ԵԱՔԴ/0083/01/17







ԴԱՏԱՎՃԻՌ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ


30 օգոստոսի 2017թ. ք. Երևան

Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը (այսուհետ նաև՝ Դատարան),

նախագահությամբ դատավոր` Ա. Նիկողոսյանի,
քարտուղարությամբ` Ե.Կարապետյանի,


մասնակցությամբ`
մեղադրող` Բ.Ղազինյանի,
ամբաստանյալ` Կ.Մելոյանի,
տուժող` Ա.Կյուրեղյանի,

դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի`
Կարեն Հովիկի Մելոյանի (ծնված 01.10.1985թ., Գյումրի քաղաքում, ազգությամբ՝ հայ, ՀՀ քաղաքացի, ամուսնալուծված, չի աշխատում, միջնակարգ կրթությամբ, նախկինում՝ դատված, հաշվառված Գյումրի քաղաքի Շիրակացի փողոց 98 տանը.) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով,

ՊԱՐԶԵՑ
Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. 2017 թվականի փետրվարի 27–ին ՀՀ ոստիկանության Արաբկիրի բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով հարուցվել է թիվ 14162717 նախաքննական համարով քրեական գործը:
2017 թվականի մարտի 1-ին Արտաշես Լյովայի Կյուրեղյանը ճանաչվել է տուժող:
2017 թվականի մարտի 28–ին որոշում է կայացվել Կարեն Հովիկի Մելոյանին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118–րդ հոդվածով։
Նույն օրը մեղադրյալ Կարեն Հովիկի Մելոյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել ստորագրությունը՝ չհեռանալու մասին և նրա նկատմամբ հայտարարվել է հետախուզում:
2017 թվականի ապրիլի 20–ին մեղադրյալ Կարեն Հովիկի Մելոյանը բերման է ենթարկվել ՀՀ ոստիկանության Արաբկիրի բաժին:
2017 թվականի մայիսի 29–ին կազմվել է քրեական գործով մեղադրական եզրակացությունը, որը 2017 թվականի մայիսի 31–ին հաստատվել է Արաբկիր և Քանաքեռ–Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Գ.Ամիրյանի կողմից ։
2. Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ–Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանում քրեական գործն ստացվել է 2017 թվականի հունիսի 1–ին:
Դատավորների միջև քրեական գործերի բաշխման էլեկտրոնային համակարգի միջոցով, քրեական գործը` թիվ ԵԱՔԴ/0083/01/17 համարի ներքո, մակագրվել և 2017 թվականի հունիսի 2–ին հանձնվել է ինձ։
Նույն օրը որոշում է կայացվել քրեական գործը վարույթ ընդունելու մասին։
2017 թվականի հունիսի 8–ին որոշում է կայացվել քրեական գործը դատական քննության նշանակելու մասին։
3. Մեղադրական եզրակացության եզրափակիչ մասի համաձայն` Կարեն Հովիկի Մելոյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով այն ենթադրյալ հանցանքը կատարելու համար, որ նա 2017 թվականի փետրվարի 17–ին` ժամը 10։50–ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Կոմիտասի 52 հասցեի դիմաց ավտոճանապարհը չզիջելու շուրջ ծագած վիճաբանության ժամանակ ծեծի է ենթարկել Արտաշես Լյովայի Կյուրեղյանին՝ ձեռքերով բազմաթիվ հարվածներ հասցնելով գլխին և դեմքին՝ պատճառելով առողջության թեթև վնասի հատկանիշներ չպարունակող մարմնական վնասվածքներ:

Ապացույցների հետազոտում և գնահատում
4. Սույն քրեական գործով Դատարանը հաստատված է համարում, որ ամբաստանյալ Կարեն Հովիկի Մելոյանը`
ա) 2017 թվականի փետրվարի 17–ին` ժամը 10։50–ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Կոմիտասի 52 հասցեի դիմաց ավտոճանապարհը չզիջելու շուրջ ծագած վիճաբանության ժամանակ ծեծի է ենթարկվել Արտաշես Լյովայի Կյուրեղյանը,
բ) արարքը համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի հատկանիշներին:
5. Դատարանի կողմից հաստատված վերոնշյալ հանգամանքների համակցությունը հիմնված է ներքոշարադրյալ փաստական տվյալների վրա.
Դատաքննության ընթացքում ամբաստանյալ Կարեն Հովիկի Մելոյանը հայտնեց, որ չի ընդունում իր մեղավորությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով առաջադրված մեղադրանքում։
6. Դատաքննության ընթացքում ըստ սահմանված ապացույցների հետազոտման կարգի՝ սկզբում Դատարանը լսեց տուժողին, վկային, այնուհետև հետազոտվեցին քրեական գործի նյութերը, որից հետո Դատարանը լսեց ամբաստանյալին։
Այսպես, տուժող Արտաշես Կյուրեղյանը դատաքննության ընթացքում տվեց հետևյալ բովանդակությամբ ցուցմունք. «Օրը չեմ հիշում, էդ օրն իմ անձնական մեքենայով «Թումանյան շաուրմայից» երթևեկում էի, որպեսզի գնամ տուն: Երթևեկում էի առաջին գոտիով, չհասած «ՍԱՍ»-ի խաչմերուկ, մեքենան դեմս կտրեց, ես էլ 40-50 արագության տակ բարձրանում էի, մի կերպ արգելակել եմ, որպեսզի վթարային իրավիճակ չստեղծվի, մեքենան միանգամից քաշեց դեմս, հետո ես մոտիկացա իրան, ձեռքս տնգեցի իրա վրա, ասեցի՝ չես կարում նորմալ քշես, կամաց քշի մեքենան, հետո բա հլը աջի վրեն քաշի, կանգնի, սենց վրդովված, հետո անցանք առաջ, որ մեքենաս տոռմուզ էի տվել արագ, վակուումը տրաքել էր, մալնին չէր պահում, կանգնել ենք սվետաֆորի տակ, էլ ոչ մի խոսակցություն, իջելա ու սկսելա հարվածներ հասցնել, հետո կողքից եկել են, իրան մի կերպ մեքենայից հանել են դուրս, ինքը նստելա իրա մեքենան, գնացելա, մեքենայի մեջ էլ մի հատ կին կար, ինչ-որ իրան ճանաչում էր լավ, որովհետև իրա անունն էլ գիտեր լավ: Դրանից հետո ոստիկաններն են եկել, մեքենաս փչացել էր, չէր գնում, մեքենան երթևեկելի կողմից հանեցինք, քանի որ չէր գնում, վակուումը տրաքել էր, ոստիկանության աշխատողներն եկել են, կապել ենք, քաշել ենք, տարել ենք»:
Մեղադրողի հարցին, թե որտե՞ղ եք աշխատում, տուժողը պատասխանեց. ««Թումանյանի շաուրմա»-ում՝ որպես վաճառող»:
Մեղադրողի հարցին, թե ինչպիսի՞ն է Ձեր աշխատանքային գրաֆիկը, տուժողը պատասխանեց. «Ազատ աշխատանքային գրաֆիկով, երբ ուզում եմ գնում եմ, երբ ուզում եմ գալիս եմ»:
Մեղադրողի հարցին, թե ի՞նչ մեքենա եք վարում, տուժողը պատասխանեց. «Օպել Աստրա Ջի, 34 VM 830»:
Մեղադրողի հարցին, թե դեպքի օրը, ժամը կհիշե՞ք, տուժողը պատասխանեց. «Չէ, կոնկրետ չեմ հիշում, բայց ոնց որ ամսի 27-ն էր, բայց՝ որ ամսի, էդ չեմ հիշում, ժամը երևի երկուսի կողմերն էր»:
