ԵԱՔԴ/0082/01/17
Երևան քաղաքի առաջին
ատյանի ընդհանուր
իրավասության դատարան՝
Նախագահող դատավոր՝
Դ.Գրիգորյան
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ


«4» նոյեմբերի 2019թ. ք.Երևան

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Վերաքննիչ դատարան),

Նախագահող դատավոր՝ Ա.Նիկողոսյան,
Դատավորներ՝ Վ.Ռշտունի,
Ս.Համբարձումյան,

քարտուղարությամբ՝ Շ.Նահապետյանի,
Մ.Մահտեսյանի,

մասնակցությամբ՝
պաշտպաններ՝ Լ.Ասլանյանի,
Ա.Սարգսյանի,
Զ.Հարությունյանի,
դատախազ՝ Դ.Մնացականյանի,
ամբաստանյալներ՝ Ս.Հարությունյանի,
Վ.Սարգսյանի,

դռնբաց դատական նիստում վճռաբեկ դատարանում գործերի քննության համար սահմանված կանոններով քննելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի՝ (այսուհետ՝ նաև Առաջին ատյանի դատարան) թիվ ԵԱՔԴ/0082/01/17 քրեական գործով 2019 թվականի հունվարի 9-ի դատավճռի դեմ ամբաստանյալ Սերգեյ Հարությունի Հարությունյանի պաշտպան Լուսինե Ասլանյանի, ամբաստանյալ Վարդան Գերասիմի Սարգսյանի պաշտպան Անետա Սարգսյանի, Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Դավիթ Մնացականյանի վերաքննիչ բողոքները.

Պ Ա Ր Զ Ե Ց՝
Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. 2016 թվականի նոյեմբերի 17-ին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասի հատկանիշներով հարուցվել է թիվ 14822516 քրեական գործը:
2016 թվականի նոյեմբերի 18-ին Վոլոդյա Արտաշի Գապոյանը ճանաչվել է տուժող:
2016 թվականի նոյեմբերի 23-ին Արտաշ Գաբոյանը ճանաչվել է Վոլոդյա Արտաշի Գապոյանի իրավահաջորդ:
2017 թվականի մարտի 9-ին Քնարիկ Գապոյանը ճանաչվել է տուժող Վոլոդյա Արտաշի Գապոյանի իրավահաջորդ:
2017 թվականի մայիսի 18-ին Սերգեյ Հարությունի Հարությունյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով։
Նույն օրը Սերգեյ Հարությունի Հարությունյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել ստորագրությունը՝ չհեռանալու մասին:
2017 թվականի մայիսի 18-ին Վարդան Գերասիմի Սարգսյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով:
Նույն օրը Վարդան Գերասիմի Սարգսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել ստորագրությունը՝ չհեռանալու մասին:
2. Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2019 թվականի հունվարի 9-ի դատավճռով վճռվել է.
«Վարդան Գերասիմի Սարգսյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործություն կատարելու մեջ և պատիժ նշանակել ազատազրկում 2 (երկու) տարի ժամկետով՝ առանց որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելու:
Կիրառել «Էրեբունի-Երևանի հիմնադրման 2800-ամյակի և Հայաստանի առաջին հանրապետության անկախության հռչակման 100-ամյակի կապակցությամբ քրեական գործերով համաներում հայտարարելու մասին» 2018 թվականի նոյեմբերի 1-ի ՀՀ օրենքի 2-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետը և Վարդան Գերասիմի Սարգսյանին ազատել 2 (երկու) տարի ժամկետով ազատազրկման ձևով նշանակված պատժից:
Ամբաստանյալ Վարդան Գերասիմի Սարգսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված չհեռանալու մասին ստորագրությունը վերացնել:
Սույն քրեական գործով ամբաստանյալ Վարդան Գերասիմի Սարգսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված չհեռանալու մասին ստորագրության կապակցությամբ ՍԵԿՏ համակարգում մուտքագրված տեղեկությունները՝ վերացնել:
Սերգեյ Հարությունի Հարությունյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործություն կատարելու մեջ և պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 2 (երկու) տարի ժամկետով՝ առանց որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելու:
Կիրառել «Էրեբունի-Երևանի հիմնադրման 2800-ամյակի և Հայաստանի առաջին հանրապետության անկախության հռչակման 100-ամյակի կապակցությամբ քրեական գործերով համաներում հայտարարելու մասին» 2018 թվականի նոյեմբերի 1-ի ՀՀ օրենքի 2-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետը և Սերգեյ Հարությունի Հարությունյանին ազատել 2 (երկու) տարի ժամկետով ազատազրկման ձևով նշանակված պատժից:
Ամբաստանյալ Սերգեյ Հարությունի Հարությունյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված չհեռանալու մասին ստորագրությունը վերացնել:
Սույն քրեական գործով ամբաստանյալ Սերգեյ Հարությունի Հարությունյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված չհեռանալու մասին ստորագրության կապակցությամբ ՍԵԿՏ համակարգում մուտքագրված տեղեկությունները՝ վերացնել:
Դատական ծախսերի հարցը համարել լուծված»:
3. 2019 թվականի փետրվարի 22-ին Վերաքննիչ դատարան է ստացվել ամբաստանյալ Սերգեյ Հարությունի Հարությունյանի պաշտպան Լուսինե Ասլանյանի կողմից ներկայացված վերաքննիչ բողոքը:
Թիվ ԵԱՔԴ/0082/01/17 քրեական գործը Վերաքննիչ դատարան է ստացվել 2019 թվականի մարտի 7-ին և դատավորների միջև գործերի բաշխման էլեկտրոնային համակարգի միջոցով մակագրվել է դատարանի կազմին (նախագահող դատավոր՝ Ա.Նիկողոսյան, կազմի դատավորներ՝ Վ.Ռշտունի, Ս.Համբարձումյան):
2019 թվականի մարտի 14-ին Վերաքննիչ դատարան է ստացվել ամբաստանյալ Վարդան Գերասիմի Սարգսյանի պաշտպան Անետա Սարգսյանի վերաքննիչ բողոքը:
2019 թվականի մարտի 15-ին Վերաքննիչ դատարան է ստացվել Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Դ.Մնացականյանի վերաքննիչ բողոքը:
2019 թվականի մարտի 15-ին վերաքննիչ բողոքներն ընդունվել են վարույթ, և ստացված քրեական գործը նշանակվել է դատական նիստում քննության:

