ԵԱՔԴ/0076/01/17


Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
Հ Ա Ն ՈՒ Ն Հ Ա Յ Ա Ս Տ Ա Ն Ի Հ Ա Ն Ր Ա Պ Ե Տ ՈՒ Թ Յ Ա Ն

«05» դեկտեմբերի 2017թ. ք.Երևան

Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը (այսուհետ նաև՝ Դատարան) հետևյալ կազմով՝

նախագահությամբ՝ դատավոր Ա.Մաթևոսյանի,
քարտուղարությամբ՝ Հ.Արտաշեսյանի,
մասնակցությամբ`
մեղադրող Դ.Աղաջանյանի,
ամբաստանյալ Մ.Գասպարյանի,
պաշտպան Ա.Հակոբյանի

դատարանում, դռնբաց դատական նիստում, դատական քննության արագացված կարգի կիրառմամբ, քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Մեսրոպ Նորիկի Գասպարյանի՝ ծնված 1982 թվականի սեպտեմբերի 01-ին Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, ութամյա կրթությամբ, ամուսնալուծված, խնամքին 2 անչափահաս, նախկինում դատապարտված`1) Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 17.11.2009 թվականի դատավճռով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով, 177-րդ հոդվվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով դատապարտվել է ազատազրկման 3 տարի 6 ամիս ժամկետով, Համաներմամբ պատիժ է սահմանվել 2 տարի 4 ամիս ժամկետով ազատազրկումը, 27.05.2017 թվականին Համաներման կիրառմամբ ազատվել է պատժի կրումից, 2) Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 03.10.2012 թվականի դատավճռով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին, 3-րդ կետերով` երեք դրվագ, դատապարտվել է ազատազրկման 4 տարի 6 ամիս ժամկետով, հաշվառված և բնակվող` ք.Երևան, Ն.Շենգավիթ 4-րդ փողոց, 43 տուն հասցեում, որպես խափանման միջոց է ընտրված ստորագրություն չհեռանալու մասին, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով.

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2017 թվականի փետրվարի 17-ին ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Արաբկիրի բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 268-րդ հոդվածի


1-ին մասով հարուցվել է թիվ 14160417 քրեական գործը:
2017 թվականի փետրվարի 17-ին թիվ 14160417 քրեական գործն ստացվել է ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժին և ընդունվել քննիչ Հ.Հեբոյանի վարույթ:
Նույն օրը թիվ 14160417 քրեական գործով Մեսրոպ Նորիկի Գասպարյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել ստորագրություն չհեռանալու մասին:
ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնի պետ Տ.Թամամյանի 2017 թվականի փետրվարի 18-ի որոշմամբ թիվ 14160417 քրեական գործի նախաքննությունը հանձնարարվել է քննչական խմբին, որի ղեկավար է նշանակվել քննիչ Ա.Հեբոյանը, ով նույն օրը քրեական գործն ընդունել է վարույթ:
Քննիչի 2017 թվականի փետրվարի 18-ի որոշմամբ կասկածյալ Մեսրոպ Գասպարյանից առգրավվել է վերջինիս կողմից օգտագործվող բջջային հեռախոսը, որի մեջ տեղադրված է 077-70-80-02 հեռախոսահամարը:
2017 թվականի փետրվարի 20-ին թիվ 14160417 քրեական գործն ուղարկվել է ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժին, որն ստացվել է 2017 թվականի փետրվարի 21-ին:
2017 թվականի փետրվարի 22-ին թիվ 14160417 քրեական գործն ընդունվել է ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Վ.Պողոսյանի վարույթ:
Քննիչի 2017 թվականի փետրվարի 24-ի որոշմամբ թիվ 14160417 քրեական գործով Մեսրոպ Նորիկի Գասպարյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
2017 թվականի ապրիլի 05-ին թիվ 14160417 քրեական գործն ուղարկվել է ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժին և հաջորդ օրն ընդունվել քննիչ Ա.Հեբոյանի վարույթ:
Քննիչի 2017 թվականի ապրիլի 20-ի որոշմամբ թիվ 14160417 քրեական գործի նյութերով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 4-րդ մասով հարուցվել և վարույթ է ընդունվել թիվ 14105417 քրեական գործը:
Քննիչի 2017 թվականի մայիսի 11-ի որոշմամբ թիվ 14160417 քրեական գործով մեղադրյալ Մեսրոպ Գասպարյանի մոտից հայտնաբերված և առգրավված ներարկիչը և դրա մեջ առկա 1.8մլ ծավալով ացետիլացված ափիոն տեսակի թմրամիջոց հանդիսացող հեղուկը (1.1մլ ծախսվել է հետազոտությամբ), որն իր մեջ պարունակում է 0.1278 գրամ հաստատուն չոր քաշով ացետիլացված ափիոն տեսակի թմրամիջոց, ճանաչվել են իրեղեն ապացույց:
2017 թվականի մայիսի 23-ին որոշում է կայացվել Մեսրոպ Նորիկի Գասպարյանին ապօրինի թմրամիջոց իրացրած անձի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով գործն անջատել` դրան շնորհելով թիվ 14107717 համարը, այն առանձնացնել առանձին վարույթում:
Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Դ.Աղաջանյանը 2017 թվականի մայիսի 26-ինհաստատել է թիվ 14160417 քրեական գործի մեղադրական եզրակացությունը և քրեական գործը` հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան, որն էլ Դատարանում ստացվել է նույն օրը:
Դատավորների միջև քրեական գործերի բաշխման էլեկտրոնային համակարգի միջոցով քրեական գործը թիվ ԵԱՔԴ/0076/01/17 համարի ներքո մակագրվել և 2017 թվականի մայիսի 29-ին հանձնվել է դատավոր Ա.Մաթևոսյանին:
Դատավոր Ա.Մաթևոսյանի 2017 թվականի մայիսի 29-ի որոշմամբ թիվ ԵԱՔԴ/0076/01/17 քրեական գործն ընդունվել է վարույթ և նույն թվականի հունիսի 13-ի որոշմամբ նշանակվել դատական քննության:
Մեսրոպ Նորիկի Գասպարյանին նախաքննության մարմինը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրանք է առաջադրել հետևյալ ձևակերպմամբ.
«[Մեսրոպ Նորիկի Գասպարյանը] մեղադրվում է այն բանի համար, որ նա առանց իրացնելու նպատակի, իր օգտագործման համար, 2017 թվականի փետրվարի 16-ին, գործով չպարզված անձից ապօրինի ձեռք է բերել և իր մոտ պահել զգալի չափերի` 0.1278 գրամ հաստատուն չոր քաշով «ացետիլացված ափիոն» տեսակի թմրամիջոց, որն էլ 2017 թվականի փետրվարի 17-ին` ժամը 11:20-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Մամիկոնյանց թիվ 3 հասցեի մոտակայքից բերման ենթարկվելուց հետո հայտնաբերվել է իր անձնական խուզարկությամբ ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Արաբկիրի բաժնի աշխատակիցների կողմից:(…)»


Արագացված դատական քննություն
Մինչ դատաքննությունն սկսելն ամբաստանյալ Մեսրոպ Գասպարյանի պաշտպան Ա.Հակոբյանը միջնորդեց դատական քննությունն անցկացնել արագացված կարգով` հայտարարելով, որ խորհրդակցել է իր պաշտպանյալ Մեսրոպ Գասպարյանի հետ:
Միևնույն ժամանակ, պաշտպան Ա.Հակոբյանը հավաստեց, որ ամբաստանյալ Մեսրոպ Գասպարյանին բացատրել է արագացված կարգով դատաքննություն անցկացնելու իրավական հետևանքները:
Ամբաստանյալ Մեսրոպ Գասպարյանը միացավ պաշտպանի միջնորդությանը: Հայտարարեց, որ միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, խորհրդակցել է պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված կարգով դատաքննություն անցկացնելու բնույթն ու իրավական հետևանքները, առաջադրված մեղադրանքն իրեն պարզ է, համաձայն է մեղադրանքի հետ և ընդունում է այն ամբողջ ծավալով:
Մեղադրական եզրակացությունը հաստատելիս մեղադրող Դ.Աղաջանյանն առարկել է դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու դեմ, այն պատճառաբանությամբ, որ Մ.Գասպարյանը նախկինում դատապարտված է, դատվածությունը մարված չէ և առկա է հանցագործությունների ռեցիդիվ:
Դատական քննության ընթացքում մեղադրողը, կրկին նույն պատճառաբանությամբ, առարկեց դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու դեմ:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Եթե մեղադրողը մեղադրական եզրակացությունում չի առարկել արագացված կարգ կիրառելու դեմ, ապա ամբաստանյալը կամ մեղադրյալն իրեն առաջադրված մեղադրանքի հետ համաձայնվելու դեպքում իրավունք ունի միջնորդելու արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու մասին այն հանցագործություններով, որոնց համար Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքով նախատեսված պատիժը չի գերազանցում 10 տարի ժամկետով ազատազրկումը։
Մինչև դատաքննությունն սկսելը մեղադրողը դատարանի առաջարկությամբ կարող է իր դիրքորոշումը փոխել, թեպետ արագացված կարգ կիրառելու դեմ առարկել է մեղադրական եզրակացությունում։