Մեղադրողի հարցին, թե ինչ տեղի ունեցավ, հիշու՞մ եք, տուժողը պատասխանեց. «Ես Կոմիտասով բարձրանում էի Վրացական խաչմերուկ, մեքենան դեմս կտրեց միանգամից, ես առաջին գծով գնում էի, հետո արդեն էդ սվետաֆոր չհասած, մեքենան կտրեց, սերեբրիստի տաքսի էր, էլի Օպել Աստրա, միանգամից եկավ դեմս կտրեց, ես նենց արագ տոռմուզ տվեցի, որ չխփեմ իրա մեքենային, մեքենան վթարային իրավիճակ ստեղծեց, տեսաերիզով երևումա, թե ինչպես դեմս կտրեց, ես կտրուկ արգելակեցի, նույնիսկ էնքան եմ արգելակել, որ վակուումը տրաքելա»:
Մեղադրողի հարցին, թե հետո մեքենան կարողացե՞լ եք շարժել տեղից, տուժողը պատասխանեց. «Մի քիչ գնաց առաջ, հետո կանգնեցի, սվետաֆորի տակ»:
Մեղադրողի հարցին, թե ի՞նչ կար այդտեղ, որ կարող եք անհատականացնել, տուժողը պատասխանեց. «Յեսիմ, խաչմերուկն էր»:
Մեղադրողի հարցին, թե վարորդը, որ Ձեր դիմացը կտրեց, հետո ի՞նչ եղավ, դեպքերի հաջորդականությունը, տուժողը պատասխանեց. «Ես ասեցի կամաց, չես կարում նորմալ քշես, ասեց, բա թե աջի վրեն քաշի, կանգնի, բան, սենց, անցել ենք «ՍԱՍ»-ի դեմը, կանգնել ենք, իջավ ու խփեց ինձ»:
Մեղադրողի հարցին, թե որևիցե այլ խոսակցություն եղե՞լ է մինչև կայանելը, տուժողը պատասխանեց. «Չէ, ես իրան ասել եմ՝ չես կարում նորմալ քշես, նորմալ քշի, չտեսար՝ ինչ էր լինում, հետո առաջացել ենք առաջ, ասելա, բա թե քաշի, աջի վրեն կանգնի»:
Մեղադրողի հարցին, թե որևիցե վիրավորական արտահայտություն Ձեր կողմից ուղղված իրեն եղե՞լ է, տուժողը պատասխանեց. «Չէ, ես մենակ իրեն ասել եմ վատ ես, կամաց քշի, մենակ էդ եմ ասել, ուրիշ բան չեմ ասել»:
Մեղադրողի հարցին, թե իսկ հայհոյանք, սեռական բնույթի հայհոյանք եղե՞լ է, տուժողը պատասխանեց. «Չէ, ոչ մի բան»:
Մեղադրողի հարցին, թե լավ հաջորդականությունը, երբ, որ կայանեցիք մեքենան, դրանից հետո ի՞նչ եղավ, տուժողը պատասխանեց. «Ինքն իջավ մեքենայից ու սկսեց ինձ խփել, ես չեմ իջել մեքենայից, դուռը բացելա ու սկսել է ինձ խփել մեքենայի մեջ»:
Մեղադրողի հարցին, թե որ հատվածին էր խփում, տուժողը պատասխանեց. «Դեմքիս»:
Մեղադրողի հարցին, թե իսկ իր մեքենայում ուրիշ մարդ կա՞ր, տուժողը պատասխանեց. «Մեքենայի մեջ մի հատ կին էր, եկավ ասեց. «Կարեն ջան, արի», հետո նստեցին մեքենան, քշեց, գնաց»:
Մեղադրողի հարցին, թե Ձեր կարծիքով՝ ծանո՞թ էին իրենք, տուժողը պատասխանեց. «Հա, անունն էլ գիտեր»:
Մեղադրողի հարցին, թե իսկ կինը միասին նստեց իր հետ, տուժողը պատասխանեց. «Հա, կինը իր հետ նստեց, գնաց»:
Նախագահողի հարցին, թե Դուք դուրս եկաք, գնում էիք, Ձեր դիմացը կտրեց Մելոյանի մեքենան, Դուք ի՞նչ արեցիք այդ ժամանակ, տուժողը պատասխանեց. «Ես կտրուկ արգելակել եմ, որպեսզի վթարային իրավիճակ չստեղծվի»:
Նախագահողի հարցին, թե որևէ բան ասացի՞ք, տուժողը պատասխանեց. «Էդ պահին չեմ ասել»:
Նախագահողի հարցին, թե Ձեր մեքենայի կողային ապակին իջեցվա՞ծ էր, թե՝ ոչ, տուժողը պատասխանեց. «Ինչքան հիշում եմ իջեցված էր, երևի բաց պիտի լիներ, հա, բաց էր»:
Նախագահողի հարցին, թե Դուք իրեն որևէ բան ասացի՞ք, թէ՝ ոչ, տուժողը պատասխանեց. «Էդ եմ ասել, ես իրան բան բեն չեմ ասել ուրիշ, ասել եմ, արա չես կարում նորմալ քշես»:
Նախագահողի հարցին, թե հայհոյանք տվե՞լ եք, տուժողը պատասխանեց. «Չէ, ես իրան վապշե չեմ հայհոյել»:
Նախագահողի հարցին, թե որ իջավ, որևէ բան չասա՞ց, տուժողը պատասխանեց. «Չէ, իջավ ու սկսեց միանգամից խփել»:
Նախագահողի հարցին, թե որ ինքն իջավ, Դուք նստա՞ծ էիք, թե՝ կանգնած, տուժողը պատասխանեց. «Նստած, ես մեքենայից վապշե չեմ իջել, եկավ ինքը, դուռը բացեց ու սկսեց հարվածել»:
Նախագահողի հարցին, թե այսինքն՝ դուռը բացեց, նոր սկսեց խփել, տուժողը պատասխանեց. «Հա դուռը բացեց, նոր սկսեց խփել, էն կարգի էր մտել ու խփում, որ տաքսու շոֆեռները չէին կարում հանեին ավտոյից»:
Նախագահողի հարցին, թե Դուք պատասխանեցի՞ք, թե՝ որևէ բան չարեցիք, տուժողը պատասխանեց. «Չէ, ես չհասցրեցի»:
Նախագահողի հարցին, թե որտեղի՞ն էր խփում, տուժողը պատասխանեց. «Դեմքիս էր խփում»:
Նախագահողի հարցին, թե քանի հատ խփած կլինի, տուժողը պատասխանեց. «Եսիմ, չեմ կարա ասեմ՝ քանի հատ»:
Նախագահողի հարցին, թե կարո՞ղ է մի հատա խփել, տուժողը պատասխանեց. «Չէ, մի հատ չի խփել, բայց խփելա երևի մի 7-8 հատ, կարողա 6, չգիտեմ»:
Նախագահողի հարցին, թե հետո ի՞նչ արեց, խփեց, խփեց, հոգնեց, գնա՞ց, տուժողը պատասխանեց. «Չէ, մի կերպ քաշեցին, հանեցին»:
Վկա Լևոն Մակարյանը դատաքննության ընթացքում տվեց հետևյալ բովանդակությամբ ցուցմունք. «Ես ավտո ունեմ, ամբաստանյալը եկելա, ծանոթացել եմ, ավտոն տվել եմ, հետո երկու օր հետո ուղղակի որոշել եմ, որ իրան պիտի ավտոն չտամ, հետ եմ վերցրել: Այդ ընթացքում ես Երևանում չեմ եղել, դեպքը, որ եղել է, եկել եմ, տեղյակ են պահել: Ինչ գրել եմ, տենցա, երկար ժամանակ է անցել»:
Մեղադրողի հարցին, թե ի՞նչ ավտոմեքենա ունեք, վկան պատասխանեց. «Օպել Աստրա Ջի, համարները չեմ հիշում»:
Մեղադրողի հարցին, թե Դուք ասացիք, որ մեքենա եք տալիս վարձով, ինչպես հասկանանք դա, վկան պատասխանեց. «Թղթով-բանով տալիս եմ, լիցենզիայով իրա անունով հանում եմ, որ տաքսի քշի, ուղղակի, որ երկու օրով եմ տվել, չեմ հասցրել, էդ թղթերը տամ»:
Մեղադրողի հարցին, թե ո՞վ ծանոթացրեց Ձեզ Կարեն Մելոյանի հետ, վկան պատասխանեց. «Ինքը հայտարարությունը կարդացելա, ավտոյի վրա էլա գրած, զանգեց, ասեց՝ մեքենա ունեք ազատ, ասել եմ հա, տվել եմ, հետո մինչև էդ երկու օրը, որ թղթերը պիտի սարքեի, էդ ընթացքից արդեն ավտոն հետ եմ վերցրել»:
Մեղադրողի հարցին, թե իսկ ի՞նչ պայմաններով, ինչ վարձավճարով, վկան պատասխանեց. «Օրական 4000 դրամով տվել եմ իրան»:
Մեղադրողի հարցին, թե իսկ ի՞նչը պատճառ հանդիսացավ, որ երկու օր հետո վերցրիք, վկան պատասխանեց. «Ինձ ավելի հարազատ մարդ հանդիպեց, տվել եմ իրան»:
Մեղադրողի հարցին, թե ինչքա՞ն ժամանակ է վարել ամբաստանյալը մեքենան, վկան պատասխանեց. «Երկու-երեք օր»:
Մեղադրողի հարցին, թե ի՞նչ ավտոմեքենա ունեք, վկան պատասխանեց. «Օպել Ջի»:
Մեղադրողի հարցին, թե իսկ տուժողին ճանաչե՞լ եք, վկան պատասխանեց. «Ոչ»:
Մեղադրողի հարցին, թե իսկ դեպքի վերաբերյալ որտեղից կամ ումի՞ց եք իմացել, վկան պատասխանեց. «Ոստիկանությունից եմ իմացել, զանգել են, ասել են, որ սենց ավտո ունեք, տեղից իմացել եմ»:
Նախագահողի հարցին, թե ասում եք Ձեր մեքենայի համարնիշները չե՞ք հիշում, վկան պատասխանեց. «Չեմ հիշում, ոնց որ 34 252»:
7. Այնուհետև, դատաքննության ընթացքում հետազոտվեցին ներքոշարադրյալ փաստաթղթերը.
