ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
ԵԱՔԴ/0079/01/17
Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն
վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության
դատարանի դատավճիռը կայացրած դատարանի
կազմը նախագահող դատավոր` Ա.Մկրտչյան

ՈՐՈՇՈՒՄ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

24 նոյեմբերի 2017թ. ք.Երևան

ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ /այսուհետ`
Վերաքննիչ դատարան/ հետևյալ կազմով`

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ս.ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Կ.ՂԱԶԱՐՅԱՆ
Մ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ
Մ.Մելքոնյանի

մասնակցությամբ`
մեղադրող` Լ.Մանուկյան
պաշտպան` Դ.Մնացականյանի
ամբաստանյալ` Ա.Ավետիսյանի

դռնբաց դատական նիստում գործով մեղադրող, Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Լ.Մանուկյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա վերանայելով Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2017թ. օգոստոսի 28-ի դատավճիռը քրեական գործով ըստ մեղադրանքի Արմեն Ժորայի Ավետիսյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով
Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. Թիվ 10130216 քրեական գործը հարուցվել է 16.07.2017թ. ՀՀ քննչկան կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Վ.Մամիկոնյանի կողմից` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով և ընդունվել է վարույթ:
2. 29.09.2016թ. Ա.Ավետիսյանը ձերբակալվել է:
3. Նախաքննության մարմնի 2016թ. հոկտեմբերի 01-ի որոշմամբ Ա.Ավետիսյանը որպես մեղադրյալ է ներգրավվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով:
4. Նույն մարմնի 01.10.2016թ. որոշմամբ մեղադրյալ Ա.Ավետիսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել չհեռանալու մասին ստորագրությունը:
5. Երևանի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ռ.Գրիգորյանի 06.10.2016թ. որոշմամբ թիվ 10130216 քրեական գործով մեղադրյալ Ա.Ավետիսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված չհեռանալու մասին ստորագրությունը վերացվել է և միջնորդություն է ներկայացվել Երևանի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան մեղադրյալի նկատմամբ կալանավրումը որպես խափանման միջոց ընտրելու վերաբերյալ:
6. Երևանի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 07.10.2015թ. որոշմամբ Երևանի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ռ.Գրիգորյանի միջնորդությունը բավարարվել է և մեղադրյալ Ա.Ավետիսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիարառվել կալանավորում 2 ամիս ժամկետով:
7. ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանի 25.10.2016թ. որոշմամբ Երևանի Աջափնյակ և Դավթաշեն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 07.10.2015թ. որոշումը բեկանվել է և մեղադրյալ Ա.Ավետիսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված խափանման միջոց կալանավորումը վերացվել է և վերջինս կալանքից ազատվել է:
8. Նախաքննության մարմնի 08.11.2016թ. որոշմամբ մեղադրյալ Ա.Ավետիսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել չհեռանալու մասին ստորագրությունը:
9. Նույն մարմնի 07.04.2017թ. որոշմամբ թիվ 10130216 քրեական գործի նյութերից անջատվել է Ա.Ավետիսյանի կողմից առանց իրացնելու նպատակի խոշոր չափի` ընդհանուր 22.17 գրամ քաշով <<մարիխուանա>> տեսակի թմրամիջոց ապօրինի ձեռք բերելու և պահելու, ինչպես նաև Ա.Ավետիսյանի բնակարանից խուզարկությամբ զգալի չափ չպարունակող 0.001 գրամ քաշով <<լորազեպամ>> տեսակի հոգեմետ նյութ հայտնաբերելու վերաբերյալ մասը` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով, այն առանձնացվել է առանձին վարույթում և շնորհվել է թիվ 101230216/1 համարը:
10. Արաբկիրի վարչական շրջանի քննչական բաժնի ավագ քննիչ Հ.Գևորգյանի 11.04.2017թ. որոշմամբ որոշմամբ թիվ 101230216/1 քրեական գործն ընդունվել է վարույթ:
11. 29.05.2017թ. Ա.Ավետիսյանի վերաբերյալ քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան:
12. Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի դատավոր Ա.Մկրտչյանի 31.05.2017թ. որոշմամբ քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Արմեն Ժորայի Ավետիսյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով ընդունվել է վարույթ, իսկ 16.06.2017թ. որոշմամբ` քրեական գործը նշանակվել է դատական քննության:
13. Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2017թ. օգոստոսի 28-ի դատավճռով ամբաստանյալ Ա.Ավետիսյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և դատապարտվել ազատազրկման` 6/վեց/ ամիս ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 3-րդ մասի կանոններով, նշանակված պատժին հաշվակցվել է նախնական կալանքի տակ գտնվելու 20/քսան/ օրը և Ա.Ավետիսյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ է նշանակվել ազատազրկում` 5/հինգ/ ամիս 10/տասն/ օր ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ` Ա.Ավետիսյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվել, սահմանվել է փորձաշրջան` 2/երկու/ տարի ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 97-րդ և 98-րդ հոդվածների կիրառմամբ, Ա.Ավետիսյանի նկատմամբ նշանակվել է թմրամոլությունից հարկադիր բուժում:
Ա.Ավետիսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` ստորագրությունը չհեռանալու մասին, թողնվել է անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
14. Ընդհանուր իրավասության դատարանի վերոնշյալ դատավճռի դեմ փոստին հանձնելու միջոցով 12.09.2017թ. վերաքննիչ բողոք է բերել գործով մեղադրող, Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Լ.Մանուկյանը:
15. ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանի 06.10.2017թ. որոշմամբ գործով մեղադրող, Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Լ.Մանուկյանի վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է Վերաքննիչ դատարանի վարույթ և քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Արմեն Ժորայի Ավետիսյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով` Վերաքննիչ դատարանի դռնբաց դատական նիստում քննության է նշանակվել 2017թ. հոկտեմբերի 24-ին:

Գործի փաստական հանգամանքները.
16. Ա.Ավետիսյանը մեղավոր է ճանաչվել և դատապարտվել այն բանի համար, որ նա գործով չպարզված հանգամանքներում ու ժամանակահատվածում գործով չպարզված անձից առանց իրացնելու նպատակի, իր օգտագործման համար ապօրինի ձեռք է բերել խոշոր չափի` 22.17 գրամ հաստատուն քաշով <<մարիխուանա>> տեսակի թմրամիջոց և առանց իրացնելու նպատակի ապօրինի պահել է իր բնակության վայրում` Արաբկիրի 23-րդ փողոցի 22-րդ տանը և դրան կից ավտոտնակում, որն էլ հայտնաբերվել է 2016թ. սեպտեմբերի 28-ին` Արաբկիրի 23-րդ փողոցի 22-րդ տանը և դրան կից օժանդակ շինություններում կատարված խուզարկության ընթացքում:

Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները.
17. Գործով մեղադրող, Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Լ.Մանուկյանն իր բերած վերաքննիչ բողոքում գտնում է, որ Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 28.08.2017թ. դատավճիռը ենթակա է բեկանման, քանի որ դատարանը, խախտելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ, 70-րդ հոդվածների պահանջները` Ա.Ավետիսյանի նկատմամբ նշանակել է անարդարացի ակնհայտ մեղմ պատիժ։
Առաջին ատյանի դատարանի կողմից Ա.Ավետիսյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս հաշվի չի առնվել նաև խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սսոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, մասնավորապես, այն, որ Ա.Ավետիսյանը կատարել է բնակչության առողջության դեմ ուղղված թմրամիջոցների և հոգեներգործուն նյութերի ապօրինի շրջանառության հետ կապված հանցագործություն, որի վտանգավորությունը պայմանավորված է ոչ միայն առանձին անձի առողջությանը վնաս պատճառելով, այլև ամբողջ բնակչության կամ դրա որոշակի հատվածի առողջության համար սպառնալիքներ ստեղծելով։ Թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառության հետ կապված հանցագործությունների դեմ պայքարում քրեական օրենսդրության կարևորագույն խնդիրը և դրանց կատարման համար նշանակվող պատժի նպատակներից մեկը հանցագործությունների ընդհանուր և մասնավոր կանխարգելումն է։ Վերջինիս էությունը կայանում է նրանում, որ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ դատարանի կողմից համաչափ պատիժ կամ քրեաիրավական նեերգործության միջոցներ կիրառելու արդյունքում անձը զերծ է մնում նոր հանցագործություններ կատարելուց, ընդ որում, քրեական պատժի նշանակումը նաև ընդհանուր կանխարգելիչ ազդեցություն ունի հասարակության նկատմամբ։ Թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառության հետ կապված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով նման մեղմ պատժողական քաղաքականության իրականացումը չի կարող ապահովել պատժի՝ հանցագործությունների կանխարգելման կարևորագույն նպատակը։
Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանն ամբաստանյալ Ա.Ավետիսյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտել, որ նա ընդունել է մեղքը և անկեղծորեն զղջացել կատարած արարքի համար, նախաքննության փուլում դեպքի հանգամանքների վերաբերյալ տվել է խոստովանական ցուցմունքներ, ֆիզիկապես վատառողջ է, խնամքին են գտնվում հղի կինը, երրորդ խմբի հաշմանդամ մայրը, ընտանիքի միակ կերակրողն է։
