Մուշեղ Պետրոսյանին բնութագրող հանգամանքների պայմաններում նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելն առաջ է բերել նյութական իրավունքի, մասնավորապես` ՀՀ քրեական օրենսգրքի սկզբունքների և պատժի նշանակման ընդհանուր դրույթների խախտման: Առաջին ատյանի դատարանի կողմից Մուշեղ Պետրոսյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս հաշվի չի առնվել խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, մասնավորապես` այն, որ Մուշեղ Պետրոսյանը կատարել է հանրորեն վտանգավոր արարք, որի վտանգավորությունը պայմանավորված է ոչ միայն առանձին անձի գույքային վնաս պատճառելով, այլև ամբողջ բնակչության համար սպառնալիք ստեղծելով: Առաջին ատյանի դատարանի կողմից չի դիտվել նաև հանցանքը կատարելու ռեցիդիվը, այն, որ նա նախկինում 3 անգամ լինելով դատապարտված համասեռ հանցագործությունների կատարման համար, ազատվել է պատժի կրումից 2017 թվականի ապրիլի 12-ին` պատիժն ամբողջությամբ կրելուց հետո, սակայն դեռևս դատվածությունը չմարված` 2017 թվականի մայիսի 26-ին, կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված միջին ծանրության նոր հանցագործություն: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն` 1. Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին: 2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: (...): ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր 2007 թվականի հունիսի 12-ի թիվ ՎԲ-124/07 որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման կապակցությամբ արտահայտել է այն իրավական դիրքորոշումը, որ վկայակոչված հոդվածի կիրառումը հանցագործության տեսակի հետ կապված որևէ սահմանափակման չի ենթարկվում և դրա կիրառումը սահմանափակված չէ նաև հանցավոր արարքի վտանգավորության աստիճանով ու բնույթով, ինչպես նաև անձանց շրջանակով, որոնց նկատմամբ այն չի կարող կիրառվել: ՀՀ վճռաբեկ դատարանը միաժամանակ նշել է. «ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման հիմնական պայմանը պատճառաբանված լինելն է: Նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող բոլոր հանգամանքները: Կարևորն այն է, որ հանգի հիմնավոր եզրակացության, որ դատապարտյալի ուղղումը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու»: ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր մեկ այլ` 2007 թվականի հոկտեմբերի 26-ի թիվ ՎԲ-192/07 որոշմամբ նշել է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի և պատժաչափի, այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը: ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր մեկ այլ` 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ի թիվ ՎԲ-201/07 որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. «Պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով, հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար: (...) Պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն առանց ռեալ (իրական) պատիժ նշանակելու դատապարտյալի ուղղվելու հնարավորության մասին։ Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին: (...) Չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, դատարանը պարտավոր է, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, հաշվի առնել նաև հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը: Դատարանի կողմից նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության վտանգավորության աստիճանին ու բնույթին: Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար կարևոր նշանակություն ունեն հանցագործության կատարման հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, մեղքի ձևը, հանցավորի կողմից այդ հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքները նախատեսելու բնույթն ու աստիճանը»: Այսպիսով` ՀՀ վճռաբեկ դատարանի վերը նշված որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշների լույսի ներքո հաշվի առնելով վերոգրյալը, մասնավորապես` կատարված հանցագործության հասարակական վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող վերը նշված հանգամանքները, գտնում եմ, որ ամբաստանյալ Մուշեղ Պետրոսյանի ուղղվելը հնարավոր չէ առանց պատիժը կրելու, այսինքն` նրա նկատմամբ կիրառելի չէ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը: Հատկանշական է այն, որ ամբաստանյալ Մուշեղ Պետրոսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցը քննարկելիս անհրաժեշտ էր հաշվի առնել այն, որ վերջինը, նախկինում 3 անգամ դատապարտված լինելով համասեռ հանցագործությունների