ա) Դատաբժշկական փորձաքննության 2017 թվականի փետրվարի 20-ի՝ թիվ 0404 եզրակացությունը, համաձայն որի. «(…) Ա.Կյուրեղյանի մարմնական վնասվածքը՝ ձախ ճակատային շրջանի արյունազեղման ձևով, պատճառվել է՝ բութ առարկայով, հնարավոր է նշված ժամկետում և հանգամանքներում, որն առողջության թեթև վնասի հատկանիշներ չի պարունակում» (տե՛ս քրեական գործ, թերթ 28-29):
բ) «Այլ փաստաթուղթն ապացույց ճանաչելու մասին» 2017 թվականի մայիսի 25-ի որոշումը, համաձայն որի, Կարեն Մելոյանի՝ 17.02.2017թ. տված բացատրությունը, այն մասին, որ օրավարձով վարում է «Օպել» մակնիշի, 34 QF 252 հաշվառման համարանիշի տաքսի ավտոմեքենա: 2017 թվականի փետրվարի 17-ին՝ ժամը 10:25-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Կասյան փողոցում մի անծանոթ կին նստել է իր ավտոմեքենան և խնդրել է իրեն տանել Զեյթունի «Երևան սիթի» սուպերմարկետ: Հասնելով Կոմիտաս-Գրիբոյեդով փողոցների խաչմերուկ՝ փորձել է երթևեկելի երկրորդ շարքից վերադասավորվել առաջին շարք, որի ժամանակ լսել է մեկ այլ ավտոմեքենայի ձայնային ազդանշան ու նկատել է, որ իր ավտոմեքենան վարել է աջ կողմում երթևեկող այդ ավտոմեքենայի ուղղությամբ, որը կարմիր գույնի էր: Փորձել է ներողություն խնդրել, իսկ մյուս ավտոմեքենայի վարորդը, հավասարվելով իր ավտոմեքենային, սեռական բնույթի հայհոյանք է տվել ու ասել՝ «Քշել չգիտես, մի քշի»: Քանի որ ավտոմեքենայում կին ուղևոր է եղել, վերը նշված վարորդից պահանջել է խաչմերուկն անցնել և կանգնել, որից հետո ավտոմեքենաները կայանել են Կոմիտասի «ՍԱՍ» սուպերմարկետի մոտ, ինքն իջել է ավտոմեքենայից ու հարցրել է, թե ինչ է ասել իր հասցեին, իսկ նշված ավտոմեքենայի վարորդը պատասխանել է՝ «Ինչ լսեցիր»: Դրանից զայրանալով՝ սկսել է ձեռքերով հարվածել վերջինիս, տվել սեռական բնույթի հայհոյանքներ: Այդ ամենը տևել է մոտ 3 րոպե, որից հետո միջամտել են պատահական անցորդներ, ապա ինքը նստել է ավտոմեքենան ու հեռացել: Հայտնել է, որ իրեն ոչ մեկը չի հարվածել, իր ավտոմեքենայում եղած կին ուղևորին չի ճանաչում», ճանաչվել է այլ փաստաթուղթ ապացույց և կցվել քրեական գործին» (տե՛ս քրեական գործ, թերթ 134-135):
գ) «Զննություն կատարելու մասին» 2017 թվականի մարտի 23-ի արձանագրությունը, համաձայն որի. «(…) ՀՀ ոստիկանության «Ճանապարհային ոստիկանություն» ծառայության կողմից տրամադրված Երևան քաղաքի Կոմիտաս-Գրիբոյեդով փողոցների խաչմերուկում տեղադրված տեսանկարահանող սարքերի միջոցով արձանագրված տեսագրությունը 3 հատ «Verbatim» և 1 հատ «PRINCO» տեսակի լազերային սկավառակներով:
(…)
ժամը 10:50:20-ին կադրում երևում են կարմիր գույնի 34 NV 730 հաշվառման համարանիշի և արծաթագույն 34 QF 252 հաշվառման համարանիշի 2 «Օպել» մակնիշի, «տաքսի» տարբերանշանով և գրառումներով ավտոմեքենաներ, որոնք մի պահ կանգնում են իրարից քիչ հեռավորության վրա՝ կարմիր գույնի 34 NV 730 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան մի փոքր ավելի հետ, որից հետո նշված ավտոմեքենաները կայանում են լուսաֆորի «Կարմիր» ազդանշանի տակ, ապա «Կանաչ» գույնի ազդանշանի տակ մեքենաները միմյանց հետևից անցնում են խաչմերուկը և կայանում: Առջևում է կայանվում արծաթագույն ավտոմեքենան, իսկ դրա անմիջապես հետևում՝ կարմիր գույնի ավտոմեքենան: Զննության մասնակից, տուժող Արտաշես Կյուրեղյանը հայտարարեց է, որ կարմիր գույնի 34 NV 730 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան պատկանում է իրեն և այն վարում է ինքը, իսկ արծաթագույն 34 QF 252 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայի ղեկին այն անձն է, ով 17.02.2017թ.՝ ժամը 10:50-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Կոմիտասի 52 հասցեում գտնվող «ՍԱՍ» սուպերմարկետի դիմաց ձեռքերով հարվածել է իրեն: (…):
Ժամը 10:51:30-ին արծաթագույն մեքենայի վարորդը, դուրս գալով իր մեքենայից, մոտենում է մյուս մեքենայի առջևի ձախ դռանը, բացելով այն՝ կիսով չափ ներս է մտնում, կատարում է ինտենսիվ գործողություններ, որոնց բնույթը տեսախցիկի հեռավորության վրա հստակ հասկանալ հնարավոր չէ, վայրկյաններ անց արծաթագույն մեքենայի հետնամասից դուրս է գալիս մի կին և միջամտում, նշված մեքենային են մոտենում նաև անցորդներ:
Զննության մասնակից Արտաշես Կյուրեղյանը հայտնց է, որ արծաթագույն մեքենայից իջած կինը և անցորդները փորձել են հանգստացնել իր վրա հարձակված վերը նշված ավտոմեքենայի վարորդին, ով կիսով չափ ներս է մտել ու հարձակվել իր վրա, որից հետո վարորդը ու նշված կինը նստում են ավտոմեքենան և հեռանում: Ժամը 10:53:22-ին արծաթագույն մեքենայի վարորդը և մեքենայի հետնամասից դուրս եկած կինը հեռանում են: (…)» (տե՛ս քրեական գործ, թերթ 64-69):
դ) «Դեպքի վայրի զննություն կատարելու մասին» 2017 թվականի փետրվարի 20-ի արձանագրությունը, համաձայն որի. «Դեպքի վայրը հանդիսանում է Երևան քաղաքի Կոմիտասի 52 շենքի դիմացի հատվածը: Վերոնշյալ շենքի առաջին հարկում գործում է «SAS» սուպերմարկետը և դեպքի վայր հանդիսանում է «ՍԱՍ» սուպերմարկետի դիմաց գտնվող ավտոկայանատեղին (…) մատնացույց արեց [Արտաշես Կյուրեղյանը] այն վայրը, որտեղ (…) իրեն ձեռքերով մի քանի անգամ մարմնի տարբեր հատվածներին խփել է անծանոթ «Օպել» մակնիշի ավտոմեքենայի վարորդը, ով մոտ 5 րոպե ձեռքերով հարվածելուց հետո նստել է իր ավտոմեքենան և հեռացել (…)» (տե՛ս քրեական գործ, թերթ 25-26):
ե) «Անձին լուսանկարով ճանաչման ներկայացնելու մասին» 2017 թվականի մարտի 23-ի արձանագրությունը, համաձայն որի տուժող Արտաշես Կյուրեղյանը «(…) իրեն ճանաչման ներկայացված թվով 4 լուսանկարներից ինքը ճանաչում է ձախից աջ հերթականությամբ 3-րդ լուսանկարում պատկերված անձին, ով հանդիսանում է այն տաքսի ավտոմեքենայի վարորդը, ով սույն թվականի փետրվարի 17-ին՝ ժամը 10:50-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Կոմիտասի 52 հասցեի դիմաց իրեն ծեծի է ենթարկել: Հայտնեց, որ ինքը նշված անձնավորությանը ճանաչեց դեմքից, ընդհանուր դիմագծերից և մազերի գույնից և ձևից» (տե՛ս քրեական գործ, թերթ 73):
զ) «Հեռախոսահամարի վերծանված զանգերի զննություն կատարելու մասին» 2017 թվականի մայիսի 24-ի արձանագրությունը, համաձայն որի «(…) սկավառակի մեջ առկա է 352V գրառմամբ մեկ ֆայլ, որը իր մեջ պարունակում է 077-83-07-94 և 077-55-38-98 հեռախոսահամարների մուտքային և ելքային զանգերի վերծանումները, հեռախոսազանգերը սպասարկած ալեհավաք կայանների հասցեները և աբոնենտային տվյալները 2017 թվականի փետրվարի 17-ին՝ ժամը 09:00-ից մինչև ժամը 12:00-ն ընկած ժամանակահատվածում:
Պարզվեց, որ 077-83-07-94 հեռախոսահամարը հաշվառված է Արտաշես Լյովայի Կյուրեղյանի անվամբ (…), իսկ 077-55-38-98 հեռախոսահամարը հաշվառված է Կարեն Հովիկի Մելոյանի անվամբ (…):
077-83-07-94 հեռախոսահամարի զննությամբ պարզվեց, որ այն 17.02.2017թ.՝ ժամը 09:45-ին սպասարկվել է Երևան քաղաքի Մամիկոնյանց 48, ժամը 10:10-ին՝ Բաղրամյան 51ա, ժամը 10:58-ին՝ Մամիկոնյանց 48, ժամը 11:17-ին՝ Մամիկոնյանց 30 և ժամը 11:29-ին, 11:46-ին և 11:47-ին՝ Ազատության 27 հասցեներում տեղակայված ալեհավաք կայանների կողմից: (…) 077-55-38-98 հեռախոսահամարի զննությամբ պարզվեց, որ այն 17.02.2017թ.՝ ժամը 09:00-ին սպասարկվել է Երևան քաղաքի Նժդեհի 13, ժամը 09:11-ին՝ Արշակունյաց 9, ժամը 09:17-ին՝ Պարոնյան 4, ժամը 09:20-ին՝ Կողբացու 3ա, ժամը 09:44-ին՝ Տերյան 72, ժամը 09:48-ին՝ Ալեք Մանուկյան 1, ժամը 09:48-ին, 09:50-ին և 09 :51-ին՝ Չարենցի 85ա, ժամը 09:54-ին՝ Նար-Դոսի 115, ժամը 10:38-ին՝ Գայդար 47 և Բաղրամյան 76, ժամը 11:02-ին և 11:08-ին՝ Ֆարմանյան 78, ժամը 11:12-ին և 11:15-ին՝ Ազատության 27, ժամը 11:37-ին և 11:40-ին՝ Տերյան 72, ժամը 11:54-ին՝ Ռուբինյանց 28 և ժամը 11:55-ին՝ Ծարավ Աղբյուր 55ա հասցեներում տեղակայված ալեհավաք կայանների կողմից (…)» (տե՛ս քրեական գործ, թերթ 131-132):
Հրապարակվեցին նաև քրեական գործում առկա այլ փաստաթղթեր:
Դատաքննության ընթացքում ամբաստանյալ Կարեն Հովիկի Մելոյանը, օգտվելով իր իրավունքներից, հրաժարվեց ցուցմունքներ տալուց:
8. Անդրադառնալով սույն քրեական գործով որպես այլ փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված ամբաստանյալ Կարեն Հովիկի Մելոյանի կողմից տրված բացատրության թույլատրելիության հիմնահարցին, Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 105-րդ հոդվածի համաձայն.