2. Սույն հոդվածի առաջին մասով նախատեսված դեպքում դատարանը կիրառում է դատական քննության արագացված կարգ, եթե`
1) ամբաստանյալը գիտակցում է իր կողմից ներկայացված միջնորդության բնույթը և հետևանքները, և
2) միջնորդությունը ներկայացված է կամավոր, և
3) պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո, եթե ամբաստանյալն ունի այդպիսին։
3. Դատարանը, գտնելով, որ ամբաստանյալի կողմից միջնորդություն ներկայացնելիս չեն պահպանվել սույն հոդվածի առաջին կամ երկրորդ մասերով նախատեսված պայմանները, որոշում է ընդունում ընդհանուր կարգով դատաքննություն անցկացնելու մասին։
(…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի համաձայն`
«(…)
4. Հարցերի արդյունքում դատարանը, համոզվելով, որ առկա են սույն օրենսգրքի 375.1 հոդվածով նախատեսված պայմանները, որոշում է կայացնում արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին։ Հակառակ դեպքում դատական քննությունն իրականացվում է ընդհանուր կարգով։
5. Դատարանը արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելիս քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չի կատարում։ Սակայն, ուսումնասիրում է ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները։
6. Դատարանն արագացված կարգով դատական քննության արդյունքում մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ, որը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժի երկու երրորդը փոքր է տվյալ հանցագործության համար նախատեսված առավել մեղմ պատժից` ապա առավել մեղմ պատիժը։
(…)
8. Սույն օրենսգրքի 168-րդ հոդվածի առաջին մասի 2-8-րդ կետերով նախատեսված դատական ծախսերն ամբաստանյալից ենթակա չեն բռնագանձման»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը թիվ ԵԿԴ/0209/01/10 քրեական գործով Շ.Ամիրխանյանի և Գ.Ֆարմանյանի վերաբերյալ 2011 թվականի փետրվարի 24-ին կայացրած որոշման 24-րդ կետերում հայտնել է հետևյալը.
«(…) [Դ]ատական քննության արագացված կարգի կիրառման համար, ի թիվս այլոց, անհրաժեշտ են հետևյալ պայմանները.
1) ամբաստանյալը կամ մեղադրյալն իր միջնորդության մեջ հայտարարել է առաջադրված մեղադրանքի հետ համաձայն լինելու և արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու մասին,
2) ամբաստանյալը կամ մեղադրյալը գիտակցում է իր ներկայացրած միջնորդության բնույթն ու հետևանքները,
3) միջնորդությունը ներկայացված է կամավոր, պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.2-րդ հոդվածով նախատեսված ժամանակահատվածում, այն է՝ քրեական գործը դատարան ուղարկելու պահից մինչև դատաքննությունն սկսվելը,
4) մեղադրողը չի առարկում արագացված կարգ կիրառելու դեմ,
5) անձը մեղադրվում է այնպիսի հանցանք գործելու մեջ, որի համար նախատեսված պատիժը չի գերազանցում 10 տարի ժամկետով ազատազրկումը»:
Դատարանը, սույն քրեական գործի փաստական հանգամանքները գնահատելով վերը շարադրված իրավական նորմերի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո, արձանագրում է հետևյալը.
ա) ամբաստանյալ Մեսրոպ Գասպարյանն իր միջնորդության մեջ հայտարարել է առաջադրված մեղադրանքի հետ համաձայն լինելու և արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու մասին,
բ) ամբաստանյալ Մեսրոպ Գասպարյանը գիտակցում է իր ներկայացրած միջնորդության բնույթն ու հետևանքները,
գ) միջնորդությունը ներկայացված է կամավոր, պաշտպան Ա.Հակոբյանի հետ խորհրդակցելուց հետո և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.2–րդ հոդվածով նախատեսված ժամանակահատվածում, մինչև դատաքննությունն սկսելը։
դ) ամբաստանյալ Մեսրոպ Գասպարյանը մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268–րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանք գործելու մեջ, որի համար նախատեսված պատիժն ազատազրկման ձևով կազմում է առավելագույնը երեք տարի, հետևաբար այն չի գերազանցում 10 տարի ժամկետով ազատազրկումը։
Դատարանը, անդրադառնալով սույն քրեական գործով արագացված կարգ կիրառելու դեմ մեղադրողի առարկությանը, արձանագրում է հետևյալը.