կատարման համար և 2017 թվականի ապրիլի 12-ին ազատվելով պատժի կրումից, դեռևս դատվածությունը չմարված` 2017 թվականի մայիսի 26-ին, կատարել է համասեռ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված նոր հանցագործություն: Վերը նշված հանգամանքը վկայում է այն մասին, որ նախկինում նրա նկատմամբ կիրառված պատիժներն ի զորու չեն եղել ուղղելու նրան, այսինքն` նրա նկատմամբ պատժի նպատակները չեն իրագործվել, հետևաբար` պատժի նպատակներն ապահովելու համար այս անգամ ևս նա պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը: Կարծում եմ, որ տվյալ դեպքում ամբաստանյալ Մուշեղ Պետրոսյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը կրելու անհրաժեշտությունը (ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հնարավորությունը) քննարկելիս Առաջին ատյանի դատարանը չի ղեկավարվել պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, թեև բազմակողմանի գնահատման է ենթարկել ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, այնուամենայնիվ, հաշվի չի առել նրա կողմից կատարված հանցագործության բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, որպիսի պայմաններում վերջինի նկատմամբ չի նշանակել արդարացի պատիժ, ինչը չի բխում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածով սահմանված արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքից` չի համապատասխանում կատարված հանցանքի ծանրությանը, այն կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար չեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար ու չի կարող ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով սահմանված պատժի նպատակները, այն է` վերականգնել սոցիալական արդարությունը և ուղղել պատժի ենթարկված անձին: Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 42-րդ, 361.1 և 369-րդ հոդվածներով` Գտնում եմ Ամբաստանյալ Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը պետք է վերացնել: ԴԱՏԱՎՈՐ Մ.ՊԱՊՈՅԱՆ |
|---|---|
| Դատական ակտի ամսաթիվը | 06-03-2018 |
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Ամսաթիվ | 29-05-2018 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 2 հատոր, 185, 52 թերթից |
| Գործին կից նյութեր | կից` Մուշեղ Պետրոսյանի անձնագիրը |
Գործն ուղարկվել է
| Գործն ուղարկվել է | 29-05-2018 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 2 հատոր, 185, 52 թերթից |
| Գործին կից նյութերը | կից` Մուշեղ Պետրոսյանի անձնագիրը |
| Ուր | Վճռաբեկ |
| Գրության համարը | Ե-17521/18 |
Դատական գործ N: ԵԱՔԴ/0102/01/17
Վճռաբեկ
Ստացվել է վճռաբեկ բողոք
| Բողոքի ստացման ամսաթիվ | 16-05-2018 |
|---|---|
| Բողոք բերող անձինք | Գլխավոր դատախազի տեղակալ |
| Բողոք բերող անձինք | |
| Անուն | Դ |
| Ազգանուն | Մելքոնյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Դատապարտյալ, Ամբաստանյալ, Մեղադրյալ | |
| Անուն | Մուշեղ |
| Ազգանուն | Պետրոսյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Չափահաս | Այո |
| Բողոքը ստացվել է | Գործն ըստ էության լուծող դատական ակտի դեմ |
| Կայացվել է որոշում | Բողոքի վարույթ ընդունումը մերժվել է |
| Որոշման ամսաթիվ | 20-08-2018 |
| Որոշման բովանդակություն | ԵԱՔԴ/0102/01/17 ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎՃՌԱԲԵԿ ԲՈՂՈՔԸ ՎԱՐՈՒՅԹ ԸՆԴՈՒՆԵԼԸ ՄԵՐԺԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ 20 օգոստոսի 2018 թվական ք.Երևան ՀՀ վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատը (այսուհետ` Վճռաբեկ դատարան), նախագահությամբ Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆԻ մասնակցությամբ դատավորներ Ս.ՕՀԱՆՅԱՆԻ Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆԻ Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԻ Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆԻ քննարկելով ամբաստանյալ Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանի վերաբերյալ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2018 թվականի մարտի 6-ի որոշման դեմ ՀՀ գլխավոր դատախազի տեղակալ Դ.Մելքոնյանի վճռաբեկ բողոքը վարույթ ընդունելու հարցը, Պ Ա Ր Զ Ե Ց Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը (այսուհետ նաև` Առաջին ատյանի դատարան)՝ 2017 թվականի նոյեմբերի 8-ին վճռել է՝ << Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 177 հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով և դատապարտել ազատազրկման 2 /երկու/ տարի ժամկետով: Կիրառել ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 70 հոդվածը և նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել` նշանակելով փորձաշրջան 2 /երկու/ տարի ժամկետով: (...)