«1. Քրեական գործով վարույթում մեղադրանքի հիմքում չեն կարող դրվել և որպես ապացույց օգտագործվել այն նյութերը, որոնք ձեռք են բերվել`
(...)
2) կասկածյալի և մեղադրյալի պաշտպանության իրավունքի, դատավարության լեզվին չտիրապետող անձանց իրավունքների` սույն օրենսգրքով նախատեսված լրացուցիչ երաշխիքների էական խախտմամբ.
(...)
2. Ապացույցներ ձեռք բերելիս էական են այն խախտումները, որոնք, դրսևորվելով մարդու և քաղաքացու սահմանադրական իրավունքների և ազատությունների կամ սույն օրենսգրքի որևէ պահանջի խախտմամբ, դատավարության մասնակիցներին` օրենքով երաշխավորված իրավունքների զրկմամբ կամ սահմանափակմամբ կամ որևէ այլ կերպ ազդել են կամ կարող էին ազդել ստացված փաստական տվյալների հավաստիության վրա»:
Այսինքն՝ քրեադատավարական օրենքը, սահմանելով ապացույցների անթույլատրելիության համար հիմք հանդիսացող հանգամանքերի սպառիչ ցանկը, միաժամանակ հստակորեն սահմանել է նաև վերը վկայակոչված հոդվածի 1-ին մասում տեղ գտած «էական խախտում» եզրույթի բովանդակությունը:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 122-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
«1. Փաստաթուղթ է թղթային, մագնիսական, էլեկտրոնային կամ այլ կրիչի վրա բառային, թվային, գծագրական կամ այլ նշանային ձևով արված ցանկացած գրառում, որով կարող են հաստատվել քրեական գործի համար նշանակություն ունեցող տվյալները:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 6-րդ հոդվածի 35-րդ կետի համաձայն.
«35) բացատրություն` բանավոր կամ գրավոր փաստարկումներ, որոնք բերում են դատավարության մասնակիցները և դիմողները` հիմնավորելու համար իրենց կամ ներկայացվող անձի պահանջները, ինչպես նաև այլ անձանց բանավոր կամ գրավոր հաղորդումները, որոնք տրվում են մինչև քրեական գործ հարուցելը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքը, սահմանելով բացատրության հասկացությունը, այնուամենայնիվ իրավական դրույթ չի պարունակում բացատրություն վերցնելու պատշաճ դատավարական ընթացակարգի վերաբերյալ, ուստի Դատարանը անհրաժեշտ է համարում նշել, որ ՄԻԵԴ-ն արդար դատաքննության իրավունքը տարածում է նաև մինչդատական վարույթի նկատմամբ, այլ խոսքով՝ գործի նախնական քննության ընթացքում ձեռք բերված ապացույցները նույնպես պետք է մեղադրյալի համար ՄԻԵԿ-ի 6-րդ հոդվածից բխող նվազագույն երաշխիքներն ապահովեն:
Անհրաժեշտ է նկատի ունենալ, որ անձի նկատմամբ քրեական հետապնդումը կարող է նաև (ոչ պաշտոնապես) սկսվել ավելի վաղ, երբ նույնիսկ այն նյութականացված չէ որևէ դատավարական ակտով։ Այսպես, «Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի հիման վրա` «քրեական մեղադրանք» հասկացությունը պետք է հասկացվի ոչ թե ձևական (փաստաթղթային), այլ բովանդակային (գործնական) իմաստով (տե՛ս Դեվեերն ընդդեմ Բելգիայի (Deweer v. Belgiսm) գործով վճիռ, 1980թ. փետրվարի 27, գանգատ թիվ 6903/75, կետ 44): Այսինքն` անձի նկատմամբ «մեղադրանքի» առկայության մասին կարող է վկայել նաև այնպիսի միջոցներ ձեռնարկելը, որոնք ենթադրում են հանցագործության մեջ կասկածանքի առկայություն, ինչպես նաև էականորեն ներգործում են կասկածվող անձի դրության վրա (տե՛ս Էկլեն ընդդեմ Գերմանիայի (Eckle v. Germany) գործով վճիռ, 1982թ. հուլիսի 15, գանգատ թիվ 8130/78, կետ 73, Շուբինսկին ընդդեմ Սլովենիայի (Šubinski v. Slovenia) գործով վճիռ, 2007թ. հունվարի 18, գանգատ թիվ 19611/04, կետ 62, Գ.Կ.-ն ընդդեմ Լեհաստանի (G.K. v. Poland) գործով վճիռ, 2004թ. հունվարի 20, գանգատ թիվ 38816/97, կետ 98, ինչպես նաև ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից Գագիկ Միքայելյանի վերաբերյալ 2009 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԱԴԴ/0085/06/09 որոշման 21-րդ կետը):
Գագիկ Միքայելյանի՝ թիվ ԵԱԴԴ/0085/06/09 գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանը իրավական դիրքորոշումներ է ձևավորել այն մասին, որ. «Բերվածի (հանցագործություն կատարելու կասկածանքով ոստիկանություն տարվածի) իրավական վիճակը համապատասխանում է «քրեական մեղադրանքի» ներկայացման Կոնվենցիոն պահանջին՝ Եվրոպական դատարանի բովանդակային մեկնաբանմամբ: Ուստի բերվածի կարգավիճակի առանձնահատկությունները հաշվի առնելով (նախնական և կարճաժամկետ բնույթը)՝ բերվածը պետք է օժտված լինի առնվազն հետևյալ իրավունքներով.
ա) իմանալու իրեն արգելանքի վերցնելու պատճառը (բխում է ՀՀ Սահմանադրության 16-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին նախադասությունից, Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 3 (ա) ենթակետից),
բ) տեղեկացնելու իրեն բերման ենթարկելու մասին (բխում է ՀՀ Սահմանադրության 16-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ նախադասությունից),
գ) հրավիրելու իր փաստաբանին (բխում է ՀՀ Սահմանադրության 20-րդ հոդվածի 1-ին մասից),
դ) լռելու (բխում է ՀՀ Սահմանադրության 22-րդ հոդվածի 1-ին մասից):
Համապատասխանաբար քրեական հետապնդման մարմինը պարտավոր է ապահովել բերվածի իրավունքների իրականացումը՝ բերվածի իրավունքները գրավոր պարզաբանելու, նրան առնվազն մեկ զանգի հնարավորություն ընձեռելու, բերվածի փաստաբանի մուտքը չխոչընդոտելու եղանակներով:
Այնքանով, որքանով վերաբերելի են (mutաtis mutandis), սույն կետում ամրագրված նվազագույն իրավունքներով և երաշխիքներով օժտված են նաև ոստիկանությունում կամ քրեական հետապնդման այլ մարմնում գտնվող, կասկածյալի կամ մեղադրյալի կարգավիճակ չունեցող այն անձինք, որոնք կարող են ողջամտորեն ենթադրել, որ (1) իրենց ազատությունը սահմանափակված է, կամ իրենք ազատությունից զրկված են, միաժամանակ, որ (2) իրենք կասկածվում են հանցագործության մեջ»:
Այսպիսով, հաշվի առնելով վերը նշվածը՝ կարելի է փաստել, որ ՀՀ քրեական դատավարությունում, ՄԻԵԿ-ի 6-րդ հոդվածի և դրա հիման վրա ՄԻԵԴ-ի ձևավորած նախադեպային իրավունքի հիմքով լիարժեք ապահովում է քրեական գործ դեռևս հարուցված չլինելու պայմաններում այն անձի՝ ՄԻԵԿ-ի 6-րդ հոդվածից բխող նվազագույն իրավունքները, ով ոստիկանություն կամ քրեական հետապնդման այլ մարմին է տարվել հանցագործության մեջ կասկածվելու պատճառով և ողջամտորեն կարող է ենթադրել, որ իր ազատությունը սահմանափակված է, կամ ինքն ազատությունից զրկված է՝ անկախ այն հանգամանքից, թե անձը քրեադատավարական կարգավիճակ ունի, թե՝ ոչ:
Հովհաննիսյանն ընդդեմ Բուլղարիայի գործով ՄԻԵԴ-ը շեշտել է, որ արդար դատաքննության իրավունքը կոպտորեն կարող է խախտվել, եթե ոստիկանությունում անձը խոստովանական բացատրություն է տվել առանց փաստաբանի (Հովհաննիսյանն ընդդեմ Բուլղարիայի գործով 2010թ. դեկտեմբերի 21-ի վճիռ, գանգատ թիվ 31814/03, կետ 33): Այս իրավիճակը լիովին կիրառելի է անձից բացատրություն վերցնելու ընթացակարգում, եթե նա բացատրությունը տվել է փաստացի բերման ենթարկված լինելու վիճակում:
Միաժամանակ հղում կատարելով վերը նշված վճռի 36-44-րդ կետերին, այնքանով որքանով վերեբերելի են (mutatis mutandis) սույն գործի հանգամանքներին, անհրաժեշտ է նշել, որ երբ, քրեական վարույթն իրականացնող մարմինը բացատրություն վերցնելիս կասկածյալի հնարավոր կարգավիճակ ունեցող անձի համար ապահովել է արդար դատաքննության իրավունքի բաղադրիչը կազմող երաշխիքների կենսագործման իրական հնարավորություն, ապա բովանդակային առումով այդ ապացույցը չի կարող արժեզրկվել, որպիսի պարագայում այն այլ փաստաթղթի ձևով ապացույցի տեսակ ճանաչելը չի կարող հանգեցնել քրեական վարույթի արդարացիության ապահովման սկզբունքի խախտմանը այսինքն՝ Դատարանը փաստում է, որ բացատրություն վերցնելիս անհրաժեշտ է բացատրություն ներկայացնող անձին ապահովել իր՝ համապատասխան իրավունքների իրացման պատշաճ ընթացակարգով, առաջին հերթին՝ այդ իրավունքների վերաբերյալ նրան տեղեկացնելով, որպիսի իրավաչափության պայմանի պահպանումը միայն կարող է իրավական հիմք ստեղծել ապացուցողական զանգվածում բացատրությունն ընդգրկելու համար:
Ասվածի լույսի ներքո ուսումնասիրելով սույն քրեական գործով ամբաստանյալ Կարեն Հովիկի Մելոյանի՝ 17.02.2017թ. տված բացատրության իրավաչափությունը Դատարանը փաստում է, որ ամբաստանյալ Կարեն Հովիկի Մելոյանը մինչև բացատրություն տալը ՀՀ ոստիկանության Արաբկիրի բաժնի աշխատակիցների կողմից ըստ էության տեղեկացվել է, թե ինչի համար է հրավիրվել ոստիկանության բաժին (տե՛ս, քրեական գործ, թերթ 16-17):
Մինչդեռ, Դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալ Կարեն Հովիկի Մելոյանը բացատրություն տալիս չի տեղեկացվել իր՝ փաստաբան ունենալու և լռելու իրավունքների վերաբերյալ, որպիսի պայմաններում նա զրկված է եղել այդ իրավունքներից օգտվելու փաստացի հնարավորությունից: Բացի այդ, նման պրակտիկայի դեպքում մեղադրյալի կողմից ցուցմունքներ չտալու իրավունքը կամ լռություն պահպանելու իրավունքը՝ երաշխավորված ՀՀ Սահմանադրությամբ և Մարդու իրավունքների ու հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածով, դառնում է վերացական ու ոչ իրական, քանի որ համանման հանգամանքներում անձի կողմից տրված բացատրությունը տվյալ դեպքում առանց որևէ պատճառաբանության օգտագործվում է նրա դեմ, մասնավորապես՝ առանց վերջինիս պարզաբանելու բացատրություններ տալուց հրաժարվելու իրավունքի և նրա կողմից տրված բացատրությունը նրա դեմ օգտագործելու հնարավորության մասին: Դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ դեպքում, մեղադրանքի հիմքում դրվել է անթույլատրելի ապացույց, որն ըստ էության մեղադրյալի կողմից իր իրավունքներից օգտվելու վերաբերյալ հանգամանքին նախաքննական մարմնի կողմից տրված մեկնաբանության հիմնավորում է, այլ ոչ թե ապացուցողական նշանակություն ունեցող փաստական տվյալ:
9. Դատական վիճաբանությունների փուլում Մեղադրողը միջնորդեց Կարեն Հովիկի Մելոյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118–րդ հոդվածով։

Դատարանի իրավական վերլուծությունները.