Վերաքննիչ բողոքների քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստերը.
4. Սերգեյ Հարությունի Հարությունյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով այն բանի համար որ. «նա հանդիսանալով աշխատանքի պաշտպանության կանոնների պահպանման համար պատասխանատու անձ, խախտել է ՀՀ կառավարության թիվ 1933-Ն որոշմամբ հաստատված կանոնակարգի 11-րդ գլխի 6-րդ կետի ա), բ), ե) և զ) ենթակետերով սահմանված տեխնիկայի անվտանգության և աշխատանքի պաշտպանության կանոնները, որն անզգուշությամբ առաջացրել է տուժող Վոլոդյա Գապոյանի մահը։
Այսպես. Սերգեյ Հարությունյանը, հանդիսանալով «Էլեկտրասերվիս» ՍՊԸ-ի աշխատակից և թիվ 1609 կարգագիր-թույլտվության համապատասխան իրականացնելով աշխատանքի պատասխանատու ղեկավարի պարտականություններ, նույն ՍՊԸ-ի աշխատակիցներ Վոլոդյա Գապոյանի, Էդգար Թագվորյանի, Վովիկ Դալլաքյանի և Զավեն Ֆարսակյանի հետ 2016թ. նոյեմբերի 17-ին՝ ժամը 13:00-ից 13:30-ն ընկած ժամանակահատվածում, մասնակցելով Երևան քաղաքի Օրբելի փողոցի 65/Ա հասցեում գտնվող շենքին հարակից, «ՀԷՑ» ՓԲԸ-ի Արաբկիր մասնաճյուղին պատկանող «ԲԵ-19» ենթակայանում իրականացվող էլեկտրամոնտաժման աշխատանքներին, խախտել է ՀՀ Կառավարության թիվ 1933-Ն որոշմամբ հաստատված տեխնիկական կանոնակարգի 11-րդ գլխի 6-րդ կետի ա/, բ/, գ/, ե/, զ/ ենթակետերի պահանջները, մասնավորապես՝ չի գնահատել կարգագրով նախատեսված անվտանգության միջոցառումների համապատասխանությունը կազմակերպության անվտանգության ստանդարտներին, դրանց բավարար լինելը՝ աշխատանքային ամբողջ գործընթացի անվտանգության ապահովման առումով, չի մասնակցել թույլատրողի՝ «ՀԷՑ» ՓԲԸ-ի աշխատակից Վարդան Սարգսյանի, գործողություններին, և աշխատատեղի ճիշտ նախապատարաստմանը, այլ իրավունք չունենալով ինքնակամ փոփոխելու կամ չկատարելու կարգագրով նախատեսված աշխատանքի անվտանգության միջոցառումները՝ ինքնակամ մասնակցել է բուն աշխատանքային գործընթացին, որի հետևանքով զրկվել է աշխատանքային գործընթացն անընդմեջ վերահսկելու, այդ ընթացքում անթույլատրելի ռիսկերը հայտնաբերելու դեպքում անվտանգությունն ապահովող լրացուցիչ միջոցառումներ իրականացնելու կամ աշխատանքները դադարեցնելու հնարավորությունից, որի արդյունքում «Էլեկտրասերվիս» ՍՊԸ-ի «Արաբկիր» մ/ճ-ի 0,4-6-10ԿՎ «ՄԳՎԾ»-ի էլեկտրամոնտյոր Վոլոդյա Գապոյանն ինքնակամ մուտք է գործել ենթակայանի թիվ 13 բջիջի մեջ, 0,6 մետրից պակաս հեռավորության վրա մոտեցել է ապամոնտաժված լարման տրանսֆորմատորի եռաբևեռ էլեկտրական զատիչի 3,468Վ «Ֆազ»-ային լարման տակ գտնվող հոսանքատար մասին, ինչը հանգեցրել է դժբախտ պատահարի՝ Վոլոդյա Գապոյանի էլեկտրահարությանն ու մահվանը»:
5. Վարդան Գերասիմի Սարգսյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, այն բանի համար որ. «նա, հանդիսանալով աշխատանքի պաշտպանության կանոնների պահպանման համար պատասխանատու անձ, խախտել է ՀՀ կառավարության թիվ 1933-Ն որոշմամբ հաստատված կանոնակարգի 11-րդ գլխի 7-րդ կետի ա), բ), գ) ենթակետերով և 17-րդ գլխի 2-րդ և 4-րդ կետերով սահմանված տեխնիկայի անվտանգության և աշխատանքի պաշտպանության կանոնները, որն անզգուշությամբ առաջացրել է տուժող Վոլոդյա Գապոյանի մահը։
Այսպես. Վարդան Սարգսյանը, հանդիսանալով «ՀԷՑ» ՓԲԸ-ի աշխատակից և թիվ 1609 կարգագիր-թույլտվության համապատասխան իրականացնելով աշխատանքներ թույլատրողի պարտականություններ, Սերգեյ Հարությունյանի ղեկավարությամբ 2016թ. նոյեմբերի 17-ին Երևան քաղաքի Օրբելի փողոցի 65/Ա հասցեում գտնվող շենքին հարակից՝ «ՀԷՑ» ՓԲԸ-ի Արաբկիր մասնաճյուղին պատկանող «ԲԵ-19» ենթակայանում աշխատանքներն իրականացնելուց առաջ, խախտելով ՀՀ Կառավարության թիվ 1933-Ն որոշմամբ հաստատված տեխնիկական կանոնակարգի 11-րդ գլխի 7-րդ կետի ա/, բ/, դ/, զ/ ենթակետերի և 17-րդ գլխի 2-րդ և 4-րդ կետերի պահանջները, պատշաճ կարգով չի նախապատրաստել աշխատանքի տեղը՝ չի նկատել «HTMN 1 СЕКЦИЯ» բջիջում ապամոնտաժված լարման տրանսֆորմատորի եռաբևեռ էլեկտրական զատիչի անշարժ շուրթերի «Ֆազ»-ային՝ 3468Վ լարման տակ գտնվելու հանգամանքը, մեխանիկական կողպեքով չի փակել թիվ 13 բջիջի դռները, չի ցանկապատել, նախազգուշացնող վահաններ չի տեղադրել և անվտանգության այլ տեխնիկական միջոցառումներ չի իրականացրել աշխատատեղին սահմանակից հոսանքատար հատվածում, իսկ բուն աշխատանքներն իրականացնելիս չի հսկել աշխատանքային գործընթացը, որի հետևանքով աշխատանք իրագործող՝ «Էլեկտրասերվիս» ՍՊԸ-ի «Արաբկիր» մ/ճ-ի 0,4-6-10ԿՎ «ՄԳՎԾ»-ի էլեկտրամոնտյոր Վոլոդյա Գապոյանը 2016թ. նոյեմբերի 17-ին՝ ժամը 13:00-ից 13:30-ն ընկած ժամանակահատվածում, ինքնակամ մուտք է գործել ենթակայանի թիվ 13 բջիջի մեջ, 0,6 մետրից պակաս հեռավորության վրա մոտեցել է ապամոնտաժված լարման տրանսֆորմատորի եռաբևեռ էլեկտրական զատիչի 3,468Վ «Ֆազ»-ային լարման տակ գտնվող հոսանքատար մասին, ինչը հանգեցրել է դժբախտ պատահարի՝ Վոլոդյա Գապոյանի էլեկտրահարությանն ու մահվանը»:
6. Առաջին ատյանի դատարանն իր դատավճռի «Ապացույցների հետազոտում և գնահատում» վերտառությամբ բաժնում արձանագրել է.
«(...) Դատաքննության ընթացքում առաջադրված մեղադրանքի շուրջ հարցաքննվելիս Վարդան Գերասիմի Սարգսյանը, պահպանելով մինչդատական վարույթի ընթացքում որդեգրած դիրքորոշումը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքում իրեն կրկին մեղավոր չճանաչեց, վիճարկեց առաջադրված մեղադրանքի հիմքում դրված ապացույցները, ընդհանրացված կարգով այդ ապացույցների հիման վրա մեղադրական եզրակացությունում մեղադրող կողմի ներկայացրած հետևությունները և հայտնեց, որ դեպքը տեղի է ունեցել 2016թ. նոյեմբերի 17-ին, որն իր համար եղել է սովորական աշխատանքային օր և նշված աշխատանքը կատարել է տարիներ շարունակ: Սկսելով աշխատանքային օրը՝ խումբը կարգագրով մոտեցել է իրեն, գրանցամատյանում նշում է կատարել, ապա խմբի հետ մեկնել է ենթակայան: Այդ օրը ԲԵ-19 ենթակայան է մեկնել խմբի հետ միասին, քանի որ այդտեղ պետք է աշխատանքներ կատարվեին, որովհետև վնասված էր ԵԿ ԵՐ հէկ 27 բջ. 2-րդ մալուխը։ Իր կողմից անվտանգության համար անջատվել է ԵԿ ԵՐ հէկ 27 բջիջը և ենթակայանը, իսկ այն բջիջները, որոնք հոսանքազերծված չեն եղել, թելով շրջափակվել են և իր կողմից համապատասխան վահանակ է դրվել: Այդ ենթակայանը շահագործվում է շուրջ 30 տարի և վերանորոգված չէ, ենթակայանի բջիջների դռներն ընդամենը փականներ ունեն, որոնք սարքին չեն, և ձեռքով բացվում ու փակվում են, որն էլ հաշվի առնելով՝ լրացուցիչ միջոցներ են ձեռնարկում՝ պարանով շրջափակվում են, և երկու կողմերով համապատասխան վահանակներ են դրվում: Անձամբ հատուկ սարքի միջոցով ստուգել և համոզվել է, որ հոսանքազրկված է, թե ոչ, որից հետո համապատասխան պարաններն ամրացնելով՝ խմբին թույլատրել է աշխատանք կատարել, որպիսի գործողությունները մտնում են իր պարտականությունների մեջ, և ինքը նշված գործողությունները կատարել է:
Ինչ վերաբերում է հսկողություն իրականացնելուն, ապա իր վրա հսկելու պարտավորություն դրված չէ։ Բացի այդ, նշված աշխատանքները կատարող խմբի անդամները յուրաքանչյուր տարի անվտանգության դասընթացներ են անցնում և երկար տարիներ նմանատիպ աշխատանքներ են կատարել: Իր պարտականությունների մեջ մտնող՝ անվտանգության մասով բոլոր միջոցներն իր կողմից ապահովվել են, որի մասին տեղեկացրել է խմբի անդամներին։ Բացի այդ, կարգագրի մեջ նույնպես նշված է լինում, թե խմբի անդամներն ինչ աշխատանք պետք է կատարեն, որպիսի պայմաններում նախ այլ բջիջը բացելու իմաստ չկար, իսկ երկրորդը՝ խմբի անդամները տեղեկացված են եղել, որ դրանք գտնվում են լարման տակ:
Բջիջների ոչ սարքին դռների փոխելը էլ. ցանցի ղեկավարության պարտավորությունն է: Բացի այդ, բջիջների ծածկված դռներն ինքնուրույն չեն կարող բացվել: Այն հանգամանքը, որ փորձագետը նշել է, թե Վ.Գապոյանը բջիջից 35 սմ հեռավորության վրա է գտնվել, իրականությանը չի համապատասխանում, քանի որ դեպքից հետո իր կողմից կատարած չափումներով վերջինս մոտ 90 սմ հեռավորության վրա է գտնվել: Իսկ թե Վ.Գապոյանի հետ ինչ պայմաններում է նման բան պատահել, չի կարող ասել, քանի որ դեպքի պահին նշված հատվածում չի գտնվել:
/դատական նիստի արձանագրություն/
Դատաքննության ընթացքում առաջադրված մեղադրանքի շուրջ հարցաքննվելիս Սերգեյ Հարությունի Հարությունյանը, պահպանելով մինչդատական վարույթի ընթացքում որդեգրած դիրքորոշումը, դատաքննության ընթացքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքում իրեն կրկին մեղավոր չճանաչեց, վիճարկեց առաջադրված մեղադրանքի հիմքում դրված ապացույցները, ընդհանրացված կարգով այդ ապացույցների հիման վրա մեղադրական եզրակացությունում մեղադրող կողմի ներկայացրած հետևությունները և հայտնեց, որ դեպքը տեղի է ունեցել 2016թ. նոյեմբերի 17-ին, որի նախորդ օրը՝ նոյեմբերի 16-ին, ինքը խմբի հետ աշխատանքներ է իրականացրել, որն ուշ ժամին ավարտելու կապակցությամբ Վ.Գապոյանը բորբոքվել և հայտնել էր, որ առավոտյան չի ներկայանալու աշխատանքի։ 2016թ. նոյեմբերի 17-ին Վ.Գապոյանը մի փոքր ուշացումով, սակայն ներկայացել է աշխատանքի, ապա խմբով կարգագիր ստանալով՝ մեկնել են ԲԵ-19 ենթակայան՝ համապատասխան աշխատանքներ կատարելու: Վ.Գապոյանը կատակասեր և հումորով է եղել, սիրում էր մարդու հոգու հետ խաղալ, սակայն այդ օրն իրեն նման չէր՝ լռակյաց էր և գանգատվում էր, որ մեջքի շուրջ ցավեր ունի:
Ըստ կարգագրի՝ պետք է նորոգեին ԵԿ Եր հէկ 27 բջջ. 2-րդ մալուխը: Այդ ժամանակ Վ.Սարգսյանը ենթակայանի լարման տակ գտնվող բջիջները պարաններով շրջափակել էր և տեղադրել էր անվտանգության վահանակները: Բաց էր միայն ԵԿ Եր հէկ 27 բջ. 2-րդ դուռը, որը Վ.Սարգսյանի կողմից հոսանքազերծվել էր: Աշխատանքները սկսելուց առաջ Վ.Սարգսյանն իրեն՝ որպես խմբի ղեկավարի ցույց է տվել, թե որտեղ պետք է աշխատեն, միաժամանակ հատուկ սարքի միջոցով միասին կրկին ստուգել են բջջի հոսանքազերծված լինելը, այնուհետև անցել է աշխատանքի: Մալուխը տեղադրելու համար անձամբ մտել է բջիջի ներսը, իսկ տղաներին հանձնարարել է, որ բոլորը դուրս գան և մալուխը քաշեն։ Երբ արդեն փոսի մեջ էր և փորձում էր մալուխը տեղադրել «Ճտ-ճտոց» է լսել։ Բղավել է, որ փախնեն, քանի որ պայթուն կլինի, որից անմիջապես հետո դուրս է եկել, տեսնելով խմբի 3 տղաներին: Նկատել է, որ Վ.Գապոյանը բացակայում է, ձայն է տվել, սակայն պատասխան չի լսել։ Դրանից հետո մոտենալով ենթակայանի դռանը՝ տեսել է Վ.Գապոյանի մի ոտքը և հասկացել, որ Վ.Գապոյանը հոսանքահարվել է։ Իր մոտ շոկային վիճակ է սկսվել և անգամ այդ պահին չի կողմնորոշվել, թե որ բջիջը պետք է անջատելու միջոցով հոսանքազերծի: Անջատելուց հետո զանգահարել է ղեկավարությանը և Վ.Սարգսյանին ու հայտնել, որ Վ.Գապոյանը հոսանքահարվել է, որի հետևանքով մահացել է: Մինչ աշխատանքը սկսվելը ենթակայանի մեջ իր հետ միասին եղել են Է.Թագվորյանը և Վ.Գապոյանը: Աշխատանքները սկսելուց հետո, մինչ փոսը մտնելը հրահանգավորել է վերջիններիս դուրս գալ ենթակայանից: Վ.Սարգսյանի կողմից անվտանգությունն ապահովելու մասով աշխատանքները սահմանափակ են, և վերջինիս կողմից այն ապահոված է եղել այնքանով, որքանով պետք էր աշխատանքները սկսելու համար։ Իսկ իր հետ կապված կարող է ասել, որ ինքն ինչ կարող էր, նախապես կատարել էր: Ենթակայանը չի հոսանքազերծվում ամբողջությամբ, քանի որ այդ ենթակայանից հոսանքով մի ողջ վարչական շրջան է ապահովվում, իսկ այդ աշխատանքները կատարելու համար երկար ժամանակ է պահանջվում: Իր կողմից հրահանգավորվել է, թե հատկապես, որ բջջի վրա պետք է աշխատանքներ կատարվեն, և Վ.Գապոյանը տեղյակ էր, թե կոնկրետ, որ բջջի վրա պետք է աշխատեն: Թեև դեպքի օրը հանդիսացել է խմբավարը, սակայն Վ.Գապոյանի աշխատանքային փորձն այս բնագավառում ավելի շատ է, և վերջինս ավելի քաջատեղյակ է ամեն մանրուքին:
Դեպքի օրը Վ.Գապոյանը պետք է կցորդիչը միացներ, սակայն տվյալ ենթակայանի և բջիջի կցորդիչները միացնելու համար պահանջվում էր մտնել փոսի մեջ և կռանալ, ապա բարձրանալ: Դեպքի օրն ինքն է Վ.Գապոյանի փոխարեն այդ աշխատանքը կատարել, քանի որ վերջինիս մեջքը բռնված էր: Մեջքի ցավերի վերաբերյալ գանգատները հատուկ է իրենց նման ստաժավոր մալուխագործներին, քանի որ նման աշխատանք կատարողների մոտ հաճախակի թե՛ մեջքի, թե՛ ծնկների բռնվածություն է լինում, ինչպես նաև այլ ցավեր: Վ.Գապոյանի գանգատվելու պատճառով մալուխն ինքն է փորձել տեղադրել բջջի մեջ: Չի տեսել, թե ինչ պայմաններում է Վ.Գապոյանը մահացել, քանի որ այդ պահին գտնվել է փոսի մեջ և փորձում էր վերոնշյալ աշխատանքը կատարել։ Իր իսկ հրահանգով Զ.Ֆարսակյանը և Վ.Գապոյանը դուրս են եկել, ինքը մինչ փոսը մտնելը տեսել է, թե ինչպես են նրանք դուրս գալիս, իսկ ավելի կոնկրետ մինչ ձեռնոցներ հագնելը Վ.Գապոյանին տեսել է արդեն իսկ շեմի մոտ, ապա մտել է փոսի մեջ: Փոսի մեջ մտնելուց հետո չի տեսել և չգիտի, թե ինչի պատճառով է Վ.Գապոյանը կրկին եկել և ինչ գործողություն է կատարել, ապա ինչի հետևանքով է հոսանքահարվել:
Իր կողմից փոսում գտնվելու ժամանակ այլ բջիջներում աշխատանքներ կատարելու կարիք չկար և չգիտի, թե Վ.Գապոյանն ինչու պետք է գար և ինչ պետք է աներ, քանի որ նախատեսված չի եղել որևէ այլ աշխատանք կատարել։ Բացի այդ, իրեն օգնելու կարիք չի եղել, անձամբ որևէ անձի ներկայության և օգնության կարիք չի ունեցել:
/դատական նիստի արձանագրություն/
Ամբաստանյալներ Վարդան Գերասիմի Սարգսյանի և Սերգեյ Հարությունի Հարությունյանի կողմից բերված պատճառաբանություններն առ այն, որ իրենք չեն խախտել համապատասխանաբար՝ ՀՀ կառավարության թիվ 1933-Ն որոշմամբ հաստատված տեխնիկական կանոնակարգի 11-րդ գլխի 7-րդ կետի ա/, բ/, դ/, զ/ ենթակետերով, 17-րդ գլխի 2-րդ և 4-րդ կետերով և 11-րդ գլխի 6-րդ կետով սահմանված տեխնիկայի անվտանգության և աշխատանքի պաշտպանության կանոնները, որն անզգուշությամբ առաջացրել է տուժող Վոլոդյա Գապոյանի մահը, անհիմն են, իսկ վերջիններիս այլուրեքության վերաբերյալ առաջ քաշած վարկածները մտացածին են, վերջիններս հետապնդում են քրեական պատասխանատվությունից խուսափելու և դեպքի հանգամանքները խեղաթյուրելու նպատակ: Այդ հետևության Դատարանը հանգեց պատշաճ իրավական ընթացակարգերի շրջանակներում հետազոտած հետևյալ ապացույցների համադրման և գնահատման արդյունքներով, մասնավորապես.
Տուժողի իրավահաջորդ Քնարիկ Գապոյանի որպես վկայի տված ցուցմունքով, համաձայն որի՝ Վոլոդյա Գապոյանը հանդիսանում է իր հորեղբայրը, ով աշխատել է «Էլեկտրասերվիս» ՍՊԸ-ում: 2016 թվականի նոյեմբերի 17-ին՝ ժամը 15:00-ի սահմաններում, Վ.Գապոյանի ընտանիքի անդամները զանգահարել են և տեղեկացնելով դեպքի մասին՝ խնդրել են հնարավորինս շտապ այցելել իրենց: Իր այցելության ժամանակ հորեղբոր դին արդեն տեղափոխվել էր հիվանդանոց:
Նշեց նաև, որ գտնվում է հոգեբանորեն ճնշված վիճակում և դեպքի մասին այլ տեղեկություններից տեղյակ չէ:
/դատական նիստի արձանագրություն/
Վկա Արմեն Հովսեփի Արամայիսյանի ցուցմունքով: Վերջինս դատաքննության ընթացքում ըստ էության պնդեց նախաքննության ընթացքում տված ցուցմունքը և նշեց, որ «ՀԷՑ» ՓԲ-ն մալուխագծերը վերանորոգելու, փոխելու հետ կապված աշխատանքներ կատարելու համար պայմանագիր է կնքվել «Էլեկտրասերվիս» ՍՊԸ-ի հետ, իսկ ինքը հանդիսանում է մալուխագծի պետը: Դեպքի ժամանակ ՍՊԸ-ում գործում էր 15-ից 16 բրիգադ, որոնցից մեկի ղեկավար էր հանդիսանում Սերգեյ Հարությունյանը, ով իր բանիմացությամբ և վարքագծով շատ լավ աշխատող է:
2016թ. նոյեմբերի 17-ին Արաբկիր մասնաճուղից՝ «Էլեկտրասերվիս» ՍՊԸ-ից ահազանգ է ստացել այն մասին, որ վթար ունեն, և աշխատանք պետք է կատարվի ԲԵ-19-ենթակայանում՝ Եր. ՀԷԿ 27 բջիջի 2-րդ մալուխի վրա, իսկ ավելի կոնկրետ՝ պետք է ծայրային կցորդիչ տեղադրվեր: Աշխատանքային պայմանագրի համաձայն՝ ուղեգիրը տրամադրվել է Ս.Հարությունյանի բրիգադին: Ըստ կանոնագրքի՝ բրիգադը այցելում է մասնաճուղ, կարգավարական բաժնում բացվում է կարգագիր և թույլատվություն ստանում, որից հետո անցնում են աշխատանքի: Նույն օրը՝ ժամը 13:00-ին, Ս.Հարությունյանը զանգահարել է իրեն և հայտնել, որ դժբախտ պատահար ունեն. Վ.Գապոյանն ընկել է լարման տակ: Ս.Հարությունյանն իրեն հայտնել է նաև, որ ԲԵ-19-ենթակայանի Եր հէկ 27 բջիջի 2-րդ մալուխի ծայրային կցորդիչները պետք է միացվեր, որի համար պետք է Վ.Գապոյանն իջներ այդ բջջի համար նախատեսված փոսը և մալուխները ծռելով՝ միացներ բոլտերին, սակայն Վ.Գապոյանի մեջքը բռնված լինելու պատճառով նրա փոխարեն այդ գործողությունը կատարել է Ս.Հարությունյանը, քանի որ նրանք գտնվել են ընկերական հարաբերությունների մեջ: Ս.Հարությունյանը մինչ փոսը մտնելը բոլորին ասել է, որ դուրս գան տարածքից, այնուհետև մտել և կատարել է այդ գործողությունը:
Հետաքրքրվել է Վ.Գապոյանի հետ տեղի ունեցած դեպքի հանգամանքներից, որի կապակցությամբ Ս.Հարությունյանը հայտնել է, որ մինչ վերջինիս կողմից փոսը մտնելը նա բոլորին այդ սենյակից դուրս է հրավիրել և աշխատանք կատարելու համար մտել է փոսը, որի ընթացքում էլ՝ արդեն իսկ փոսի մեջ գտնվելու ժամանակ, «Գռռոց» է լսել և դուրս գալով կողքի բջջի մեջ՝ տեսել է Վ.Գապոյանին:
Ս.Հարությունյանը վարպետն է եղել և հանդիսացել է բրիգադի ղեկավարը, Վ.Գապոյանը և Է.Թագվորյանը /Էկվատյոռ/ մալուխագործներն են, իսկ Հովիկը և Զավենը հողափոր բանվորներն են: Վարդան Սարգսյանը հանդիսանում է ՀԷՑ ՓԲԸ-ի Արաբկիր մասնաճուղի ավագ դիսպետչերը, իրենց հիմնարկի հետ որևէ առնչություն չունի: Ավագ դիսպետչերի պարտականության մեջ են մտնում համապատասխան մասնաճուղում վթար լինելու և այն վերացնելու համար բրիգադի ժամանման դեպքում կարգագիր բացելը և համապատասխան գործողություն կատարելու համար թույլատվություն տալը: Ինքը Վ.Սարգսյանի գործառույթների հետ առնչություն չունի, ուստիև չգիտի, թե տվյալ դեպքերում վերջինս ինչ այլ գործողություն կատարելու պարտականություն ունի: Ս.Հարությունյանն իր հերթին պետք է կատարեր կարգագրում նշված աշխատանքային գործառույթին համապատասխան գործողություններ, այլ գործողություններ կատարելու իրավունք չուներ: Կարգագիրը տալիս է մասնաճուղը: Բոլոր բջիջներն օրենքով պետք է փակված լինեն: Բրիգադի գործողությունները սահմանափակ նե այնքանով, որ վերջիններս աշխատանքներ են կատարում բացառապես այն բջջում, որը նշված է կարգագրի մեջ: Ցանկացած աշխատակից տեղյակ է, որ ենթակայանում առկա բջիջները գտնվում են լարման տակ: Հողափոր բանվորներն իրավունք չունեն գտնվելու այդ տարածքում և ըստ իր տեղեկությունների՝ գտնվել են ենթակայանի տարածքից դուրս: Ս.Հարությունյանի պարտականության մեջ էր մտնում նաև աշխատանքների կատարման նկատմամբ հսկելը, սակայն դեպքի նախորդող պահին վերջինս անձամբ է աշխատանքներ կատարել, քանի որ Վ.Գապոյանի մեջքը բռնված է եղել: Ըստ աշխատանքային կանոնագրքի՝ Ս.Հարությունյանի կողմից բջիջը լքելու հետ կապված հրահանգ տալու դեպքում բրիգադի աշխատակիցները պետք է կատարեն այն: Վ.Գապոյանը մահացել է այն բջիջի մոտ, որտեղ որևէ գործողություն նախատեսված չէր կատարելու, իսկ ավելի կոնկրետ աշխատանքները պետք է կատարվեին միայն այնտեղ, որտեղ Վ.Գապոյանի փոխարեն կատարել է Ս.Հարությունյանը: Դեպքի պահին անջատված է եղել միայն այն բջիջը, որում աշխատանքներ է կատարել Ս.Հարությունյանը, իսկ մյուս բոլոր բջիջները չեն անջատվել և գտնվել են լարման տակ, քանի որ այդ մասնաճուղից սնուցում է ստանում ողջ վարչական շրջանը: Դեպքի վայր այցելելու պահին Վ.Գապոյանի դին դեռևս գտնվել է բջիջի ներսում:
Նշեց նաև, որ լարման տակ եղած բջիջները պետք է գտնվեն փակ վիճակում: Մասանճուղի պարտականությունն է ապահովել անվտանգությունը՝ վահանակներ փակցնելու կամ այլ ձևով, սակայն տվյալ դեպքում տեղյակ չէ, թե արդյոք ինչ անվտանգության միջոցներ են կիրառվել: Ս.Հարությունյանն աշխատանքային պարտականության համաձայն՝ եղել է հսկողի դերում, սակայն վերջինս աշխատանք է կատարել Վ.Գապոյանի փոխարեն, քանի որ նրա մեջքը բռնված է եղել: Համոզված է, որ Ս.Հարությունյանը փոսը իջնելուց առաջ բրիգադի աշխատակիցներին հրահանգ է տվել հեռանալ բջջից: Իր կարծիքով Վ.Գապոյանը, հանդիսանալով երկար տարիների փորձառու ախատակից և տեղյակ լինելով անվտանգության բոլոր միջոցների մասին, Ս.Հարությունյանի կողմից փոսում գտնվելու և աշխատանքներ կատարելու ժամանակ պետք է տարածքում չգտնվեր, և կարծում է, որ Վ.Գապոյանը կամ ինչ-որ բան է փնտրել, կամ չի ցանկացել Ս.Հարությունյանին մենակ թողնել: Երբ ժամանել է դեպքի վայր, տեսնելով իրողությունը՝ շոկային վիճակում է գտվել, և այդ պահին իրեն միայն հուզում էր Վ.Գապոյանի վիճակը, ուստիև չի նկատել, թե արդյոք բջիջները որևէ ձևով փակված են եղել, և արդյոք պահպանված էին անվտանգության միջոցները, վահանակներ եղել են, թե ոչ: Չի նկատել նաև, թե բջիջների վրա կողպեքներ եղել են, թե ոչ:
Հայտնեց նաև, որ Վ.Գապոյանը չէր կարող շփոթել բջիջների տեղակայումը, իսկ Ս.Հարությունյանն այդ պահին օգնության կարիք չուներ, և հնարավոր է, որ Վ.Գապոյանն ինչ-որ բան է մոռացել այդ տեղում, դրա համար էլ գնացել է:
/դատական նիստի արձանագրություն/
Վկա Էդգար Սամվելի Թագվորյանի ցուցմունքով: Վերջինս դատաքննության ընթացքում ըստ էության պնդեց նախաքննության ընթացքում տված ցուցմունքը և նշեց, որ աշխատում է «Էլեկտրասերվիս» ՍՊԸ-ում որպես մալուխագործ: Դեպքը տեղի է ունեցել 2016թ. նոյեմբերի 17-ին: Դեպքի օրը՝ առավոտյան, աշխատանքներ կատարելու նպատակով մոտեցել են ենթակայանին և պետք է աշխատանքներ կատարեին ԲԵ 19-ենթակայանում: Մասնաճուղ ժամանելով՝ իրենց դիմավորել է ավագ դիսպետչեր Վ.Սարգսյանը, ապա մտնելով ենթակայան՝ տեսել են, որ բոլոր բջիջները կարմիր թելով կապած են եղել և վահանակ է եղել: Մյուս բջիջները ծածկված են եղել, բայց ոչ կողպված: Այն բջիջը, որում պետք է աշխատանք տարվեր, դուռը բաց էր և կրկին վահանակ կար, որի վրա գրված էր «Այստեղ աշխատել»: Այդ գործողությունները կատարել էր ավագ դիսպետչեր Վ.Սարգսյանը: Վ.Սարգսյանը բացել է ենթակայանի դուռը, իսկ ինքը և Վ.Գապոյանը Ս.Հարությունյանի հետ միասին մտել են ներս, որից հետո Ս.Հարությունյանն ասել է, որ բոլորը լարման տակ են գտնվում և միայն աշխատելու են այդ բջջում: Դրանից հետո Ս.Հարությունյանը մալուխի տեղադրման համար մետրով չափումներ է կատարել: Այդ գործողությունները պետք է կատարեր Վ.Գապոյանը, սակայն վատառողջ լինելու, մասնավորապես՝ մեջքը բռնված լինելու պատճառով այդ ամենը կատարեց Ս.Հարությունյանը։ Երբ Ս.Հարությունյանը մալուխը տեղադրելու համար մտել էր բջջի ներսը, բոլորին ասել է, որպեսզի դուրս գան: Ինքը դուրս է եկել, հետո ձայներ են լսել, որից հետո Ս.Հարությունյանը վազելով եկել և ասել է, որ փախչեն, քանի որ պայթյունի հավանականությունը մեծ է։ Այնուհետև Ս.Հարությունյանը հարցրել է, թե որտեղ է Վ.Գապոյանը, որից հետո տեսել են, որ Վ.Գապոյանն ընկել է լարման տակ:
Նշել է նաև, որ չի հիշում, թե աշխատանք տարվող բջջի վրա թիվ կամ համար նշագրված եղել է, թե ոչ: Ս.Հարությունյանն ասել է, թե հատկապես, որ բջջի վրա աշխատեն՝ միաժամանակ նշելով, որ զգույշ լինեն, քանի որ մյուս բոլոր բջիջները գտնվում են լարման տակ:
Դեպքից առաջ Վ.Գապոյանը նստել էր իր աշխատանքային գործիքների արկղի վրա, Ս.Հարությունյանը չափումներ էր կատարում, այնուհետև վերջինս մտել է բջջի մեջ և հրահանգել է բոլորին դուրս գալ և դրսից մալուխը քաշել: Վ.Սարգսյանն իր հերթին ասել է, որ բջիջները լարման տակ են, ուշադիր լինեն:
Երբ իրենք մտել են ենթակայան, բջիջները թելերով և վահանակներով ամրացված են եղել: Ենթակայանից դուրս գալիս չի տեսել, թե արդյոք Վ.Գապոյանը դուրս եկել է, թե ոչ, սակայն մի պահ նրան նկատել է դռան մոտ: Վ.Գապոյանը Ս.Հարությունյանի ենթակայանից դուրս գալու հրահանգին որևէ անգամ չի հակադարձել և չի ասել, որ դուրս չի գալու։
/դատական նիստի արձանագրություն/
Վկա Ներսես Խաչատուրի Սիմոնյանի ցուցմունքով: Վերջինս դատաքննության ընթացքում ըստ էության պնդեց նախաքննության ընթացքում տված ցուցմունքը և նշեց, որ հանդիսանում է ՀԷՑ ՓԲԸ-ի Կենտրոն ՏՀՏ-ի Հյուսիս մասնաճյուղի շահագործման բաժնի ավագ վարպետ, և իր պարտականությունների մեջ են մտնում աշխատակիցներին կարգագիր-թույլտվություն և հանձնարարություններ տալը, աշխատանքի վերաբերյալ ծանուցելը, մատյանում գրառումներ կատարելը: Կարգագիրը ղեկավարին տրամադրելիս վերջինս հրահանգավորվում է, որ աշխատանքները սկսեն միայն մասնաճուղի դիսպետչերի հրահանգից հետո, իսկ դիսպետչերը պետք է ապահովի անվտանգությունը, այսինքն՝ նախ պետք է էլեկտրականությունից հողանցումից անջատվի վերանորոգման ենթակա բջիջը, ապա մյուս բջիջները թելերով կապվում են, դրվում են համապատասխան անվտանգության վահանակներ, և նշված գործողությունները կատարելուց հետո միայն դիսպետչերը աշխատակիցներին թույլատրում է ներս մտնել ենթակայան, որտեղ ցույց է տալիս, թե կոնկրետ որ բջջի վրա պետք է աշխատեն:
Քանի որ դեպքի օրը մալուխավերանորոգման ենթակա աշխատանքներ պետք է կատարվեին, Սերգեյ Հարությունյանին նշված աշխատանքը կատարելու համար թույլտվություն է տվել: Հետագայում տեղեկացել է, որ աշխատանքները կատարելու ժամանակ խմբի անդամներից մեկը՝ Վոլոդյա Գապոյանը, մահացել է։ Քանի որ ինչպես դեպքի պահին, այնպես էլ հետագայում դեպքի վայրում չի եղել, ուստի դեպքի հանգամանքներից և մանրամասնություններից տեղյակ չէ:
Նշել է նաև, որ ենթակայանի մյուս բջիջներն ընդամենը դռնակով ծածկված են եղել, դրանք կողպեքներով ամրացված չեն, քանի որ կայանները երկար տարիներ շահագործվելու պատճառով համապատասխան կողպեքներ չունեն: Իսկ այն բջիջները, որոնք դիսպետչերի կողմից թելով փակված են լինում, նշանակում է, որ լարման տակ են և աշխատակիցները իրավունք չունեն ինչպես այն բացելու, այնպես էլ աշխատանք կատարելու: Կայաններում կողպեքների փոխարեն օգտագործվում են փականներ, որոնք ձեռքով պտտելով փակվում և բացվում են: Քանի որ ենթակայանը երկար տարիներ շահագործվում է, այդ փականները սարքին չեն և գործածման ենթակա չեն, այդ իսկ պատճառով ենթակայանում աշխատանքներ իրականացնելիս այն բջիջիջները, որոնք լարման տակ են, դիսպետչերի կողմից ընդամենը պարանով շրջափակվում են, և այդ շրջափակված բջիջները վարպետներն իրավունք չունեն բացելու։ Բանվորներին թույլատրվում է աշխատանքներ կատարել բացառապես դիսպետչերի կողմից բջիջն հոսանքազերծելուց և բոլոր անվտանգության միջոցներն ապահովելուց հետո:
Վ.Գապոյանի դեպքի հանգամանքի մասին, մասնավորապես՝ թե դեպքը կոնկրետ ինչպես է կատարվել, որևէ տեղեկություն չունի: Իր տեղեկությունների համաձայն՝ դիսպետչերը և վարպետն անվտանգությունն ապահովելու նպատակով բոլոր անհրաժեշտ միջոցները ձեռնարկել են, իսկ այն, իր կարծիքով, փականները սարքին չլինելու պայմաններում բջիջները պարանով շրջափակելն անվտանգության հարցը լուծելու համար բավարար միջոց է եղել:
Որպես վարպետի՝ Ս.Սարությունյանի պարտականության մեջ էր մտնում բրիգադի աշխատողների աշխատանքներին հետևելը, բացի այդ, վերջինս իրավունք ուներ որևիցե մեկի փոխարեն որոշակի աշխատանք կատարել: Այսինքն՝ վարպետը համապատասխան կարգագրով նախատեսված գործողությունները կատարելու համար իրավունք ուներ իր բրիգադի աշխատողի փոխարեն որոշակի աշխատանք կատարել:
Անձամբ դեպքի վայր չի գնացել և չի հիշում, թե ով է իրեն տեղեկացրել, որ Ս.Հարությունյանը և Վ.Սարգսյանը մինչ աշխատանքը սկսելը բոլոր անվտանգության միջոցներն ապահովել են: Իր կարծիքով՝ Վ.Գապոյանն իրավունք չուներ այդ բջիջը մտնելու և չգիտի, թե ինչու է մտել:
Նշել է նաև, որ դիսպետչերն ի վիճակի չէ ամբողջ աշխատանքին հետևելու և հսկելու, քանի որ 1 օրվա ընթացքում կարող է մի քանի բրիգադներ սպասարկել: Բացի այդ, դիսպետչերի պարտականության մեջ չեն մտնում բրիգադի աշխատանքին հետևելը և այդ աշխատանքները իրականացնելու պահին ներկա գտնվելը:
/դատական նիստի արձանագրություն/
Վկա Զավեն Սարգսի Ֆարսակյանի ցուցմունքով: Վերջինս դատաքննության ընթացքում ըստ էության պնդեց նախաքննության ընթացքում տված ցուցմունքը և նշեց, որ դեպքը տեղի է ունեցել 2016թ. նոյեմբերի 16-ին կամ 17-ին: Դեպքի ժամանակ ինքը և Հովիկը եղել են ենթակայանից դուրս, քանի որ իրենք իրավունք չունեին գտնվել բջջի ներսում և իրենց աշխատանքային պարտականությունների մեջ էր մտնում մալուխը քաշելը: Աշխատանքները կատարելու ժամանակ Սերգեյ Հարությունյանը զանգահարել և ասել է, որ մալուխը քաշեն, որից հետո իրենք սկսել են քաշել մալուխը, որի ընթացքում Վ.Գապոյանին մի պահ տեսել են ենթակայանի մուտքի դիմաց։ Դրանից հետո չեն տեսել, թե վերջինս ինչ գործողություն է կատարում և ուր է գնում: Մալուխը քաշելու ընթացքում Սերգեյ Հարությունյանը իրենց բարձր ձայն է տվել և ասել. «տղանե՛ր, հեռու՛ գնացեք, վտանգավոր է», որը լսելով՝ վազելով գնացել են ենթակայանի մյուս կողմը: Այդ ժամանակ Ս.Հարությունյանը գտնվում էր բջիջի ներսում:
Ս.Հարությունյանը, ենթակայանից դուրս գալով, հայտնել է, որ Վ.Գապոյանը մահացել է, որից հետո տեսել են, թե Վ.Գապոյանի հետ ինչ է պատահել: Ինքը և բրիգադի անդամները որևէ հարց չեն տվել, քանի որ նշված հանգամանքը շոկային վիճակ է բերել իրենց մոտ: Մինչ դեպքը և դեպքից հետո անձամբ ենթակայան ներս չի մտել և տեղյակ չէ, թե ինչից և ինչ հանգամանքներում է Վ.Գապոյանը մահացել:
Քանի որ ինքը ենթակայան մտնելու իրավունք չուներ, ուստի այնտեղ չի մտել, սակայն դրսից տեսել է, որ ներսում բջիջների դռները թելով կապած են եղել, սակայն չի տեսել, թե կոնկրետ որ բջիջներն են բաց եղել:
Վ.Սարգսյանին դեպքի օրը տեսել են, քանի որ երբ ժամանել են ենթակայան, վերջինս արդեն այնտեղ էր: Ինչ վերաբերում է Ս.Հարությունյանին, ապա վերջինս անվտանգության կանոնների մասին իրենց միշտ զգուշացնում էր:
/դատական նիստի արձանագրություն/
Վկա Հովիկ Յուրիկի Դալլաքյանի ցուցմունքով: Վերջինս դատաքննության ընթացքում ըստ էության պնդեց նախաքննության ընթացքում տված ցուցմունքը և նշեց, որ դեպքը տեղի է ունեցել 2016թ. նոյեմբերի 17-ին: Դեպքի օրն աշխատանքներ կատարելու նպատակով խմբով գնացել են ենթակայան, որտեղ իրենց դիմավորել է դիսպետչերը՝ Վ.Սարգսյանը։ Վերջինս Ս.Հարությունյանի հետ միասին խմբին տեղեկացրել և զգուշացրել է անվտանգության կանոնների, ինչպես նաև իրականացնող աշխատանքների մասին, որից հետո իրենք անցել են աշխատանքային պարտականությունների կատարմանը: Ինքն աշխատել է ենթակայանից դուրս, քանի որ Զավենի հետ պետք է մալուխը քաշեին: Մալուխը քաշելու ժամանակ մի պահ մուտքի մոտ տեսել են Վ.Գապոյանին, այնուհետև չեն նկատել, թե վերջինս ուր է գնացել և ինչ աշխատանք է կատարել: Ս.Հարությունյանի կողմից մալուխը բջջի մեջ մտցնելու ընթացքում «տժտժոց»-ի ձայներ են լսել, ապա Սերգեյ Հարությունյանը բղավելով հրահանգել է, որ հեռու գնան։ Այդ լսելով՝ իրենք անմիջապես գնացել են ենթակայանի մյուս կողմը, որից հետո Ս.Հարությունյանը տեղեկացրել է, որ Վ.Գապոյանը մահացել է:
Ինքը ենթակայանից ներս չի մտել և տեղյակ չէ, թե Վ.Գապոյանն ինչ աշխատանք է կատարել, սակայն, քանի որ ենթակայանի դուռը բաց է եղել, տեսել է, որ այն բջիջները, որոնք լարման տակ են եղել, պարանով շրջափակված են:
Նշել է նաև, որ Վ.Սարգսյանը, ինչպես նաև Ս.Հարությունյանն իրենց անվտանգության մասին տեղեկացրել և զգուշացրել են, սակայն տեղյակ չէ, թե Վ.Գապոյանն ինչ աշխատանքներ է կատարել և ինչու է բջիջը բացել: Վ.Գապոյանի մահվան մասին լսելուց հետո ենթակայան չի մտել և Ս.Հարությունյանից չի հարցրել, թե Վ.Գապոյանն ինչ գործողություններ է կատարել և ինչ հանգամանքներում է մահացել:
/դատական նիստի արձանագրություն/
Փորձագետ Գեննադի Գևորգի Հարությունյանի կողմից կազմված էլեկտրատեխնիկական փորձաքննության 03.05.2017թ. թիվ Հմ՝ 52921604 եզրակացության շուրջ տրված պարզաբանմամբ, համաձայն որի վերջինս հայտնեց, որ եզրակացության «Հետևություններ» մասում կոնկրետ նշել է, թե ում կողմից և ինչ խախտումներ են կատարվել, մասնավորապես. Աշխատանքի պատասխանատու ղեկավար Ս.Հարությունյանը չի ապահովել ՀՀ կառավարության թիվ 1933- Ն որոշման պահանջների 11-րդ գլխի 6-րդ կետի ա, բ, գ, դ, ե, զ ենթակետերի պահանջները: Այլ խոսքով՝ աշխատանքի պատասխանատու ղեկավար Ս.Հարությունյանը, հանդիսանալով «Էլեկտրասերվիս» ՍՊԸ-ի Արաբկիր մասնաճուղի 0.4-6-10 ԿՎ մալուխագործ-վարպետ, իրավունք չի ունեցել ինքնակամ մասնակցել աշխատանքային բուն գործողությունների: Նա չի գնահատել կարգագրի պահանջների համապատասխան անվտանգության միջոցները, չի ապահովել ապահավության ստանդարտներին համապատասխան, կազմակերպության անվտանգային գործողությունների ստանդարտների ամբողջ գործողությունների անվտանգությունը, չի մասնակցել թույլատրողի գործողություններին և անընդհատ չի հետևել և չի հսկել բուն աշխատանքային գործընթացին:
Հիշյալ որոշման 11-րդ գլխի 6-րդ կետի ա, բ, գ, դ, ե, զ ենթակետերի պահանջների համաձայն.
6) Աշխատանքի ղեկավարը պարտավոր է՝
ա) գնահատել կարգագրով նախատեսված անվտանգության միջոցառումների համապատասխանությունը կազմակերպության անվտանգության ստանդարտներին, դրանց բավարար լինելը՝ աշխատանքային ամբողջ գործընթացի անվտանգության ապահովման առումով, և անհրաժեշտության դեպքում համապատասխան առաջարկություններով դիմել կարգագիր-թույլտվություն կամ գրավոր կարգադրություն տվող անձին,
բ) մասնակցել թույլատրողի գործողություններին (եթե դա նախատեսված է կարգագրով) և հսկել աշխատատեղի ճիշտ նախապատրաստման, բրիգադի հրահանգավորման, աշխատանքների թույլատրման ժամանակ,
գ) անընդմեջ հսկել աշխատանքային գործընթացը (եթե դա նախատեսված է կարգագրով),
դ) ընդունել աշխատատեղն աշխատանքների ավարտից անմիջապես հետո,
ե) կատարել կարգագիր-թույլտվությամբ (կարգադրությամբ) նախատեսված այլ գործողություններ,
զ) աշխատանքների թույլատրման և (կամ) աշխատանքային գործընթացների ժամանակ անթույլատրելի ռիսկերի հայտնաբերման դեպքում՝ իրականացնել անվտանգությունն ապահովող լրացուցիչ միջոցառումներ (դրա մասին հայտնելով կարգագիր տվողին) կամ դադարեցնել աշխատանքները՝ դրա մասին տեղյակ պահելով կարգագիր տվող անձին:
Աշխատանքների ղեկավարն իրավունք չունի ինքնակամ փոփոխելու կամ չկատարելու կարգագրով նախատեսված աշխատանքի անվտանգության միջոցառումները, մասնակցելու աշխատանքային բուն գործընթացներին (եթե դա նախատեսված չէ կարգագրով):
Ս.Հարությունյանն իրավունք չի ունեցել որևէ աշխատանք կատարելու, նա միայն հսկողի դերում է եղել, նա այլ աշխատողների փոխարեն իրավունք չուներ աշխատելու և համաձայն 11-րդ գլխի 6-րդ ենթակետի՝ միայնակ ենթակայանում աշխատելու իրավունք չի ունեցել:
զ) աշխատանքների թույլատրման և (կամ) աշխատանքային գործընթացների ժամանակ անթույլատրելի ռիսկերի հայտնաբերման դեպքում իրականացնել անվտանգությունն ապահովող լրացուցիչ միջոցառումներ (դրա մասին հայտնելով կարգագիր տվողին) կամ դադարեցնել աշխատանքները՝ դրա մասին տեղյակ պահելով կարգագիր տվող անձին:
Աշխատանքների ղեկավարն իրավունք չունի ինքնակամ փոփոխելու կամ չկատարելու կարգագրով նախատեսված աշխատանքի անվտանգության միջոցառումները, մասնակցելու աշխատանքային բուն գործընթացներին (եթե դա նախատեսված չէ կարգագրով):
12-րդ գլխի 14-րդ ենթախմբի մեջ հստակ կերպով նշված է, որ ենթակայանում մի բջիջն անսարք լինելու դեպքում, հոսանքազերծվում է միայն անսարք բջիջը և մյուս բջիջները, լինելով լարման տակ, աշխատանքներ կատարող խմբի ղեկավարը պարտավոր է զգուշացնելու և տեղեկացնելու, որ ուշադիր լինեն:
Բացի այդ, նշեց, որ 10-րդ գլխում ներառված փաստարկները կարելի է դիտարկել նաև 12-րդ գլխի հետ միասին, քանի որ իր կարծիքով այդ երկուսը զուգահեռ են, թույլատրողը և ղեկավարը երկուսն էլ նույնը պետք է անեին: Քանի որ թույլատրողը և ղեկավարը կարգագրում ստորագրում են, ապա երկուսն էլ պետք է մասնակցնեն թույլատրման և նախապատրաստական աշխատանքներին: Չնայած կագրագրում հստակ նշված չէ, որ ղեկավարը պետք է մասնակցի նախապատրաստման աշխատանքներին, սակայն աշխատանքի ղեկավարը, ղեկավարվելով 12-րդ գլխի 14-րդ ենթախբով, պարտավոր է մասնակցել թույլատրողի աշխատանքներին, որը, սակայն, կարգագրում նշված չէ:
Չնայած եզրակացության մեջ հիշատակված է 11-րդ գլխի 6-րդ ենթախմբի բ ենթակետի, բ) մասնակցել թույլատրողի գործողություններին (եթե դա նախատեսված է կարգագրով) և հսկել աշխատատեղի ճիշտ նախապատրաստման, բրիգադի հրահանգավորման, աշխատանքների թույլատրման ժամանակ, կարգագրում նախատեսված է, որ ղեկավարը պետք է մասնակցի, և եթե ենթակայանում ամեն ինչ կարգագրով սահմանված ձևով պահպանվեր, նման բան տեղի չէր ունենա: Առանց կարգագրում նշվելու, պարզ է, որ ղեկավարը պետք է անընդմեջ հսկի աշխատանքները:
Ղեկավարն իրավունք ունի չաշխատելու և թույլ չտալ աշխատել այն պայմաններում, եթե ենթակայանը ապահովված չէ անվտանգության նորմերով և միայն անվտանգ պայմանների ապահովման պայմաններում պետք է աշխատանքները թույլատրեր:
Ենթակայանի մյուս բջիջները պետք է գտնվեին փակված վիճակում և հատուկ միջոցներ և զգուշացնող նշաներ կիրառվեին, սակայն այդ 13-րդ բջիջն էլ է բաց եղել, քանի որ 12-րդ բջջի հետ մեկտեղ 13-րդ բջիջի վրա էլ են աշխատել և մալուխները հանել են այն բջջից, որի մեջ հոսանքահարվել է Վ.Գապոյանը: Նշված բջջի լարման տրանսֆորմատորը հանված է եղել, իսկ հաղորդաձողերը միացված են եղել և գտնվել են լարման տակ: Իր պնդմամբ այդ բջջի վրա նույնպես աշխատել են, և դա նույնպես պետք է հոսանքազերծված լիներ: Այն բջջում, որը աշխատանք կատարելու համար նշված էր կարգագրում, մեկ մարդը միայնակ նշված աշխատանքը չէր կարող կատարել և 13-րդ բջջի միջոցով պետք է մալուխը պատի միջով անցկացվեր մյուս բջջի մեջ: Վ.Գապոյանն այդ ընթացքում իրավունք չի ունեցել գտնվելու այդ տարածքում, սակայն գտնվել է և փորձել է օգնել, որի ընթացքում էլ գլուխը մոտեցնելով՝ փորձել է տեսնել և այդ դեպքը տեղի է ունեցել:
Վարդան Սարգսյանը չի ապահովել 11-րդ գլխի 7-րդ կետի ա, բ դ, զ ենթակետերը:
Փորձաքննության համար իրեն անհրաժեշտ բոլոր փաստաթղթերը ստացել է, այդ թվում նաև՝ դեպքի վայրի զննության սկավառակը և նկարներ: Բջիջների դռները պետք է փակ վիճակում լինեին, և եթե դուռը ծածկված լիներ, նման բան տեղի չէր ունենա:
Լարման տակ գտնվող բջիջները պետք է փակված լինեին, սակայն սկավառակի մեջ եղած նկարներում չեն եղել այդպիսի նկարներ, որ փակված են եղել, այդ թվում՝ չեն երևում նաև, որ պլակատներ են եղել: Ինչ վերաբերում բջիջները պարանով փակված լինելու հանգամանքին, ապա դա անվտանգության միջոցները պահպանելու համար բավարար չէ:
/դատական նիստի արձանագրություն/
Հրապարակված և հետազոտված դեպքի վայրի զննության արձանագրությամբ, համաձայն որի՝ պարզվել է, որ Երևան քաղաքի Օրբելի փողոցի 65/Ա հասցեում գտնվող շենքին հարակից, «ՀԷՑ¬» ՓԲԸ-ի Արաբկիր մասնաճյուղին պատկանող «ԲԵ-19» ենթակայանում մասնագիտական աշխատանքներ կատարելիս արգելված գոտում բարձր լարման հոսանքով աշխատող, չհոսնքազրկված և ապամոնտաժված թիվ 13-րդ պանելում էլեկտրահարվելով մահացել և նշված սարքի հորն է ընկել «Էլեկտրասերվիս» ՍՊԸ-ի աշխատակից Վոլոդյա Գապոյանը:
/դատական նիստի արձանագրություն/
Հրապարակված և հետազոտված «ՀԷՑ» ՓԲԸ «Կենտրոն» ՏՀՏ «Հյուսիս» ՇՇ «Արաբկիր» էլեկտրոցանցից տրված թիվ 1609 կարգագիր-թույլատվությամբ, համաձայն որի՝ աշխատանքի պատասխանատու ղեկավար հանդիսանում է Ս.Հարությունյանը, աշխատանք իրագործողին կատարողը հանդիսանում է Վ.Գապոյանը, իսկ բրիգադի անդամները՝ Է.Թագվորյանը, Զ.Ֆարսակյանը, Հ.Դալլաքյանը: Վերջիններիս հանձանարարվել է Ե/Կ Եր հէկ 27 բջ. II-ԲԵ 19 6.0 ԿՎ մալուխի վերանորոգում:
Համաձայն կարգագրի՝ աշխատանքը պետք է սկսվեր 17.11.2016թ.՝ ժամը 11:00-ին, և ավարտվեր 17.11.2016թ.՝ ժամը 17:00-ին:
Ըստ նշումների Ե/Կ Երհէկ-ի՝ ԲԵ-19-ում պետք է անջատված ԵԿ Երհէկ 27 բջ -II-ԲԵ 19 6.0 կվ մալուխի ծայրերին դնել հողացում և կարճ փակում:
Կարգագիրը տրվել է 17.11.2016թ.՝ ժամը 10:00-ին (Ն.Սիմոնյանի ստորագրությամբ):
Աշխատատեղերի նախապատրաստման և աշխատանքների կատարման թույլտվություն իրավունք տվել է հ/դ Վ.Սարգսյանը 17.11.2016թ.՝ ժամը 11:00-ին:
Աշխատատեղերը նախապատրաստված են: Լարման տակ մնացին մնացած մալուխները և թ/ե 19 Երհէկ 27 բջիջի հարևան բջիջները: /թույլատրողի և աշխատանքի ղեկավար կամ հսկողի ստորագրությունները առկա են/: Բրիգադին թույլատրված է աշխատել Եր հէկ 27 բջ. -II-ԲԵ-ի 17.11.2016թ.՝ ժամը 11:40-ին /թույլատրողի և աշխատանքի ղեկավար կամ հսկողմի ստորագրությունները առկա են/:
/դատական նիստի արձանագրություն/
Հրապարակված և հետազոտված թիվ 181 աշխատանքային պայմանագրով՝ կնքված որպես գործատուի՝ ի դեմս «Էլեկտրասերվիս» ՍՊԸ-ի տնօրեն Գագիկ Բադալյանի և աշխատող Սերգեյ Հարությունյանի, որի 1.2 ենթակետի համաձայն՝ աշխատողը /Սերգեյ Հարությունյանը/ նշանակվում է ՄԳՎ տ/մ կ, էլմոնտյոր, 1.3 ենթակետի համաձայն՝ աշխատողին հանձնարարվող աշխատանքը ներառում է մալուխ. գծերի վերանորոգում և վերականգնում, միացման կցորդիչների տեղադրում, իսկ 8.2 ենթակետի համաձայն՝ պայմանագիրը կնքվել է անորոշ ժամկետով։
Հրապարակված և հետազոտված զննություն կատարելու մասին 24.11.2016թ. արձանագրությամբ, համաձայն որի՝ զննության է ենթարկվել ՀԷՑ ՓԲԸ-ի «կարգագրերով աշխատելիս առաջնային թույլատվության նպատակային հրահանգավորման» գրանցման մատյանը:
Զննությամբ պարզվեց, որ. «կարգագրերով աշխատելիս առաջնային թույլատվության նպատակային հրահանգավորման» մատյանը հանդիսանում է Հյուսիս շահագործման շրջանին: Այն ձև 4 մատյան է, սկսվել է վարվել 01.11.2016 թվականից: Այն ունի 91 էջ, իսկ վերջում կնքված է ՀԷՑ ՓԲԸ-ի կնիքով:
Զննության համար հետաքրքրություն նե ներկայացնում մասնավորապես 8-րդ էջում առկա գրառումները: Այնտեղ առկա են սյունակներ, որոնցից «Կարգագրի համար, օրը» սյունակում նշված է 1609 կարգագիրը՝ 17.11.2016թ., որի դիմաց «Նպատակային հրահանգավորումն անցկացրել է կարգագիր տվող» սյունակի առաջ առկա է Ն.Սիմոնյան ձեռագիր գրառումը և ստորագրությունը, իսկ դրա առաջ «Նպատակային հրահանգավորումը ստացել է աշխատանքի պատասխանատու ղեկավար, աշխատանք իրագործող, հսկող» սյունակում առկա է Հարությունյան Ս. ձեռագիր գրառումը և ստորագրություն:
Մասնակիցը հայտարարեց, որ դա իր կողմից անցկացված առաջնային հրահանգավորմնան մատյանն է, և ըստ կարգի՝ հրահանգավորումը ստանում և մատյանում ստորագրում է աշխատանքի ղեկավարը:
Զննության ընթացքում ներկաների կողմից հայտարարություններ և դիտողություններ չեղան:
/դատական նիստի արձանագրություն/
Հրապարակված և հետազոտված դատաբժշկական թիվ 1359 եզրակացությունը, համաձայն որի՝ քաղ. Վ.Գապոյանի մահը վրա է հասել էլեկտրահարությունից՝ տեխնիկական էլեկտրական հոսանքով էլեկտրահարվելու հետևանքով: Սույն հետևությունը հիմնավորում է դիակի դատաբժշկական փորձաքննությամբ հայտնաբերված հարակից փափուկ և ոսկրային հյուսվածքների այրվածքային կազմափոփոխումով, կոագուլացիոն նեկռոզով ու ածխացումով՝ գլխի, ձախ դաստակի, ձախ ստորին վերջույթի շրջանում էլեկտրոնիշների առկայությամբ, որոնք պատճառվել են կենդանության օրոք, էլեկտրական հոսանքի ներգործության հետևանքով, կենդանի անձանց մոտ համարվում են առողջությանը ծանր վնաս պատճառող՝ կյանքին վտանգ սպառնացող, որոնք բերել են մահվան, ինչպես նաև սուր մահվանը բնորոշ դիակային փոփոխություններով՝ արյան հեղուկ վիճակով, թոքամզի և էպիկարդի տակ կետավոր արյունազեղումներով: Ելնելով դիակի դատաբժշկական փորձաքննության ընթացքում ուսումնասիրված վաղ դիակային երևույթների արտահայտվածությունների աստիճանից՝ կարելի է ենթադրել, որ քաղ. Վ.Գապոյանի մահը վրա է հասել դիակի դատաբժշկական փորձաքննությունից ավելի քան 24 ժամ առաջ: Քաղ. Վ.Գապոյանի դիակի դատաբժշկական փորձաքննությամբ հայտնաբերվել են նաև քերծվածք, սալջարդ վերք՝ ձախ քունքային, ականջախեցու շրջաններում, որոնք չեն գտնվում պատճառական կապի մեջ մահվան անմիջական պատճառի հետ: Քաղ. Վ.Գապոյանի դիակից վերցված արյան, մեզի մեջ և ներքին օրգանների կտորներում, դատաքիմիական ուսումնասիրությամբ թմրանյութեր չեն հայտնաբերվել: Քաղ. Վ.Գապոյանի դիակից վերցված արյան մեջ դատաքիմիական ուսումնասիրությամբ սպիրտներ չեն հայտնաբերվել: Քաղ. Վ.Գապոյանը կենդանության օրոք եղել է պրակտիկորեն առողջ և չի տառապել որևէ հիվանդությամբ որը պատճառական կապի մեջ գտներ նրա մահվան հետ: Քաղ. Վ.Գապոյանի դիակից վերցված արյունը պատկանում է 0 /առաջին/ խմբին:
/դատական նիստի արձանագրություն/
Հրապարակված և հետազոտված էլեկտրատեխնիկական փորձաքննության 03.05.2017թ. թիվ Հմ՝ 52921604 եզրակացությունը, համաձայն որի՝ Վ.Գապոյանի հետ տեղի ունեցած դժբախտ դեպքի անմիջական պատճառներն են՝ №1609 կարգագիր-թույլտվությամբ իրականացվող աշխատանքային գործընթացում աշխատանքի պատասխանատու ղեկավարի, աշխատանքն իրագործողի և թույլատրողի կողմից №1933-Ն, №1943-Ն և №363-Ն որոշումներով հաստատված ՏԿ-ի և իրենց պաշտոնեական դրույթների չիմանալը, լրացուցիչ ռիսկերի առաջանալու դեպքերի չգնահատումը, դրանց ազդեցությունը կանխարգելելու համար անհրաժեշտ միջոցառումների չձեռնարկումը, անվտանգության ապահովման տեխնիկական միջոցառումների օգտագործման չապահովումը, աշխատանքային կարգապահության ցածր մակարդակը, անձնակազմի ճիշտ գործողությունը:
2. և 3. Խախտվել են՝ ՀՀ Կառավարության №1933-Ն, №1943-Ն և №365-Ն որոշումներով հաստատված ՏԿ-ի ու «Էլեկտրասերվիս» ՍՊԸ մալուխային գծերի վերանորոգման ծառայության՝ ա) վարպետի պաշտոնեական հրահանգի 2.4 և 2.6 կետերի, բ) ծառայության պետի պաշտոնեական հրահանգի 2.4 և 5.1 կետերի, գ) մալուխային գծերի տեղամասի էլեկտրամոնտյորի հրահանգի 1.2 1.5, 1.7, 3.2, 3.3, 3.5 և 5.2 կետերի պահանջները:
№1609 կարգագիր-թույլտվությամբ կատավող աշխատանքների անվտանգության ապահովման պատասխանատու անձինք են.
-աշխատանքի ղեկավարը, ով չի ապահովել №1933-Ն որոշմամբ հաստատված ՏԿ-ի 11-րդ գլխի 6)-րդ կետի ա), բ), գ), ե) և զ) ենթակետերի պահանջների կատարումը:
Աշխատանքի պատասխանատու ղեկավար Ս.Հարությունյանը («Էլեկտրասերվիս» ՍՊԸ-ի «Արաբկիր» մասնաճյուղի 0,4-6-10ԿՎ «ՄԳՎԾ»-ի վարպետ-մալուխագործ) իրավունք չի ունեցել ինքնակամ մասնակցելու աշխատանքային բուն գործընթացներին: Նա չի գնահատել կարգագրով նախատեսված անվտանգության միջոցառումների համապատասխանությունը կազմակերպության անվտանգության ստանդարտներին, դրանց բավարար լինելը՝ աշխատանքային ամբողջ գործընթացի անվտանգության ապահովման առումով, չի մասնակցել թույլատրողի գործողություններին, չի հսկել աշխատատեղի ճիշտ նախապատրաստմանը և անընդմեջ չի հսկել աշխատանքային գործընթացը:
-աշխատանքները թույլատրողը, ով չի ապահովել №1933-Ն որոշմամբ հաստատված ՏԿ-ի 11-րդ գլխի 7)-րդ կետի ա), բ), դ), զ) ենթակետերի պահանջների կատարումը:
Թույլատրող՝ «ՀԷՑ» ՓԲԸ-ի ՕԿԾ կարգավար՝ Վ.Սարգսյանը, №9 պանելի՝ «Ер ГЭС II каб. ячейка 27» բջիջն անջատել է՝ ապահովելով №1933-Ն որոշմամբ հաստատված ՏԿ-ի 14-րդ գլխի 2)-րդ կետի պահանջները, №9 պանելում լարման բացակայությունը ստուգել է համաձայն 15-րդ գլխի 1-ին կետի պահանջների, հողակցումը տեղադրել է 16-րդ գլխի պահանջների համաձայն, հրահանգավորումն իրականացրել է №1933-Ն որոշմամբ հաստատված ՏԿ-ի 12-րդ գլխի 18)-րդ, 21)-րդ և 22)-րդ կետերի պահանջների համաձայն, սակայն չի նկատել, որ «НТМИ I секция» բջջում ապամոնտաժված լարման տրանսֆորմատորի եռաբևեռ էլ. զատիչի անշարժ շուրթերը մնացել են «ֆազ»-ային՝ 3468Վ լարման տակ, չի փակել №13 բջիջի դռները մեխանիկական կողպեքով և չի իրականացրել 17-րդ գլխի 2)-րդ և 4)-րդ կետերի պահանջների կատարումը:
Աշխատանքներն իրագործողը, ով չի ապահովել №1933-Ն որոշմամբ հաստատված ՏԿ-ի 11-րդ գլխի 8)-րդ կետի բ), դ) և զ) ենթակետերի, 12-րդ գլխի 24)-րդ կետի պահանջների կատարում: Աշխատանք իրագործող՝ «Էլեկտրասերվիս» ՍՊԸ-ի «Արաբկիր» մ/ճ-ի 0,4-6-10 ԿՎ «ՄԳՎԾ»-ի էլեկտրամոնտյոր Վ.Գապոյանը, ում վրա ըստ №1933-Ն որոշմամբ հաստատված ՏԿ-ի 23)-րդ կետի դրվում թույլտվությունից հետո բրիգադի անվտանգության պահանջների պահպանման հսկողությունը գտնվելով աշխատատեղում, որտեղ կատարվում են ամենավտանգավոր աշխատանքները, չի գնահատել աշխատանքային գործընթացում ռիսկերի առաջանալը և չի ձեռնարկել անհրաժեշտ միջոցառումներ (№1933-Ն որոշմամբ հաստատված ՏԿ-ի 9-րդ գլխի 3)-րդ կետի խախտում), չի օգտագործել անհատական պաշտպանության միջոցները՝ սաղավարտ, բրեզենտե ձեռնոցներ (№1933-Ն որոշմամբ հաստատված ՏԿ-ի 18-րդ գլխի 76)-րդ և 79)-րդ կետերի խախտում), չի ապահովել №1933-Ն որոշմամբ հաստատված ՏԿ-ի 10-րդ գլխի 7)-րդ, 10)-րդ և 20)-րդ կետերի, 12-րդ գլխի 14)-րդ կետի պահանջների կատարումը:
4. Եթե աշխատատեղին սահմանակից պանելների և խցերի դռները փակված են, ցանկապատերի վրա կախված է պլակատ՝ «Կանգնի՛ր, լարում կա» և բջջի հոսանքազրկում իրականացված են համաձայն կարգագրի, ապա թույլատրվում է «ԲԵ-19»-ի ամբողջ 1-ին սեկցիայի հաղորդաձողային համակարգի չհոսանքազրկում՝ չանջատում:
/դատական նիստի արձանագրություն/
Հրապարակվեցին և հետազոտվեցին նաև.
Վոլոդյա Արտաշի Գապոյանի անվամբ քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման բաժնի կողմից տրված թիվ ԱԲ 254068 մահվան վկայականը, համաձայն որի՝ Վ.Գապոյանը մահացել է 17.11.2016թ., որի մասին մահվան վերաբերյալ ակտերի գրանցման գրքում 19.11.2016թ. կատարվել է թիվ 8341 գրանցումը: Մահվան պատճառը՝ այլ արտաքին պատճառների անբարենպաստ ազդեցություններ՝ էլեկտրական հոսանքի ներգործություններ:
«Հյուսիս¬» ՇՇ պետի, պետի տեղակալի և ՕԿԾ պետի կողմից տրված բնութագիրը, համաձայն որի՝ Վ.Սարգսյանը 1992 թվականի մայիս ամսից աշխատում է Էներգո համակարգում՝ «Երքաղէլեկտրացանց»-ում, որպես դիսպետչերական ծառայության էլ.մոնտյոր՝ 5-րդ կարգի կարգավար, ավագ կարգավար, իսկ 2015թ. նոյեմբեր ամսից «Կենտրոն» տարածքային համակարգման տնօրինությունում, «Հյուսիս» ՇՇ օպերատիվ կարգավարական և շրջիկ բրիգադների ծառայությունում՝ որպես ավագ կարգավար, որտեղ էլ աշխատում է:
Իր աշխատանքային գործունեության ընթացքում Վ.Սարգսյանը ցուցաբերել է աշխատանքային կարգապահություն, մասնագիտության իմացություն, արժանացել է կոլեկտիվի հարգանքին՝ ցուցաբերելով պատրաստակամություն իր աշխատանքային ընկերներին տարբեր հարցերում օգնելու:
/դատական նիստի արձանագրություն/
ՀՀ կառավարության «Էլեկտրակայանքների շահագործման անվտանգության կանոններ» տեխնիկական կանոնակարգը հաստատելու մասին 2006 թվականի նոյեմբերի 23-ի N 1933-Ն որոշումը, որի 11-րդ գլխի 6-րդ կետի ա, բ, գ, ե, զ կետերի համաձայն.
Գլուխ 11. Աշխատանքային գործընթացների անվտանգության ապահովման պատասխանատու անձինք.
(...)
6) Աշխատանքի ղեկավարը պարտավոր է՝