Առաջին ատյանի դատարանը, որպես Ա.Ավետիսյանի անձը բնութագրող հանգամանք է դիտել դրական բնութագրվելը, որը բնութագրում է մարդկանց մեծամասնությանը, իսկ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք՝ ընտանիքի միակ կերակրողը, ինչպես նաև այն, որ նախաքննության փուլում տվել է խոստովանական ցուցմունքներ։ Սակայն դատարանը հաշվի չի առել այն հանգամանքը, որ Արմեն Ավետիսյանը համաձայն նարկոլոգիական փորձաքննության 06.04.2017թ. թիվ 46-17 եզրակացության <<Հոգեկան և վարքային խանգարումներ առաջացած մի քանի թմրամիջոցների միաժամանակյա օգտագործումից և այլ հոգեակտիվ նյութերի գործածումից /սուբոտեքս, պրեգաբալին, կանաբիս, հերոին, ափիոն, տրամադոլ/։ Կախվածության համախտանիշ F19.2>> ախտորոշմամբ կարիք ունի հարկադիր բուժման, որպիսի հանգամանքը չի կարող նրա անձը բնութագրել դրական։
Ինչ վերաբերում է Արմեն Ավետիսյանի կողմից նախաքննական փուլում խոստովանական ցուցմունքներ տալուն, ապա բողոք բերած անձը հարկ է համարում նշել, որ վարույթն իրականացնող քննիչի կողմից 19.05.2017թ. որոշում է կայացվել թիվ 14107317 քրեական գործից Ա.Ավետիսյանին թմրամիջոց ապօրինի իրացրած անձի /անձանց/ նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 2-րդդ մասի 2-րդ կետով մասն անջատելու մասին։ Այսինքն, քրեական գործով դեռևս չի պարզվել խոշոր չափի թմրամիջոցի ապօրինի ձեռք բերման աղբյուրը։
Բացի այդ, դատարանը անտեսել է թմրանյութի չափը / խոշոր չափի՝ 22.17 գրամ քաշով/, արարքի կատարման նպատակն ու շարժառիթը, որոնք տվյալ դեպքում նույնպես անտեսվել են։
18. Վերոգրյալից ելնելով, բողոք բերած անձը գտնում է, որ Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանը խախտել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ, 70-րդ հոդվածների պահանջները, Ա.Ավետիսյանի նկատմամբ նշանակել է անարդարացի, ակնհայտ մեղմ պատիժ, որը չի համապատասխանում կատարված հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին, բնույթին, ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալներին և բավարար չէ պատժի նպատակներն ապահովելու՝ սոցիալական արդարությունը վերականգնելու, պատժի ենթարկված անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցագործությունների կատարումը կանխելու համար, այսինքն՝ թույլ է տրվել դատական սխալ՝ նյութական իրավունքի այնպիսի խախտում, որն ազդել է գործի ելքի վրա, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 376-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 381-րդ հոդվածով, 395-րդ հոդվածի 4-րդ կետով և 399-րդ հոդվածով, բողոք բերած անձը խնդրում է վիճարկվող դատական ակտը պատժի մասով բեկանել և նշանակել կատարված հանցագործության բնույթին, հասարակական վտանգավորությանը համաչափ պատիժ` առանց ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման:

Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
Վերաքննիչ դատարանը, վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում վերանայելով առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը, հանգում է այն հետևության, որ վերաքննիչ բողոքը բավարարելու, դատավճիռը բեկանելու և փոփոխելու, ամբաստանյալ Ա.Ավետիսյանի նկատմամբ կիրառված պայմանական դատապարտությունը վերացնելու հիմքեր չկան` հետևյալ պատճառաբանությամբ:
19. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
<<Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
<<Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն`
<<1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերի համաձայն`
<<1. Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի 8-րդ կետի համաձայն`
<<1. Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը`
…8/ ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը>>:
20. ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն իր կողմից կայացված մի շարք որոշումներում /Վճռաբեկ դատարանի թիվ ՎԲ-124/07, ՎԲ-192/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԱՎԴ2/0059/01/08, ԼԴ2/0019/01/09 որոշումները և այլն/, այդ թվում նաև Դ.Հովհաննիսյանի վերաբերյալ գործով որոշման մեջ իրավական դիրքորոշում է արտահայտել այն մասին, որ <</.../ պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությամբ, վստահությունն առանց ռեալ /իրական/ պատիժ կրելու դատապարտյալի ուղղվելու հնարավորության մասին։
Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին։
/.../ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։ Չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, դատարանը պարտավոր է, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, հաշվի առնել նաև հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը։ Դատարանի կողմից նշանակվող պատժի արդարացիաթյան հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության վտանգավորության աստիճանին ու բնույթին>> /տես Դավիթ Ռոբերտի Հովհաննիսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09 որոշման 11-12-րդ կետերը/։
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն իր 12.06.2007թ. ՎԲ-124/07 որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման կապակցությամբ արտահայտել է այն իրավական դիրքորոշումը, որ <<վկայակոչված հոդվածի կիրառումը հանցագործության տեսակի հետ կապված որևէ սահմանափակման չի ենթարկվում և դրա կիրառումը սահմանափակված չէ նաև հանցավոր արարքի վտանգավորության աստիճանով ու բնույթով, ինչպես նաև անձանց շրջանակով, որոնց նկատմամբ այն չի կարող կիրառվել>>։ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը միաժամանակ նշել է, որ <<ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման հիմնական պայմանը պատճառաբանված լինելն է։ Նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող բոլոր հանգամանքները։ Կարևորն այն է, որ հանգի հիմնավոր եզրակացության, որ դատապարտյալի ուղղումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու>>:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը մեկ այլ՝ 2008 թվականի փետրվարի 1-ի թիվ ՎԲ-01/08 որոշմամբ նշել է, որ <<պատիժը պայմանականորեն չկիարառելու իրավական հիմքերը բացահայտելու համար ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածում սահմանված իրադրություններն անհրաժեշտ է մեկնաբանել նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ամրագրված պատժի նպատակների համատեքստում, այսինքն՝ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս իրավասու դատարանը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է քննարկի նաև պատժի՝ սոցիալական արդարության վերականգնման և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հարցը>>։ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը միաժամանակ նշել է, որ <<սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու մասին կարող է վկայել հանցագործությունից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը, մասնավորապես՝ տուժողին պատճառած վնասը հարթելը կամ այն հարթելուն ուղղված ողջամիտ միջոցներ ձեռնարկելը>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը դիրքորոշում է հայտնել նաև մի շարք այլ որոշումներում: Մասնավորապես, Հ.Բաղդասարյանի վերաբերյալ գործով որոշմամբ արձանագրվել է, որ <</.../ պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն առանց իրական պատիժ նշանակելու ամբաստանյալի ուղղվելու հնարավորության մասին: Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին /…/>>:
Թ.Տեր-Գրիգորյանի վերաբերյալ որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ <<Պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ և 63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Հանցակազմի սահմաններից դուրս գտնվելով դրանք բնութագրում են ինչպես կատարված հանցագործությունը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությունը, հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին` համապատասխանաբար բարձրացնելով կամ իջեցնելով այն: Դրանց գնահատմամբ է հնարավոր յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատական մոտեցում ցուցաբերել ինչպես պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս: Նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48 հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը>> /Վճռաբեկ դատարանի թիվ ԱՎԴ2/0059/01/08, թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09, թիվ ՎԲ-192/07, թիվ ՎԲ-50/07, թիվ ՎԲ-55/07 , թիվ ՎԲ-201/07, թիվ ՎԲ-124/07, թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09, թիվ ԵԱՔԴ/0120/01/09 և մի շարք այլ որոշումներ/:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն իր մեկ այլ` ԵԿԴ/0252/01/13 քրեական գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի որոշման մեջ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
<</…/ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասը պատասխանատվություն է նախատեսում, ի թիվս այլոց, առանց իրացնելու նպատակի զգալի չափերով թմրամիջոցներ ապօրինի ձեռք բերելու կամ պահելու համար։
Նշված նորմի վերլուծության հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ հանցագործության վերաբերյալ գործերով պատժի անհատականացման սկզբունքի տեսանկյունից արարքի հանրային վտանգավորությունը որոշելիս դատարանը, ի թիվս այլնի, պետք է հաշվի առնի.
- թմրանյութի տեսակը /վտանգավորության աստիճանը, անձի օրգանիզմի վրա ազդեցության աստիճանը/,
- դրա չափը /<<Թմրամիջոցների և հոգեմետ /հոգեներգործուն/ նյութերի զգալի, խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը>>սահմանող՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի թիվ 1 հավելվածում նշված կոնկրետ չափի նվազագույն կամ առավելագույն սահմանին մոտ լինելը/,
- արարքի կատարման նպատակն ու շարժառիթը /օրինակ՝ հիվանդությամբ պայմանավորված ցավերը թեթևացնելու համար կատարելը/։
Վկայակոչված հանգամանքները, այլ հանգամանքների հետ համակցությամբ ազդում են արարքի հանրային վտանգավորության վրա և պետք է իրենց համապատասխան գնահատականը ստանան յուրաքանչյուր գործով պատիժ նշանակելիս։
Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն։/…/>>։ /տես` Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի ԵԿԴ/0252/01/13 քրեական գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի որոշումը/:
21. Այսպիսով, վերը նշված օրենսդրական կարգավորումներից և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումներից հետևում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար անհրաժեշտ է դատարանի համոզվածությունը, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված պատժատեսակն իրական կրելու: Ընդ որում, այդ համոզվածությունը պետք է հիմնված լինի գործի օբյեկտիվ տվյալների վրա, և պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Հիմք ընդունելով վկայակոչված որոշումներում շարադրված իրավական դիրքորոշումները՝ դատարանն արձանագրում է, որ պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի, հանցավորի անձնավորության մասին և յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատականացնել պատիժը: Պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների ցանկի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ քննարկվող հանգամանքները վերաբերում են ինչպես հանցագործությանը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությանը կամ միաժամանակ բնութագրում են հանցագործությունն ու հանցավորի անձնավորությունը: Այդ պատճառով էլ պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները պետք է դիտարկել որպես հանցակազմի սահմաններից դուրս հանգամանքներ, որոնք ուղղակի կամ անուղղակի վերաբերում են հանցագործությանը կամ հանցավորի անձնավորությանը, բարձրացնում կամ իջեցնում են հասարակական վտանգավորության աստիճանը և ազդում պատժի վրա: Դրանց գնահատմամբ է հնարավոր յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատական մոտեցում ցուցաբերել` ինչպես պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս:
22. Սույն գործով առաջին ատյանի դատարանը, ամբաստանյալ Ա.Ավետիսյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս, հաշվի առնելով վերջինիս կատարած հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը /կատարածը միջին ծանրության հանցագործություն է/, հանցավորի անձը` բնութագրվում է դրական, որպես պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ դիտելով այն, որ ընդունել է մեղքը և անկեղծորեն զղջացել կատարած արարքի համար, դեպքի հանգամանքների վերաբերյալ տվել է խոստովանական ցուցմունքներ, ֆիզիկապես վատառողջ է, խնամքի տակ են գտնվում հղի կինը, երրորդ խմբի հաշմանդամ մայրը, ընտանիքի միակ կերակրողն է, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայության պայմաններում վերջինիս նկատմամբ նշանակել է ազատազրկման ձևով համաչափ պատիժ:
23. Միևնույն ժամանակ, առաջին ատյանի դատարանը պատժի նպատակների իրացվելիության համատեքստում քննության առնելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման հնարավորության և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով ամրագրված պատժի նպատակների իրացվելիության հարցը, վերուծելով և գնահատելով գործի վերոհիշյալ փաստական հանգամանքները, հաշվի առնելով Ա.Ավետիսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով վերագրվող արարքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, նրա անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում` պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների համակցությունը, ինչպես նաև` պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, որոնք էականորեն ազդում են հանցանքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանի նվազեցման վրա, հիմնավորված կերպով հանգել է հետևության, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու, և նրա նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով կատարած հանցանքի համար ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով հնարավոր է ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներն իրագործելու հնարավորությունը:
24. Վերաքննիչ դատարանը քննության առնելով ամբաստանյալ Ա.Ավետիսյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը անհիմն լինելու վերաբերյալ վերաքննիչ բողոքում առկա պատճառաբանությունները, գտնում է, որ դրանք բավարար չեն ամբաստանյալի նկատմամբ կիրառված պայմանական դատապարտությունը վերացնելու համար` հետևյալ պատճառաբանությամբ:
Վերաքննիչ դատարանն ամբաստանյալ Ա.Ավետիսյանին վերագրվող հանցագործության համար պատժի անհատականացման սկզբունքի տեսանկյունից արարքի հանրային վտանգավորությունը որոշելիս, ի թիվս վերևում շարադրված հանգամանքերի, հաշվի է առնում նաև հետևյալը.
ա/ ամբաստանյալին մեղսագրված հանցագործության առարկան <<մարիխուանա>> տեսակի թմրամիջոց է, որը, դատելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի թիվ 1 հավելվածից, համեմատաբար նվազ վտանգավորություն ունեցող թմրամիջոցի տեսակ է, քանի որ հարաբերականորեն ավելի մեծ քաշն է պատժելի համարվում:
բ/ թմրամիջոցի քաշը 22.17 գրամ է, որն առավել մոտ է ՀՀ քրեական օրենսգրքի թիվ 1 հավելվածի 86-րդ կետով թմրամիջոցի այդ տեսակի համար սահմանված խոշոր չափի /5.0-500.0 գրամ/ նվազագույն սահմանին:
25. Վերաքննիչ դատարանը, հաշվի առնելով առաջին ատյանի դատարանի դատավճռում շարադրված, սույն որոշման 25-րդ կետում վկայակոչված հանգամանքները, ինչպես նաև այն, որ 23.10.2017թ. ծնվել է ամբաստանյալի որդին` Գոռ Արմենի Ավետիսյանը /Վերաքննիչ դատարան է ներկայացվել Երևանի Արաբկիրի տարածքային բաժնի ՔԿԱԳ պետի կողմից 27.10.2017թ. տրված ԱԲ թիվ 580792 ծննդյան վկայականը/, գտնում է, որ ամբաստանյալ Ա.Ավետիյանի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ուստի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի հիման վրա նրա նկատմամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով սահմանված պատժի նպատակներին՝ սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը և հանցագործությունների կանխմանը։ Տվյալ դեպքում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը բխում է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարության և պատասխանատվության անհատականացման, պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից։
26. Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանը գործով մեղադրող, Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Լ.Մանուկյանի վերաքննիչ բողոքի քննության արդյունքում հանգում է այն հետևության, որ վերաքննիչ բողոքը բավարարելու, դատավճիռը բեկանելու և փոփոխելու, ինչպես նաև ամբաստանյալի նկատմամբ առանց ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման պատիժ նշանակելու հիմքեր չկան, նկատի ունենալով, որ դատարանը դատավճիռ կայացնելիս թույլ չի տվել նյութական և դատավարական իրավունքի այնպիսի խախտումներ, որոնք կարող էին հանգեցնել դատական սխալի:
Ելնելով վերոգրյալներից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ և 394-րդ հոդվածներով, Վերաքննիչ քրեական դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

1. Գործով մեղադրող, Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Լ.Մանուկյանի վերաքննիչ բողոքը մերժել, իսկ Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2017թ. օգոստոսի 28-ի դատավճիռը քրեական գործով ըստ մեղադրանքի Արմեն Ժորայի Ավետիսյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով` թողնել օրինական ուժի մեջ:
2. Սույն որոշման դեմ վճռաբեկ բողոք կարող է բերվել այն հրապարակելու օրվանից մեկամսյա ժամկետում` ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատին:




ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ս.ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Կ.ՂԱԶԱՐՅԱՆ

Մ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