10. Ուսումնասիրելով և հետազոտելով քրեական գործի նյութերն ըստ մեղադրանքի՝ Կարեն Հովիկի Մելոյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով, վերլուծելով գործով նախաքննության ընթացքում ձեռք բերված և դատաքննության ընթացքում հետազոտված ապացույցները, համադրելով դրանք այլ ապացույցների հետ, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ` Դատարանն անդրադառնում է ամբաստանյալ Կարեն Հովիկի Մելոյանին մեղսագրվող արարքի որակման իրավաչափության հետ կապված իրավական հարցերի հետևյալ խմբին.
ա) ապացուցված է արդյո՞ք արարքը, որի կատարման մեջ մեղադրվում է Կարեն Հովիկի Մելոյանը,
բ) այդ արարքը համապատասխանում է արդյո՞ք քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի նորմերի հատկանիշներին,
գ) ապացուցված է արդյո՞ք Կարեն Հովիկի Մելոյանի կողմից իրեն մեղսագրվող այդ արարքը կատարելը.
դ) ապացուցված է արդյո՞ք Կարեն Հովիկի Մելոյանի մեղավորությունն իրեն մեղսագրվող հանցանքը կատարելու մեջ և, եթե այո, ապա քրեական օրենսգրքի ո՞ր հոդվածով, մասով, կետով է նախատեսված այն.
11. Անդրադառնալով սույն որոշման 10–րդ կետի «ա» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…)
3. Հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ։
4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր կասկածները, որոնք չեն կարող փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի կամ կասկածյալի։
(…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը ապացույցները գնահատում են իրենց ներքին համոզմամբ»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածի համաձայն` «Միայն ապացույցների հիման վրա են հաստատվում`
1) դեպքը և հանգամանքները (կատարման ժամանակը, տեղը, եղանակը և այլն).
2) կասկածյալի և մեղադրյալի առնչությունը դեպքին.
3) հանցագործության` քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները.
4) անձի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված արարքը կատարելու մեջ.
5) քրեական օրենքով նախատեսված պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ խստացնող հանգամանքները.
6) այն հանգամանքները, որոնցով դատավարության մասնակիցը կամ քրեական դատավարությանը մասնակցող այլ անձը հիմնավորում է իր պահանջները, եթե այլ բան նախատեսված չէ օրենքով»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման` վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից։
2. Հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված իրենց ներքին համոզմամբ»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 365-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Մեղադրական դատավճիռը չի կարող հիմնված լինել ենթադրությունների վրա և կայացվում է միայն այն դեպքում» երբ հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունն ապացուցված է դատական քննության ընթացքում։ Հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունը կարող է համարվել ապացուցված, եթե դատարանը, ղեկավարվելով անմեղության կանխավարկածով, հիմնվելով պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դատական քննության ընթացքում գործի հանգամանքների հետազոտման արդյունքների վրա, դատաքննության ժամանակ հետազոտված հավաստի ապացույցների հիման վրա, ամբաստանյալի մեղավորության մասին չփարատվող բոլոր կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով սույն օրենսգրքի 360 հոդվածի առաջին մասի 1-4-րդ կետերում նշված հարցերին տալիս է հաստատող պատասխաններ»։
12. «Ապացույցների բավարարություն» հասկացության էությունը, ապացույցների բավարարությունը որոշելու ընդհանուր չափանիշները, դրանցից յուրաքանչյուրի բնութագիրը ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը քննարկել և վերլուծել է Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 գործով կայացվաղ որոշման 14-15-րդ, 16–19–րդ կետերում։
Մասնավորապես, վկայակոչված որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը, համեմատական վերլուծության ենթարկելով «ապացուցման առարկա» և «ապացույցների բավարարություն» հասկացությունները, նշել է. «(…) եթե ապացուցման առարկան ցույց է տալիս, թե ինչ է անհրաժեշտ պարզել յուրաքանչյուր քրեական գործով, ապա ապացույցների բավարարությունը կապված է այն ապացուցողական նյութի հետ, որը վերաբերում է ապացուցման առարկային և թույլ է տալիս այդ հանգամանքների մասին գալ արժանահավատ հետևության։ Որոշելով ապացույցների բավարարությունը` վարույթն իրականացնող մարմինները լուծում են քրեական գործի համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքների հետազոտման խորության աստիճանի հետ կապված հարցերը, մասնավորապես այն, թե ի՞նչ աստիճանի պետք է մանրացվի յուրաքանչյուր հանգամանքը, և ի՞նչ ծավալի ապացույցներ են անհրաժեշտ այդ հանգամանքները հավաստի պարզելու և դրա հիման վրա այս կամ այն դատավարական որոշումը կայացնելու համար։
Այսպիսով, ապացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշումը, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից` այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը։
Ի տարբերություն ապացուցման առարկայի, ապացույցների բավարարություն հասկացության բովանդակությունը քրեական դատավարության օրենսդրությամբ բացահայտված չէ, այսինքն` օրենքում հստակ նշում չկա այն մասին, թե մինչև ե՞րբ պետք է հավաքվեն և հետազոտվեն ապացույցները, որպեսզի յուրաքանչյուր գործով պարզվի ապացուցման առարկան ամբողջությամբ կամ նրա տարրերն առանձին վերցրած։ Բացի այդ, օրենքում սահմանված չէ միասնական չափանիշ առ այն, թե ե՞րբ են ի հայտ գալիս յուրաքանչյուր քրեական գործով ապացուցման առարկան բացահայտված համարելու հիմքերը։
Վճռաբեկ դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի համակարգային վերլուծության հիման վրա արձանագրում է ապացույցների բավարարությունը որոշելու հետևյալ ընդհանուր չափանիշները՝
1) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունք,
2)դատավարական որոշումների հիմնավորվածություն և պատճառաբանվածություն,
3) անմեղության կանխավարկած»։
13. Վերահաստատելով և զարգացնելով նախորդ կետում մեջբերված գործով արտահայտած իրավական դիրքորոշումները` Վճռաբեկ դատարանը Արարատ Ավագյանի և Վահրամ Սահակյանի վերաբերյալ 2014 թվականի հոկտեմբերի 31–ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 գործով կայացված որոշման 30-32–րդ կետերում արձանագրել է.