ա) գնահատել կարգագրով նախատեսված անվտանգության միջոցառումների համապատասխանությունը կազմակերպության անվտանգության ստանդարտներին, դրանց բավարար լինելը՝ աշխատանքային ամբողջ գործընթացի անվտանգության ապահովման առումով, և անհրաժեշտության դեպքում համապատասխան առաջարկություններով դիմել կարգագիր-թույլտվություն կամ գրավոր կարգադրություն տվող անձին,
բ) մասնակցել թույլատրողի գործողություններին (եթե դա նախատեսված է կարգագրով) և հսկել աշխատատեղի ճիշտ նախապատրաստման, բրիգադի հրահանգավորման, աշխատանքների թույլատրման ժամանակ,
գ) անընդմեջ հսկել աշխատանքային գործընթացը (եթե դա նախատեսված է կարգագրով),
ե) կատարել կարգագիր-թույլտվությամբ (կարգադրությամբ) նախատեսված այլ գործողություններ,
զ) աշխատանքների թույլատրման և (կամ) աշխատանքային գործընթացների ժամանակ անթույլատրելի ռիսկերի հայտնաբերման դեպքում՝ իրականացնել անվտանգությունն ապահովող լրացուցիչ միջոցառումներ (դրա մասին հայտնելով կարգագիր տվողին) կամ դադարեցնել աշխատանքները՝ դրա մասին տեղյակ պահելով կարգագիր տվող անձին:
Աշխատանքների ղեկավարն իրավունք չունի ինքնակամ փոփոխելու կամ չկատարելու կարգագրով նախատեսված աշխատանքի անվտանգության միջոցառումները, մասնակցելու աշխատանքային բուն գործընթացներին (եթե դա չի նախատեսված կարգագրով):
Նույն որոշման 11-րդ գլխի 7-րդ կետի ա,բ,դ,զ կետերի համաձայն.
7) Աշխատանքները թույլատրողը պարտավոր է՝
ա) գնահատել կարգագրով (կարգադրությամբ) նախատեսված անվտանգության միջոցառումների համապատասխանությունը կազմակերպության անվտանգության ստանդարտներին, դրանց բավարար լինելը՝ աշխատանքային ամբողջ գործընթացի անվտանգության ապահովման առումով, և անհրաժեշտության դեպքում համապատասխան առաջարկություններով դիմել աշխատանքի ղեկավարին, իսկ վերջինիս չնշանակման դեպքում՝ կարգագիր (կարգադրություն) տվող անձին,
բ) կատարել կարգագրով (կարգադրությամբ) նախատեսված բոլոր անջատումները, հողանցումները (եթե դրանք, կարգագրի համաձայն, չեն տեղադրվում աշխատանքների ղեկավարի կամ իրագործողի կողմից), ինչպես նաև անվտանգության այլ տեխնիկական միջոցառումներ,
դ) հսկել աշխատանքային գործընթացը, եթե դա նախատեսված է կարգագրով (կարգադրությամբ),
զ) իրականացնել անվտանգությունն ապահովող լրացուցիչ միջոցառումներ (դրա մասին հայտնելով կարգագիր տվողին), իսկ դրանց անհնարինության դեպքում՝ բրիգադին չտալ աշխատանքներին անցնելու թույլտվություն, եթե աշխատանքների թույլատրման ժամանակ հայտնաբերում է անթույլատրելի ռիսկեր, որոնք հաշվի չեն առնվել կարգագիր (կարգադրություն) կազմելիս:
Աշխատանքները թույլատրողն իրավունք չունի ինքնակամ չկատարելու կարգագրով նախատեսված աշխատանքի անվտանգության միջոցառումները, մասնակցելու աշխատանքային բուն գործընթացներին:
Գլուխ 17. Աշխատատեղի ցանկապատումը և պլակատների կախումը
1) Էլեկտրակայանքներում պետք է կախվեն «Հողանցված է» պլակատներ՝ բեռնվածքի անջատիչների, զատիչների (խզիչների), ընդհատիչների (բաժանիչների) շարժաբերների վրա, որոնց սխալմամբ միացնելու դեպքում կարող է լարում տրվել էլեկտրակայանքի հողանցված տեղամասին, և փոխարկման ապարատների հեռակառավարման բանալիների ու կոճակների վրա:
2) Լարման տակ մնացած հոսանքատար մասերի ժամանակավոր ցանկապատման համար կարող են օգտագործվել փայտից կամ այլ մեկուսիչ նյութերից պատրաստված վահաններ, պահպանակներ, էկրաններ և այլն:
Առանց լարումը հանելու, ժամանակավոր ցանկապատում տեղադրելիս դրանց հեռավորությունը հոսանքատար մասերից պետք է լինի N 1 աղյուսակում նշվածից ոչ պակաս: 6-10 ԿՎ լարման էլեկտրակայանքներում, անհրաժեշտության դեպքում այդ հեռավորությունը կարող է փոքրացվել մինչև 0,35 մ:
Ժամանակավոր ցանկապատերի վրա պետք է գրված լինի. «Կանգնի՛ր, լարում կա», կամ ամրացված լինեն համապատասխան պլակատներ:
3) Մինչև 20 ԿՎ լարման էլեկտրակայանքներում, այն դեպքերում, երբ չի կարելի հոսանքատար մասերը ցանկապատել վահաններով, թույլատրվում է մեկուսիչ մակադրակների կիրառում՝ դրանք տեղադրելով անջատված և լարման տակ գտնվող հոսանքատար մասերի միջև (օրինակ, անջատված ընդհատիչի (բաժանիչի) հպակների արանքում): Այդ մեկուսիչ մակադրակները կարող են հպվել լարման տակ գտնվող հոսանքատար մասերին: Մակադրակները հանել և տեղադրել կարող են IV և III խումբ ունեցող երկու աշխատող (նրանցից ավագը՝ հերթապահ օպերատիվ անձնակազմից)՝ օգտվելով դիէլեկտրիկ ձեռնոցներից, մեկուսիչ ձողից (աքցանից):
4) Աշխատատեղին սահմանակից պահարանների, պանելների և խցերի ցանկապատերի վրա պետք է կախված լինեն պլակատներ. «Կանգնի՛ր, լարում կա»:
/դատական նիստի արձանագրություն/
Դատարանը գտնում է, որ հրապարակված և հետազոտված հիշատակված փաստաթղթերը թույլատրելի և վերաբերելի ապացույցներ են, ձեռք են բերվել ամբաստանյալներ Վարդան Գերասիմի Սարգսյանի և Սերգեյ Հարությունի Հարությունյանի արդար դատաքննության իրավունքի ապահովմամբ և որպես ապացույց կարող են դրվել սույն դատական ակտի հիմքում (...)»:
7. Առաջին ատյանի դատարանն իր դատավճռով արձանագրել է հետևյալը.
«Պատշաճ իրավական ընթացակարգերի շրջանակներում գնահատելով դատաքննությամբ հետազոտված վերոնշյալ ապացույցները՝ Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Վարդան Գերասիմի Սարգսյանի կողմից տեխնիկայի անվտանգության և աշխատանքի պաշտպանության կանոնները խախտելը, որն անզգուշությամբ առաջացրել է Վոլոդյա Գապոյանի մահը, հաստատված և ապացուցված է, այսինքն՝ Վարդան Գերասիմի Սարգսյանը մեղավորությամբ կատարել է հանցավոր արարք, որը համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին, հետևաբար՝ վերջինս ենթակա է քրեական պատասխանատվության և պատժի վերը հիշատակված հոդվածով (համապատասխան մասով և կետով):
Պատշաճ իրավական ընթացակարգերի շրջանակներում գնահատելով դատաքննությամբ հետազոտված վերոնշյալ ապացույցները՝ Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Սերգեյ Հարությունի Հարությունյանի կողմից տեխնիկայի անվտանգության և աշխատանքի պաշտպանության կանոնները խախտելը, որն անզգուշությամբ առաջացրել է Վոլոդյա Գապոյանի մահը, հաստատված և ապացուցված է, այսինքն՝ Սերգեյ Հարությունի Հարությունյանը մեղավորությամբ կատարել է հանցավոր արարք, որը համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին, հետևաբար՝ վերջինս ենթակա է քրեական պատասխանատվության և պատժի վերը հիշատակված հոդվածով (համապատասխան մասով և կետով):
Նման հետևության Դատարանը հանգեց, հաշվի առնելով վկաների դատաքննական և նախաքննական ցուցմունքները, փորձագետի պարզաբանումները, դատարանում հրապարակված և հետազոտված մյուս ապացույցները:
Անդրադառնալով ամբաստանյալներ Վարդան Գերասիմի Սարգսյանի և Սերգեյ Հարությունի Հարությունյանի պաշտպաններ Զ.Հարությունյանի, Ա.Սարգսյանի և Լ.Ասլանյանի պաշտպանական ճառում բերված՝ Վ.Սարգսյանի և Ս.Հարությունյանին արարքներում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցակազմի առկայությունը հիմնավորող փաստական տվյալների բացակայության հիմքով նրանց այդ մեղադրանքով արդարացնելուն, դատարանը գտնում է, որ դրանք անհիմն են, ենթակա են մերժման, քանի որ պաշտպանական կողմի բերած՝ ամբաստանյալների արարքներում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցակազմի հատկանիշների բացակայության պատճառաբանություններն ու հիմնավորումները հերքվել են դատաքննությամբ հետազոտված ներքոհիշյալ ապացույցներով.
-Վկա Արմեն Հովսեփի Արամայիսյանի դատաքննական ցուցմունքով, համաձայն որի՝ ՀԷՑ ՓԲԸ-ն մալուխագծերը վերանորոգելու, փոխելու հետ կապված աշխատանքներ կատարելու համար պայմանագիր է կնքվել «Էլեկտրասերվիս» ՍՊԸ-ի հետ, հանդիսանում է մալուխագծի պետը: Դեպքի ժամանակ ՍՊԸ-ում գործում էր 15-ից 16 բրիգադ, որոնցից մեկի ղեկավարն էր հանդիսանում Սերգեյ Հարությունյանը։ 2016թ. նոյեմբերի 17-ին Արաբկիր մասնաճուղից «Էլեկտրասերվիս» ՍՊԸ-ից ահազանգ է ստացել այն մասին, որ վթար ունեն, և աշխատանք պետք է կատարվի ԲԵ-19-ենթակայանում՝ Եր. հէկ 27 բջջի 2-րդ մալուխի վրա, իսկ ավելի կոնկրետ՝ պետք է ծայրային կցորդիչ տեղադրվեր: Աշխատանքային պայմանագրի համաձայն ուղեգիրը տրամադրվել է Ս.Հարությունյանի բրիգադին: Ըստ կանոնագրքի բրիգադն այցելում է մասնաճուղ, կարգավարական բաժնում բացվում է կարգագիր և թույլատվություն ստանում, որից հետո անցնում են աշխատանքի: Նույն օրը ժամը 13:00-ին Ս.Հարությունյանը զանգահարել է իրեն և հայտնել, որ դժբախտ պատահար ունեն. Վ.Գապոյանն ընկել է լարման տակ: Ս.Հարությունյանն իրեն հայտնել է նաև, որ ԲԵ-19-ենթակայանի Երհէկ 27 բջջի 2-րդ մալուխի ծայրային կցորդիչները պետք է միացվեին, որի համար պետք է Վ.Գապոյանն իջներ այդ բջիջի համար նախատեսված փոսը և մալուխները ծռելով՝ միացներ բոլտերին, սակայն Վ.Գապոյանի մեջքը բռնված լինելու պատճառով նրա փոխարեն այդ գործողությունը կատարել է Ս.Հարությունյանը, քանի որ նրանք գտնվել են ընկերական փոխհարաբերությունների մեջ: Ս.Հարությունյանը մինչ փոսը մտնելը բոլորին ասել է, որ դուրս գան տարածքից, այնուհետև մտել և կատարել է այդ գործողությունը:
Ս.Հարությունյանը հայտնել է նաև, որ աշխատանք կատարելու համար մտել է փոսը, որի ընթացքում էլ՝ արդեն իսկ փոսի մեջ գտնվելու ժամանակ, «Գռռոց» է լսել և դուրս գալով կողքի բջջի մեջ՝ տեսել է Վ.Գապոյանին:
Ս.Հարությունյանը հանդիսացել է բրիգադի ղեկավարը, Վ.Գապոյանը և Է.Թագվորյանը /Էկվատյոռ/ մալուխագործներն են, իսկ Հովիկը և Զավենը հողափոր բանվորներն են: Վարդան Սարգսյանը հանդիսանում է ՀԷՑ ՓԲԸ-ի Արաբկիր մասնաճուղի ավագ դիսպեչտերը. իրենց հիմնարկի հետ որևէ առնչություն չունի: Ավագ դիսպետչերի պարտականության մեջ են մտնում համապատասխան մասնաճուղում վթար լինելու և այն վերացնելու համար բրիգադի ժամանման դեպքում կարգագիր բացելը և համապատասխան գործողություն կատարելու համար թույլատվություն տալը: Ինքը Վ.Սարգսյանի գործառույթների հետ առնչություն չունի, ուստիև չգիտի, թե տվյալ դեպքերում վերջինս ինչ այլ գործողություն կատարելու պարտականություն ունի: Ս.Հարությունյանն իր հերթին պետք է կատարեր կարգագրում նշված աշխատանքային գործառույթին համապատասխան գործողություններ, այլ գործողություններ կատարելու իրավունք չուներ: Բոլոր բջիջներն օրենքով պետք է փակված լինեն: Բրիգադի գործողությունները սահմանափակ է այնքանով, որ վերջիններս աշխատանք են կատարում բացառապես այն բջջում, որը նշված է կարգագրի մեջ: Ս.Հարությունյանի պարտականության մեջ էր մտնում նաև աշխատանքների կատարման նկատմամբ հսկելը, սակայն դեպքի նախորդող պահին վերջինս անձամբ է աշխատանքներ կատարել, քանի որ Վ.Գապոյանի մեջքը բռնված է եղել: Վ.Գապոյանը մահացել է այն բջջի մոտ, որտեղ որևէ գործողություն նախատեսված չէր կատարելու, իսկ ավելի կոնկրետ՝ աշխատանքները պետք է կատարվեին միայն այնտեղ, որտեղ Վ.Գապոյանի փոխարեն կատարել է Ս.Հարությունյանը: Դեպքի պահին անջատված է եղել միայն այն բջիջը, որում աշխատանքներ է կատարել Ս.Հարությունյանը, իսկ մյուս բոլոր բջիջները չեն անջատվել և գտնվել են լարման տակ, քանի որ այդ մասնաճուղից սնուցում է սատնում ողջ վարչական շրջանը: Դեպքի վայր այցելելու պահին Վ.Գապոյանի դին դեռևս գտնվել է բջիջի ներսում:
Նշել է նաև, որ լարման տակ եղած բջիջները պետք է գտնվեն փակ վիճակում: Մասանճուղի պարտականությունն է ապահովել անվտանգությունը վահանակներ փակցնելու կամ այլ ձևով, սակայն տվյալ դեպքում տեղյակ չէ, թե արդյոք ինչ անվտանգության միջոցներ են կիրառվել: Ս.Հարությունյանն աշխատանքային պարտականության համաձայն՝ եղել է հսկողի դերում, սակայն վերջինս աշխատանք է կատարել Վ.Գապոյանի փոխարեն, քանի որ նրա մեջքը բռնված է եղել:
-Վկա Էդգար Սամվելի Թագվորյանի դատաքննական ցուցմունքով, համաձայն որի՝ աշխատում է «Էլեկտրասերվիս» ՍՊԸ-ում՝ որպես մալուխագործ: Դեպքը տեղի է ունեցել 2016թ. նոյեմբերի 17-ին: Դեպքի օրը՝ առավոտյան, աշխատանքներ կատարելու նպատակով մոտեցել են ենթակայանին և պետք է աշխատանքներ կատարեին ԲԵ 19-ենթակայանում: Մասնաճուղ ժամանելով՝ իրենց դիմավորել է ավագ դիսպետչեր Վ.Սարգսյանը, ապա մտնելով ենթակայան՝ տեսել են, որ բոլոր բջիջները կարմիր թելով կապած են եղել և վահանակ է եղել: Մյուս բջիջները ծածկված են եղել, բայց ոչ կողպված: Այն բջիջը, որում պետք է աշխատանք տարվեր, դուռը բաց էր և կրկին վահանակ կար, որի վրա գրված էր «Այստեղ աշխատել»: Այդ գործողությունները կատարել էր ավագ դիսպետչեր Վ.Սարգսյանը: Վ.Սարգսյանը բացել է ենթակայանի դուռը, իսկ ինքը և Վ.Գապոյանը Ս.Հարությունյանի հետ միասին մտել են ներս, որից հետո Ս.Հարությունյանն ասել է, որ բոլորը լարման տակ են գտնվում և միայն աշխատելու են այդ բջջում: Դրանից հետո Ս.Հարությունյանը մալուխի տեղադրման համար մետրով չափումներ է կատարել: Այդ գործողությունները պետք է կատարեր Վ.Գապոյանը, սակայն վատառողջ լինելու, մասնավորապես՝ մեջքը բռնված լինելու պատճառով այդ ամենը կատարեց Ս.Հարությունյանը։ Երբ Ս.Հարությունյանը մալուխը տեղադրելու համար մտել էր բջջի ներսը, բոլորին ասել է, որպեսզի դուրս գան: Ինքը դուրս է եկել, հետո ձայներ են լսել, որից հետո Ս.Հարությունյանը վազելով եկել և ասել է, որ փախչեն, քանի որ պայթյունի հավանականությունը մեծ է։ Այնուհետև Ս.Հարությունյանը հարցրել է, թե որտեղ է Վ.Գապոյանը, որից հետո տեսել են, որ Վ.Գապոյանն ընկել է լարման տակ:
Դեպքից առաջ Վ.Գապոյանը նստել էր իր աշխատանքային գործիքների արկղի վրա, Ս.Հարությունյանը չափումներ էր կատարում, այնուհետև վերջինս մտել է բջջի մեջ և հրահանգել է բոլորին դուրս գալ և դրսից մալուխը քաշել:
-Վկա Ներսես Խաչատուրի Սիմոնյանի դատաքննական ցուցմունքով, համաձայն որի՝ հանդիսանում է ՀԷՑ ՓԲԸ-ի Կենտրոն ՏՀՏ-ի Հյուսիս մասնաճյուղի շահագործման բաժնի ավագ վարպետ և իր պարտականությունների մեջ են մտնում աշխատակիցներին կարգագիր-թույլտվություն և հանձնարարություններ տալը, աշխատանքի վերաբերյալ ծանուցելը, մատյանում գրառումներ կատարելը: Կարգագիրը ղեկավարին տրամադրելիս վերջինիս հրահանգավորվում է, որ աշխատանքները սկսեն միայն մասնաճուղի դիսպետչերի հրահանգից հետո, իսկ դիսպետչերը պետք է ապահովի անվտանգությունը, այսինքն՝ նախ պետք է էլեկտրականությունից՝ հողանցումից անջատվի վերանորոգման ենթակա բջիջը, ապա մյուս բջիջները թելերով կապվում են, դրվում են համապատասխան անվտանգության վահանակներ, և նշված գործողությունները կատարելուց հետո միայն դիսպետչերն աշխատակիցներին թույլատրում է ներս մտնել ենթակայան, որտեղ ցույց է տալիս, թե կոնկրետ որ բջջի վրա պետք է աշխատեն:
Քանի որ դեպքի օրը մալուխավերանորոգման ենթակա աշխատանքներ պետք է կատարվեր, Սերգեյ Հարությունյանին նշված աշխատանքը կատարելու համար թույլտվություն է տվել: Հետագայում տեղեկացել է, որ աշխատանքները կատարելու ժամանակ խմբի անդամներից մեկը՝ Վոլոդյա Գապոյանը, մահացել է։
Նշել է նաև, որ ենթակայանի մյուս բջիջներն ընդամենը դռնակով ծածկված են եղել, դրանք կողպեքներով ամրացված չեն, քանի որ կայանները երկար տարիներ շահագործվելու պատճառով համապատասխան կողպեքներ չունեն: Իսկ այն բջիջները, որոնք դիսպետչերի կողմից թելով փակված են լինում, նշանակում է, որ լարման տակ են և աշխատակիցներն իրավունք չունեն ինչպես այն բացելու, այնպես էլ աշխատանք կատարելու: Կայաններում կողպեքների փոխարեն օգտագործվում են փականներ, որոնք ձեռքով պտտելով փակվում և բացվում են: Քանի որ ենթակայանը երկար տարիներ շահագործվում է, այդ փականները սարքին չեն և գործածման ենթակա չեն, այդ իսկ պատճառով ենթակայանում աշխատանքներ իրականացնելիս այն բջիջները, որոնք լարման տակ են, դիսպետչերի կողմից ընդամենը պարանով շրջափակվում են և այդ շրջափակված բջիջները վարպետներն իրավունք չունեն բացելու։ Բանվորներին թույլատրվում է աշխատանքներ կատարել բացառապես դիսպետչերի կողմից բջիջը հոսանքազերծելուց և բոլոր անվտանգության միջոցներն ապահովելուց հետո:
Որպես վարպետի՝ Ս.Սարությունյանի պարտականության մեջ էր մտնում բրիգադի աշխատողների աշխատանքներին հետևելը։
-Վկա Զավեն Սարգսի Ֆարսակյանի դատաքննական ցուցմունքով, համաձայն որի՝ դեպքը տեղի է ունեցել 2016թ. նոյեմբերի 16-ին կամ 17-ին: Դեպքի ժամանակ ինքը և Հովիկը եղել են ենթակայանից դուրս, քանի որ իրենք իրավունք չունեին գտնվել բջջի ներսում և իրենց աշխատանքային պարտականությունների մեջ էր մտնում մալուխը քաշելը: Աշխատանքները կատարելու ժամանակ Սերգեյ Հարությունյանը զանգահարել և ասել է, որ մալուխը քաշեն, որից հետո իրենք սկսել են քաշել մալուխը, որի ընթացքում Վ.Գապոյանին մի պահ տեսել են ենթակայանի մուտքի դիմաց։ Դրանից հետո չեն տեսել, թե վերջինս ինչ գործողություն է կատարում և ուր է գնում: Մալուխը քաշելու ընթացքում Սերգեյ Հարությունյանն իրենց բարձր ձայն է տվել և ասել. «տղանե՛ր, հեռու գնացեք, վտանգավոր է», որը լսելով՝ վազելով գնացել են ենթակայանի մյուս կողմը: Այդ ժամանակ Ս.Հարությունյանը գտնվում էր բջջի ներսում:
Ս.Հարությունյանը, ենթակայանից դուրս գալով, հայտնել է, որ Վ.Գապոյանը մահացել է, որից հետո տեսել են, թե Վ.Գապոյանի հետ ինչ է պատահել: Մինչ դեպքը և դեպքից հետո անձամբ ենթակայան ներս չի մտել և տեղյակ չէ, թե ինչից և ինչ հանգամանքներում է Վ.Գապոյանը մահացել:
-Վկա Հովիկ Յուրիկի Դալլաքյանի դատաքննական ցուցմունքով, համաձայն որի՝ դեպքը տեղի է ունեցել 2016թ. նոյեմբերի 17-ին: Դեպքի օրն աշխատանքներ կատարելու նպատակով խմբով գնացել են ենթակայան, որտեղ իրենց դիմավորել է դիսպետչերը՝ Վ.Սարգսյանը։ Վերջինս Ս.Հարությունյանի հետ միասին խմբին տեղեկացրել և զգուշացրել է անվտանգության կանոնների, ինչպես նաև իրականացնող աշխատանքների մասին, որից հետո իրենք անցել են աշխատանքային պարտականությունների կատարմանը: Ինքն աշխատել է ենթակայանից դուրս, քանի որ Զավենի հետ պետք է մալուխը քաշեին: Մալուխը քաշելու ժամանակ մի պահ մուտքի մոտ տեսել են Վ.Գապոյանին, այնուհետև չեն նկատել, թե վերջինս ուր է գնացել և ինչ աշխատանք է կատարել: Ս.Հարությունյանի կողմից մալուխը բջջի մեջ մտցնելու ընթացքում «տժտժոց»-ի ձայներ են լսել, ապա Սերգեյ Հարությունյանը բղավելով հրահանգել է, որ հեռու գնան։ Այդ լսելով՝ իրենք անմիջապես գնացել են ենթակայանի մյուս կողմը, որից հետո Ս.Հարությունյանը տեղեկացրել է, որ Վ.Գապոյանը մահացել է:
Ինքը ենթակայանից ներս չի մտել և տեղյակ չէ, թե Վ.Գապոյանն ինչ աշխատանք է կատարել, սակայն, քանի որ ենթակայանի դուռը բաց է եղել, տեսել է, որ այն բջիջները, որոնք լարման տակ են եղել, պարանով շրջափակված են: Վ.Գապոյանի մահվան մասին լսելուց հետո ենթակայան չի մտել և Ս.Հարությունյանից չի հարցրել, թե Վ.Գապոյանն ինչ գործողություններ է կատարել և ինչ հանգամանքներում է մահացել:
-Փորձագետ Գեննադի Գևորգի Հարությունյանի կողմից կազմված էլեկտրատեխնիկական փորձաքննության թիվ 52921604 եզրակացության շուրջ տրված պարզաբանմամբ, համաձայն որի՝ վերջինս հայտնեց, որ եզրակացության «Հետևություններ» մասում կոնկրետ նշել է, թե ում կողմից և ինչ խախտումներ են կատարվել, մասնավորապես.
Աշխատանքի պատասխանատու ղեկավար Ս.Հարությունյանը չի ապահովել ՀՀ կառավարության թիվ 1933- Ն որոշման պահանջների 11-րդ գլխի 6-րդ կետի ա, բ, գ, ե, զ ենթակետերի պահանջները: Այլ խոսքով՝ աշխատանքի պատասխանատու ղեկավար Ս.Հարությունյանը, հանդիսանալով «Էլեկտրասերվիս» ՍՊԸ-ի Արաբկիր մասնաճուղի 0.4-6-10 ԿՎ մալուխագործ-վարպետ, իրավունք չի ունեցել ինքնակամ մասնակցել աշխատանքային բուն գործողություններին: Նա չի գնահատել կարգագրի պահանջների համապատասխան անվտանգության միջոցները, չի ապահովել ապահովության ստանդարտների համապատասխան, կազմակերպության անվտանգային գործողություններին ստանդարտների ամբողջ գործողությունների անվտանգությունը, չի մասնակցել թույլատրողի գործողություններին և անընդհատ չի հետևել և չի հսկել բուն աշխատանքային գործընթացին:
Հիշյալ որոշման 11-րդ գլխի 6-րդ կետի ա, բ, գ, ե, զ ենթակետերի պահանջների համաձայն՝
6) Աշխատանքի ղեկավարը պարտավոր է՝
ա) գնահատել կարգագրով նախատեսված անվտանգության միջոցառումների համապատասխանությունը կազմակերպության անվտանգության ստանդարտներին, դրանց բավարար լինելը՝ աշխատանքային ամբողջ գործընթացի անվտանգության ապահովման առումով, և անհրաժեշտության դեպքում համապատասխան առաջարկություններով դիմել կարգագիր-թույլտվություն կամ գրավոր կարգադրություն տվող անձին,
բ) մասնակցել թույլատրողի գործողություններին (եթե դա նախատեսված է կարգագրով) և հսկել աշխատատեղի ճիշտ նախապատրաստման, բրիգադի հրահանգավորման, աշխատանքների թույլատրման ժամանակ,
գ) անընդմեջ հսկել աշխատանքային գործընթացը (եթե դա նախատեսված է կարգագրով),
ե) կատարել կարգագիր-թույլտվությամբ (կարգադրությամբ) նախատեսված այլ գործողություններ,
զ) աշխատանքների թույլատրման և (կամ) աշխատանքային գործընթացների ժամանակ անթույլատրելի ռիսկերի հայտնաբերման դեպքում իրականացնել անվտանգությունն ապահովող լրացուցիչ միջոցառումներ (դրա մասին հայտնելով կարգագիր տվողին) կամ դադարեցնել աշխատանքները՝ դրա մասին տեղյակ պահելով կարգագիր տվող անձին:
Աշխատանքների ղեկավարն իրավունք չունի ինքնակամ փոփոխելու կամ չկատարելու կարգագրով նախատեսված աշխատանքի անվտանգության միջոցառումները, մասնակցելու աշխատանքային բուն գործընթացներին (եթե դա նախատեսված չէ կարգագրով):
Ս.Հարությունյանը իրավունք չի ունեցել որևէ աշխատանք կատարելու, նա միայն հսկողի դերում է եղել, նա այլ աշխատողների փոխարեն իրավունք չուներ աշխատելու և համաձայն 11-րդ գլխի 6-րդ ենթակետի՝ միայնակ ենթակայանում աշխատելու իրավունք չի ունեցել:
12-րդ գլխի 14-րդ ենթախմբի մեջ հստակ կերպով նշված է, որ ենթակայանում մի բջիջն անսարք լինելու դեպքում հոսանքազերծվում է միայն անսարք բջիջը և մյուս բջիջները, լինելով լարման տակ, աշխատանքներ կատարող խմբի ղեկավարը պարտավոր է զգուշացնելու և տեղեկացնելու, որ ուշադիր լինեն:
Բացի այդ, նշեց, որ 10-րդ գլխում ներառված փաստարկները կարելի է դիտարկել նաև 12-րդ գլխի հետ միասին, քանի որ իր կարծիքով այդ երկուսը զուգահեռ են, թույլատրողը և ղեկավարը երկուսն էլ նույնը պետք է անեին: Քանի որ թույլատրողը և ղեկավարը կարգագրում ստորագրում են, ապա երկուսն էլ պետք է մասնակցնեն թույլատրման և նախապատրաստական աշխատանքներին: Չնայած կագրագրում հստակ նշված չէ, որ ղեկավարը պետք է մասնակցի նախապատրաստման աշխատանքներին, սակայն աշխատանքի ղեկավարը, ղեկավարվելով 12-րդ գլխի 14-րդ ենթախմբով, պարտավոր է մասնակցել թույլատրողի աշխատանքներին, որը, սակայն, կարգագրում նշված չէ:
Չնայած եզրակացության մեջ հիշատակված է 11-րդ գլխի 6-րդ ենթախմբի բ ենթակետի, բ) մասնակցել թույլատրողի գործողություններին (եթե դա նախատեսված է կարգագրով) և հսկել աշխատատեղի ճիշտ նախապատրաստման, բրիգադի հրահանգավորման, աշխատանքների թույլատրման ժամանակ, կարգագրում նախատեսված չէ, որ ղեկավարը պետք է մասնակցի, և եթե ենթակայանում ամեն ինչ կարգագրով սահմանված ձևով պահպանվեր նման բան տեղի չէր ունենա: Առանց կարգագրում նշվելու պարզ է, որ ղեկավարը պետք է անընդմեջ հսկի աշխատանքները:
Ղեկավարն իրավունք ունի չաշխատելու և թույլ չտալու աշխատել այն պայմաններում, եթե ենթակայանն ապահոված չէ անվտանգության նորմերով և միայն անվտանգ պայմանների ապահովման պայմաններում պետք է աշխատանքները թույլատրեր:
Ենթակայանի մյուս բջիջները պետք է գտնվեին փակված վիճակում և հատուկ միջոցներ և զգուշացնող նշաներ կիրառվեր, սակայն այդ 13-րդ բջիջն էլ է բաց եղել, քանի որ 12-րդ բջջի հետ մեկտեղ 13-րդ բջջի վրա էլ են աշխատել և մալուխները հանել են այն բջջից, որի մեջ հոսանքահարվել է Վ.Գապոյանը: Նշված բջիջի լարման տրանսֆորմատորը հանված է եղել, իսկ հաղորդաձողերը միացված են եղել և գտնվել են լարման տակ: Իր պնդմամբ՝ այդ բջջի վրա նույնպես աշխատել են և դա նույնպես պետք է հոսանքազերծված լիներ: Այն բջջում, որն աշխատանք կատարելու համար նշված էր կարգագրում, մեկ մարդը միայնակ նշված աշխատանքը չէր կարող կատարել և 13-րդ բջիջի միջոցով պետք է մալուխը պատի միջով անցկացվեր մյուս բջիջի մեջ: Վ.Գապոյանն այդ ընթացքում իրավունք չի ունեցել գտնվելու այդ տարածքում, սակայն գտնվել է և փորձել է օգնել, որի ընթացքում էլ գլուխը մոտեցնելով՝ փորձել է տեսնել, և այդ դեպքը տեղի է ունեցել:
Վարդան Սարգսյանը չի ապահովել 11-րդ գլխի 7-րդ կետի ա, բ դ, զ ենթակետերը:
Նշեց նաև, որ փորձաքննության համար իրեն անհրաժեշտ բոլոր փաստաթղթերը ստացել է, այդ թվում նաև՝ դեպքի վայրի զննության սկավառակը և նկարներ: Բջիջների դռները պետք է փակ վիճակում լինեին, և եթե դուռը ծածկված լիներ, նման բան տեղի չէր ունենա:
Լարման տակ գտնվող բջիջները պետք է փակված լինեին, սակայն սկավառակի մեջ եղած նկարներում չեն եղել այդպիսի նկարներ, որ փակված են եղել, այդ թվում՝ չեն երևում նաև, որ պլակատներ են եղել: Ինչ վերաբերում բջիջները պարանով փակված լինելու հանգամանքին, ապա դա անվտանգության միջոցները պահպանելու համար բավարար չէ:
-Հրապարակված և հետազոտված «ՀԷՑ» ՓԲԸ «Կենտրոն» ՏՀՏ «Հյուսիս» ՇՇ «Արաբկիր» էլեկտրոցանցից տրված թիվ 1609 կարգագիր-թույլատվությամբ, համաձայն որի՝ աշխատանքի պատասխանատու ղեկավար հանդիսանում է Ս.Հարությունյանը, աշխատանք իրագործողին կատարողը հանդիսանում է Վ.Գապոյանը, իսկ բրիգադի անդամները՝ Է.Թագվորյանը, Զ.Ֆարսակյանը, Հ.Դալլաքյանը: Վերջիններիս հանձանարարվել է Ե/Կ Երհէկ 27 բջ. II-ԲԵ 19 6.0 ԿՎ մալուխի վերանորոգում:
Համաձայն կարգագրի՝ աշխատանքը պետք է սկսվեր 17.11.2016թ.՝ ժամը 11:00-ին, և ավարտվեր 17.11.2016թ.՝ ժամը 17:00-ին:
Ըստ նշումների՝ Ե/Կ ԵրՀԷԿ-ի՝ ԲԵ-19-ում պետք է անջատված ԵԿ Երհէկ 27 բջ -II-ԲԵ 19 6.0 կվ մալուխի ծայրերին դնել հողացում և կարճ փակում:
Կարգագիրը տրվել է 17.11.2016թ.՝ ժամը 10:00-ին (Ն.Սիմոնյանի ստորագրությամբ):
Աշխատատեղերի նախապատրաստման և աշխատանքների կատարման թույլտվություն իրավունք տվել է հ/դ Վ.Սարգսյանը 17.11.2016թ.՝ ժամը 11:00-ին:
Աշխատատեղերը նախապատրաստված են: Լարման տակ մնացին մնացած մալուխները և թ/ե 19 Երհէկ 27 բջիջի հարևան բջիջները: /թույլատրողի և աշխատանքի ղեկավար կամ հսկողի ստորագրություններն առկա են/: Բրիգադին թույլատրված է աշխատել Երհէկ 27 բջ -II-ԲԵ-ի 17.11.2016թ ժամը 11:40-ին /թույլատրողի և աշխատանքի ղեկավար կամ հսկողմի ստորագրություններն առկա են/:
-Հրապարակված և հետազոտված թիվ 181 աշխատանքային պայմանագրով՝ կնքված որպես գործատուի՝ ի դեմս «Էլեկտրասերվիս» ՍՊԸ-ի տնօրեն Գագիկ Բադալյանի և աշխատող Սերգեյ Հարությունյանի, որի 1.2 ենթակետի համաձայն՝ աշխատողը /Սերգեյ Հարությունյանը/ նշանակվում է ՄԳՎ տ/մ կ, էլմոնտյոր, 1.3 ենթակետի համաձայն՝ աշխատողին հանձնարարվող աշխատանքը ներառում է մալուխ գծերի վերանորոգում և վերականգնում, միացման կցորդիչների տեղադրում, իսկ 8.2 ենթակետի համաձայն՝ պայմանագիրը կնքվել է անորոշ ժամկետով։
-Հրապարակված և հետազոտված զննություն կատարելու մասին 24.11.2016թ արձանագրությամբ, համաձայն որի՝ զննության է ենթարկվել ՀԷՑ ՓԲԸ-ի «կարգագրերով աշխատելիս առաջնային թույլատվության նպատակային հրահանգավորման» գրանցման մատյանը:
Զննությամբ պարզվեց, որ. «կարգագրերով աշխատելիս առաջնային թույլատվության նպատակային հրահանգավորման» մատյանը հանդիսանում է Հյուսիս շահագործման շրջանին: Այն ձև 4 մատյան է, սկսվել է վարվել 01.11.2016 թվականից: Այն ունի 91 էջ, իսկ վերջում կնքված է ՀԷՑ ՓԲԸ-ի կնիքով:
Զննության համար հետաքրքրություն է ներկայացնում մասնավորապես 8-րդ էջում առկա գրառումները: Այնտեղ առկա են սյունակներ, որոնցից «Կարգագրի համար, օրը» սյունակում նշված է 1609 կարգագիրը՝ 17.11.2016թ., որի դիմաց՝ «Նպատակային հրահանգավորումը անցկացրել է կարգագիր տվող» սյունակի առաջ առկա է «Ն.Սիմոնյան» ձեռագիր գրառումը և ստորագրությունը, իսկ դրա առաջ՝ «Նպատակային հրահանգավորումը ստացել է աշխատանքի պատասխանատու ղեկավար, աշխատանք իրագործող, հսկող» սյունակում, առկա է «Հարությունյան Ս.» ձեռագիր գրառումը և ստորագրություն:
Մասնակիցը հայտարարեց, որ դա իր կողմից անցկացված առաջնային հրահանգավորման մատյանն է, և ըստ կարգի՝ հրահանգավորումը ստանում և մատյանում ստորագրում է աշխատանքի ղեկավարը:
-Հրապարակված և հետազոտված էլեկտրատեխնիկական փորձաքննության 03.05.2017թ. թիվ Հմ 52921604 եզրակացությունը, համաձայն որի՝ Վ.Գապոյանի հետ տեղի ունեցած դժբախտ դեպքի անմիջական պատճառներն են №1609 կարգագիր-թույլտվությամբ իրականացվող աշխատանքային գործընթացում աշխատանքի պատասխանատու ղեկավարի, աշխատանքն իրագործողի և թույլատրողի կողմից №1933-Ն, №1943-Ն և №363-Ն որոշումներով հաստատված ՏԿ-ի և իրենց պաշտոնեական դրույթների չիմանալը, լրացուցիչ ռիսկերի առաջանալու դեպքերի չգնահատումը, դրանց ազդեցությունը կանխարգելելու համար անհրաժեշտ միջոցառումների չձեռնարկումը, անվտանգության ապահովման տեխնիկական միջոցառումների օգտագործման չապահովումը, աշխատանքային կարգապահության ցածր մակարդակը, անձնակազմ ճիշտ գործողությունը:
2. և 3. Խախտվել են՝ ՀՀ Կառավարության №1933-Ն, №1943-Ն և №365-Ն որոշումներով հաստատված ՏԿ-ի ու «էլեկտրասերվիս» ՍՊԸ մալուխային գծերի վերանորոգման ծառայության՝ ա) վարպետի պաշտոնեական հրահանգի 2.4 և 2.6 կետերի, բ) ծառայության պետի պաշտոնեական հրահանգի 2.4 և 5.1 կետերի, գ) մալուխային գծերի տեղամասի էլեկտրամոնտյորի հրահանգի 1.2 1.5, 1.7, 3.2, 3.3, 3.5 և 5.2 կետերի պահանջները:
№1609 կարգագիր-թույլտվությամբ կատավող աշխատանքների անվտանգության ապահովման պատասխանատու անձինք են.
-աշխատանքի ղեկավարը, ով չի ապահովել №1933-Ն որոշմամբ հաստատված ՏԿ-ի 11-րդ գլխի 6)-րդ կետի ա), բ), գ), ե) և զ) ենթակետերի պահանջների կատարումը:
Աշխատանքի պատասխանատու ղեկավար Ս.Հարությունյանը («Էլեկտրասերվիս» ՍՊԸ-ի «Արաբկիր» մասնաճյուղի 0,4-6-10կՎ «ՄԳՎԾ»-ի վարպետ-մալուխագործ) իրավունք չի ունեցել ինքնակամ մասնակցելու աշխատանքային բուն գործընթացներին: Նա չի գնահատել կարգագրով նախատեսված անվտանգության միջոցառումների համապատասխանությունը կազմակերպության անվտանգության ստանդարտներին, դրանց բավարար լինելը՝ աշխատանքային ամբողջ գործընթացի անվտանգության ապահովման առումով, չի մասնակցել թույլատրողի գործողություններին, չի հսկել աշխատատեղի ճիշտ նախապատրաստմանը և անընդմեջ չի հսկել աշխատանքային գործընթացը:
-աշխատանքները թույլատրողը, ով չի ապահովել №1933-Ն որոշմամբ հաստատված ՏԿ-ի 11-րդ գլխի 7)-րդ կետի ա), բ), դ), զ) ենթակետերի պահանջների կատարումը:
Թույլատրող՝ «ՀԷՑ» ՓԲԸ-ի ՕԿԾ կարգավար՝ Վ.Սարգսյանը, № 9 պանելի՝ «Ер ГЭС II каб. ячейка 27» բջիջն անջատել է՝ ապահովելով №1933-Ն որոշմամբ հաստատված ՏԿ-ի 14-րդ գլխի 2)-րդ կետի պահանջները, №9 պանելում լարման բացակայությունը ստուգել է համաձայն 15-րդ գլխի 1-ին կետի պահանջների, հողակցումը տեղադրել է 16-րդ գլխի պահանջների համաձայն, հրահանգավորումն իրականացրել է №1933-Ն որոշմամբ հաստատված ՏԿ-ի 12-րդ գլխի 18)-րդ, 21)-րդ և 22)-րդ կետերի պահանջների համաձայն, սակայն չի նկատել, որ «НТМИ I секция» բջջում ապամոնտաժված լարման տրանսֆորմատորի եռաբևեռ էլ.զատիչի անշարժ շուրթերը մնացել են «ֆազ»-ային՝ 3468Վ լարման տակ, չի փակել №13 բջջի դռները մեխանիկական կողպեքով և չի իրականացրել 17-րդ գլխի 2)-րդ և 4)-րդ կետերի պահանջների կատարումը:
4. Եթե աշխատատեղին սահմանակից պանելների և խցերի դռները փակված են, ցանկապատերի վրա կախված է պլակատ՝ «Կանգնի՛ր, լարում կա» և բջջի հոսանքազրկում իրականացված են համաձայն կարգագրի, ապա թույլատրվում է «ԲԵ-19»-ի ամբողջ 1-ին սեկցիայի հաղորդաձողային համակարգի չհոսանքազրկում՝ չանջատում:
ՀՀ կառավարության՝ «Էլեկտրակայանքների շահագործման անվտանգության կանոններ» տեխնիկական կանոնակարգը հաստատելու մասին 2006 թվականի նոյեմբերի 23-ի N 1933-Ն որոշումը, որի 11-րդ գլխի 6-րդ կետի ա, բ, գ, ե, զ կետերի համաձայն.
Գլուխ 11. Աշխատանքային գործընթացների անվտանգության ապահովման պատասխանատու անձինք.
6) Աշխատանքի ղեկավարը պարտավոր է՝
ա) գնահատել կարգագրով նախատեսված անվտանգության միջոցառումների համապատասխանությունը կազմակերպության անվտանգության ստանդարտներին, դրանց բավարար լինելը՝ աշխատանքային ամբողջ գործընթացի անվտանգության ապահովման առումով, և անհրաժեշտության դեպքում համապատասխան առաջարկություններով դիմել կարգագիր-թույլտվություն կամ գրավոր կարգադրություն տվող անձին,
բ) մասնակցել թույլատրողի գործողություններին (եթե դա նախատեսված է կարգագրով) և հսկել աշխատատեղի ճիշտ նախապատրաստման, բրիգադի հրահանգավորման, աշխատանքների թույլատրման ժամանակ,
գ) անընդմեջ հսկել աշխատանքային գործընթացը (եթե դա նախատեսված է կարգագրով),
ե) կատարել կարգագիր-թույլտվությամբ (կարգադրությամբ) նախատեսված այլ գործողություններ,
զ) աշխատանքների թույլատրման և (կամ) աշխատանքային գործընթացների ժամանակ անթույլատրելի ռիսկերի հայտնաբերման դեպքում իրականացնել անվտանգությունն ապահովող լրացուցիչ միջոցառումներ (դրա մասին հայտնելով կարգագիր տվողին) կամ դադարեցնել աշխատանքները՝ դրա մասին տեղյակ պահելով կարգագիր տվող անձին:
Աշխատանքների ղեկավարն իրավունք չունի ինքնակամ փոփոխելու կամ չկատարելու կարգագրով նախատեսված աշխատանքի անվտանգության միջոցառումները, մասնակցելու աշխատանքային բուն գործընթացներին (եթե դա չի նախատեսված կարգագրով):
Նույն որոշման 11-րդ գլխի 7-րդ կետի ա, բ, դ, զ կետերի համաձայն.
7) Աշխատանքները թույլատրողը պարտավոր է՝
ա) գնահատել կարգագրով (կարգադրությամբ) նախատեսված անվտանգության միջոցառումների համապատասխանությունը կազմակերպության անվտանգության ստանդարտներին, դրանց բավարար լինելը՝ աշխատանքային ամբողջ գործընթացի անվտանգության ապահովման առումով, և անհրաժեշտության դեպքում համապատասխան առաջարկություններով դիմել աշխատանքի ղեկավարին, իսկ վերջինիս չնշանակման դեպքում՝ կարգագիր (կարգադրություն) տվող անձին,
բ) կատարել կարգագրով (կարգադրությամբ) նախատեսված բոլոր անջատումները, հողանցումները (եթե դրանք կարգագրի համաձայն չեն տեղադրվում աշխատանքների ղեկավարի կամ իրագործողի կողմից), ինչպես նաև անվտանգության այլ տեխնիկական միջոցառումներ,
դ) հսկել աշխատանքային գործընթացը, եթե դա նախատեսված է կարգագրով (կարգադրությամբ),
զ) իրականացնել անվտանգությունն ապահովող լրացուցիչ միջոցառումներ (դրա մասին հայտնելով կարգագիր տվողին), իսկ դրանց անհնարինության դեպքում բրիգադին չտալ աշխատանքներին անցնելու թույլտվություն, եթե աշխատանքների թույլատրման ժամանակ հայտնաբերում է անթույլատրելի ռիսկեր, որոնք հաշվի չեն առնվել կարգագիր (կարգադրություն) կազմելիս:
Աշխատանքները թույլատրողն իրավունք չունի ինքնակամ չկատարելու կարգագրով նախատեսված աշխատանքի անվտանգության միջոցառումները, մասնակցելու աշխատանքային բուն գործընթացներին:
Գլուխ 17. Աշխատատեղի ցանկապատումը և պլակատների կախումը.
1) Էլեկտրակայանքներում պետք է կախվեն «Հողանցված է» պլակատներ՝ բեռնվածքի անջատիչների, զատիչների (խզիչների), ընդհատիչների (բաժանիչների) շարժաբերների վրա, որոնց սխալմամբ միացնելու դեպքում կարող է լարում տրվել էլեկտրակայանքի հողանցված տեղամասին, և փոխարկման ապարատների հեռակառավարման բանալիների ու կոճակների վրա:
2) Լարման տակ մնացած հոսանքատար մասերի ժամանակավոր ցանկապատման համար կարող են օգտագործվել փայտից կամ այլ մեկուսիչ նյութերից պատրաստված վահաններ, պահպանակներ, էկրաններ և այլն:
Առանց լարումը հանելու ժամանակավոր ցանկապատում տեղադրելիս դրանց հեռավորությունը հոսանքատար մասերից պետք է լինի N 1 աղյուսակում նշվածից ոչ պակաս: 6-10 ԿՎ լարման էլեկտրակայանքներում անհրաժեշտության դեպքում այդ հեռավորությունը կարող է փոքրացվել մինչև 0.35 մ:
Ժամանակավոր ցանկապատերի վրա պետք է գրված լինի. «Կանգնի՛ր, լարում կա», կամ ամրացված լինեն համապատասխան պլակատներ:
3) Մինչև 20 ԿՎ լարման էլեկտրակայանքներում այն դեպքերում, երբ չի կարելի հոսանքատար մասերը ցանկապատել վահաններով, թույլատրվում է մեկուսիչ մակադրակների կիրառում՝ դրանք տեղադրելով անջատված և լարման տակ գտնվող հոսանքատար մասերի միջև (օրինակ, անջատված ընդհատիչի (բաժանիչի) հպակների արանքում): Այդ մեկուսիչ մակադրակները կարող են հպվել լարման տակ գտնվող հոսանքատար մասերին: Մակադրակները հանել և տեղադրել կարող են IV և III խումբ ունեցող երկու աշխատող (նրանցից ավագը՝ հերթապահ օպերատիվ անձնակազմից)՝ օգտվելով դիէլեկտրիկ ձեռնոցներից, մեկուսիչ ձողից (աքցանից):
4) Աշխատատեղին սահմանակից պահարանների, պանելների և խցերի ցանկապատերի վրա պետք է կախված լինեն պլակատներ՝ «Կանգնի՛ր, լարում կա»: (…)»
Այսպիսով դատարանը, պատշաճ իրավական ընթացակարգում հետազոտված ապացույցները վերլուծելով և գնահատելով վերը հիշատակված իրավակարգավորումների լույսի ներքո, փաստում է, որ ամբաստանյալ Վարդան Սարգսյանը, հանդիսանալով «ՀԷՑ» ՓԲԸ-ի աշխատակից և թիվ 1609 կարգագիր-թույլտվության համապատասխան իրականացնելով աշխատանքներ թույլատրողի պարտականություններ, Սերգեյ Հարությունյանի ղեկավարությամբ 2016թ. նոյեմբերի 17-ին Երևան քաղաքի Օրբելի փողոցի 65/Ա հասցեում գտնվող շենքին հարակից՝ «ՀԷՑ» ՓԲԸ-ի Արաբկիր մասնաճյուղին պատկանող «ԲԵ-19» ենթակայանում աշխատանքներն իրականացնելուց առաջ և հետո չի ապահովել ՀՀ կառավարության թիվ 1933-Ն որոշմամբ հաստատված տեխնիկական կանոնակարգի 11-րդ գլխի 7-րդ կետի ա/, բ/, դ/, զ/ ենթակետերով և 17-րդ գլխի 2-րդ և 4-րդ կետերով սահմանված, իսկ Սերգեյ Հարությունյանը, հանդիսանալով «Էլեկտրասերվիս» ՍՊԸ-ի աշխատակից և թիվ 1609 կարգագիր-թույլտվության համապատասխան իրականացնելով աշխատանքի պատասխանատու ղեկավարի պարտականություններ, նույն ՍՊԸ-ի աշխատակիցներ Վոլոդյա Գապոյանի, Էդգար Թագվորյանի, Վովիկ Դալլաքյանի և Զավեն Ֆարսակյանի հետ 2016թ. նոյեմբերի 17-ին՝ ժամը 13:00-ից 13:30-ն ընկած ժամանակահատվածում, մասնակցելով Երևան քաղաքի Օրբելի փողոցի 65/Ա հասցեում գտնվող շենքին հարակից՝ «ՀԷՑ» ՓԲԸ-ի Արաբկիր մասնաճյուղին պատկանող «ԲԵ-19» ենթակայանում իրականացվող էլեկտրամոնտաժման աշխատանքներին խախտել է նույն որոշմամբ հաստատված տեխնիկական կանոնակարգի 11-րդ գլխի 6-րդ կետի ա/, բ/, գ/ ե/ և զ/ ենթակետերով սահմանված տեխնիկայի անվտանգության և աշխատանքի պաշտպանության կանոնները, որպիսի գործողություններն անզգուշությամբ բերել են աշխատանք իրագործող՝ «Էլեկտրասերվիս» ՍՊԸ-ի «Արաբկիր» մ/ճ-ի 0,4-6-10 ԿՎ «ՄԳՎԾ»-ի էլեկտրամոնտյոր՝ տուժող Վոլոդյա Գապոյանի մահվան։
Այսպիսով ստուգելով ամբաստանյալ Վարդան Գերասիմի Սարգսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործություն կատարելու վերաբերյալ գործով ձեռք բերված վերոնշյալ ապացույցները, դրանց վերլուծության, այլ ապացույցների հետ համադրելու միջոցով, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ՝ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ՝ դատարանը հաստատված է համարում, որ Վարդան Գերասիմի Սարգսյանը, հանդիսանալով աշխատանքի պաշտպանության կանոնների պահպանման համար պատասխանատու անձ, խախտել է ՀՀ կառավարության թիվ 1933-Ն որոշմամբ հաստատված տեխնիկական կանոնակարգի 11-րդ գլխի 7-րդ կետի ա/, բ/, դ/, զ/ ենթակետերով և 17-րդ գլխի 2-րդ և 4-րդ կետերով սահմանված տեխնիկայի անվտանգության և աշխատանքի պաշտպանության կանոնները, որն անզգուշությամբ առաջացել է տուժող Վոլոդյա Գապոյանի մահը:
Այսպես.
Վարդան Սարգսյանը հանդիսանալով, «ՀԷՑ» ՓԲԸ-ի աշխատակից և թիվ 1609 կարգագիր-թույլտվության համապատասխան իրականացնելով աշխատանքներ թույլատրողի պարտականություններ, Սերգեյ Հարությունյանի ղեկավարությամբ 2016թ. նոյեմբերի 17-ին Երևան քաղաքի Օրբելի փողոցի 65/Ա հասցեում գտնվող շենքին հարակից՝ «ՀԷՑ» ՓԲԸ-ի Արաբկիր մասնաճյուղին պատկանող «ԲԵ-19» ենթակայանում աշխատանքներն իրականացնելուց առաջ խախտելով ՀՀ Կառավարության թիվ 1933-Ն որոշմամբ հաստատված տեխնիկական կանոնակարգի 11-րդ գլխի 7-րդ կետի ա/, բ/, դ/, զ/ ենթակետերի և 17-րդ գլխի 2-րդ և 4-րդ կետերի պահանջները, պատշաճ կարգով չի նախապատրաստել աշխատանքի տեղը, չի նկատել «HTMN 1 СЕКЦИЯ» բջջում ապամոնտաժված լարման տրանսֆորմատորի եռաբևեռ էլեկտրական զատիչի անշարժ շուրթերի «Ֆազ»-ային՝ 3468Վ լարման տակ գտնվելու հանգամանքը, մեխանիկական կողպեքով չի փակել թիվ 13 բջջի դռները, չի ցանկապատել, նախազգուշացնող վահաններ չի տեղադրել և անվտանգության այլ տեխնիկական միջոցառումներ չի իրականացրել աշխատատեղին սահմանակից հոսանքատար հատվածում, իսկ բուն աշխատանքներն իրականացնելիս չի հսկել աշխատանքային գործընթացը, որի հետևանքով աշխատանք իրագործող՝ «Էլեկտրասերվիս» ՍՊԸ-ի «Արաբկիր» մ/ճ-ի 0,4-6-10ԿՎ «ՄԳՎԾ»-ի էլեկտրամոնտյոր Վոլոդյա Գապոյանը, 2016թ. նոյեմբերի 17-ին՝ ժամը 13:00-ից 13:30-ն ընկած ժամանակահատվածում, ինքնակամ մուտք է գործել ենթակայանի թիվ 13 բջիջի մեջ, 0.6 մետրից պակաս հեռավորության վրա մոտեցել է ապամոնտաժված լարման տրանսֆորմատորի եռաբևեռ էլեկտրական զատիչի 3.468Վ «Ֆազ»-ային լարման տակ գտնվող հոսանքատար մասին, ինչը հանգեցրել է դժբախտ պատահարի՝ Վոլոդյա Գապոյանի էլեկտրահարությանն ու մահվանը:
Այսինքն՝ վերոնշյալ հետազոտված ապացույցներով Դատարանը հաստատված է համարում, որ ամբաստանյալ Վարդան Գերասիմի Սարգսյանը խախտել է տեխնիկայի անվտանգության և աշխատանքի պաշտպանության կանոնները, որն անզգուշությամբ առաջացրել է Վոլոդյա Գապոյանի մահը:
Այսպիսով ստուգելով ամբաստանյալ Սերգեյ Հարությունի Հարությունյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործություն կատարելու վերաբերյալ գործով ձեռք բերված վերոնշյալ ապացույցները, դրանց վերլուծության, այլ ապացույցների հետ համադրելու միջոցով, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ՝ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ՝ դատարանը հաստատված է համարում, որ Սերգեյ Հարությունի Հարությունյանը, հանդիսանալով աշխատանքի պաշտպանության կանոնների պահպանման համար պատասխանատու անձ, խախտել է ՀՀ կառավարության թիվ 1933-Ն որոշմամբ հաստատված տեխնիկական կանոնակարգի 11-րդ գլխի 6-րդ կետի ա/, բ/, գ/ ե/ և զ/ ենթակետերով սահմանված տեխնիկայի անվտանգության և աշխատանքի պաշտպանության կանոնները, որն անզգուշությամբ առաջացրել է տուժող Վոլոդյա Գապոյանի մահը:
Այսպես.
Սերգեյ Հարությունյանը, հանդիսանալով «Էլեկտրասերվիս» ՍՊԸ-ի աշխատակից և թիվ 1609 կարգագիր-թույլտվության համապատասխան իրականացնելով աշխատանքի պատասխանատու ղեկավարի պարտականություններ, նույն ՍՊԸ-ի աշխատակիցներ Վոլոդյա Գապոյանի, Էդգար Թագվորյանի, Վովիկ Դալլաքյանի և Զավեն Ֆարսակյանի հետ 2016թ. նոյեմբերի 17-ին՝ ժամը 13:00-ից 13:30-ն ընկած ժամանակահատվածում, մասնակցելով Երևան քաղաքի Օրբելի փողոցի 65/Ա հասցեում գտնվող շենքին հարակից, «ՀԷՑ» ՓԲԸ-ի Արաբկիր մասնաճյուղին պատկանող «ԲԵ-19» ենթակայանում իրականացվող էլեկտրամոնտաժման աշխատանքներին, խախտել է ՀՀ կառավարության թիվ 1933-Ն որոշմամբ հաստատված տեխնիկական կանոնակարգի 11-րդ գլխի 6-րդ կետի ա/, բ/, գ/, ե/, զ/ ենթակետերի պահանջները, մասնավորապես՝ չի գնահատել կարգագրով նախատեսված անվտանգության միջոցառումների համապատասխանությունը կազմակերպության անվտանգության ստանդարտներին, դրանց բավարար լինելը՝ աշխատանքային ամբողջ գործընթացի անվտանգության ապահովման առումով, չի մասնակցել թույլատրողի՝ «ՀԷՑ» ՓԲԸ-ի աշխատակից Վարդան Սարգսյանի, գործողություններին, և աշխատատեղի ճիշտ նախապատարաստմանը, այլ իրավունք չունենալով ինքնակամ փոփոխելու կամ չկատարելու կարգագրով նախատեսված աշխատանքի անվտանգության միջոցառումները՝ ինքնակամ մասնակցել է բուն աշխատանքային գործընթացին, որի հետևանքով զրկվել է աշխատանքային գործընթացն անընդմեջ վերահսկելու, այդ ընթացքում անթույլատրելի ռիսկերը հայտնաբերելու դեպքում անվտանգությունն ապահովող լրացուցիչ միջոցառումներ իրականացնելու կամ աշխատանքները դադարեցնելու հնարավորությունից, որի արդյունքում «Էլեկտրասերվիս» ՍՊԸ-ի «Արաբկիր» մ/ճ-ի 0,4-6-10ԿՎ «ՄԳՎԾ»-ի էլեկտրամոնտյոր Վոլոդյա Գապոյանն ինքնակամ մուտք է գործել ենթակայանի թիվ 13 բջիջի մեջ, 0.6 մետրից պակաս հեռավորության վրա մոտեցել է ապամոնտաժված լարման տրանսֆորմատորի եռաբևեռ էլեկտրական զատիչի 3.468Վ «Ֆազ»-ային լարման տակ գտնվող հոսանքատար մասին, ինչը հանգեցրել է դժբախտ պատահարի՝ Վոլոդյա Գապոյանի էլեկտրահարությանն ու մահվանը:
Այսինքն, վերոնշյալ հետազոտված ապացույցներով Դատարանը հաստատված է համարում, որ ամբաստանյալ Սերգեյ Հարությունի Հարությունյանը խախտել է տեխնիկայի անվտանգության և աշխատանքի պաշտպանության կանոնները, որն անզգուշությամբ առաջացրել է Վոլոդյա Գապոյանի մահը:
Անդրադառնալով և քննարկելով պաշտպանական ճառի ընթացքում ամբաստանյալ Վ.Սարգսյանի պաշտպան Զ.Հարությունյանի միջնորդությունը՝ փորձագետ Գ.Հարությունյանին փորձաքննության կատարման համար ներկայացված նյութերը դատաքննության ընթացքում չհետազոտելու հիմքով դատաէլեկտրատեխնիկական թիվ 52921604 եզրակացությունն որպես ապացույց անթույլատրելի ճանաչելու վերաբերյալ, Դատարանը գտնում է, որ այն անհիմն է և ենթակա է մերժման, քանի որ հիշյալ եզրակացությունը հետազոտվել է պատշաճ իրավական ընթացակարգում, այսինքն՝ պաշտպանական կողմի պատճառաբանություններն ինքին չեն կարող ապացույցն անթույլատրելի ճանաչելու հիմք հանդիսանալ, ուստի և դատարանը վերը հիշատակված վիճարկվող ապացույցի հետազոտման ընթացակարգի հետ կապված քրեադատավարական օրենքի էական խախտում չի արձանագրում և գտնում է, որ այն ձեռք է բերվել ամբաստանյալներ Վ.Սարգսյանի և Ս.Հարությունյանի արդար դատաքննության իրավունքի ապահովմամբ և որպես ապացույց կարող է դրվել սույն դատական ակտի հիմքում (...):
Ուսումնասիրելով ամբաստանյալ Վարդան Գերասիմի Սարգսյանի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները՝ ամբաստանյալ Վարդան Գերասիմի Սարգսյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, մասնավորապես այն՝ որ Վարդան Գերասիմի Սարգսյանը կատարել է միջին ծանրության հանցանք, որի համար նախատեսված ազատազրկման ձևով պատժի առավելագույն ժամկետը հինգ տարի է, նախկինում դատված չէ, բնութագրվում է դրական. աշխատանքային գործունեության ընթացքում Վ.Սարգսյանը ցուցաբերել է աշխատանքային կարգապահություն, մասնագիտության իմացություն, արժանացել է կոլեկտիվի հարգանքին:
Ամբաստանյալ Վարդան Գերասիմի Սարգսյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ՝ նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մասով, չկան:
Ամբաստանյալ Վարդան Գերասիմի Սարգսյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ՝ նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 63-րդ հոդվածի 1-ին մասով, չկան:
Ամբաստանյալ Վարդան Գերասիմի Սարգսյանի պատժաչափը որոշելիս դատարանը հաշվի է առնում վերջինիս կողմից կատարած հանցանքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, օրենքով պաշտպանվող շահը, սակայն միևնույն ժամանակ հաշվի է առնում նաև Վարդան Գերասիմի Սարգսյանի տարիքը, դրական բնութագիրը, նախկինում դատված չլինելը և գտնում է, որ պատժի նպատակները կիրականանան ամբաստանյալ Վարդան Գերասիմի Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիայով նախատեսված 2 (երկու) տարի ժամկետով ազատազրկման ձևով պատիժը՝ առանց որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելու նշանակելու պայմաններում (…):
Նկատի ունենալով, որ «Էրեբունի-Երևանի հիմնադրման 2800-ամյակի և Հայաստանի առաջին հանրապետության անկախության հռչակման 100-ամյակի կապակցությամբ քրեական գործերով համաներում հայտարարելու մասին» 01.11.2018թ. ՀՀ օրենքն ամբաստանյալ Վարդան Գերասիմի Սարգսյանի նկատմամբ կիրառելու սահմանափակումներ չկան, այն կիրառվում է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործություն կատարած անձանց վրա, հաշվի առնելով պատժատեսակը և ակնկալվող պատժաչափը՝ դատարանը գտնում է, որ Վարդան Գերասիմի Սարգսյանի նկատմամբ պետք է կիրառել «Էրեբունի-Երևանի հիմնադրման 2800-ամյակի և Հայաստանի առաջին հանրապետության անկախության հռչակման 100-ամյակի կապակցությամբ քրեական գործերով համաներում հայտարարելու մասին» 01.11.2018թ. ՀՀ օրենքի 2-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետը և նրան ազատել 2 (երկու) տարի ժամկետով ազատազրկման ձևով նշանակվող պատժից (…):
Ուսումնասիրելով ամբաստանյալ Սերգեյ Հարությունի Հարությունյանի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները՝ ամբաստանյալ Սերգեյ Հարությունի Հարությունյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, մասնավորապես այն՝ որ Սերգեյ Հարությունի Հարությունյանը կատարել է միջին ծանրության հանցանք, որի համար նախատեսված ազատազրկման ձևով պատժի առավելագույն ժամկետը հինգ տարի է, նախկինում դատված չէ:
Ամբաստանյալ Սերգեյ Հարությունի Հարությունյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ՝ նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մասով, չկան:
Ամբաստանյալ Սերգեյ Հարությունի Հարությունյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ՝ նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 63-րդ հոդվածի 1-ին մասով, չկան:
Ամբաստանյալ Սերգեյ Հարությունի Հարությունյանի պատժաչափը որոշելիս, դատարանը հաշվի է առնում վերջինիս կողմից կատարած հանցանքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, օրենքով պաշտպանվող շահը, սակայն միևնույն ժամանակ հաշվի է առնում նաև Սերգեյ Հարությունի Հարությունյանի տարիքը, դրական բնութագիրը և գտնում է, որ պատժի նպատակները կիրականանան ամբաստանյալ Սերգեյ Հարությունի Հարությունյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիայով նախատեսված 2 (երկու) տարի ժամկետով ազատազրկման ձևով պատիժը՝ առանց որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելու նշանակելու պայմաններում (…):
Նկատի ունենալով, որ «Էրեբունի-Երևանի հիմնադրման 2800-ամյակի և Հայաստանի առաջին հանրապետության անկախության հռչակման 100-ամյակի կապակցությամբ քրեական գործերով համաներում հայտարարելու մասին» 01.11.2018թ. ՀՀ օրենքն ամբաստանյալ Սերգեյ Հարությունի Հարությունյանի նկատմամբ կիրառելու սահմանափակումներ չկան, այն կիրառվում է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործություն կատարած անձանց վրա, հաշվի առնելով պատժատեսակը և ակնկալվող պատժաչափը՝ դատարանը գտնում է, որ Սերգեյ Հարությունի Հարությունյանի նկատմամբ պետք է կիրառել «Էրեբունի-Երևանի հիմնադրման 2800-ամյակի և Հայաստանի առաջին հանրապետության անկախության հռչակման 100-ամյակի կապակցությամբ քրեական գործերով համաներում հայտարարելու մասին» 01.11.2018թ. ՀՀ օրենքի 2-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետը և նրան ազատել 2 (երկու) տարի ժամկետով ազատազրկման ձևով նշանակվող պատժից (...)»:

Վերաքննիչ բողոքների հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջները.
8. Ամբաստանյալ Սերգեյ Հարությունի Հարությունյանի պաշտպան Լուսինե Ասլանյանն իր վերաքննիչ բողոքում մասնավորապես նշել է, որ դատական ակտով թույլ է տրվել դատավարական իրավունքի խախտում, ինչը հանգեցրել է դատական սխալի: Այդ խախտումներն իր պաշտպանյալի համար կարող են առաջացնել ծանր հետևանքներ:
Առաջին ատյանի դատարանի եզրահանգումը՝ Ս.Հարությունյանին մեղսագրվող արարքում մեղավոր ճանաչելու վերաբերյալ, անհիմն է և չպատճառաբանված: Սույն գործով դատական ակտում պահպանված չեն վերոնշյալ չափանիշները, դրանով խախտվել են իր պաշտպանյալի իրավունքները: Դատական ակտով չեն պատճառաբանվել Ս.Հարությունյանի մեղավոր ճանաչելուն վերաբերող չափորոշիչները, անդրադարձ չի կատարվել պաշտպանության կողմի հնչեցրած առարկություններին:
Փաստորեն Ս.Հարությունյանը մեղավոր է ճանաչվել թե՛ տեխնիկայի անվտանգության և թե՛ աշխատանքի պաշտպանության կանոնները խախտելու համար, ինչը վկայում է, որ նա համարվել է պատասխանատու անձ և նա է կրել աշխատանքի անվտանգ կազմակերպման և ապահովման պարտականությունը:
Սույն հանցակազմի սուբյեկտը հատուկ է և անձին քրեական պատասխանատվության ենթարկելու համար անհրաժեշտ է հիմնավորել իրավաբանորեն ձևակերպված նրա պարտականությունը, որ վերջինս պատասխանատու է եղել այդ կանոնների պահպանման համար:
Տվյալ պարագայում առկա չէ հանցակազմի տարրերից մեկը՝ սուբյեկտը:
Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից պարզ է դառնում, որ 2016թ. նոյեմբերի 22-ին քննիչը որոշել է «Էլեկտրասերվիս» ՍՊ ընկերությունից առգրավել, ի թիվս այլնի, Ս.Հարությունյանի աշխատանքային պայմանագիրը և 17.11.2016թ. Օրբելի փողոցի 65/Ա հասցեում գտնվող շենքի հարակից՝ «ՀԷՑ» ՓԲԸ-ի Արաբկիր մասնաճյուղին պատկանող «ԲԵ-19» ենթակայանում իրականացված աշխատանքների վերարերյալ «Էլեկտրասերվիս» ՍՊԸ-ում առկա փաստաթղթերը, որի արձանագրության համաձայն՝ «Էլեկտրասերվիս» ՍՊ ընկերության մալուխների ծառայության պետ Ա.Արամայիսյանին առաջարկվել է կամովին հանձնել փաստաթղթերը, ինչից հետո առգրավվել է Գիտելիքների ստուգման թվով 1 հաշվառման մատյանը՝ բաղկացած 152 էջից, հրահանգավորման մատյանը՝ 194 թերթից, և ԲԵ-19-ում աշխատած մալուխագործների՝ Ս.Հարությունյանի, Է.Թագվորյանի և Վ.Գապոյանի անձնական գործերը:
Քրեական գործում առկա չէ որևէ ապացույց, պայմանագիր կամ հրաման առ այն, որ Ս.Հարությունյանը հանդիսանում է վարպետ (բրիգադիր) և օժտված է համապատասխան իրավունքներով և պարտականություններով: Դատաքննության փուլում հետազոտվել են գործում առկա բոլոր փաստաթղթերը, որտեղ առկա է Ս.Հարությունյանի և «Էլեկտրասերվիս» ՍՊԸ տնօրեն Գ.Բադալյանի միջև 30.06.2006թ. կնքված աշխատանքային պայմանագիրը, որում հստակ նշված է. որ Ս.Հարությունյանը նշանակվում է ՄԳՎՏ/մ 4-րդ կետի էլմոնտյոր և ենթարկվում է տեխնիկական մասի պետին: Պայմանագրում հստակ նկարագրված է Ս.Հարությանյանին հանձնարարվող աշխատանքը, այն է՝ մալուխային գծերի վերանորոգում և վերականգնում, միացման կցորդիչների տեղադրում: Աշխատանքային պայմանագրում նշված են նաև Ս.Հարությունյանի իրավունքները և պարտականությունները, համաձայն որոնց՝ աշխատողը պարտավոր է պահպանել գործատուի ներքին կարգապահական կանոնները, աշխատանքային կարգապահությունը, պարտավոր է կատարել պաշտոնական հրահանգներով կամ տնօրենի հրամաններով և կարգադրություններով իր վրա դրված պարտականությունները, ենթարկվել իր անմիջական ղեկավարի օրինաչափ պահանջներին:
Ինչ վերաբերում է Ս.Հարությունյանի վարպետի պաշտոնում նշանակվելու փաստին, ապա քրեական գործի նյութերում առկա չէ որևէ փաստաթուղթ, այն է՝ աշխատանքային պայմանագիր, հրաման, կանոնադրություն և այլն, որը կվկայի այդ մասին, մինչդեռ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշման համաձայն անձի՝ տվյալ պարտականությունը պետք է իրավաբանորեն ձևակերպված լինի աշխատանքային պայմանագրով, հրամանով, կանոնադրությամբ և այլն, որը (կամ որոնք) չպետք է հակասի կամ հակասեն տվյալ ոլորտը կարգավորող գործող օրենքներին:
Այսպես քրեական գործում առկա է 01.01.2016թ. նախատեսված «Էլեկտրասերվիս» ՍՊԸ ցուցակը, որում Ս.Հարությունյանի պաշտոնը նշված է վարպետ, իսկ հաջորդ սյունակում նշված է, որ իրավունք ունի լինել աշխատանքի ղեկավար և աշխատանք կատարող:
Քրեական գործում առկա է «Զննության կատարելու մասին» արձանագրությունը, համաձայն որի՝ քննիչը զննության է ենթարկել «ՀԷՑ» ՓԲԸ-ի «Կարգագրերով աշխատելիս առաջնային թույլտվության նպատակային հրահանգավորման» մատյանը: Ըստ քննիչի զննության՝ այն ձև 4 մատյան է վարվել է 01.11.2016 թվականից, ունի 91 էջ, վերջում կնքված է «ՀԷՑ» ՓԲԸ-ի կնիքով: Թերթ 61-ում առկա է սյունյակ, որտեղ նշված է, որ կարգագրի համարը և օրը՝ 1609, 17.11.2016թ., Նպատակային հրահանգավորումը ստացել է աշխատանքի պատասխանատու ղեկավար, աշխատանք իրագործող, հսկող ՍՊԸ ցուցակը, որում Ս.Հարությունյանի պաշտոնը նշված է վարպետ, իսկ հաջորդ սյունակում նշված է, որ իրավունք ունի լինել աշխատանքի ղեկավար և աշխատանք կատարող:
Քրեական գործում առկա են 2016թ. հրահանգավորման մատյանի որոշ էջեր, որոնցում առանձին սյունակներում նշված են հրահանգավորվողի անուն, ազգանուն, հայրանունը, պաշտոնը, հրահանգավորման հարցերը: Ս.Հարությունյանի պաշտոնը նշված է վարպետ:
Այսպես վարպետին և էլմոնտյորին, վարպետին և բանվորին ուղղված են նույն հրահանգավորման հարցերը: Վարպետ Ս.Հարությունյանին ուղղված է «Ինչպես են ստուգում լարման բացակայությունը» հարցը, նույն հարցն ուղղված է էլմոնտյոր Ղազարյան Արմենին, կամ վարպետ Ս.Հարությունյանին ուղղված է «Առաջին օգնությունը» հարցը, նույն հարցն ուղղված է բանվոր Այանյան Միսակին կամ վարպետ Սե.Հարությունյանին ուղղված է «Ինչ բան է հոսանքը» հարցը, նույն հարցն ուղղված է էլմոնտյոր Է.Թագվորյանին:
Քրեական գործում առկա է «Մալուխային գծերի վերանորոգման ծառայության վարպետի» պաշտոնական հրահանգ՝ հաստատված «Էլեկտրասերվիս» ՍՊԸ տեխնիկական տնօրեն Հ.Աղաբեկյանի կողմից 2016 թվականի հունվարի 10-ին, և ստորագրված է ծառայության պետ Ա.Արամայիսյանի կողմից, որի ընդհանուր մասի 1.5 կետում հստակ նշկած է. «Վարպետը նշանակվում և ազատվում է աշխատանքից ձեռնարկության տնօրենի հրամանով՝ գլխավոր ճարտարագետի ննրկայացմամբ»:
Քրեական գործում առկա է Ս.Հարությունյանի հետ 30.06.2006թ. կնքված աշխատանքային պայմանագիրը, որտեղ Ս.Հարությունյանը նշանակվում է ՄԳՎտ/մ 4-րդ կ. էլմոնտյոր: Վերջինիս հանձնարարվող աշխատանքը ներառում է մալուխային գծերի վերանորոգումը և վերականգնումը, միացման կցորդիչների տեղադրումը:
Դատավճռում որպես ապացույց նշված չէ որևէ փաստաթուղթ, այն է՝ պայմանագիր կամ հրաման, կամ անձի կողմից արված համաձայնություն, համաձայն որի՝ Ս.Հարությունյանը նշանակվել է վարպետի պաշտոնում, և նրան ծանուցվել են աշխատանքային էական պայմանների մասին փոփոխությունները, դրանից բխող իրավունքներն ու պարտականությունները:
Առկա չէ ՍՀարությունյանի աշխատանքային պայմանագիրը, կամ հրամանը, ինչպես նաև Ս.Հարությունյանին ընկերության աշխատակիցների աշխատանքի անվտանգության և առողջության հարցերով պատասխանատուի պարտականություններ վերագրված լինելու վերաբերյալ որևէ փաստաթուղթ:
Առաջին ատյանի դատարանը որպես ապացույց նշել է «ՀԷՑ» ՓԲԸ-ի «Կարգագրերով աշխատելիս առաջնային թույլտվության նպատակային հրահանգավորման» գրանցման մատյանի որոշ էջեր, որոնցում առկա է ցուցակ՝ 2016թ. «Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր» ՓԲԸ բոլոր օբյեկտներում, և 0,4-6-10-35 110-220 ԿՎ ենթակայաններում աշխատելու իրավունք ունեցող անձանց անունները, որոնց մեջ նշված է Ս.Հարությունյանի անունը, պաշտոնը՝ վարպետ, իրավունք ունի լինելու աշխատանքի ղեկավար, աշխատանքներ կատարող, սակայն դրանում որևէ նշում չկա, որ Ս. Հարությունյանը, ով դեպքի ժամանակ հանդիսացել է վարպետ, աշխատանքի ղեկավար և աշխատանք կատարող, հանդիսանում է տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության կանոնների համար պատասխանատու անձը և համապատասխանաբար ծանուցվել է իր իրավունքների և պարտականությունների մասին: Քրեական գործի դատական քննության ընթացքում ձեռք բերված ապացույցները վկայում են այն մասին, որ Ս.Հարությունյանը չի հանդիսացել այդ կանոնների համար պատասխանատու անձ, այսինքն՝ միայն այն փաստը, որ թիվ 1609 կարգագիր-թույլտվության մեջ նշված է, որ Ս.Հարությունյանն աշխատանքի պատասխանատու ղեկավար է, ինքնին բավարար չէ վկայելու, որ վերջինս ծանուցվել է այդ պաշտոնից բխող իրավունքների և պարտականությունների մասին և հանդիսանում է տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության կանոնների պահպանման համար պատասխանատու անձ, քանի որ նախ չկա իրավաբանորեն ձևակերպված որևէ փաստաթուղթ Ս.Հարությունյանին վարպետի պաշտոնում նշանակելու վերաբերյալ, բացի այդ, չկա որևէ փաստաթուղթ, որը վկայի Ս.Հարությունյանի կողմից այդ պաշտոնի իրավունքներին և պարտականություններին ծանուցելու մասին: Ինչ վերաբերում է «Կարգագրերով աշխատելիս առաջնային թույլտվության նպատակային հրահանգավորման» գրանցման մատյանին, ապա համապատասխան էջի սյունակում նշված է «Նպատակային հրահանգավորումը ստացել է աշխատանքի պատասխանատու ղեկավար, աշխատանք իրագործող, հսկող», և նշված է Ս.Հարությունյանի ստորագրությունը, իսկ թերթ 63-ում նշված է պաշտոնը վարպետ, որն իրավունք ունի լինելու աշխատանքի ղեկավար, աշխատանք կատարող:
Պաշտպանական կողմի համար, սակայն, հասկանալի չէ, թե ինչ նպատակային հրահանգավորում է ստացել Ս Հարությունյանը, և սա այն դեպքում, երբ սյունյակում հստակ նշված է, որ վերջինս և՛ աշխատանքի ղեկավար է և՛ աշխատանք կատարող: Քրեական գործի նյութերում առկա են «Հրահանգավորման ու գիտելիքների ստուգման մատյանի» որոշ էջեր 63, 65, 67, 69, 71, որոնց ուսումնասիրությունից պարզ է դառնում, որ Ս.Հարությունյանը հրահանգավորվողն է, ընդ որում՝ որպես վարպետ, հրանգավորման հարցերը, հրանգավորողի ու հրահանգավորվողի ստորագրությունները:
Սույն էջերից պարզ է դառնում, որ հարցեր են ուղղվել հրանգավորողին, ընդ որում՝ վարպետներին և էլմոնտյորներիև ու բանվորներին ուղղված հարցերը նույնաբովանդակ են. միանման, ինչից հետևում է, որ վարպետը և էլմոնտյորը միանման հրանգավորումներ են ստացել և գիտելիքներ ունեցել: Այսինքն՝ հստակ չէ այն փաստը, թե կոնկրետ ինչի վերաբերյալ է հրահանգավորվել Ս.Հարությունյանը, ինչ իրավունքներ և պարտականություններ են բացատրվել նրան:
Քրեական գործում առկա չէ որևէ ապացույց, որ Ս.Հարությունյանը, թեկուզև որպես վարպետ, ծանուցվել է իր պաշտոնից բխող պարտականություններին: Ինչ վերաբերում է վկաների և ամբաստանյալների ցուցմունքներին, վերջիններս իրենց թե՛ նախաքննական և թե՛ դատաքննական ցուցմունքներում հայտնում են այն մասին, որ հրահանգավորում եղել է, բայց թե կոնկրետ ինչի վերաբերյալ, ինչ հարցերի շուրջ, ինչ իրավունքներ և պարտականություններ են բացատրվել, որևէ կերպ հասկանալի և պարզ չէ:
Հետնաբար՝ վերջինս չի հանդիսանում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության սուբյեկտ, քանի որ նրա վրա դրված չի եղել տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության կանոնների պահպանման իրավաբանորեն ձևակերպված հստակ պարտականություն:
Փաստորեն Ս.Հարությունյանին առաջադրված մեղադրանքում բացակայում է հանցակազմի պարտադիր հատկանիշը՝ հատուկ սուբյեկտը, քանի որ քրեական գործում առկա չեն անհրաժեշտ ապացույցներ, որոնք կհիմնավորեին Ս.Հարությունյանի կողմից «Էլեկտրասերվիս» ՍՊ ընկերությունում տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության կանոնների պահպանման համար պատասխանատու անձ լինելու հանգամանքը:
Ս.Հարությունյանին վերագրվել են աշխատանքի կանոնների պահպանման համար պատասխանատու անձի պարտականություններ, որոնք, սակայն, իրավաբանական ուժ ունենալ չեն կարող:
Առաջին ատյանի դատարանը չի նշել որևէ փաստաթուղթ կամ հիշատակում առ այն, որ իր պաշտպանյալը պատշաճ կարգով ծանուցվել և իրազեկվել է տեխնիկական կանոնագրքին: Իր պաշտպանյալի՝ վարպետի պաշտոն չզբաղեցնելը և առաջադրված մեղադրանքում տեխնիկական կանոնագրքին ծանուցված չլինելն ինքնին բավարար հիմք է առաջադրված մեղադրանքում Ս.Հարությունյանին արդարացնելու համար, քանի որ նախ նա չի հանդիսացել սուբյեկտ, այն է՝ Առաջին ատյանի դատարանը չի մատնանշել որևէ պայմանագիր կամ հրաման, որով իր պաշտպանյալը նշանակվում է վարպետի պաշտոնում, բացի այդ, չկա որևէ փաստաթուղթ, որը կվկայի մեղադրանքում հստակ մատնանշված Տ/կ-ին ծանոթանալու մասին, իսկ այս ամենի արդյունքում սաաջադրված մեղադրանքում անձի մեղավորությունը դառնում է չպատճառաբանված ու չհիմնավորված:
Ա.Արամայիսյանն իր նախաքննական ցուցմունքում նշում է. «Կոնկրետ տվյալ դեպքում մինչ աշխատանք կատարելը, ես բանավոր հրահանգավորել եմ, ըստ կանոնագրքի, իսկ առհասարակ աշխատակիցները եռամսյակը մեկ ստանում են գրավոր հրահանգավորում, իսկ տարին մեկ՝ հանձնում են գիտելիքների ստուգման քննություն, որոնց վերաբերյալ համապատասխան գրառումներ են կատարվում մեր մատյաններում, որոնք կարող եմ ներկայացնել: Հրահանգավորումները եղել են, բանավոր հրահանգավորման պարտականությունն իմն է, ինչը ես իրականացրել եմ, իսկ անվտանգության գոտիների վերաբերյալ հրահանգավորումը կատարում է ՀԷՑ-ի ավագ կարգավարը: Անվտանգության գոտիներով լարումով մասերը սահմանում է կարգագրի դիսպետչերը՝ Սարգսյանը, իսկ աշխատանքի ճիշտ կատարումը տեխնիկական անվտանգության առումով կատարում է Ս.Հարությունյանը, նաև սահմանում է, թե որ մասնագետը որտեղ պիտի աշխատի: Պրոցեսի ժամանակ այդ 2 աշխատակիցներն են պատասխանատու»:
Իր դատաքննական ցուցմունքում Ա.Արամայիսյանը նշում է. «Նորմալ է, երբ բրիգադիրը փոխարինում է իր աշխատակցին, և դա պրակտիկայում բավական տարածված է»:
Վկա Զ.Ֆարսակյանն իր նախաքննական ցուցմունքում նշում է. «Իմ աշխատանքի իրականացումը և ապահովումը կատարվում է մեր ղեկավարության Արամայիսյանի և ՀԷՑ ՓԲԸ-ի պաշտոնյաների կողմից, Արամայիսյանը սահմանում է ցուցակ, որի հիման վրա ՀԷՑ ՓԲԸ-ն տրամադրում է կարգագիր-թույլտվության, որտեղ նշված են լինում աշխատանքների իրականացման վայրը, ժամը և բնույթը և կոնկրետ ովքեր կարող են մուտք գործել ենթակայան»:
Վկա Հ.Դալլաքյանն իր նախաքննական ցուցմունքում նշում է. «Իմ աշխատանքի իրականացումը և ապահովումը կատարվում է մեր ղեկավարության Արամայիսյանի և ՀԷՑ ՓԲԸ-ի պաշտոնյաների կողմից: Հրահանգավորում կատարել է մեր անմիջական ղեկավար Սերգեյը, մինչ այդ, Ննրսես Սիմոնյանը և Վարգան Սարգսյանը և մենք համապատասխան ստորագրումներ ենք արել»:
Զ.Ֆարսակյանը և Հ.Դալլաքյանն իրենց դատաքննական ցուցմունքում նշել են, որ մի պահ դռան շեմին տեսել են Վ.Գապոյանին:
Է.Թագվորյանն իր նախաքննական ցուցմունքում նշում է. «Իմ աշխատանքային պարտականությունների մեջ է մտնում խմբի կազմում Ս.Հարությունյանի ղեկավարությամբ մասնագիտական աշխատանքի կատարումը: Աշխատանքների համար բրիգադներ ուղարկելը և այդ աշխատանքներն իրականացնելն ապահովելը կատարվում էր մեր ղեկավարության, մասնավորապես՝ Արամայիսյանի կողմից և ՀԷՑ ՓԲԸ-ի պաշտոնյաների կողմից: Արամայիսյանը սահմանում է ցուցակ, որի հիման վրա ՀԷՑ ՓԲԸ-ն տրամադրում է կարգագիր-թույլտվություն, որտեղ նշված են լինում աշխատանքների իրականացման վայրը, ժամկետը և աշխատանքի բնույթն ու աշխատակիցների կոնկրետ քանակը, ովքեր իրավունք ունեն մուտք գործել նշված ենթակայան: Նշված օրն աշխատանքի բրիգադի կազմը սահմանվել և նշված բրիգադը, որ հաստատվել է ՀԷՑ ՓԲԸ-ի թիվ 1609 կարգագիր-թույլտվությամբ, բանավոր հրահանգավորվել է ՀԷՑ ՓԲԸ-ի աշխատակիցներ Ն.Սիմոնյանի և հերթապահ կարգավար Վ.Սարգսյանի կողմից, որից հետո ստորագրելով հրահանգավորման մատյանում՝ խումբը ժամը 11:00-ի սահմաններում գնաց ԲԵ-19 ենթակայան: Նշված խմբի պատասխանատու ղեկավար է եղել Ս.Հարությունյանը: Նախապես հրահանգավորում ենք ստացել Ն.Սիմոնյանի կողմից, որտեղ ստորագրել ենք հրահանգավորման մատյանները, որից հետո ԲԵ-19-ում հրահանգավորվել ենք նաև հերթապահ դիսպետչեր Սարգսյաևի կողմից, իսկ հետո նաև Հարությունյանը բանավոր հրահանգավորել է բոլոր անդամներին և ասել, որ միայն աշխատելու բջիջն է հոսանքազրկված: Վ.Գապոյանը տեղյակ էր այդ մասին: Անվտանգության գոտիներով լարումով մասերը սահմանում է, ըստ կարգագրի, դիսպետչերը՝ Սարգսյանը, իսկ աշխատանքի ճիշտ կատարումը անվտանգության առումով կատարում է վարպետը: Վարպետ Հարությունյանը ինձ և Գապոյանիև հրահաևգել էր, որ դրսից քաշենք մալուխը, մնար ենթակայանում»:
Էդգար Թագվորյանն իր դատաքննական ցուցմունքում նշում է, որ իրենց ընդհանրապես հրահանգավորում է ծառայության պետ Ա.Արամայիսյահը, սակայն կոնկրետ ինքը որևէ դասընթաց չի անցել:
Ս.Հարությունյանը որպես վկա իր նախաքևևական ցուցմունքում նշում է. «Ես 2002 թվականից աշխատում եմ «Էլեկտրասերվիս» ՍՊԸ-nւմ և այժմ հանդիսանում եմ նշված ՍՊԸ-ի մալուխագործ վարպետը: Իմ աշխատանքային պարտականությունների մեջ է մտնում Երևան քաղաքի բոլոր մասնաճյուղերի, հիմնականում՝ Արաբկիրի տարածքի մալուխային աշխատանքների իրագործման բրիգադի ղեկավարումը: Աշխատանքների համար բրիգադներ ուղարկելը և այդ աշխատանքներն իրականացնելն ապահովելը կատարվում էր մեր ղեկավարության, մասնավորապես՝ Արամայիսյահի կողմից և «ՀԷՑ» ՓԲԸ-ի պաշտոնյաների կողմից: Արամայիսյանը սահմանում է ցուցակ, որի հիման վրա ՀԷՑ ՓԲԸ-ն տրամադրում է կարգագիր-թույլավություն. որտեղ նշված են լինում աշխատանքների իրականացման վայրը, ժամկետը և աշխատանքի բնույթն ու աշխատակիցների կոնկրետ քանակը, ովքեր իրավունք ունեն մուտք գործել նշված ենթակայան: Նշված օրն աշխատանքների կատարման բրիգադի կագմը սահմանվել և նշված բրիգադը, որ հաստատվել է «ՀԷՑ» ՓԲԸ-ի թիվ 1609 կարգագիր-թույլտվությամբ, բանավոր հրահանգավորվել է «ՀԷՑ» ՓԲԸ-ի աշխատակիցներ Ն.Սիմոնյանի և հերթապահ կարգավար Վ.Սարգսյանի կողմից, որից հետո խումբն իմ գլխավորությամբ ժամը 11:00-ի սսւհմաններում գնաց ԲԵ-19 ենթակայան: Նշված խմբի պաաասխանատու ղեկավար եմ եղել ես: Փաստորեն բրիգադից 3 հոգի կարող էին մուտք գործել ներս, իսկ նրանցից միայն ես և Վ.Գապոյանը կարող էինք իևքնուրույն աշխատել, սակայն ամեն դեպքում ես եմ աշխատանքի ղեկավարը և ես պետք է կոնկրետ աշխատանքի ցուցում տայի: Նախապես հրահանգավորում ենք ստացել Ն.Սիմոնյանի մոտ, որտեղ ստորագրել ենք հրահանգավորման մատյանները. որից հետո ԲԵ-19-ում հրահանգավորվել ենք նաև հերթապահ դիսպետչեր Սարգսյանի կողմից, իսկ հետո նաև ես եմ բանավոր հրահանգավորել բոլոր անդամներին և ասել, որ միայն աշխատելու բջիջն է հոսանքազրկված: Վ Գապոյանը տեղյակ էր այդ մասին: Անվտանգության գոտիներով լարումով մասերը սահմանում է ըստ կարգագրի դիսպետչերը՝ Սարգսյանը, իսկ աշխատանքի ճիշտ կատարումը՝ անվտանգության առումով, կատարում եմ ես: Ես իրավունք ունեմ և հրահանգ տալով հսկել և անձամբ կատարել աշխատանքը: Ես Վ.Գապոյանին հրահանգել էի, որ Էդգարի հետ գնա, և դրսից քաշեն մալուխը, իսկ ես անձամբ էի մտել փոսը: Ես Վ.Գապոյանին ոչ ասել եմ, որ մտնիի կողքի բջիջ, ոչ էլ տեղյակ էի, որ նա մտել է այնտեղ»:
Դատաքննական ցուցմունքում Ս.Հարությունյանը նշում է, որ Վ.Սարգսյանը կատարել է համապատասխան գործողությունները. կապել է պարանը, կախել պլակատները՝ աշխատել այստեղ, կանգնիր հոսանք կա, լարում կա, ցույց տվեց, որ Ե-27 երկրորդ այս բջիջը հոսանքազրկված և հողանցված է, երբ Վ.Սարգսյանը գնացել է, Վ.Գապոյանի հորդորով Ս.Հարությանյանը ևս մեկ անգամ ստուգել է լարման ցուցիչով լարման բացակայությունը:
Ն.Սիմոնյանն իր նախաքննական ցուցմունքում նշում է. «Ես 1993 թվականից աշխատում եմ ՀԷՑ-ում և այժմ հանդիսանամ եմ նշված ՀԷՑ ՓԲԸ-ի Կենտրոն ՏՀՏ-ի Հյուսիս մասնաճյուղի շահագործման բաժնի ավագ վարպետը: Իմ աշխատանքային պարտականությունների մեջ է մանում (...) կարգագիր-թույլտվության կազմումը, նշված աշխատանքի բնույթը հաշվի աոնելով, առաջնային հրահանգավորմամբ նրանց աշխատանքի բնույթի վերաբերյալ ծանուցելը և համապատասխան հրահանգավորման մատյանում գրառում կատարելը, որի առաջ ստորագրում է հրահանգավորողը: Նախապես ինձ մոտ հրահանգավորվել է ամբողջ խումբը, և դրա վերաբերյալ անդամները ստորագրում են մատյանում: Անվտանգության գոտիներով լարումով մասերը սահմանում է. ըստ կարգագրի, ղիսպետչերը՝ Սարգսյանը, իսկ աշխատանքի ճիշտ կատարումը՝ անվտանգության առումով, հրահանգավորված վարպետը՝ Հարությունյանը»:
Դատաքննական ցուցմունքում Ներսես Սիմոնյանը նշում է. «Որպես ավագ վարպետ կարգագիր եմ տալիս և հրահանգավորում վարպետին, որ առանց հերթապահ-կարգավարի թույլտվության աշխատանքները չսկսել, քանի որ ենթակայանի մյուս բջիջները հոսանքի լարման տակ են գտնվելու»:
Պաշտպանական կողմից հարցին ի պատասխան՝ Ն.Սիմոնյանր նշում է. «Ս.Հարությունյանը որպես վարպետ, կարող է ինքնուրույն աշխատել, ինչը սահմանված է «Էլեկտրակայանքևերի շահագործման անվտանգության կանոններ» տեխնիկական կանոնագրքով»: Դատարանի հարցին, թե արդյոք իրավունք ունի անձամբ կատարել աշխատանքը, թե պետք է մեկ այլ անձի ներգրավի, Ն.Սիմոնյանը պատասխանել է. «Այո, իրավունք ունի աշխատելու և իրավունք չունի այլ բրիգադից իր բրիգադ ներառելու այլ աշխատակցի»: Դատարանի վերջին նույնաբովանդակ հարցին Ն.Սիմոնյանը նույնպես հաստատական պատասխան է տալիս, այն է՝ բրիգադի աշխատանքներն ավարտելու համար Սերգեյ Հարությունյանն իրավունք անի անձամբ աշխատելու:
Առաջին ատյանի դատարանը որպես Ս.Հարությունյաևի մեղավորությունը հաստատող ապացույց նշել է վկաների ցուցմունքները, մինչդեռ դրանցով ընդամենը հաստատվում է, որ Ս.Հարությունյանը եղել է վարպետ և պատասխանատու անձ, սակայն Առաջին ատյանի դատարանն ուշադրության չի դարձրել այն հանգամանքին, որ վկաներն իրենց ցուցմունքներում նշել են, որ Ս.Հարությունյանը Վ.Գապոյանի հետ մասնակցել է թույլատրողի գործողություններին, գնահատել է կարգագրով նախատեսված անվտանգության միջոցառումների համապատասխանությունը կազմակերպության անվտանգության ստանդարտներին, դրանց բավարար լինելուն: Ինչ վերաբերում է Ս.Հարությունյանի աշխատանքներին ինքնակամ մասնակցելուն, ապա թե՛ «Էլեկտրասերվիս» ՍՊԸ ծառայության պետ Ա.Արամայիսյանը և թե՛ Ն.Սիմոնյանն իրենց ցուցմունքներում նշում են, որ Ս.Հարությունյանը կարող է ինքնուրույն մասնակցել և փոխարինել աշխատակցին: Վերոնշյալ 2 անձինք հանդիսանում են հրահանգավորողները: Պարզ հարց է ծագում. Ս.Հարությունյանը, որպես պատասխանատու անձ ինչպես կարող էր իմանալ ՀՀ կառավարության թիվ 1933-Ն որոշմամբ հաստատված տեխնիկական կանոնակարգի 11-րդ գլխի 6-րդ կետի ա/, բ/, գ/, ե/ և զ/ ենթակետերով սահմանված տեխնիկայի անվտանգության և աշխատանքի պաշտպանության կանոնների խախտման մասին, եթե գրավոր որևէ ձևով ծանուցված չի եղել այդ կանոնագրքին, իսկ բանավոր հրահանգավորողներն են նշում, որ Ս.Հարությունյանը կարող էր փոխարինել աշխատակցին և աշխատանքը ավարտին հասցնելու համար իրավունք ուներ աշխատանքն ավարտին հասցնել:
Դեպքի օրը նպատակային հրահանգավորումը կատարվել է Ն.Սիմոնյանի և ոչ թե Ա.Արամայիսյանի կողմից, ինչի մասին վկայում է նաև թերթ 61-ում գտնվող «Կարգագրերով աշխատելիս առաջնային թույլտվության նպատակային հրահանգավորման» մատյանի համապատասխան էջում նշված գրառումը: Բացի այդ, բոլոր վկաներն իրենց ցուցմունքներում նշում են, որ հրահանգավորումը ստացել են Ն.Սիմոնյանից կամ, եթե բանվորներ են Ս.Հարությունյանի կողմից: Եվ գոնե պաշտպանական կողմի համար անհասկանալի է, թե Ա.Արամայիսյանն ինչպես և երբ է բանավոր հրահանգավորել: Անդրադառնալով Ա.Արամայիսյանի ցուցմունքի այն հատվածին, թե աշխատակիցները եռամսյակը մեկ ստանում են գրավոր հրահանգավորում, իսկ տարին մեկ հանձնում են գիտելիքների ստուգման քննության, որոնց վերաբերյալ համապատասխան գրառումներ են կատարվում մատյաններում, նշել է, որ թե՛ վկաները և թե՛ ամբաստանյալները չեն նշել այդ մասին, ավելին՝ Է.Թագվորյանն իր դատաքննական ցուցմունքում հստակ նշում է, որ ինքը նման դասընթացների չի մասնակցել: Դեպքի օրը «Կարգագրերով աշխատելիս առաջնային թույլտվության նպատակային հրահանգավորման-գրանցման մատյանի համապատասխան էջի «Նպատակային հրահանգավորումը ստացել է, աշխատանքի պատասխանատու ղեկավար, աշխատանք իրագործող, հսկող» սյունյակում նշված է Ս.Հարությունյանի ստորագրությունը, իսկ «Նպատակային հրահանգավորումն անցկացրել է» սյունյակում՝ Ն.Սիմոնյանի ստորագրությունը: Հասկանալի չէ, թե ինչ նպատակային հրահանգավորում է ստացել Ս.Հարությունյանը: Եվ աս այն դեպքում, որ Ն.Սիմոնյանն իր դատաքննական ցուցմունքում մի քանի անգամ նշել է, որ Ս.Հարությունյանը կարող է աշխատել ինքնուրույն և փոխարինել իր աշխատողին, այլ բրիգադից չի կարող որևէ մեկին ներառել իր բրիգադ: Փաստորեն Հարց է ծագում, եթե նպատակային հրահանգավորողն այդպես է հրահանգավորել, ապա հրահանգավորվող Ս.Հարությունյանն ինչ կերպ պետք է վարվեր. փոխարիներ, թե չփոխարիներ իր աշխատակցին, ինքնուրույն աշխատեր, թե ոչ:
Բացի այդ, Ն.Սիմոնյանն իր դատաքննական ցուցմունքում նշում է, որ հրահանգավորել է Ս.Հարությունյանին, որ առանց հերթապահ-կարգավարի թույլտվության աշխատանքները չսկսի: Վկաների և ամբաստանյալների թե՛ դատաքննական և թե՛ նախաքննական ցուցմունքները վկայում են այն մասին, որ Վ.Սարգսյանի թույլտվությունից հետո է միայն Ս.Հարությունյանը սկսել աշխատանքները:
Առաջին ատյանի դատարանը չի մատնանշել որևէ փաստաթուղթ կամ հիշատակում, որը կապացուցեր, որ Ս.Հարությունյանը պատշաճ կերպով ծանուցված է եղել իր իրավունքներին և պարտականություններին, ինչով էլ պայմանավորված նրա գործողությունները կամ անգործությունը հանդիսացել են տուժողի մահվան փաստը կամ պատճառը: Այսինքն՝ քրեական գործի քննությամբ չի ապացուցվել այն փաստը, որ Ս.Հարությունյանը դեպքի օրը հանդիսացել է պատասխանատու անձ և հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացումը եղել է բացառապես Ս.Հարությունյանի՝ որպես պատասխանատու անձի գործողությունների կամ անգործության հետևանքով, նույնիսկ, ավելին՝ ձեռք են բերվել ապացույցներ, մասնավորապես՝ վկաների չհերքված ցուցմունքները, որ հանրորեն վտանգավոր հետևանքի առաջացումը եղել է տուժողի գործողությունների արդյունք: Նման պայմաններում չի կարելի որևէ հետևության գալ, որ Վ.Գապոյանի մահը Ս.Հարությունյանի գործողությունների կամ անգործության անհրաժեշտ հետևանքն է հանդիսացել:
Փորձագետ ճանաչված Գ.Հարությունյանի կողմից տրված եզրակացության հետևություններն այն մասին, որ Ս.Հարաթյունյանը թույլ է տվել «Էլեկտրակայանքների շահագործման անվտանգության կանոններ» տեխնիկական կանոնագրքի 11-րդ գլխի 6-րդ կետի ա/, բ/, գ/ և զ/ կետերի խախտումները, ոչ վերաբերելի են, քանի որ նախ Ս.Հարությունյանն իր պաշտոնով չի հանդիսացել վարպետ, երկրորդ ծանուցված չի եղել «Էլեկտրակայանքների շահագործման անվտանգության կանոններ» տեխնիկական կանոնագրքին, դրանում առկա իր իրավունքների և պարտականությունների մասին, դրանցից բխող քրեական պատասխանատվության մասին, իսկ փորձագիտական եզրակացությունը հիմնված է եղել այդ կանխավարկածի վրա:
Բացի այդ, Առաջին ատյանի դատարանը Ս.Հարությունյանի մեղավորությունը հաստատող ապացույց մատնանշել է փորձագետ Գ.Հարությունյանի կողմից կազմված էլեկտրատեխնիկական փորձաքննության 03.05.2017թ. թիվ Հմ 52921604 եզրակացության շուրջ տրված պարզաբանումը: Այս ապացույցը պետք է ճանաչել անթույլատրելի, քանի որ փորձագետ Գ.Հարությունյանը հարցաքննվել է էլեկտրատեխնիկական փորձաքննության 03.05.2017թ, թիվ Հմ 52921604 եզրակացության շուրջ այն դեպքում, երբ դատաքննության փուլում դեռևս վերոնշյալ փորձաքննությունը չէր հրապարակվել և հետազոտվել:
Հարկ է անդրադառնալ Ս.Հարությունյանին առաջադրված մեղադրանքում սուբյեկտիվ կողմի առկայության հարցին, և քանի որ մեղադրանքում նշված չէ, թե մեղքի որ ձևով է հանցագործությունը կատարվել:
Եթե նույնիսկ ընդունենք, որ Ս.Հարությունյանը հանդիսանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության սուբյեկտ, միևնույն է քրեական գործի նյութերում առկա չէ որևէ ապացույց, որը կվկայեր այն մասին, որ Ս.Հարությունյանը նախատեսել է իր գործողության (անգործության)՝ հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, և առավել ևս՝ առկա չէ որևէ ապացույց, որ Ս.Հարությունյանն առանց բավարար հիմքերի՝ ինքնավստահորեն, հույս է ունեցել, որ դրանք կկանխվեն: Առաջին ատյանի դատարանի այս հետևությունը պայմանավորված է այն հանգամանքներով, որ նախ Ս.Հարությունյանը Վ.Գապոյանին և Է.Թագվորյանիև հանձնարարել է դուրս գալ ենթակայանից և դրսից քաշել մալուխը, ինչը հաստատված է համարվել վկաների թե՛ նախարննական և թե՛ դատաքննական ցուցմունքներով: Բացի այդ, բոլոր վկաներն անխտիր ցուցմունք են տվել առ այն, որ Վ.Գապոյանն իրազեկված է եղել, թե որ բջջում պետք է աշխատի, այսինքն՝ մյուս բջիջները հոսանքազրկված չեն, ինչի մասին զգուշացվել է նաև Վ.Սարգսյանի կողմից, բացի այդ, դրանք ամրացված եև եղել փականներով: Ընդ որում Ս.Հարությունյանը Վ.Գապոյանին փոխարինել է վերջինիս անձնական խնդրանքով, քանի որ վերջինս իրեն վատ էր զգում: Հետևաբար քրեական գործում առկա չէ որևէ ապացույց, որ Վ.Գապոյանը անթույլատրելի բջիջ է մուտք գործել Ս.Հարությունյանի իմացությամբ կամ նրա հանձնարարությամբ և դրանով պայմանավորված՝ չի կարելի պնդել, որ Ս.Հարությունյանը նախատեսել է հանրության համար վտաևդավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, օբյեկտիվորեն որևէ ձևով չի կարող հիմնավորված լինել, քանի որ անձը չի կարող նախատեսել այն վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, որոնք ծագել են իր գիտակցությունից ու կամքից անկախ հանգամանքներում: Բացի դրանից, պետք է հաշվի առնել այն հանգամանքը, որ Վ.Գապոյանը շուրջ 25 տարի աշխատել է «Էլեկտրասերվիս» ՍՊԸ-ում՝ որպես մալուխագործ վարպետ: Այսինքն՝ ամեն դեպքում, անկախ այն հանգամանքից, թե Ս.Հարությունյանը հանդիսանում է հանցագործության սուբյեկտ, թե՝ ոչ, կամ արդյոք նա գիտակցել է հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, թե՝ ոչ, քրեական գործով ձեռք չի բերվել որևէ ապացույց, որը կվկայեր Ս.Հարությունյանի արարքում ինքնավստահության կամային չափանիշի առկայությունը:
Այսինքն՝ եթե ընդունենք, որ մեդադրանքի կողմը հիմնավորված է համարել, որ մեղսագրվող արարքը հանցավոր ինքնավստահության ձևով է կատարվել, ապա քրեական գործով չի ներկայացվել ու դատական քննության ընթացքում էլ ձեռք չի բերվել որևէ ապացույց, որ կվկայեր հանցավոր ինքնավստահության գիտակցական և կամային չափանիշների առկայության մասին, և նույնիսկ գործի քննության արդյունքում հիմնավորվել է դրանց բացակայությունը: Իևչ վերաբերում է Վ.Սարգսյանի կողմից աշխատանքի անվտանգության միջոցառումները ենթադրաբար ոչ պատշաճ ձևով կատարելու պայմաններում իր պաշտպանյալի կողմից հետագա աշխատանքների թույլատրելու հանգամանքին, ապա նշեմ, որ Ս.Հարությունյանը հստակ գնահատել է անվտանգությանը, քանի որ արդեև իսկ կապված են եղել այդ փականները թելերով և դրված են եղել պլակատներ՝ կանգնիր լարում կա, հոսանք կա վերտառությամբ, և նման պայմաններում տեխնիկապես ոչ հագեցվածությունն իր պաշտպանյալի մեղքով չէ, քանի որ վերջինս արել է այն, ինչ այդ պահին հնարավոր է եղել:
Եթե ընդունենք, որ քրեական հետապնդման մարմինը հիմնավորված է համարել անփութության առկայությունը Ս.Հարությունյանի կատարած արարքում, ապա այս դեպքում էլ չի ներկայացվել որևէ ապացույց, որը կհիմնավորեր Ս.Հարությունյանի մեղքում կամային չափանիշի առկայությունը, քանի որ նախ, ինչպես արդեն նշվել է, քրեական գործի քննության ընթացքում չի ներկայացվել որևէ ապացույց, որ Ս.Հարությունյանը հանդիսանում է տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության համար պատասխանատու անձը, հետևաբար՝ տվյալ իրադրությունում նա պարտավոր չի եղել գիտակցելու հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, ապա քրեական գործով չի ներկայացվել ու գործի դատական քննության ընթացքում ձեռք չի բերվել որևէ ապացույց, որ Ս.Հարությունյանը տվյալ իրադրությունում կարող էր նախատեսել հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, քանի որ Վ.Գապոյանը, ամեն ինչին տեղյակ լինելով և ունենալով 28 տարվա մալուխագործ վարպետի փորձ, ինքնուրույն, առանց որևէ մեկի իմացության կամ հանձնարարության, մուտք է գործել անթույլատրելի բջիջ և էլեկտրահարվել: Ավելին՝ չի ենթարկվել Ս.Հարությունյանին և չի կատարել վերջինիս հանձնարարությունը, այն է՝ դուրս գալ ենթակայանից: Քրեական գործում առկա չէ գոնե մեկ ապացույց, որը կվկայեր այն մասին, որ տվյալ իրադրությունում Ս.Հարությունյանը կարող էր նախատեսել հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը: Այսինքն՝ այս դեպքում էլ նորից բացակայում Է կամային չափանիշը:
Ս.Հարությունյանին քրեական հետապնդման մարմնի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասի հիման վրա առաջադրված մեղադրանքում բացակայում են տվյալ հանցակազմով անձին քրեական պատասխանատվության ենթարկելու համար անհրաժեշտ երկու տարրերը սուբյեկտն ու սուբյեկտիվ կողմը, քանի որ քրեական գործի քննության ընթացքում չի ապացուցվել պատճառահետևանքային կապի առկայությունը, Ս.Հարությունյանը հանդիսանում է «Էլեկտրասերվիս» ՍՊԸ-ում տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության կանոնների պահպանման համար պատասխանատու անձը, և պատշաճ կերպով ծանուցված չի եղել իր պաշտոնից բխող պարտականություններին և իրավունքներին:
Հարկ է կրկին մատնանշել, որ քրեական գործում միակ փաստաթուղթը, որը սահմանում է Ս.Հարությունյանի պարտականությունների շրջանակը «Մալուխային գծերի վերանորոգման ծառայության վարպետի պաշտոնական հրահանգն է», որը սահմանում է մալուխային գծերի վերանորոգման ծառայության վարպետի իրավունքներն ու պարտականությունները: Եվ քրեական գործի նյութերից նույնիսկ անուղղակիորեն հնարավոր չէ ենթադրել, որ Ս.Հարությունյանը պատշաճ կերպով ծանուցվել է այդ հրահանգին: Այսինքն՝ միայն այն հանգամանքը, որ քրեական գործի նյութերում առկա է «Մալուխային գծերի վերանորոգման ծառայության վարպետի պաշտոնական հրահանգը», ինքնին բավարար չէ եզրահանգելու, որ Ս.Հարությունյանը ծանոթացել և իրազեկվել է այդ հրահանգի մասին, քանի որ ինչպես արդեն նշվել է, ՀՀ աշխատանքային օրենսգիրքը հստակ սահմանում է աշխատողներին իրենց իրավունքների և պարտականությունների մասին իրազեկելու և հրահանգավորելու հստակ ընթացակարգ ն ժամկետներ: Հակառակ դեպքում նման տրամաբանությամբ առաջնորդվելու դեպքում ստացվում է. որ քրեական գործին կցելով ցանկացած բովանդակության պաշտոնական հրահանգ՝ կարոդ է հաստատված համարվել այն փաստը, որ Ս.Հարությունյանը իրազեկված է եղել այդ պաշտոնական հրահանգում ներառված իրավունքներին և պարտականություններին, անկախ այն հանգամանքից, որ առկա չէ րա կոդմից այդ պաշտոնական հրահանգին ծանուցված լինելը հավաստող որևէ փաստաթուղթ:
Բացի դրանից, ամենակարևոր հանգամանքներից մեկը, որը չի հիմնավորվել, մեղքի առկայությունն է: Չի հիմնավորվել, թե Ս.Հարությունյանն ինչպես կարող էր կամ պարտավոր էր գիտակցել հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունն այն դեպքում, երբ Վ.Գապոյանը, ունենալով 28 տարվա փորձ, չի ենթարկվել Ս.Հարությունյանի հանձնարարությանը, դուրս չի եկել ենթակայանից, այլ առանց Ս.Հարությունյանի գիտության կամ հանձնարարության վերադարձել և մուտք է գործել չթույլատրված բջիջ՝ նախապես իրազեկված և ծանուցված լինելով այդ բջջի՝ հոսանքի լարման տակ լինելու մասին: Կամ ինչպես կարող էր Ս.Հարությունյանը կանխատեսել, որ մալուխագործ վարպետ հանդիսացող ու գրեթե 28 տարվա համապատասխան աշխատանքային փորձ ունեցող աշխատողը, ով 2007 թվականից աշխատել է այդ ընկերությունում և լավ տիրապետում էր բոլոր հմտություններին, լավ տեղյակ էր հոսանքազրկված կամ հոսանքի լարման տակ գտնվելու բջիջների առանձնահատկություններին, կարող էր մուտք գործել անթույլատրելի բջիջ: Բացի դրանից, չեն հերքվել վկաների կամ ամբաստանյալների այն ցուցմունքները, որ Վ.Գապոյանն իրազեկված է եղել հոսանքի լարման տակ գտնվող բջիջների մասին, տեղյակ է եղել, թե որ բջիջում պետք է աշխատեն, սակայն վատ ինքնազգացողության պատճառով չի կարողացել աշխատանքը շարունակել և չենթարկվելով Ս.Հարությունյանի հաևձնարարությանը կամ կարգադրությանը՝ չի լքել ենթակայանը, ավելին՝ շարժվել է դեպի ելք, սակայն դռան շեմից նորից հետ է վերադարձել, այսինքն՝ եթե նույնիսկ ընդունվի, որ Ս.Հարությունյանը համարվում է սուբյեկտ, և որ վերջինս թույլ է տվել ինչ-որ կանոնների խախտում, ապա քրեական գործի քննությամբ չի հիմնավորվել, որ այդ խախտումը պատճառահետևանքային կապի է մեջ է գտնվել առաջացած հետևանքների հետ:
Քրեական գործի դատական քննության ընթացքում հիմնավորվել և ապացուցվել է որ Ս.Հարությունյանի արարքում բացակայում է հանցակազմը:
Այսպիսով, քրեական գործի նյութերում առկա չէ «Էլեկտրասերվիս» ՍՊ ընկերության և Ս.Հարությունյանի միջև կնքված պայմանագիր, որով Ս.Հարությունյանը նշանակվում է վարպետի պաշտոնում: Քրեական գործով ձեռք չի բերվել որևէ թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույց և նման ապացույց չի ներկայացրել մեղադրանքի կողմը, որը ոչ միայն կհաստատեր, որ Ս.Հարությունյանը պատշաճ կարգով իրազեկված է եղել այդ հրամանի կամ պարտականությունների մասին, այլև կհերքեր նրա կողմից բերվող այն փաստարկները, որ պատասխանատուի նման պարտականություններ իր վրա երբևէ դրված չեն եղել, այդպիսի հրաման արձակված լինելու մասին երբևէ իրազեկված չի եղել: Ավելին՝ 2006թ. հունիսի 30-ի թիվ 181 աշխատանքային պայմանագրի համաձայն՝ Ս.Հարությունյանը «Էլեկտրասերվիս» ՍՊ ընկերությունում ընդունվել է աշխատանքի որպես էլմոնտյոր:
Վերոգրյալի հաշվառմամբ գտնում է, որ «Հրահանգավորման մատյան»-ում առկա՝ Ս.Հարությունյանի վարպետի հրահանգավորումն իրավաբանական ուժ ունենալ չի կարող:
Առկա ապացույցների համակցությունը բավարար չի հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշին համապատասխան հաստատված համարելու, որ Ս.Հարությունյանը կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցավոր արարք:
Գտնում է, որ Ս.Հարությունյանի մեղքը ՀՀ քրեական օրենսզրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված արարքում ապացուցված չէ:
Վերոգրյալի հիման վրա ամբաստանյալ Սերգեյ Հարությունի Հարությունյանի պաշտպան Լուսինե Ասլանյանը Վերաքննիչ դատարանին խնդրել է մասնակիորեն բեկանել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի՝ թիվ ԵԱՔԴ/0082/01/17 քրեական գործով 2019 թվականի հունվարի 9-ի դատավճիռը, Սերգեյ Հարությունի Հարությունյանին ճանաչել անպարտ, հռչակել նրա անմեղությունը մեղսագրվող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված արարքի կատարման մեջ:
9. Ամբաստանյալ Վարդան Գերասիմի Սարգսյանի պաշտպան Անետա Սարգսյանն իր վերաքննիչ բողոքում մասնավորապես նշել է, որ սույն քրեական գործով ապացույցների բավարար ամբողջություն չի ապահովվել, ավելին՝ ձեռք բերված և դատական քննության ընթացքում հետազոտված ապացույցների բովանդակությունից բխում է Վ.Սարգսյանի անմեղությունը:
Տվյալ հանցակազմի օբյեկտիվ կողմ հանդիսացող գործողությունների կամ անգործության դրսևորումների նկարարգիրը կարելի է ստանալ մեկ այլ՝ ոլորտը կարգավորող իրավական ակտին ծանոթանալիս: Ըստ առաջադրված մեղադրանքի՝ Վ.Սարգսյանը խախտել է ՀՀ կառավարության 23-ը նոյեմբերի 2006 թվականի թիվ N2 1933-Ն որոշման հավելված հանդիսացող «Էլեկտրակայանքների շահագործման անվտանգության կանոններ» տեխնիկական կանոնակարգի պահանջները:
Դատական քննության ընթացքում հարցաքննված վկաներ Ա.Արամայիսյանը, Է.Թագվորյանը, Ն.Սիմոնյանը, Զ.Ֆարսակյանը, Հ.Դալլաքյանը տվել են ըստ էության նույնաբովանդակ ցուցմունքներ: Մասնավորապես՝ նշել են, որ դեպքի օրը Վ.Սարգսյանը ԲԵ-19 ենթակայանում բրիգադի աշխատանքները սկսելուց առաջ ժամանել է ենթակայան, Ս.Հարությունյանի հետ միասին ներս մտել է ենթակայան, ստուգել կարգագրով նախատեսված անվտանգության միջոցառումների համապատասխանությունը, կատարել կարգագրով նախատեսված անջատումը, կատարել բրիգադի պատասխանատու ղեկավարի և բրիգադի անդամների նպատակային հրահանգավորում բոլոր վտանգների մասին: Ավելին՝ վկաների ցուցմունքների համաձայն բրիգադի անդամները ևս մեկ անգամ հրահանգավորվել են աշխատանքի վտանգների հետ կապված արդեն բրիգադի պատասխանատու ղեկավար Ս.Հարությունյանի կողմից: Նույնաբովանդակ ցուցմունքներ են տվել նաև ամբաստանյալները:
Այսինքն՝ ակնհայտ է, որ Վ.Սարգսյանի կողմից պահպանվել են կանոնակարգի 11-րդ գլխով այն բոլոր պահանջները, որոնք խախտելու մեջ նա մեղավոր է ճանաչվել:
Նույն կանոնակարգի 17-րդ գլխում սահմանված այն կանոնները, որոնց խախտման մեջ մեղադրվում է նա, ընդհանրապես զավեշտի դաշտից են: Այսպես, նշվում է, թե նա չի տեղադրել «Կանգնի՛ր, լարում կա» պլակատը, ինչի տեղադրված լինելու մասին են վկայում պաշտպանության կողմից սկավառակով ներկայացված այն լուսանկարները, որոնք կատարվել են դեպքից անմիջապես հետո և որոնց ուսումնասիրությունից հստակ երևում է, որ առկա է ոչ միայն նշված պլակատը, այլ նաև «Աշխատել այստեղ» պլակատը:
Տեսաձայնագրությունը և տեսանկարները հրապարակված են «Դաժան ու ողբերգական դեպք Երևանում. 54-ամյա մալուխագործը էլեկտրաենթակայանում հոսանքահարվել և տեղում մահացել է. ՖՈՏՈՌԵՊՈՐՏԱԺ, ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ» վերտառությամբ հոդվածում:
Միևնույն ժամանակ մեղադրանքից բխում է նաև այն, թե Վ.Սարգսյանը չի ցանկապատել այն հոսանքատար մասերը, որոնք չեն անջատվել: Նույն տեսանկարները փաստական հանգամանք են հանդիսանում առ այն, որ ցանկապատումն իրականացվել է կարմիր գույնի պարանի օգտագործմամբ, որից կախված է եղել նաև «Կանգնի՛ր, լարում կա» պլակատը: Հատկանշական է, որ վերը մեջբերված կանոնակարգի համապատասխան կարգավորման համաձայն՝ լարման տակ մնացած հոսանքատար մասերի ժամանակավոր ցանկապատման համար կարող են օգտագործվել փայտից կամ այլ մեկուսիչ նյութերից պատրաստված վահաններ, պահպանակներ, էկրաններ և այլն: Մեջբերվածը վերապահում է հայեցողական մոտեցում լարման տակ մնացած հոսանքատար մասերի ժամանակավոր ցանկապատման համար, այսինքն՝ տվյալ դեպքում կատարված ցանկապատումը ոչ մի պարագայում չի կարող դիտարկվել որպես նշված իրավակարգավորման խախտում:
Դատաէլեկտրատեխնիկական փորձաքննության թիվ 52921604 եզրակացության հետևությունների, փորձագետի ցուցմունքի և առաջադրված մեղադրանքի միջև առկա է էական անհամապատասխանություն, որը, սակայն, վիճարկվող դատական ակտում չի արտացոլվել: Մասնավորապես՝ եզրակացության հետևությունները պարունակում են Վ.Սարգսյանի կողմից թույլ տրված ենթադրյալ խախտումներ, որոնց թվում է նաև կանոնակարգի 11-րդ գլխի 7-րդ կետի «զ» ենթակետը (իրականացնել անվտանգությունն ապահովող լրացուցիչ միջոցառումներ (դրա մասին հայտնելով կարգագիր տվողին), իսկ դրանց անհնարինության դեպքում բրիգադին չտալ աշխատանքներին անցնելու թույլտվություն, եթե աշխատանքների թույլատրման ժամանակ հայտնաբերում է անթույլատրելի ռիսկեր, որոնք հաշվի չեն առնվել կարգագիր (կարգադրություն կազմելիս), իսկ փորձագետի ցուցմունքով վերջինիս կողմից պարզաբանվել է նաև, որ Վարդան Սարգսյանը խախտել է նաև կանոնակարգի 10-րդ գլխի 18-րդ կետը (էլեկտրակայանքների սրահների, խցերի, վահանակների, հավաքվածքների դռները պետք է փակված լինեն փականով, բացի նրանցից, որոնցում կատարվում են աշխատանքները):
Շարադրված ենթադրյալ խախտումները, սակայն, անհասկանալի պատճառաբանությամբ տեղ չեն գտել մեղադրական եզրակացության մեջ, ինչի միակ բացատրությունը կարող է լինել այն, որ մեղադրական եզրակացության հեղինակները իրենք էլ ունեցել են փորձագետի եզրակացության և ցուցմունքի հավաստիության, արժանահավատության և հետևապես նաև՝ թույլատրելիության վերաբերյալ կասկածներ, առնվազն վերոշարադրյալ անհամապատասխանության մասով:
Ըստ փորձագետի ցուցմունքի՝ Վ.Սարգսյանը պետք է մեխանիկական փականներով փակեր բոլոր այն բջիջները, որոնք չէին հոսանքազրկվել: Այս առումով հարկ է նշել, որ քրեական գործի քննության ընթացքում հարցաքննված գրեթե բոլոր անձինք հայտնել են, որ ԲԵ-19 ենթակայանում մեխանիկական փականները բացակայում են, առկա է տեխնիկական հագեցվածության խնդիր: Նման պայմաններում մեղադրել մարդուն նրա համար, որ նա չի կատարել այն, ինչ չէր կարող կատարել, առնվազն իմաստազուրկ է: Ավելին՝ Վ.Սարգսյանը և փորձագետն իրենց ցուցմունքներով հաստատել են, որ փորձագետի կողմից նշված մեխանիկական փականներն իրենցից ներկայացնում են այնպիսի փականներ, որոնք բացվում են մեկ միևնույն բանալիով, որը մշտապես գտնվում է համապատասխան ենթակայանում: Այսինքն՝ եթե անգամ նշված մեխանիկական փականներն առկա լինեին և բոլոր բջիջները կողպված լինեին, ցանկության դեպքում աշխատանքներն իրականացնող բրիգադի անդամները կարող էին հեշտությամբ բացել և մուտք գործել նույն այդ բջիջը:
Ինչ վերաբերում է կանոնակարգի 11-րդ գլխի 7-րդ կետի «զ» ենթակետով նախատեսված կանոնի խախտմանը, ապա պետք է նշել, որ նշված կանոնը չի կրում իմպերատիվ բնույթ: Մասնավորապես՝ ուղղակիորեն նշված է, որ այդ կանոնը գործում է այն դեպքում, երբ աշխատանքների թույլատրման ժամանակ հայտնաբերվում են անթույլատրելի ռիսկեր, որոնք հաշվի չեն առնվել կարգագիր (կարգադրություն) կազմելիս: Այդպիսի ռիսկեր հայտնաբերված չեն եղել, ուստի և սույն պարբերությամբ քննարկվող կանոնի խախտումն a priori բացառվում է:
Եթե անգամ պատկերացնեն, որ կանոնակարգի այն բոլոր խախտումները, որոնք արձանագրված են մեղադրական եզրակացությամբ, փորձագետի եզրակացությամբ և վիճարկվող դատական ակտով, իրական են և իրոք տեղ են գտել, ապա անհրաժեշտ է հաստատել տվյալ իրավախախտումների և տուժող Վ.Գապոյանի մահվան միջև առկա պատճառահետևանքային կապը:
Քրեական գործի քննությամբ հաստատվել է այն, որ աշխատատեղը հստակ նշված է եղել, իսկ Ս.Հարությունյանը բրիգադի անդամներին հրահանգավորել է լքել ենթակայանի տարածքը:
Եթե անգամ Վ.Սարգսյանը կատարել է իրեն վերագրվող կանոնակարգի խախտումները, ապա անհնար է հանգել հետևության, որ հենց դրանց պատճառով է տեղի ունեցել սույն քրեական գործով քննության առարկա հանդիսացող դժբախտ պատահարը: Վ.Գապոյանը երկարամյա աշխատանքային փորձ ունեցող մալուխագործ է եղել, նա անգամ առանց աշխատանքները թույլատրողի կողմից անվտանգության կանոնների պարզաբանման, քաջատեղյակ է եղել դրանցից: Հարկ է նշել նաև, որ Վ.Գապոյանն ինքնուրույն որոշում է կայացրել բացել և մուտք գործել ենթակայանի այն բջիջ, որում աշխատանքները թույլատրված չեն եղել: Հատկանշական է նաև, որ անգամ տեխնիկական ամբողջական հագեցվածության պայմաններում Վ.Գապոյանն անգամ մեխանիկական փականով փակված բջջի դուռը կարող էր բաց անել և մուտք գործել տվյալ բջիջ: Ավելորդ չի լինի կրկնվելը, որ ըստ հարցաքննված անձանց ցուցմունքների՝ բոլորը տեղյակ են եղել, թե ենթակայանի որ բջջում պետք է աշխատեն: Այսինքն՝ Վ.Սարգսյանին վերագրվող ենթադրյալ խախտումների կատարումը, շարունակելով պատկերացնել, որ այդպիսիք տեղի են ունեցել, չէր կարող հանդիսանալ պատճառ Վ.Գապոյանի մահվան համար: Դրա միակ պատճառը նրանում է, որ տուժողը, չենթարկվելով իր համար պարտադիր վարպետի կարգադրությանը, ոչ միայն չի լքել ենթակայանի տարածքը, այլև մուտք է գործել ենթակայանի այն բջիջ, ուր չպետք է մուտք գործեր, ինչի մասին նա ևս տեղեկացված է եղել:
Նկատի ունենալով այն բոլոր անվտանգության միջոցառումները, որոնք ձեռնարկվել են Վ.Սարգսյանի կողմից որպես աշխատանքը թույլատրողի, այն է՝ կիրառված անվտանգության միջոցառումների գնահատումը, կարգագրով նախատեսված բոլոր անջատումների կատարումը, բրիգադի ղեկավարի և այլ անդամների հրահանգավորումը բոլոր վտանգների մասին, լարման տակ մնացած բոլոր բջիջները կարմիր գույնի լարով ցանկապատելը, «Կանգնի՛ր, լարում կա» և «Աշխատել այստեղ» պլակատների տեղադրումը համադրելով տուժող Վ.Գապոյանի մասնագիտական որակների և աշխատանքային ստաժի հետ՝ բացառվում է անգամ հանցավոր անփութություն մեղքի ձևը: Այս ամենի համատեքստում Վ.Սարգսյանը միանշանակ է, որ պարտավոր չէր և չէր էլ կարող նախատեսել սույն քրեական գործով քննության առարկա հանդիսացող դեպքի առաջացումը: Նա օբյեկտիվորեն չէր կարող կանխատեսել, որ Վ.Գապոյանը որևէ նպատակով կարող է որոշել բացել փակված բջիջը, մուտք գործել ծածկված դռնով բջիջ՝ գիտակցելով, որ բջիջը հոսանքազրկված չէ: Պարզից էլ պարզ է, որ եթե անհրաժեշտություն առաջանար աշխատանքներ իրականացնել նաև այն բջջում, որտեղ տեղի է ունեցել դժբախտ պատահարը, այդ մասին պետք է տեղեկացվեր Վ.Սարգսյանը, ով իր հերթին արդեն կապահովեր տվյալ բջջում աշխատանքների կատարման անվտանգությունը:
Վերը շարադրվածը հաշվի առնելով՝ կարելի է հանգել միայն այն հետևության, որ մեղադրանքը չունի փաստական հիմնավորում, բացի փորձագետի եզրակացությունից:
Քննիչ Ս.Պողոսյանը 2016 թվականի նոյեմբերի 22-ին որոշում է կայացրել դատատեխնիկական փորձաքննություն նշանակելու մասին: 2016 թվականի դեկտեմբերի 16-ին փորձագետի միջնորդության հիման վրա 09.02.2017թ. վարույթ իրականացնող մարմինը փորձաքննություն կատարելու նպատակով ուղարկել է քրեական գործի նյութերը՝ բաղկացած «88» թերթից: Այդ նյութերի ուսումնասիրության արդյունքում արձանագրում են, որ նյութերում չկան 17.11.2016թ. տեղի ունեցած դժբախտ դեպքի վայրի լուսանկարներ: Մինչդեռ փորձագիտական եզրակացությանը կից ներկայացվել է լուսանկարչական հավելված՝ 10 լուսանկարով: Լուսանկարների ուսումնասիրությամբ արձանագրում են, որ դրանք կատարվել են 06.12.2016թ., այսինքն՝ դեպքից 20 օր հետո, որում բնականաբար չէր կարող լիներ այն օբյեկտիվ պատկերը, որով կհիմնավորվեր, որ պահպանված են եղել անվտանգության կանոնները: Բացի այդ, գործով չպարզվեց, թե ում կողմից և ինչ քննչական գործողության արդյունքում են ձեռք բերվել այդ լուսանկարները, սակայն պարզ դարձավ, որ փորձագետն իր եզրակացության հիմքում է դրել մի նյութ, որի ձեռքբերման աղբյուրը հայտնի չէ:
Փորձագետը պետք է եզրահանգման գա բացառապես քրեական գործով ձեռք բերված և իրեն տրամադրված նյութերի հիման վրա: Եզրակացությամբ փորձագետը եզրահանգել է, որ Վ. Սարգսյանի կողմից չեն պահպանվել անվտանգության կանոնները, մինչդեռ քրեական գործի նյութերում առկա վկաների հարցաքննությունների արձանագրությունների ուսումնասիրության արդյունքում փորձագետը նման եզրահանգման չէր կարող գալ: Փորձագետի այն դիտարկմանը, որ. «Վ.Սարգսյանը չի նկատել, որ մյուս բջիջները մնացել են լարման տակ», կարելի է գնահատել ոչ մասնագիտական և անպատասխանատու դիտարկում, քանի որ բջիջը լարման տակ լինելու հանգամանքը չնկատել գործնականում անհնար է: Փորձագետի այն դիտարկումը, որ. «բջիջի դռները չի փակել մեխանիկական կողպեքով», ապա դատաքննության ընթացքում 1933-Ն որոշման համապատասխան կետերի ուսումնասիրության և վերլուծման արդյունքում արձանագրվեց, որ Վ.Սարգսյանը պարտավոր էր մեխանիկական կողպեքով փակել բջիջների դռները»: Փորձագետի նմանօրինակ գնահատականները, որը իրականության, քրեական գործով ձեռք բերված նյութերի հետ աղերս չունի, չի կարող գնահատվել որպես անուշադրության կամ անփութության դրսևորում:
Եթե նույնիսկ Վ.Սարգսյանի պարտավորության մեջ լիներ մեխանիկական կողպեքով բջիջները փակելը, ապա դատարանին ներկայացված տեսանյութից պարզվեց, որ բջիջների դռները հագեցված չեն մեխանիկական կողպեքներով, ինչի մասին վկայեց նաև դատարանի հարցմանը «ՀԷՑ» ընկերության կողմից տրված պատասխանը:
Փորձագետի եզրակացության մասով հարկ է համարում նշել նաև, որ այն չի կարող փաստական հիմք հանդիսանալ սույն քրեական գործով վերջնական դատական ակտ կայացնելու համար՝ նկատի ունենալով այն, որ դրա կազմման համար նախաքննական մարմնի կողմից փորձագետին տրամադրած նյութերը չեն վերարտադրվել և չեն ուսումնասիրվել դատական քննության ընթացքում, որի անհրաժեշտությունն ակնհայտ էր:
Նման անհրաժեշտությունը պայմանավորված էր նրանով, որ փորձագետի հարցաքննության ժամանակ վերջինիս ուղղվել են մի շարք հարցեր, որոնք հիմնված են եղել դատական քննության ընթացքում ուսումնասիրված և հաստատված փաստական հանգամանքերի վրա, որոնց ի պատասխան՝ փորձագետը հայտնել է, որ չի տիրապետել նման փաստական հանգամանքների փորձաքննության կատարման ժամանակ:
Եզրակացության կազմման համար հիմք են հանդիսացել քննիչի կողմից սկավառակով տրամադրված լուսանկարները և այլ փաստական տվյալները, որոնք, սակայն, ուսումնասիրելու, ստուգելու, գնահատելու հնարավորություն չունեցան ոչ դատավարության կողմերը, ոչ դատարանը: Նման պայմաններում փորձագետի եզրակացությունը չի կարող դիտարկվել որպես պատշաճ իրավական ընթացակարգով ձեռք բերված թույլատրելի ապացույց և միաժամանակ, միանշանակ է այն պնդումը, որ դատական քննության ընթացքում այն չենթարկվեց ստուգման, ինչը պարտադիր է այս կամ այն ապացույցի թույլատրելիության հարցը լուծելու տեսանկյունից, ուստի փորձագետի եզրակացությունը միանշանակ անթույլատրելի է սույն քրեական գործով օգտագործման համար:
Այսպիսով, քրեական գործում առկա ապացույցների համակցությունը բավարար չէ հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշին համապատասխան հաստատված համարելու, որ Վ.Սարգսյանը կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցավոր արարք:
Վերոգրյալի հիման վրա Ամբաստանյալ Վարդան Գերասիմի Սարգսյանի պաշտպան Անետա Սարգսյանը Վերաքննիչ դատարանին խնդրել է բեկանել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի՝ թիվ ԵԱՔԴ/0082/01/17 քրեական գործով 2019 թվականի հունվարի 9-ի դատավճիռը՝ ճանաչելով և հռչակելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ Վարդան Գերասիմի Սարգսյանի անմեղությունը:
10. Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Դավիթ Մնացականյանն իր վերաքննիչ բողոքում մասնավորապես նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը թիվ ԵԱՔԴ/0082/01/17 գործով ամբաստանյալներ Վ.Սարգսյանի և Ս.Հարությունյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս թույլ է տվել դատական սխալ, այսինքն՝ նյութական իրավունքի այնպիսի խախտում, որն ազդել է գործի ելքի վրա արդյունքում ամբաստանյալների նկատմամբ չի կիրառվել քրեական օրենսգրքի հոդվածի սանկցիայով նախատեսված որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկում լրացուցիչ պատիժ, առանց որի նշանակված պատիժն ի զորու չէ ապահովելու քրեական օրենսգրքով ամրագրված պատժի նպատակների իրագործումը:
Առաջին ատյանի դատարանի կողմից անտեսվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157 հոդված 2-րդ մասի սանկցիայում որպես լրացուցիչ պատիժ նշված որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկում պատժատեսակին անդրադարձը, հետևապես և դրա նշանակումը:
Քննարկվող դեպքում Առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատճառաբանված կերպով չեն նշվել այն շարժառիթները, թե ինչու ամբաստանյալներ Վ.Սարգսյանի և Ս.Հարությունյանի նկատմամբ հիմնական պատիժ նշանակելիս որպես լրացուցիչ պատիժ չի նշանակվել որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկում պատժատեսակը, ինչը կասկածի տակ է դնում կայացված դատական ակտի հիմնավորվածությունը:
Հարկ է նշել, որ դատավճռում վկայակոչված այն հանգամանքները, որ Վ.Սարգսյանը և Ս.Հարությունյանը կատարել են միջին ծանրության հանցանք, նախկինում դատված չեն, բնութագրվում են դրական, Վ.Սարգսյանն աշխատանքային գործունեության ընթացքում ցուցաբերել է աշխատանքային կարգապահություն, մասնագիտության իմացություն, արժանացել է կոլեկտիվի հարգանքին, բացակայում են ՀՀ քրեական օրենսգրքով նախատեսված պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, դեռևս չեն վկայում վերջինների կատարած հանցագործությանը բնորոշ հանրային վտանգավորության բացակայության մասին, դրանք չեն նվազեցնում ամբաստանյալների կատարած հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը, ուստի Վ.Սարգսյանի և Ս.Հարությունյանի նկատմամբ լրացուցիչ պատիժ չնշանակելու օբյեկտիվ հիմք չեն:
Առաջին ատյանի դատարանը, հաշվի չառնելով Վ.Սարգսյանի և Ս.Հարությունյանի կատարած հանցագործությունների բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, հանգել է սխալ հետևության, որ Վ.Սարգսյանի և Ս.Հարությունյանի նկատմամբ պետք է նշանակվի միայն հիմնական պատիժ՝ ազատազրկում 2 տարի ժամկետով, և նրանց ուղղվելը հնարավոր է առանց լրացուցիչ պատիժ նշանակելու:
Հարկ է փաստել, որ Վ.Սարգսյանի և Ս.Հարությունյանի կատարածը միջին ծանրության հանցանքներ են՝ ուղղված մարդու և քաղաքացու սահմանադրական իրավունքների և ազատությունների դեմ, որի հանրային վտանգավորության աստիճանը բարձր է:
Հաշվի առնելով հանցագործությունների կատարման հանգամանքները, ամրաստանյալների արարքների հանրային վտանգավորության աստիճանը, ինչպես նաև այն, որ չեն նշվել այն շարժառիթները, որոնք հիմք են հանդիսացել լրացուցիչ պատիժ նշանակելու համար, ուստի նման պարագայում չեն իրականանա ՀՀ քրեական օրենսգրքի սահմանած պատժի նպատակները:
Վերոգրյալի հիման վրա Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Դավիթ Մնացականյանը Վերաքննիչ դատարանին խնդրել է բեկանել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի՝ թիվ ԵԱՔԴ/0082/01/17 քրեական գործով 2019 թվականի հունվարի 9-ի դատավճիռը՝ ամբաստանյալների պատժի մասով՝ յուրաքանչյուրի նկատմամբ նշանակելով նաև լրացուցիչ պատիժ՝ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկում՝ 2 տարի ժամկետով:

Վերաքննիչ դատարան ներկայացված նյութերը և կողմերի պարզաբանումները.
11. Դատական նիստի ընթացքում ամբաստանյալ Սերգեյ Հարությունի Հարությունյանի պաշտպան Լուսինե Ասլանյանը, ամբաստանյալ Վարդան Գերասիմի Սարգսյանի պաշտպաններ Անետա Սարգսյանը, Զորայր Հարությունյանը, Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Դավիթ Մնացականյանը վերոնշյալ հիմնավորումներով պնդեցին վերաքննիչ բողոքները՝ խնդրելով դրանք բավարարել:
Ամբաստանյալներ Սերգեյ Հարությունի Հարությունյանը և Վարդան Գերասիմի Սարգսյանը միացան իրենց պաշտպանների դիրքորոշմանը:

Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
12. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում:
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանը, վերաքննիչ բողոքների հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում դատական ստուգման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը, լսելով կողմերի հիմնավորումները՝ վերաքննիչ բողոքների կապակցությամբ, ինչպես նաև ուսումնասիրելով քրեական գործի նյութերը, գտնում է, որ սույն վերաքննիչ բողոքների քննության կապակցությամբ անհրաժեշտ է անդրադառնալ հետևյալ իրավական հարցերին.
ա) դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցների բավարար ամբողջությամբ հիմնավորված են արդյոք ամբաստանյալներ Սերգեյ Հարությունի Հարությունյանին և Վարդան Գերասիմի Սարգսյանին առաջադրված մեղադրանքում մեղավոր ճանաչելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները.
բ) արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի պահպանման տեսանկյունից հիմնավորված են արդյոք ամբաստանյալներ Սերգեյ Հարությունի Հարությունյանի և Վարդան Գերասիմի Սարգսյանի նկատմամբ նշանակված պատժի վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները:
13. Պատասխանելով սույն որոշման 12-րդ կետի «ա» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին՝ Վերաքննիչ դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցագործության համար կասկածվողը կամ մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով՝ դատարանի՝ օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով:
2. Կասկածյալը կամ մեղադրյալը պարտավոր չէ ապացուցել իր անմեղությունը: Նրանց անմեղության ապացուցման պարտականությունը չի կարող դրվել պաշտպանության կողմի վրա: Մեղադրանքի ապացուցման և կասկածյալին կամ մեղադրյալին ի պաշտպանություն բերված փաստարկների հերքման պարտականությունը կրում է մեղադրանքի կողմը:
3. Հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ:
4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր կասկածները, որոնք չեն կարող փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի կամ կասկածյալի (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը ապացույցները գնահատում են իրենց ներքին համոզմամբ»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածի համաձայն՝
«Միայն ապացույցների հիման վրա են հաստատվում՝
1) դեպքը և հանգամանքները (կատարման ժամանակը, տեղը, եղանակը և այլն).
2) կասկածյալի և մեղադրյալի առնչությունը դեպքին.
3) հանցագործության՝ քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները.
4) անձի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված արարքը կատարելու մեջ.
5) քրեական օրենքով նախատեսված պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ խստացնող հանգամանքները.
6) այն հանգամանքները, որոնցով դատավարության մասնակիցը կամ քրեական դատավարությանը մասնակցող այլ անձը հիմնավորում է իր պահանջները, եթե այլ բան նախատեսված չէ օրենքով»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 126-րդ հոդվածի համաձայն՝
«Գործով հավաքված ապացույցները ենթակա են բազմակողմանի և օբյեկտիվ ստուգման՝ ձեռք բերված ապացույցի վերլուծության, այն այլ ապացույցների հետ համադրելու, նոր ապացույցներ հավաքելու, ապացույցների ձեռքբերման աղբյուրներն ստուգելու միջոցով»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման՝ վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ՝ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից:
2. Հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ՝ դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված իրենց ներքին համոզմամբ»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 365-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«Մեղադրական դատավճիռը չի կարող հիմնված լինել ենթադրությունների վրա և կայացվում է միայն այն դեպքում, երբ հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունն ապացուցված է դատական քննության ընթացքում: Հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունը կարող է համարվել ապացուցված, եթե դատարանը, ղեկավարվելով անմեղության կանխավարկածով, հիմնվելով պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դատական քննության ընթացքում գործի հանգամանքների հետազոտման արդյունքների վրա, դատաքննության ժամանակ հետազոտված հավաստի ապացույցների հիման վրա, ամբաստանյալի մեղավորության մասին չփարատվող բոլոր կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով, սույն օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի առաջին մասի 1-4-րդ կետերում նշված հարցերին [1) ապացուցված է արդյոք արարքը, որի կատարման մեջ մեղադրվում է ամբաստանյալը; 2) այդ արարքը համապատասխանում է արդյոք քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի նորմերի հատկանիշներին; 3) ապացուցված է արդյոք ամբաստանյալի կողմից այդ արարքը կատարելը; 4) ապացուցված է արդյոք ամբաստանյալի մեղավորությունը տվյալ հանցանքը կատարելու մեջ և, եթե այո, ապա քրեական օրենսգրքի որ հոդվածով, մասով, կետով է նախատեսված այն] տալիս է հաստատող պատասխաններ»:
14. «Ապացույցների բավարարություն» հասկացության էությունը, ապացույցների բավարարությունը որոշելու ընդհանուր չափանիշները, դրանցից յուրաքանչյուրի բնութագիրը ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը քննարկել և վերլուծել է Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 գործով կայացվաղ որոշման 14-15-րդ, 16-19-րդ կետերում։
Մասնավորապես, վկայակոչված որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը, համեմատական վերլուծության ենթարկելով «ապացուցման առարկա» և «ապացույցների բավարարություն» հասկացությունները, նշել է. «(…) եթե ապացուցման առարկան ցույց է տալիս, թե ինչ է անհրաժեշտ պարզել յուրաքանչյուր քրեական գործով, ապա ապացույցների բավարարությունը կապված է այն ապացուցողական նյութի հետ, որը վերաբերում է ապացուցման առարկային և թույլ է տալիս այդ հանգամանքների մասին գալ արժանահավատ հետևության։ Որոշելով ապացույցների բավարարությունը՝ վարույթն իրականացնող մարմինները լուծում են քրեական գործի համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքների հետազոտման խորության աստիճանի հետ կապված հարցերը, մասնավորապես այն, թե ի՞նչ աստիճանի պետք է մանրացվի յուրաքանչյուր հանգամանքը, և ի՞նչ ծավալի ապացույցներ են անհրաժեշտ այդ հանգամանքները հավաստի պարզելու և դրա հիման վրա այս կամ այն դատավարական որոշումը կայացնելու համար։
Այսպիսով, ապացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշումը, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից՝ այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը։
Ի տարբերություն ապացուցման առարկայի, ապացույցների բավարարություն հասկացության բովանդակությունը քրեական դատավարության օրենսդրությամբ բացահայտված չէ, այսինքն՝ օրենքում հստակ նշում չկա այն մասին, թե մինչև ե՞րբ պետք է հավաքվեն և հետազոտվեն ապացույցները, որպեսզի յուրաքանչյուր գործով պարզվի ապացուցման առարկան ամբողջությամբ կամ նրա տարրերն առանձին վերցրած։ Բացի այդ, օրենքում սահմանված չէ միասնական չափանիշ առ այն, թե ե՞րբ են ի հայտ գալիս յուրաքանչյուր քրեական գործով ապացուցման առարկան բացահայտված համարելու հիմքերը։
Վճռաբեկ դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի համակարգային վերլուծության հիման վրա արձանագրում է ապացույցների բավարարությունը որոշելու հետևյալ ընդհանուր չափանիշները՝
1) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունք,
2) դատավարական որոշումների հիմնավորվածություն և պատճառաբանվածություն,
3) անմեղության կանխավարկած (…)։
Ապացույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով, այդ պատճառով ՀՀ քրեադատավարական օրենքն օգտագործում է «ապացույցների համակցություն» հասկացությունը: Ակնհայտ է, որ ապացույցները բավարար չեն, եթե՝
1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար,
2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքը անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ,
3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում»:
Վերահաստատելով և զարգացնելով նախորդ կետում մեջբերված գործով արտահայտած իրավական դիրքորոշումները՝ Վճռաբեկ դատարանը Արարատ Ավագյանի և Վահրամ Սահակյանի վերաբերյալ 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 գործով կայացված որոշման 30-32-րդ կետերում արձանագրել է.
«(…) Անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը ենթադրում է ապացույցների այնպիսի ամբողջության առկայություն, որն անհրաժեշտ է անձի մեղավորությունը ողջամիտ (հիմնավոր) կասկածից վեր ապացուցված համարելու, այլ ոչ թե անձի մեղավորության մասին ենթադրություններ անելու համար (…)։
«Ներքին համոզմունքը» սուբյեկտիվ-օբյեկտիվ կատեգորիա է։ Այն ապացույցների գնահատումն իրականացնող սուբյեկտի գիտակցված և ողջամիտ համոզվածությունն է իր իսկ կողմից կայացված որոշման հիմնավորվածության մեջ (սուբյեկտիվ բնույթ)։ Այդպիսի համոզվածությունը պետք է ձևավորված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննության արդյունքում և հիմնվի թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների բավարար համակցությամբ հաստատված փաստերի վրա, որոնք անկողմնակալ դիտորդի մոտ ողջամտորեն կձևավորեն նույն համոզվածությունը (օբյեկտիվ բնույթ)։
Ելնելով այն հանգամանքից, որ ներքին համոզմունքն ունի օբյեկտիվ հիմքեր՝ անհրաժեշտ է այն տարբերակել ինտուիցիայից, ենթադրություններից և այլ անհաշվետու զգացմունքներից։ Ի տարբերություն դրանց, ներքին համոզմունքը չի կարող ձևավորվել առանց օբյեկտիվ հիմքի և հիմնվել անթույլատրելի, ոչ վերաբերելի, անարժանահավատ ապացույցների վրա։ Այլ խոսքով, ներքին համոզմունքը հիմնվում է ողջամիտ կարծիքի, գիտելիքի վրա, այլ ոչ թե ենթադրությունների, երևակայության, համակրանքի, հակակրանքի կամ կանխակալ կարծիքի վրա։
Ներքին համոզմունքի՝ որպես ապացույցների գնահատման արդյունքի օբյեկտիվ հիմքը քրեական գործով ձեռք բերված, բազմակողմանի և օբյեկտիվ հետազոտված ապացույցների բավարար համակցությունն է (…)։
32. Ապացույցների գնահատման արդյունքում ձևավորված ներքին համոզմունքն իրավական նշանակություն է ստանում և օբյեկտիվացվում ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս՝ դատավարական որոշումների հիմնավորման և պատճառաբանման չափանիշի միջոցով (սույն չափանիշի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների մասին տե՛ս նաև Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 18-րդ կետը)։ Ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը ենթադրում է ապացույցները բարեխիղճ վերլուծության ենթարկելու պարտականություն (…)։
Գործի լուծման համար բավարար ապացույցներ ասելով՝ պետք է հասկանալ թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն, որը, հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը, անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն անձի մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա կայացնել հիմնավորված և պատճառաբանված որոշում (…):
Այսպիսով, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշը։ Ընդ որում, «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշ ասելով, պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը։ Վերոգրյալը չի նշանակում, որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կարող առաջացնել որևէ կասկած, սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր)։ Այլ խոսքով՝ մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած»։
15. Միևնույն ժամանակ Վերաքննիչ դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել, որ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն Ատոմ Արմենակի Մանուկյանի վերաբերյալ թիվ ԿԴ/0032/01/12 գործով իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ. «ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության անմիջական օբյեկտը այն հասարակական հարաբերություններն են, որոնք ուղղված են մարդու՝ անվտանգության և հիգիենայի պահանջները բավարարող աշխատանքային պայմանների իրավունքի ապահովմանը, իսկ լրացուցիչ օբյեկտ են հանդիսանում մարդու կյանքը և առողջությունը:
Քննարկվող հանցագործությունից տուժող կարող են հանդիսանալ այն ձեռնարկության, կազմակերպության աշխատակիցները, որտեղ թույլ են տրվել տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության կանոնների խախտումներ, ինչպես նաև այն անձինք, ում ժամանակավոր կամ մշտական գործունեությունը կապված է տվյալ արտադրության հետ: Այն դեպքում, երբ տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության կանոնները՝ դրանց պահպանման համար պատասխանատու անձի կողմից խախտելու արդյունքում վնաս է պատճառվում տվյալ արտադրության հետ կապ չունեցող անձանց առողջությանը, արարքը, կախված ոտնձգության բնույթից, կարող է որակվել որպես պաշտոնեական անփութություն (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 315-րդ հոդված) կամ մարդու դեմ ուղղված հանցագործություն:
14. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունն օբյեկտիվ կողմից բնութագրվում է ինչպես գործողությամբ, այնպես էլ անգործությամբ, որը դրսևորվում է տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության կանոնները խախտելով:
Անձի արարքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածով նախատեսված հանցակազմն առկա է այն դեպքում, երբ՝
1) խախտվել են ՀՀ կառավարության, տարբեր նախարարությունների, գերատեսչությունների, հիմնարկների և առանձին գործատուների կողմից սահմանված՝ տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության հատուկ կանոնները,
2) առաջացել են հանրորեն վտանգավոր այնպիսի հետևանքներ, ինչպիսիք են տուժողի առողջությանը ծանր կամ միջին ծանրության վնասի կամ մասնագիտական հիվանդության պատճառումը (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 1-ին մաս) կամ մահվան առաջացումը (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մաս),
3) առկա է պատճառական կապ արարքի (գործողության կամ անգործության) և վրա հասած հետևանքների միջև:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածով նախատեսված արարքի սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է մեղքի անզգույշ ձևով՝ ինքնավստահությամբ կամ անփութությամբ: Հանցավոր ինքնավստահության դեպքում տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության կանոնները խախտվում են գիտակցաբար, որի դեպքում հանցավորը նախատեսում է իր արարքի հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, սակայն առանց բավարար հիմքերի, ինքնավստահորեն հույս է ունենում, որ դրանք կկանխվեն: Մինչդեռ, անփութության դեպքում հանցավորը նշված կանոնները կարող է խախտել նաև՝ չնախատեսելով վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, թեև տվյալ իրադրությունում ոչ միայն պարտավոր էր, այլև կարող էր նախատեսել դա:
Հանցագործության սուբյեկտը հատուկ է՝ մեղսունակ ֆիզիկական այն անձը, ով պատասխանատու է տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության կանոնների պահպանման համար» (տե՛ս, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ Ատոմ Արմենակի Մանուկյանի վերաբերյալ թիվ ԿԴ/0032/01/12 գործով որոշման 13-14-րդ կետերը):
16. Վերոգրյալ իրավական նորմերի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը լրիվ, բազմակողմանի և օբյեկտիվ ստուգման է ենթարկել դատաքննության ընթացքում հետազոտված ապացույցները, յուրաքանչյուր ապացույց գնահատել վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ՝ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, ինչի արդյունքում իրավաչափ եզրահանգում է կատարել առ այն, որ ամբաստանյալներ Սերգեյ Հարությունի Հարությունյանը և Վարդան Գերասիմի Սարգսյանը կատարել են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանք: Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալներ Սերգեյ Հարությունի Հարությունյանի և Վարդան Գերասիմի Սարգսյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանք կատարելու հանգամանքն Առաջին ատյանի դատարանը հաստատված է համարել մեղադրական դատավճռի հիմքում դրված՝ քրեական գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ, և Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից մեղադրական դատավճռի հիմքում դրված ապացույցների համակցությունը բացառում է ամբաստանյալներ Սերգեյ Հարությունի Հարությունյանի և Վարդան Գերասիմի Սարգսյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանք չկատարելու ողջամիտ հավանականությունը՝ հաշվի առնելով նաև, որ նրանց արարքները ժամանակային առումով նախորդել են հանցավոր արդյունքի՝ տուժողի մահվան առաջացմանը, այդ արարքները հանդիսացել են հանցավոր արդյունքի առաջացման անհրաժեշտ պայման, այսինքն՝ այնպիսի պայման, առանց որի տուժողի մահը վրա չէր հասնի, և որ այդ արարքները տվյալ իրադրության մեջ տվյալ հետևանքներն առաջացնելու իրական հնարավորություն են պարունակել, ինչն ամբաստանյալներ Սերգեյ Հարությունի Հարությունյանը և Վարդան Գերասիմի Սարգսյանը կարող էին և պարտավոր էին նախատեսել:
Արդյունքում Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցների բավարար ամբողջությամբ հիմնավորված են ամբաստանյալներ Սերգեյ Հարությունի Հարությունյանին և Վարդան Գերասիմի Սարգսյանին առաջադրված մեղադրանքում մեղավոր ճանաչելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները, և նման պարագայում պաշտպանների վերաքննիչ բողոքների հիմնավորումներն ի զորու չեն չեզոքացնելու այդ իրավաչափ հետևությունները:
17. Միևնույն ժամանակ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական գործում առկա են «Էլեկտրասերվիս» ՍՊԸ-ի հաստիքացուցակը և հրահանգավորման մատյանների պատճեններ, որոնցով փաստվում է, որ ամբաստանյալ Սերգեյ Հարությունի Հարությունյանը հանդիսացել է վարպետ և հրահանգավորվել է որպես վարպետ, իսկ հրահանգավորման ընթացքում վարպետին և այլ մասնագետներին, օրինակ՝ էլմոնտյորներին տրվելիք հարցերի նույնական կամ միանման բնույթը չի կարող վկայել այն մասին, որ ամբաստանյալ Սերգեյ Հարությունի Հարությունյանը չի հանդիսացել վարպետ կամ, որ հրահանգավորվողները հանդիսացել են նույն մասնագիտական աշխատանքն իրականացնող սուբյեկտները: Բացի այդ էլ, վերոգրյալի հաշվառմամբ հարկ է փաստել, որ ՀՀ Կառավարության թիվ 1933-Ն որոշմամբ հաստատված կանոնակարգը ինքնին բավարարել է «օրենքի»՝ հասանելիության և կանխատեսելիության չափանիշներին, քանի որ այն պետական իշխանությունների կողմից լինելով հրապարակված՝ նվազագույն ջանքերի գործադրմամբ եղել է հասանելի և բովանդակային առումով ողջամտորեն ընկալելի է եղել անձանց համար, այսինքն՝ լինելով հասանելի և կանխատեսելի, հնարավորություն է ընձեռել այդ օրենքի հասցեատիրոջը գիտակցելու իր իրավունքների և ազատությունների իրացման թույլատրելի շրջանակները, հարմարեցնելու իր վարքագիծն այդ շրջանակներն ամրագրող նորմերի պահանջներին և գնահատելու իր վարքագծի իրավաչափությունը՝ կանխատեսելով ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորելու դեպքում վրա հասնող իրավական հետևանքներ, ուստի Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալ Սերգեյ Հարությունի Հարությունյանի պաշտպանի վերաքննիչ բողոքի փաստարկները՝ այն մասով, որ ամբաստանյալ Սերգեյ Հարությունի Հարությունյանը վարպետ չի հանդիսացել կամ պատշաճ կերպով ծանուցված չի եղել իր իրավունքների և պարտականությունների մասին, անհիմն են: Անհրաժեշտ է նշել նաև, որ թիվ 1609 կարգագիր թույլտվությամբ ամբաստանյալ Սերգեյ Հարությունի Հարությունյանը հանդիսացել է աշխատանքի պատասխանատու ղեկավար: Բացի այդ, ՀՀ կառավարության «Էլեկտրակայանքների շահագործման անվտանգության կանոններ» տեխնիկական կանոնակարգը հաստատելու մասին 2006 թվականի նոյեմբերի 23-ի N 1933-Ն որոշման 11-րդ գլխի 6-րդ կետի «զ» կետի համաձայն՝ աշխատանքի ղեկավարն իրավունք չունի մասնակցելու աշխատանքային բուն գործընթացներին, եթե դա չի նախատեսված կարգագրով, իսկ թիվ 1609 կարգագրով այն նախատեսված չի եղել:
18. Միևնույն ժամանակ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործում առկա ապացույցները, մասնավորապես՝ դեպքի վայրի զննության մասին արձանագրությանը կից լուսանկարչական հավելվածը, որը փաստական տվյալների ստացման աղբյուրի և ապացույցի ձևավորման ամբողջ ընթացքի, ինչպես նաև դրա աղբյուրի հատկանիշի, ձևավորման հանգամանքների տեսանկյունից առավել արժանահավատ ապացույց կարող է դիտվել ամբաստանյալի համար բարենպաստ փաստական հանգամանքի հաստատման համար (հաշվի առնելով, որ այդ ապացույցը դրված է եղել անգամ առաջադրված մեղադրանքի հիմքում), այլ փաստական համգամանքների հետ համակցության մեջ, հաստատում է, որ ամբաստանյալ Վարդան Գերասիմի Սարգսյանն ըստ էության ցանկապատել է և նախազգուշացնող վահաններ է տեղադրել, որպիսի հանգամանքը, սակայն, առաջադրված մեղադրանքում նկարագրված օբյեկտիվ կողմը կազմող այլ գործողությունների հիմնավորվածության պայմաններում ամբաստանյալ Վարդան Գերասիմի Սարգսյանի մեղավորության բացակայության վերաբերյալ ողջամիտ հավանականությունը բացառում է:
19. Ինչ վերաբերում է ամբաստանյալ Սերգեյ Հարությունի Հարությունյանի պաշտպանի վերաքննիչ բողոքի այն փաստարկին, որ փորձագետն իր իսկ կողմից տրված եզրակացությունը դատաքննության ընթացքում հրապարակվելուց առաջ է հարցաքննվել, ուստի այդ հիմքով նրա ցուցմունքը պետք է անթույլատրելի ապացույց ճանաչվի, ապա հարկ է փաստել, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 252-րդ հոդվածի 2-րդ մասն ուղղակի արգելք է սահմանում առ այն, որ փորձագետին չի թույլատրվում հարցաքննել, մինչև նրա կողմից եզրակացություն ներկայացնելը, մինչդեռ սույն պարագայում փորձագետը նախաքննության փուլում արդեն իսկ տվել է իր եզրակացությունը, որին դատավարության մասնակիցները ծանոթացած են եղել նախաքննության փուլում, իսկ եզրակացությունը հրապարակվելուց առաջ տեղի ունեցած փորձագետի հարցաքննությունը տվյալ քրեական գործի շրջանակներում այդ ցուցմունքի արժանահավատությունը կամ թույլատրելիությունը կասկածի տակ դնելու հիմք չի հանդիսացել:
20. Անդրադառնալով ամբաստանյալ Վարդան Գերասիմի Սարգսյանի պաշտպանի վերաքննիչ բողոքի՝ փորձագետի եզրակացության արժանահավատության վերաբերյալ փաստարկին՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից փորձագիտական հիմնարկ են ուղարկվել քրեական գործի ողջ նյութերը՝ 88 թերթից, որոնցում առկա է եղել դեպքի օբյեկտիվ հանգամանքներն արտացոլող դեպքի վայրի զննության արձանագրությանը կից լուսանկարչական հավելավածը, հետևաբար՝ անհիմն են այն դատողությունները, թե նյութերում չկան տեղի ունեցած դեպքի վայրի լուսանկարները: Հարկ է փաստել նաև, որ թեև փորձագետի եզրակացությանը կից լուսանկարները թվագրված են 2016 թվականի դեկտեմբերի 6-ով, սակայն այդ լուսանկարչական հավելվածում, ինչպես նաև տրամադրված լազերային սկավառակում առկա են եղել նաև դեպքի օրը կատարված լուսանկարները:
21. Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում ընդգծել, որ ամբաստանյալ Վարդան Գերասիմի Սարգսյանն Առաջին ատյանի դատարանի կողմից մեղավոր է ճանաչված եղել առաջադրված մեղադրանքի ամբողջ ծավալով, այսինքն՝ այն բանի համար, որ նա խախտել է ՀՀ Կառավարության թիվ 1933-Ն որոշմամբ հաստատված տեխնիկական կանոնակարգի 11-րդ գլխի 7-րդ կետի ա/, բ/, դ/, զ/ ենթակետերի և 17-րդ գլխի 2-րդ և 4-րդ կետերի պահանջները, որի հետևանքով անզգուշորեն վրա է հասել տուժողի մահը, որը և նշվել է էլեկտրատեխնիկական փորձաքննության թիվ 52921604 եզրակացությամբ, ուստի նման պարագայում փորձագետի դատաքննական ցուցմունքում այդ խախտումների վերաբերյալ որոշակի անհամապատասխանություններ հայտնելը սույն քրեական գործի լուծման տեսանկյունից էական նշանակություն չի ունեցել և անձի վիճակի վատթարացման տեսանկյունից չէր էլ կարող ունենալ:
22. Պատասխանելով սույն որոշման 12-րդ կետի «բ» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին՝ Վերաքննիչ դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն
«Գտնելով, որ դատավճռում նշանակված պատիժն անարդարացի է ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ լինելու պատճառով, չի համապատասխանում հանցագործության ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին, վերաքննիչ դատարանը մեղմացնում կամ խստացնում է պատիժը՝ ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով»:
Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է թիվ ՎԲ-142/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-50/07, ՎԲ-201/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԵԿԴ/0042/01/11, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացրած որոշումներում, և կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ հանցավորի անձին և հանցագործության վտանգավորության բնույթին ու աստիճանին համաչափ քրեաիրավական ներգործության միջոց ընտրելու, ինչպես նաև դրա շրջանակներում համաչափ պատժաչափ սահմանելու պահանջն ուղղակիորեն բխում է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների, մասնավորապես՝ արդարության և պատասխանատվության անհատականացման հիմնարար սկզբունքների բովանդակությունից։ Արդարացի է այն պատիժը, որի ընտրությունը գործի բոլոր հանգամանքների՝ հանցագործության վտանգավորության բնույթի և աստիճանի (հանցագործության մեղքի ձև, շարժառիթ, նպատակ, պատճառված վնասի չափ, եղանակ, գործիքներ ու միջոցներ և այլն), հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների, մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների ամբողջական ու բազմակողմանի վերլուծության արդյունք է և բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից։ Վերոնշյալ պահանջներից նահանջը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։
Պատժի անհատականացման փաստական հիմքերի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշումներ է ձևավորել թիվ ՎԲ-50/07, թիվ ԵԿԴ/0042/01/11, թիվ ՍԴ/0109/01/12, թիվ ԱՎԴ/0082/01/12, ԵԿԴ/0252/01/13, թիվ ԵԱՔԴ/0091/01/14 և մի շարք այլ որոշումներում։
Հազարապետ Հարությունյանի գործով 2007 թվականի մարտի 30-ի թիվ ՎԲ-50/07 որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ. «Պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք են ոչ միայն կատարված արարքի հասարակական վտանգավորության աստիճանը, այլև հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ հանդիսացող նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական, քրեաբանական և քրեաիրավական, ֆիզիկական հատկությունների համակցության ճիշտ գնահատումը (ընտանեկան դրությունը, վարքագիծը աշխատանքում և կենցաղում, աշխատունակությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, դատվածությունը և այլն)»։
Սերոբ Սարգսյանի գործով 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 գործով որոշման մեջ զարգացնելով պատասխանատվության և պատժի անհատականացման առնչությամբ իր ձևավորած նախադեպային իրավունքը՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն ընդգծել է, որ. «(...) «[Հ]անցավորի անձնավորություն» եզրույթն ի տարբերություն «հանցագործության սուբյեկտ» եզրույթի, ավելի ընդարձակ է, և օժտված է սոցիալ-ժողովրդագրական, բարոյահոգեբանական և քրեաիրավական բնութագրերով: ՀՀ գործող քրեական օրենսդրության իմաստով «հանցավորի անձնավորություն» եզրույթը դիտարկվում է որպես քրեական պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք, հանցավորի անձը բնութագրող առանձին հատկանիշները և վարքագիծը օրենքում նախատեսված են որպես պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներ, ինչպես նաև դատապարտյալին պատժից ազատելու նախապայման:
(...) պատժի անհատականացման ժամանակ հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները հաշվի առնելու անհրաժեշտությունը պայմանավորված է ինչպես պատժի նպատակների իրականացման, այնպես էլ անձի արժանապատվության հարգման սահմանադրական պահանջի առկայությամբ:
(...) հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները չեն կարող սահմանափակվել միայն անձի բարոյական հատկանիշներով և ներառում են նաև անձի ընտանեկան դրությունը, զբաղմունքի տեսակը, կրթությունը, նրա դրական կամ բացասական բնութագիրը, խրախուսանքների կամ տույժերի առկայությունը և այլն»:
Սեյրան Աղախանյանի վերաբերյալ գործով 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ի թիվ ԱՎԴ/0082/01/12 որոշման մեջ վերահաստատելով վերը մեջբերված իրավական դիրքորոշումները՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն ընդգծել է, որ. «Պատասխանատվության և պատժի անհատականացման (...) հարցի լուծման համար էական նշանակություն ունեն հանցավորի անձի ոչ միայն ֆիզիկական ու հոգեկան, այլև սոցիալական առանձնահատկությունների վերաբերյալ փաստական տվյալները: Հետևաբար, հանցավորի պատասխանատվությունն ու պատիժն անհատականացնելիս և նշանակված պատիժը փաստացի կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը պետք է ուսումնասիրի հանցավորի ընտանեկան դրության, նրա խնամքին այլ անձանց առկայության, սոցիալական միջավայրում նրա զբաղեցրած տեղի ու դիրքի, սոցիալական միջավայրում նրա ունեցած բնութագրի և մի շարք այլ հանգամանքների վերաբերյալ փաստական տվյալները»:
23. Վերոգրյալ իրավական նորմերի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո անդրադառնալով՝ ամբաստանյալներ Սերգեյ Հարությունի Հարությունյանի և Վարդան Գերասիմի Սարգսյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հիմնավորումներին՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալներ Սերգեյ Հարությունի Հարությունյանի և Վարդան Գերասիմի Սարգսյանի նկատմամբ պատիժի տեսակը և չափը որոշելիս Առաջին ատյանի դատարանը ղեկավարվել է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, բազմակողմանի գնահատման է ենթարկել ամբաստանյալների անձը բնութագրող տվյալները, նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, ամբաստանյալների կողմից կատարված հանցագործության բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, որպիսի պայմաններում նրանց նկատմամբ նշանակել է համաչափ ռեալ (իրական) պատիժ, որը բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածով սահմանված արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքից (համապատասխանում է կատարված հանցանքի ծանրությանը, այն կատարելու հանգամանքներին, հանցավորների անձին, անհրաժեշտ և բավարար է նրանց ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար), ինչպես նաև կարող է ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով սահմանված պատժի նպատակները, այն է՝ վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձանց, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ դատախազի վերաքննիչ բողոքում նշված հանգամանքներն իրենց համաչափ արտացոլումն են գտել Առաջին ատյանի դատարանի կողմից ամբաստանյալներ Սերգեյ Հարությունի Հարությունյանի և Վարդան Գերասիմի Սարգսյանի նկատմամբ նշանակված պատժում:
24. Վերը նշված եզրահանգումների պայմաններում Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի պահպանման տեսանկյունից հիմնավորված են ամբաստանյալներ Սերգեյ Հարությունի Հարությունյանի և Վարդան Գերասիմի Սարգսյանի նկատմամբ նշանակված պատժի վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները, ուստի նման պարագայում դատախազի վերաքննիչ բողոքի հիմնավորումներն ի զորու չեն չեզոքացնելու դրանք:
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալներ Սերգեյ Հարությունի Հարությունյանի և Վարդան Գերասիմի Սարգսյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելու, ինչպես նաև նրան համաներման կիրառման արդյունքում պատժից ազատելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններն արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի երաշխավորման տեսանկյունից բավարար չափով հիմնավորված են, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից թույլ չի տրվել այնպիսի դատական սխալ, որն ազդեցություն է ունեցել կամ կարող էր ազդեցություն ունենալ գործի ելքի վրա:
25. Վերոշարադրյալի հիման վրա Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալ Սերգեյ Հարությունի Հարությունյանի պաշտպան Լուսինե Ասլանյանի, ամբաստանյալ Վարդան Գերասիմի Սարգսյանի պաշտպան Անետա Սարգսյանի, Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Դավիթ Մնացականյանի վերաքննիչ բողոքները պետք է մերժել՝ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի թիվ ԵԱՔԴ/0082/01/17 քրեական գործով 2019 թվականի հունվարի 9-ի դատավճիռը՝ թողնելով անփոփոխ:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 8-րդ, 361.1, 377-րդ, 385-րդ, 393-394-րդ հոդվածներով ՝ Վերաքննիչ դատարանը.

Ո Ր Ո Շ Ե Ց՝

Ամբաստանյալ Սերգեյ Հարությունի Հարությունյանի պաշտպան Լուսինե Ասլանյանի, ամբաստանյալ Վարդան Գերասիմի Սարգսյանի պաշտպան Անետա Սարգսյանի, Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Դավիթ Մնացականյանի վերաքննիչ բողոքները մերժել՝ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի՝ թիվ ԵԱՔԴ/0082/01/17 քրեական գործով 2019 թվականի հունվարի 9-ի դատավճիռը թողնելով անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ ստանալու պահից մեկամսյա ժամկետում։

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ (ստորագրություն) Ա.ՆԻԿՈՂՈՍՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ (ստորագրություն) Վ.ՌՇՏՈՒՆԻ

(ստորագրություն) Ս.ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ

Իսկականի հետ ճիշտ է:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Ա.ՆԻԿՈՂՈՍՅԱՆ