Վճռաբեկ դատարանն Իշխան Միքայելյանի գործով որոշման 18-21-րդ կետերում իրավական դիրքրոշում է արտահայտել առ այն, որ «18. Դատական քննության արագացված կարգը գործող օրենսդրական կարգավորման պայմաններում կարող է կիրառվել օրենսդրորեն սահմանված և դատական պրակտիկայում մշակված հստակ պայմանների և հիմքերի առկայության պարագայում (...): Այդ պայմանների վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ դատավարական այս կառուցակարգի նախադրյալներից մեկը մեղադրողի կամարտահայտությունն է: Այս առումով անհրաժեշտ է նշել, որ մեղադրողը, հանդիսանալով քրեական դատավարությունում մեղադրանքը տնօրինող սուբյեկտ, օժտված է մի շարք դիսպոզիտիվ (տնօրինչական) իրավունքներով, որոնցից է նաև արագացված կարգ կիրառելու դեմ առարկելու միջոցով դատավարության ձևի ընտրությունը կանխորոշելը: Մասնավորապես, մեղադրողի կողմից արագացված կարգի դեմ առարկելը բացառում է դատարանի կողմից դրա կիրառումը, իսկ չառարկելը` ենթադրում է այն կիրառելու մեղադրողի «լռելյայն» համաձայնություն:
Միևնույն ժամանակ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով որևէ կարգավորում նախատեսված չէ մեղադրողի կողմից արագացված կարգի դեմ առարկելուն ներկայացվող պահանջների վերաբերյալ: Այս առումով հարկ է նշել, որ Սահմանադրական դատարանը, հիմնվելով ՀՀ Սահմանադրության և մարդու իրավունքների վերաբերյալ միջազգային չափանիշների վրա, իր թիվ ՍԴՈ-931 որոշմամբ գտել է, որ արագացված կարգի դեմ դատախազության (մեղադրող կողմի) առարկությունը չի կարող դիտվել որպես «բացարձակ վետոյի» իրավունք, այդ առարկությունը պետք է լինի փաստարկված (...): Վճռաբեկ դատարանը, հիմնվելով Սահմանադրական դատարանի՝ վկայակոչված դիրքորոշման վրա, նույնպես գտնում է, որ արագացված դատաքննության դեմ առարկելիս մեղադրողի կողմից պետք է ներկայացվեն համապատասխան փաստարկներ, հակառակ դեպքում մեղադրողին այդպիսի իրավունքով օժտելը կարող է հանգեցնել կամայականությունների, խախտել օրենքի և դատարանի առջև բոլորի հավասարության սկզբունքը, ինչպես նաև իմաստազրկել արագացված դատաքննության ինստիտուտի վերը հիշատակված նպատակները, ինչն անթույլատրելի է և չի բխում այդ ինստիտուտի տրամաբանությունից:
Վճռաբեկ դատարանն անհրաժեշտ է համարում նաև արձանագրել, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված չեն այն հանգամանքները, որոնք պետք է հաշվի առնվեն մեղադրողի կողմից արագացված կարգ կիրառելու հարցի վերաբերյալ դիրքորոշում ձևավորելիս: Այլ խոսքով` Օրենսդիրը այդ հարցի գնահատումը թողել է մեղադրողի հայեցողությանը` պայմանավորված գործերի և դրանց հանգամանքների բազմազանությամբ և օրենքով համապարփակ կարգավորում նախատեսելու անհնարինությամբ: Մասնավորապես, որպես այդպիսի հանգամանքներ կարող են հանդես գալ արագացված կարգ կիրառելու իրավական պայմանների կամ հիմքերի առկայությունը կամ բացակայությունը, մեղադրյալի կողմից հանցագործության բացահայտմանը և քննությանն աջակցելը, կատարած արարքի համար զղջալը, հանցագործության հետևանքով պատճառված վնասը հատուցելը կամ այլ կերպ հարթելը, հանցագործության կամ այն կատարած անձի հանրային վտանգավորությունը բնութագրող այլ հանգամանքները, ինչպես նաև մեղադրյալի տարիքը:
19. Միաժամանակ, արագացված կարգի դեմ առարկելիս փաստարկներ ներկայացնելու մեղադրողի պարտականության չկատարումը պետք է առաջացնի համապատասխան իրավական հետևանքներ, այլապես այն կկրի դեկլարատիվ (հռչակագրային) բնույթ և չի ապահովի այդպիսի պահանջ նախատեսելու նպատակը: Այս առումով Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ մեղադրողի կողմից արագացված կարգի դեմ առարկելը փաստարկելու պահանջի պատշաճ չկատարումը հավասարազոր է նրա կողմից արագացված դատաքննության դեմ չառարկելուն, հետևաբար պետք է առաջացնի նույն իրավական հետևանքները, որոնք նախատեսված են վերջինիս դեպքում: Այլ խոսքով` քննարկվող իրավիճակը պետք է գնահատվի որպես արագացված կարգի կիրառման` «եթե մեղադրողը մեղադրական եզրակացությունում չի առարկել արագացված կարգ կիրառելու դեմ» նախադրյալի առկայություն:
20. Այսպիսով, մեղադրողի կողմից արագացված կարգի դեմ առարկելիս փաստարկներ ներկայացնելու պահանջի կատարումը պետք է քննարկման առարկա դարձվի և գնահատվի դատարանի կողմից` արագացված կարգ կիրառելու ամբաստանյալի միջնորդության քննարկման շրջանակներում: Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ վերջին դիրքորոշումը բխում է Սահմանադրական դատարանի վերը վկայակոչված թիվ ՍԴՈ-931 որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումներից և ուղղված է այդ որոշման կատարմանը: Հակառակ մոտեցման դեպքում Սահմանադրական դատարանի վերոհիշյալ որոշումը կդառնա վերացական և պատրանքային, արդյունքում չի ապահովվի նաև «Սահմանադրական դատարանի մասին» ՀՀ օրենքի 61-րդ հոդվածի 5-րդ մասի պահանջի կատարումը, համաձայն որի` «Սահմանադրական դատարանի գործով ըստ էության ընդունված որոշումները պարտադիր են բոլոր պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների, դրանց պաշտոնատար անձանց, ինչպես նաև ֆիզիկական և իրավաբանական անձանց համար` Հայաստանի Հանրապետության ամբողջ տարածքում»:
21. Միևնույն ժամանակ Վճռաբեկ դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել, որ մեղադրողի համար արագացված կարգ կիրառելու դեմ առարկելը փաստարկելու բարձր չափանիշներ առաջադրելը, իսկ դատարանի կողմից դրանք գնահատելիս լայն հայեցողություն դրսևորելն անթույլատրելի է, քանի որ կարող է հանգեցնել այնպիսի իրավիճակների, երբ մեղադրողի կամահայտնությունը` որպես արագացված կարգ կիրառելու նախապայման, ձևական բնույթ ստանա: Այդպիսի մոտեցումը կհանգեցնի մեղադրողի` քննարկվող իրավունքի տնօրինչական բնույթի իմաստազրկման, ինչպես նաև կարող է բովանդակազրկել արագացված դատաքննության՝ որպես դատական քննության ընդհանուր կարգից բացառության էությունը: Ավելին՝ նման մոտեցումը կարող է վտանգել նաև կողմերի մրցակցության սկզբունքը, քանի որ արագացված կարգի կիրառումը միայն դատավարության երկու կողմերի միաժամանակյա համաձայնության պայմաններում է ապահովում իրավաչափ հավասարակշռություն մեղադրանքի և պաշտպանության կողմերի իրավունքների և օրինական շահերի միջև:
Հետևաբար Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ արագացված կարգ կիրառելու դեմ մեղադրողի առարկությունը որպես «մեղադրողի կողմից չառարկել» գնահատելու և դրան համապատասխան իրավական հետևանքներ կիրառելու դատարանի լիազորությունը պետք լինի սահմանափակ և իրացվի այն դեպքերում, երբ.