«(…) [Ա]նմեղության կանխավարկածի սկզբունքը ենթադրում է ապացույցների այնպիսի ամբողջության առկայություն, որն անհրաժեշտ է անձի մեղավորությունը ողջամիտ (հիմնավոր) կասկածից վեր ապացուցված համարելու, այլ ոչ թե անձի մեղավորության մասին ենթադրություններ անելու համար։
(…) «[Ն]երքին համոզմունքը» սուբյեկտիվ-օբյեկտիվ կատեգորիա է։ Այն ապացույցների գնահատումն իրականացնող սուբյեկտի գիտակցված և ողջամիտ համոզվածությունն է իր իսկ կողմից կայացված որոշման հիմնավորվածության մեջ (սուբյեկտիվ բնույթ)։ Այդպիսի համոզվածությունը պետք է ձևավորված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննության արդյունքում և հիմնվի թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների բավարար համակցությամբ հաստատված փաստերի վրա, որոնք անկողմնակալ դիտորդի մոտ ողջամտորեն կձևավորեն նույն համոզվածությունը (օբյեկտիվ բնույթ)։
Ելնելով այն հանգամանքից, որ ներքին համոզմունքն ունի օբյեկտիվ հիմքեր, անհրաժեշտ է այն տարբերակել ինտուիցիայից, ենթադրություններից և այլ անհաշվետու զգացմունքներից։ Ի տարբերություն դրանց, ներքին համոզմունքը չի կարող ձևավորվել առանց օբյեկտիվ հիմքի և հիմնվել անթույլատրելի, ոչ վերաբերելի, անարժանահավատ ապացույցների վրա։ Այլ խոսքով, ներքին համոզմունքը հիմնվում է ողջամիտ կարծիքի, գիտելիքի վրա, այլ ոչ թե ենթադրությունների, երևակայության, համակրանքի, հակակրանքի կամ կանխակալ կարծիքի վրա։
Ներքին համոզմունքի՝ որպես ապացույցների գնահատման արդյունքի օբյեկտիվ հիմքը քրեական գործով ձեռք բերված, բազմակողմանի և օբյեկտիվ հետազոտված ապացույցների բավարար համակցությունն է։ (…)
32. Ապացույցների գնահատման արդյունքում ձևավորված ներքին համոզմունքն իրավական նշանակություն է ստանում և օբյեկտիվացվում ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս՝ դատավարական որոշումների հիմնավորման և պատճառաբանման չափանիշի միջոցով (սույն չափանիշի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների մասին տե՛ս նաև Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 18-րդ կետը)։ Ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը ենթադրում է ապացույցները բարեխիղճ վերլուծության ենթարկելու պարտականություն։
(…)
Այսպիսով, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշը։ Ընդ որում, «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշ ասելով, պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը։ Վերոգրյալը չի նշանակում, որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կարող առաջացնել որևէ կասկած, սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր)։ Այլ խոսքով՝ մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած»։
14. Պատասխանելով սույն դատավճռի 10–րդ կետի «ա» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին` Դատարանը ներքին համոզմամբ վերլուծելով և գնահատելով դատաքննության ընթացքում հետազոտված ապացույցներն անհրաժեշտ է համարում նշել, որ դրանք prime facie (առերևույթ) հաստատում է հետևյալ հանգամանքը.
2017 թվականի փետրվարի 17–ին` ժամը 10։50–ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Կոմիտասի 52 հասցեի դիմաց ավտոճանապարհը չզիջելու շուրջ ծագած վիճաբանության ժամանակ Արտաշես Լյովայի Կյուրեղյանի՝ ծեծի ենթարկվելու փաստը հաստատվում է.
• Տուժող Արտաշես Կյուրեղյանի դատաքննական ցուցմունքով այն մասին, որ «(…) Ես Կոմիտասով բարձրանում էի Վրացական խաչմերուկ, մեքենան դեմս կտրեց միանգամից, ես առաջին գծով գնում էի, հետո արդեն էդ սվետաֆոր չհասած, մեքենան կտրեց, սերեբրիստի տաքսի էր, էլի Օպել Աստրա, միանգամից եկավ դեմս կտրեց, ես նենց արագ տոռմուզ տվեցի, որ չխփեմ իրա մեքենային, մեքենան վթարային իրավիճակ ստեղծեց (…) Ինքն իջավ մեքենայից ու սկսեց ինձ խփել, ես չեմ իջել մեքենայից, դուռը բացելա ու սկսել է ինձ խփել մեքենայի մեջ (…) դուռը բացեց, նոր սկսեց խփել, էն կարգի էր մտել ու խփում, որ տաքսու շոֆեռները չէին կարում հանեին ավտոյից (…)»,
• Դատաբժշկական փորձաքննության 2017 թվականի փետրվարի 20-ի՝ թիվ 0404 եզրակացությամբ, համաձայն որի. «(…) Ա.Կյուրեղյանի մարմնական վնասվածքը՝ ձախ ճակատային շրջանի արյունազեղման ձևով, պատճառվել է՝ բութ առարկայով, հնարավոր է նշված ժամկետում և հանգամանքներում, որն առողջության թեթև վնասի հատկանիշներ չի պարունակում»,
• «Զննություն կատարելու մասին» 2017 թվականի մարտի 23-ի արձանագրությամբ, համաձայն որի. «(…) Զննության մասնակից, տուժող Արտաշես Կյուրեղյանը հայտարարեց է, որ կարմիր գույնի 34 NV 730 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան պատկանում է իրեն և այն վարում է ինքը, իսկ արծաթագույն 34 QF 252 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայի ղեկին այն անձն է, ով 17.02.2017թ.՝ ժամը 10:50-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Կոմիտասի 52 հասցեում գտնվող «ՍԱՍ» սուպերմարկետի դիմաց ձեռքերով հարվածել է իրեն: (…) Ժամը 10:51:30-ին արծաթագույն մեքենայի վարորդը, դուրս գալով իր մեքենայից, մոտենում է մյուս մեքենայի առջևի ձախ դռանը, բացելով այն՝ կիսով չափ ներս է մտնում, կատարում է ինտենսիվ գործողություններ (...)»,
• «Դեպքի վայրի զննություն կատարելու մասին» 2017 թվականի փետրվարի 20-ի արձանագրությամբ, համաձայն որի. «(...) մատնացույց արեց [Արտաշես Կյուրեղյանը] այն վայրը, որտեղ (…) իրեն ձեռքերով մի քանի անգամ մարմնի տարբեր հատվածներին խփել է անծանոթ «Օպել» մակնիշի ավտոմեքենայի վարորդը, ով մոտ 5 րոպե ձեռքերով հարվածելուց հետո նստել է իր ավտոմեքենան և հեռացել (...)»,
• «Անձին լուսանկարով ճանաչման ներկայացնելու մասին» 2017 թվականի մարտի 23-ի արձանագրությամբ, համաձայն որի՝ տուժող Արտաշես Կյուրեղյանը «(…) իրեն ճանաչման ներկայացված թվով 4 լուսանկարներից ինքը ճանաչում է ձախից աջ հերթականությամբ 3-րդ լուսանկարում պատկերված անձին, ով հանդիսանում է այն տաքսի ավտոմեքենայի վարորդը, ով սույն թվականի փետրվարի 17-ին՝ ժամը 10:50-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Կոմիտասի 52 հասցեի դիմաց իրեն ծեծի է ենթարկել: Հայտնեց, որ ինքը նշված անձնավորությանը ճանաչեց դեմքից, ընդհանուր դիմագծերից և մազերի գույնից և ձևից» (…)»,
Այսպիսով, վերոնշյալ հանգամանքների համադրված վերլուծության արդյունքում, Դատարանը վկայակոչված ապացույցների զանգվածի հիման վրա հաստատված է համարում այն դեպքը, որի կապակցությամբ ամբաստանյալ Կարեն Հովիկի Մելոյանին առաջադրվել է մեղադրանք, այն է` 2017 թվականի փետրվարի 17–ին` ժամը 10։50–ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Կոմիտասի 52 հասցեի դիմաց ավտոճանապարհը չզիջելու շուրջ ծագած վիճաբանության ժամանակ Արտաշես Լյովայի Կյուրեղյանի՝ ծեծի ենթարկելը։
15. Պատասխանելով սույն դատավճռի 10–րդ կետի «բ» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել, որ վերոնշյալ հաստատված դեպքի հատկանիշներով արարքը քրեականացված է և ամրագրված ՀՀ քրեական օրենսգրքի «Կյանքի և առողջության դեմ ուղղված հանցագործությունները» վերտառությամբ տեսակային օբյեկտը կրող հանցագործությունների գլխում։
Այսպես, անդրադառնալով ամբաստանյալ Կարեն Հովիկի Մելոյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118–րդ հոդվածով մեղսագրվող արարքին տրված իրավական որակմանը` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118–րդ հոդվածի հանցակազմն ունի հետևյալ բովանդակությունը. «Ծեծելը կամ այլ բռնի գործողություններ կատարելը, որը չի առաջացրել սույն օրենսգրքի 117-րդ հոդվածով նախատեսված հետևանքներ»։
Այսինքն արարքը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով որակելու համար անհրաժեշտ է, որպեսզի ծեծելու կամ կատարված բռնի գործողությունների արդյունքում դիտավորությամբ մեկ ուրիշին առողջության կարճատև քայքայում կամ ընդհանուր աշխատունակության աննշան կայուն կորուստ առաջացրած մարմնական վնասվածք կամ առողջությանն այլ վնաս չպատճառվի:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Արևիկ Սահակյանի և Ծովինար Սահակյանի վերաբերյալ թիվ ԱՐԴ/0176/01/11 գործով որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի վերաբերյալ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել, հետևյալ բովանդակությամբ.
«(...) 16. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության անմիջական օբյեկտը մարդու առողջությունն է, իսկ որպես լրացուցիչ օբյեկտ կարող են հանդես գալ նաև մարդու պատիվն ու արժանապատվությունը։
(...)
17. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով նախատեսված հանցակազմի օբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է՝
ա) տուժողին ֆիզիկական ցավ պատճառելով,
բ) տուժողի նկատմամբ այլ բռնի գործողություններ կատարելով, որոնք չեն պարունակում դիտավորությամբ առողջությանը թեթև վնաս պատճառելու հատկանիշներ։
(...)
19.1. Ծեծելը բնութագրվում է տուժողի մարմնին հարվածներ հասցնելով, ընդ որում, հարվածները կարող են հասցվել ինչպես ձեռքերով կամ ոտքերով, այնպես էլ բութ և կոշտ գործիքի գործադրմամբ՝ բազմաթիվ (մեկից ավելի) անգամ։
(...)