>>: ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան)՝ 2018 թվականի մարտի 6-ի որոշմամբ մեղադրողի վերաքննիչ բողոքը մերժվել է, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի վերոհիշյալ դատավճիռը՝ թողնվել օրինական ուժի մեջ։ Վճռաբեկ բողոք է բերել ՀՀ գլխավոր դատախազի տեղակալ Դ.Մելքոնյանը՝ խնդրելով բեկանել Մուշեղ Պետրոսյանի վերաբերյալ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2018 թվականի մարտի 6-ի որոշումը և գործն ուղարկել ստորադաս դատարան՝ նոր քննության։ Բողոքաբերը փաստարկել է, որ բողոքը պետք է վարույթ ընդունվի, քանի որ առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի (մինչև 2018 թվականի ապրիլի 9-ը գործող խմբագրությամբ) 414.2-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին և 2-րդ կետերով սահմանված հիմքերը, այն է` բողոքում բարձրացված հարցի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի որոշումը կարող է էական նշանակություն ունենալ օրենքի միատեսակ կիրառության համար, ինչպես նաև առերևույթ թույլ է տրվել դատական սխալ, որը կարող էր ազդել գործի ելքի վրա։ Բողոք բերած անձը գտնում է, որ բողոքում բարձրացված հարցի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի որոշումը կարող է էական նշանակություն ունենալ օրենքի միատեսակ կիրառության համար, քանի որ առկա է հակասություն Վերաքննիչ դատարանի վերոհիշյալ որոշման և Վճռաբեկ դատարանի՝ թիվ ՎԲ-149/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԵԿԴ/0252/01/13, ՍԴ/0204/01/13, ԵՄԴ/0020/01/14, ԵՇԴ/0097/01/09 որոշումների միջև։ Բողոքաբերը նշել է նաև, որ գործով թույլ են տրվել նյութական և դատավարական իրավունքի էական խախտումներ։ Բողոքաբերի փաստարկների և բողոքարկվող դատական ակտի պատճառաբանությունների համադրված վերլուծության արդյունքում Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ բողոքաբերի կողմից չի հիմնավորվել, որ բողոքարկվող դատական ակտում որևէ նորմի մեկնաբանությունը հակասում է Վճռաբեկ դատարանի՝ թիվ ՎԲ-149/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԵԿԴ/0252/01/13, ՍԴ/0204/01/13, ԵՄԴ/0020/01/14, ԵՇԴ/0097/01/09 որոշումների մեջ տվյալ նորմին տրված մեկնաբանությանը։ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է նաև, որ բողոքաբերի կողմից չի հիմնավորվել այնպիսի դատական սխալ առերևույթ թույլ տրված լինելու հանգամանքը, որը կարող էր ազդել գործի ելքի վրա։ Հետևաբար, բերված բողոքում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի (մինչև 2018 թվականի ապրիլի 9-ը գործող խմբագրությամբ) 414.2-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին և 2-րդ կետերով նախատեսված հիմքերը հիմնավորված չեն։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 414.3-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` վճռաբեկ բողոքը վարույթ ընդունելը մերժվում է, եթե բացակայում են նույն օրենսգրքի 414.1-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերով և 414.2-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հիմքերը, ուստի ներկայացված բողոքը վարույթ ընդունելը ենթակա է մերժման։ Հաշվի առնելով վերոշարադրյալ հիմնավորումները և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 414.3-րդ հոդվածով` Վճռաբեկ դատարանը Ո Ր Ո Շ Ե Ց Ամբաստանյալ Մուշեղ Պետիկի Պետրոսյանի վերաբերյալ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2018 թվականի մարտի 6-ի որոշման դեմ ՀՀ գլխավոր դատախազի տեղակալ Դ.Մելքոնյանի վճռաբեկ բողոքը վարույթ ընդունելը մերժել։ Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացման պահից, վերջնական է և ենթակա չէ բողոքարկման։ Նախագահող՝ Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ Դատավորներ` Ս.ՕՀԱՆՅԱՆ Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆ Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ |
| Որոշումը ուղարկվել է կողմերին | 22-08-2018 |
Գործը ստացվել է
| Ամսաթիվ | 01-06-2018 |
|---|---|
| Գործը ստացվել է | Քրեական վերաքննիչ |
Զեկուցող դատավոր
| Ամսաթիվ | 01-06-2018 |
|---|---|
| Զեկուցող դատավոր | |
| Անուն | Սամվել |
| Ազգանուն | Օհանյան |
Գործի առաքում
| Գործի առաքման ամսաթիվ | 30-08-2018 |
|---|---|
| Դատարան | Երևան քաղաքի դատարան |
| Այլ նշումներ | 2 հատոր` 185, 79 թերթ, կից` Մուշեղ Պետրոսյանի անձնագիրը` ծրարված և կնիքված վիճակում |