21. Սուբյեկտիվ կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով նախատեսված հանցակազմը բնութագրվում է ուղղակի դիտավորությամբ:
16. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի 1–ին մասի դիսպոզիցիայից և նախորդ կետում վկայակոչված ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած դիրքորոշումից հետևում է, որ անձի կատարած արարքը կարող է որակվել որպես ծեծ միայն այն դեպքում, երբ գործով ձեռք բերված ապացույցներով կհիմնավորվի `
ա) տուժողին ֆիզիկական ցավ պատճառելը,
բ) տուժողի մարմնին մեկից ավելի անգամ հարվածներ հասցնելը,
գ) ուղղակի դիտավորության առկայությունը:
17. Սույն գործի շրջանակներում տուժողին մեկից ավելի հարվածներ հասցնելու հանգամանքը Դատարանը հաստատված է համարում՝ հիմնվելով մասնավորապես այն փաստական տվյալների վրա, որ տուժող Արտաշես Կյուրեղյանը դատաքննության ընթացքում տված ցուցմունքով նշել է, որ «մի հատ չի խփել, բայց խփելա երևի մի 7-8 հատ, կարողա 6», բացի այդ «Դեպքի վայրի զննություն կատարելու մասին» 2017 թվականի փետրվարի 20-ի արձանագրությամբ հաստատվել է, որ «Արտաշես Կյուրեղյանը մատնացույց է այն վայրը, որտեղ իրեն ձեռքերով մի քանի անգամ մարմնի տարբեր հատվածներին խփել է անծանոթ «Օպել» մակնիշի ավտոմեքենայի վարորդը», ինչպես նաև դատաբժշկական փորձաքննության եզրակացության հիման վրա:
18. Հաշվի առնելով վերոգրյալը, ինչպես նաև տուժողին հասցվել են մեկից ավելի հարվածներ Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Կարեն Հովիկի Մելոյանին մեղսագրվող արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի հատուկ մասում նախատեսված` 118–րդ հոդվածի, այն է` ծեծելը կամ այլ բռնի գործողություններ կատարելու հատկանիշներին, որը մեկ ուրիշին առողջության կարճատև քայքայում կամ ընդհանուր աշխատունակության աննշան կայուն կորուստ առաջացրած մարմնական վնասվածք կամ առողջությանն այլ վնաս չի պատճառել։
19. Պատասխանելով սույն դատավճռի 10–րդ կետի «գ» ենթակետին` Դատարանը պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում հետազոտման ենթարկելով`
• տուժող Արտաշես Կյուրեղյանի դատաքննական ցուցմունքն այն մասին, որ «(…) սվետաֆոր չհասած, մեքենան կտրեց, սերեբրիստի տաքսի էր, էլի Օպել Աստրա, միանգամից եկավ դեմս կտրեց (…) Ինքն իջավ մեքենայից ու սկսեց ինձ խփել, ես չեմ իջել մեքենայից, դուռը բացելա ու սկսել է ինձ խփել մեքենայի մեջ (…) Դեմքիս էր խփում (…) մի հատ չի խփել, բայց խփելա երևի մի 7-8 հատ, կարողա 6, չգիտեմ (…)»,
• վկա Լևոն Մակարյանի դատաքննական ցուցմունքն այն մասին, որ «(…) ամբաստանյալը եկելա, ծանոթացել եմ, ավտոն տվել եմ (…) Ոստիկանությունից եմ իմացել, [դեպքի մասին] զանգել են, ասել են, որ սենց ավտո ունեք, տեղից իմացել եմ (...) 34 252 [իր մեքենայի համարանիշները] (…)»,
• Դատաբժշկական փորձաքննության 2017 թվականի փետրվարի 20-ի՝ թիվ 0404 եզրակացությունը, համաձայն որի. «(…) Ա.Կյուրեղյանի մարմնական վնասվածքը՝ ձախ ճակատային շրջանի արյունազեղման ձևով, պատճառվել է՝ բութ առարկայով, հնարավոր է նշված ժամկետում և հանգամանքներում, որն առողջության թեթև վնասի հատկանիշներ չի պարունակում»
• «Զննություն կատարելու մասին» 2017 թվականի մարտի 23-ի արձանագրությունը, համաձայն որի. «(…) Զննության մասնակից, տուժող Արտաշես Կյուրեղյանը հայտարարեց է, որ կարմիր գույնի 34 NV 730 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան պատկանում է իրեն և այն վարում է ինքը, իսկ արծաթագույն 34 QF 252 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայի ղեկին այն անձն է, ով 17.02.2017թ.՝ ժամը 10:50-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Կոմիտասի 52 հասցեում գտնվող «ՍԱՍ» սուպերմարկետի դիմաց ձեռքերով հարվածել է իրեն: (…) Ժամը 10:51:30-ին արծաթագույն մեքենայի վարորդը, դուրս գալով իր մեքենայից, մոտենում է մյուս մեքենայի առջևի ձախ դռանը, բացելով այն՝ կիսով չափ ներս է մտնում, կատարում է ինտենսիվ գործողություններ (...)»,
• «Դեպքի վայրի զննություն կատարելու մասին» 2017 թվականի փետրվարի 20-ի արձանագրությունը, համաձայն որի. «(...) մատնացույց արեց [Արտաշես Կյուրեղյանը] այն վայրը, որտեղ (…) իրեն ձեռքերով մի քանի անգամ մարմնի տարբեր հատվածներին խփել է անծանոթ «Օպել» մակնիշի ավտոմեքենայի վարորդը, ով մոտ 5 րոպե ձեռքերով հարվածելուց հետո նստել է իր ավտոմեքենան և հեռացել (...)»,
• «Անձին լուսանկարով ճանաչման ներկայացնելու մասին» 2017 թվականի մարտի 23-ի արձանագրությունը, համաձայն որի՝ տուժող Արտաշես Կյուրեղյանը «(…) իրեն ճանաչման ներկայացված թվով 4 լուսանկարներից ինքը ճանաչում է ձախից աջ հերթականությամբ 3-րդ լուսանկարում պատկերված անձին, ով հանդիսանում է այն տաքսի ավտոմեքենայի վարորդը, ով սույն թվականի փետրվարի 17-ին՝ ժամը 10:50-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Կոմիտասի 52 հասցեի դիմաց իրեն ծեծի է ենթարկել: Հայտնեց, որ ինքը նշված անձնավորությանը ճանաչեց դեմքից, ընդհանուր դիմագծերից և մազերի գույնից և ձևից» (…)», անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ա) ամբաստանյալ Կարեն Հովիկի Մելոյանը բռնություն է գործադրել Արտաշես Կյուրեղյանի նկատմամբ, պատճառել ֆիզիկական ցավ, որն արտահայտվել է վերջինիս հարվածներ հասցնելով,
բ) հարվածները թիվը եղել է մեկից ավելի,
գ) ամբաստանյալ Կարեն Հովիկի Մելոյանը դեպքի պահին գործել է ուղղակի դիտավորությամբ, այն է` ոչ միայն գիտակցել է, որ իր գործողություններով բռնություն է գործարդում այլ անձի նկատմամբ և պատճառում ֆիզիկական ցավ, այլև ցանկացել է կատարել այդ գործողությունները` ամեն կերպ փորձելով շարունակելով իր հակահասարակական վարքագծի դրսևորումը,
Այսինքն, Դատարանը վերոնշյալ հանգամանքների հիման վրա հաստատված է համարում ամբաստանյալ Կարեն Հովիկի Մելոյանի կողմից իրեն մեղսագրվող արարքի կատարումը, որը նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով։
20. Պատասխանելով սույն դատավճռի 10–րդ կետի «դ» ենթակետին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
Պատշաճ իրավական գնահատականի ենթարկելով` տուժող Արտաշես Կյուրեղյանի վկա Լևոն Մակարյանի դատաքննական ցուցմունքները, դեպքի վայրի զննության 2017 թվականի փետրվարի 20–ի արձանագրությունը, 2017 թվականի մարտի 23-ի՝ զննություն կատարելու մասին և անձին լուսանկարով ճանաչման ներկայացնելու մասին արձանագրությունները, դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 0404 եզրակացությունը, քրեական գործող մյուս բոլոր նյութերը, որոնք հետազոտվել են դատաքննության ընթացքում, ինչպես նաև ամբաստանյալի վերաբերմունքը դեպքի պահին իր կողմից կատարված հանցանքի նկատմամբ, այն է` սուբյեկտիվ կողմը, Դատարանը փաստում է.
Հիշյալ փաստական տվյալների համացության հիման վրա ըստ էության բացակայում է ամբաստանյալ Կարեն Հովիկի Մելոյանին առաջադրված մեղադրանքի ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած, որի հիման վրա Դատարանը ողջամտորեն գտնում է, որ «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշով հիմնավորված է ամբաստանյալ Կարեն Հովիկի Մելոյանի մեղքն իր կողմից կատարված հանցանքում։
Այսինքն, Դատարանը գտնում է, որ ապացուցված է Կարեն Հովիկի Մելոյանի մեղավորությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118–րդ հոդվածով, այն է` ծեծելու կամ այլ բռնի գործողություններ կատարելու մեջ, որը մեկ ուրիշին առողջության կարճատև քայքայում կամ ընդհանուր աշխատունակության աննշան կայուն կորուստ առաջացրած մարմնական վնասվածք կամ առողջությանն այլ վնաս չի պատճառել։
21. Դատարանն ամբաստանյալ Կարեն Մելոյանին մեղսագրվող արարքի իրավական որակումն իրավաչափ համարելով՝ գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ ամբաստանյալին մեղսագրվող արարքի համար պատժի նշանակման հետ կապված իրավական հարցերի հետևյալ խմբին.
ա) ապացուցված է արդյո՞ք Կարեն Մելոյանի պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների առկայությունը.
բ) ենթակա է արդյո՞ք պատժի Կարեն Մելոյանն իր կատարած հանցանքի համար.
գ) ի՞նչ պատիժ պետք է նշանակվի Կարեն Մելոյանի նկատմամբ.
դ) Կարեն Մելոյանն արդյո՞ք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը.
22. Անդրադառնալով սույն որոշման նախորդ կետով բարձրացված իրավական հարցերին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ Սահմանադրության 71–րդ հոդվածի 1–րդ մասի համաձայն`
«1. Հանցանք կատարած անձի պատժի հիմքը նրա մեղքն է:
2. Օրենքով սահմանված պատիժը, ինչպես նաեւ նշանակված պատժատեսակը և պատժաչափը պետք է համաչափ լինեն կատարված արարքին»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10–րդ հոդվածի համաձայն`
«Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու եւ նոր հանցագործությունները կանխելու համար (…)»
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61–րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով եւ բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասն ամրագրում է պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների ոչ սպառիչ ցանկը, այն է`
«2. Պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն սույն հոդվածի առաջին մասում»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 63–րդ հոդվածի 3-րդ մասն ամրագրում է պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների սպառիչ ցանկը, այն է` «Պատիժ նշանակելիս դատարանը չի կարող հաշվի առնել սույն հոդվածի առաջին մասով չնախատեսված այլ հանգամանքներ»։
Միևնույն ժամանակ, նույն հոդվածի 1–ին մասի 1-ին կետը որպես պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանք ամրագրում է «հանցանքը կատարելու ռեցիդիվը, հանցանքը որպես արհեստ կատարելը»։
23. Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Նարեկ Սարգսյանի վերաբերյալ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 գործով կայացված որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(...) [Պ]ատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են`
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերանշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
(…) [Պ]ատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ` ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները` ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն»։
24. Վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ, ինչի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշման 39–րդ կետում հայտնել է հետևյալը.
«(…) Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից։ Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։ Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են։ Հետևաբար կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա։ Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից:
(…)
Այսպիսով, նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի հարցերի վերաբերյալ մանրամասն տե՛ս Գարուշ Մադաթյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի ԵՇԴ/0029/01/08 որոշման 14-րդ կետը)։
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։
(…) Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն»։
25. Պատասխանելով սույն դատավճռի 21–րդ կետի «ա» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
Նախորդ կետում վկայակոչված իրավադրույթները համադրելով սույն դատավճռում արձանագրված փաստական տվյալների հետ` Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Կարեն Հովիկի Մելոյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները բացակայում են։
Որպես ամբաստանյալ Կարեն Հովիկի Մելոյանի անձը բնութագրող տվյալ է դիտարկում նախկինում դատված չլինելը։ Մասնավորապես, ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնից 2017 թվականի հունիսի 8–ին ստացված` թիվ 6/7-1664 գրության համաձայն` ամբաստանյալ Կարեն Հովիկի Մելոյանը ունի դատվածություն (տե՛ս, քրեական գործ, հատոր 2, թերթ 11-12):
Դատարանը որպես ամբաստանյալ Կարեն Հովիկի Մելոյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանք է դիտարկում հանցանքը կատարելու ռեցիդիվը։
26. Պատասխանելով սույն դատավճռի 21–րդ կետի «բ» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել, որ այն դեպքում, երբ հաստատված է համարվում անձի կողմից քրեական օրենքով արգելված հանցանքի կատարման փաստական հանգամանքը, ապա անհրաժեշտություն է առաջանում կյանքի կոչել քրեական իրավունքի հիմքում ընկած պատասխանատվության անխուսափելիության սկզբունքը (նպատակ ունենալով վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել հանցանք կատարած անձին և կանխել հետագա հանցագործությունների կատարումը` հանցավորի մոտ ձևավորելով իրավահպատակ վարքագիծ և ապահովելով նրա վերասոցիալականացումը հասարակությունում), բացառությամբ այն դեպքերի, երբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասում նախատեսված մեխանիզմների ուժով անձը կարող է ենթակա չլինել պատժի օրենքի ուժով (Ex lege):
Համադրելով վերոնշյալ դիրքորոշումը` ամբաստանյալ Կարեն Հովիկի Մելոյանի կողմից ծեծի ենթարկելու հաստատված փաստական հանգամանքի հետ, Դատարանն արձանագրում է, որ առկա է անհրաժեշտություն կատարված հանցանքի կապակցությամբ սոցիալական արդարությունը վերականգնելու, ամբաստանյալին ուղղելու և հետագա հնարավոր հանցագործությունները կանխելու համար, այդ կերպ նպաստելով նրա իրավահպատակ վարքագծի ձևավորմանը և վերասոցիալականացմանը հասարակությունում։ Միևնույն ժամանակ, Դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործով օրենքի ուժով պատժի ենթակա չլինելու հիմքերը բացակայում են։
Այսինքն, Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Կարեն Հովիկի Մելոյանի ենթակա է պատժի` ծեծելու կամ այլ բռնի գործողություններ կատարելու համար, որը մեկ ուրիշին առողջության կարճատև քայքայում կամ ընդհանուր աշխատունակության աննշան կայուն կորուստ առաջացրած մարմնական վնասվածք կամ առողջությանն այլ վնաս չի պատճառել։
27. Պատասխանելով սույն դատավճռի 21–րդ կետի «գ» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 67.1 հոդվածի համաձայն.
«1. Հանցագործությունների ռեցիդիվի, վտանգավոր և առանձնապես վտանգավոր ռեցիդիվի դեպքում պատիժ նշանակելիս հաշվի են առնվում կատարված հանցագործությունների քանակը, բնույթը և ծանրությունը, այն հանգամանքները, որոնց հետևանքով նախկին պատիժը բավարար չի եղել մեղավորի ուղղման համար, ինչպես նաև նոր հանցագործության բնույթը, ծանրությունը և հետևանքները:
2. Հանցագործությունների ռեցիդիվի համար նշանակված պատիժը չի կարող պակաս լինել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավելագույն պատժի կեսից (...)»:
Սույն դատավճռում շարադրված իրավադրույթների, դրանց վերլուծության արդյունքում ձևավորված դատողությունների և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո գնահատելով ամբաստանյալ Կարեն Հովիկի Մելոյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118–րդ հոդվածով կատարած հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, հանցանքը կատարելուց հետո ամբաստանյալի դրսևորած վարքագիծը, դրանք համադրելով սույն դատավճռի 24-րդ կետում արձանագրված՝ նրա պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքի բացակայության, պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքի առկայության պայմաններում՝ Դատարանը հանգում է այն հետևության, որ տվյալ դեպքում սանկցիայով նախատեսված կալանք պատժատեսակի միջոցով հնարավոր է ապահովել պատժի նպատակների իրացվելիությունը:
Այսինքն` Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Կարեն Հովիկի Մելոյանի նկատմամբ պատիժ պետք է նշանակել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118–րդ հոդվածի սանկցիայով նախատեսված կալանք պատժատեսակը, որի ռեալ (իրական) կիրառման միջոցով հնարավոր կլինի ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված` պատժի նպատակների իրացվելիությունը: Տվյալ դեպքում նշանակվող ազատազրկումը բխում է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարության և պատասխանատվության անհատականացման, պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից։
28. Պատասխանելով սույն դատավճռի 21–րդ կետի «դ» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
Նկատի ունենալով ամբաստանյալ Կարեն Հովիկի Մելոյանի կողմից քրեական օրենքով արգելված արարքի կատարման եղանակը, բնույթը, հանրային վտանգավորության և հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ անհրաժեշտ է կիրառել քրեաիրավական ներգործության միջոց, որն անմիջականորեն պետք է ներգործի ամբաստանյալի նկատմամբ` ունենալով կանխարգելիչ (պրևենտիվ) բնույթ, ապագայում համանման արարքների կատարումը բացառելու համար։
Մասնավորապես, տվյալ դեպքում նաև հաշվի առնելով ամբաստանյալ Կարեն Հովիկի Մելոյանի կողմից կատարված հանցանքի տեսակային օբյեկտը, այն է` կյանքի և առողջության պաշտպանությանն ուղղված հասարակական հարաբերությունների ամբողջությունը, որը խախտվել է ամբաստանյալի կողմից, Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Կարեն Հովիկի Մելոյանը պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակվող պատիժը` համակեցության ընդհանուր կանոններին համապատասխան իրավահպատակ վարքագծի ձևավորումը խթանելու նպատակով։
29. Նկատի ունենալով, որ սույն քրեական գործով բացակայում է քաղաքացիական հայց, ուստի Դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360–րդ հոդվածում նախատեսված այդ հարցերին չի անդրադառնում։
Անդրադառնալով ամբաստանյալ` Կարեն Հովիկի Մելոյանի նկատմամբ կիրառված ստորագրություն՝ չհեռանալու մասին, խափանման միջոցի հարցին` Դատարանը գտնում է, որ մինչև սույն դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելն այն պետք է թողնել անփոփոխ` դատական ակտի հնարավոր բողոքարկման դեպքում ամբաստանյալի դատավարական պարտականությունների պատշաճ կատարումն ապահովելու համար:
Դատարանը նաև գտնում է, որ դատական ծախսերի հարցը պետք է համարել լուծված, քանի որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 168-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով նախատեսված դատական ծախսը բացակայում է։
Միևնույն ժամանակ, Դատարանն արձանագրում է, որ առկա չէ որևէ հիմք` ամբաստանյալների նկատմամբ հարկադիր բուժում կամ խնամակալություն նշանակելու համար, գործով բռնագանձման ենթակա գույք չկա:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 357-360-րդ, 365-րդ, 369-372-րդ հոդվածներով` Դատարանը`




ՎՃՌԵՑ`
Կարեն Հովիկի Մելոյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործություն կատարելու մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել կալանք` 1 (մեկ) ամիս ժամկետով։
Պատժի կրման սկիզբը հաշվել նրան փաստացի արգելանքի վերցնելու պահից։
Կարեն Հովիկի Մելոյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված ստորագրությունը չհեռանալու մասին թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Դատական ծախսերի հարցը համարել լուծված։
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ քրեական վերաքննիչ դատարան հրապարակվելու օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում։


ԴԱՏԱՎՈՐ` Ա.ՆԻԿՈՂՈՍՅԱՆ