ա) առարկությունն ընդհանրապես փաստարկված չէ կամ
բ) ներկայացված փաստարկումները խախտում են անձի հիմնական իրավունքները (վերջինիս հրամայականը բխում է ՀՀ Սահմանադրության 3-րդ հոդվածի պահանջներից (...)»:
Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ միայն վերոգրյալ չափանիշների պահպանման դեպքում է հնարավոր ապահովել հանրային և մասնավոր շահերի արդարացի հավասարակշռումը` երաշխավորելով մի կողմից արագացված դատաքննության ինստիտուտի նպատակների իրագործումը և մեղադրողի՝ որպես մեղադրանքը տնօրինող սուբյեկտի դերը, մյուս կողմից՝ անձանց հիմնական իրավունքների պաշտպանությունը:»:
Այսպիսով, Դատարանն արձանագրում է, որ յուրաքնչյուր դեպքում, երբ մեղադրողն դատաքննության արագացված կարգ կիրառելու դեմ առարկում է՝ պատճառաբանելով, որ մեղադրյալը նախկինում դատապարտված է եղել, նրա դատվածությունը մարված չէ և առկա է հանցագործությունների ռեցիդիվ, նա փաստացի «բացարձակ վետո» է դնում նշված կատեգորիայի անձանց վերաբերյալ գործերով դատաքննության արագացված կարգ կիրառելու վրա, ինչը, Դատարանի գնահատմամբ, կհանգեցնի այդ անձանց հիմնական իրավունքների և ազատությունների անհամաչափ սահմանափակմանը և խախտմանը:
Միևնույն ժամանակ, Դատարանն արձանագրում է, որ հանցագործությունների ռեցեդիվի առկայությունը դատաքննության արագացված կարգի կիրառման խոչընդոտ չհանդիսանալու մասին են վկայում Վճռաբեկ դատարանի մի շարք որոշումները (Ալեք Գագիկի Պողոսյանի գործով 2014 թվականի մայիսի 31-ի թիվ ՏԴ/0071/01/13, Նորայր Բորիսի Զաքարյանի գործով 2017 թվականի հունիսի 22-ի Վճռաբեկ դատարանի որոշումները), որտեղ վերլուծության են ենթարկվել հանցագործությունների ռեցիդիվի դեպքում պատիժ նշանակելու՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 67.1-րդ հոդվածով և արագացված դատաքննության արդյունքում պատիժ նշանակելու՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի 6-րդ մասով նախատեսված կանոնները:
Հաշվի առնելով վերը շարադրված փաստական հանգամանքները` Դատարանը գտնում է, որ դատաքննության արագացված կարգ կիրառելու դեմ մեղադրողի ներկայացրած փաստարկումները խախտում են ամբաստանյալ Մեսրոպ Գասպարյանի հիմնական իրավունքները, ուստի որոշում է կայացնում ներկայացված միջնորդությունը բավարարելու և սույն քրեական գործի դատաքննությունն արագացված կարգով անցկացնելու մասին։


Դատարանի իրավական վերլուծությունը և եզրահանգումը
Դատարանը, գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չկատարելով, հանգում է այն հետևության, որ ամբաստանյալ Մեսրոպ Գասպարյանն առանց իրացնելու նպատակի, իր օգտագործման համար, 2017 թվականի փետրվարի 16-ին, գործով չպարզված անձից ապօրինի ձեռք է բերել և իր մոտ պահել զգալի չափերի` 0.1278 գրամ հաստատուն չոր քաշով «ացետիլացված ափիոն» տեսակի թմրամիջոց, որն էլ 2017 թվականի փետրվարի 17-ին` ժամը 11:20-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Մամիկոնյանց թիվ 3 հասցեի մոտակայքից բերման ենթարկվելուց հետո հայտնաբերվել է իր անձնական խուզարկությամբ, այսինքն կատարել է արարք՝ նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով: Ամբաստանյալ Մ.Գասպարյանը նշված արարքը կատարելու համար ենթակա է քրեական պատասխանատվության ու պատժի, որը ՀՀ քրեական դատավարության 375.3-րդ հոդվածի 6-րդ կետի համաձայն` չի կարող գերազանցել նշված հանցագործության համար օրենքով նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը:
Ամբաստանյալ Մեսրոպ Գասպարյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հարցը քննարկելիս՝ Դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն` «Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները»:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի տեսակները»:
Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Նարեկ Սարգսյանի վերաբերյալ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 գործով կայացված որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(...) [Պ]ատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են`
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
(…) [Պ]ատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ` ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները` ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն»։
Վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ, ինչի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշման 39–րդ կետում հայտնել է հետևյալը.
«(…)Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից։ Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։ Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են։ Հետևաբար կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա։ Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից:
(…)
Այսպիսով, նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին:
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։
(…) Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն։
(...)
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասը պատասխանատվություն է նախատեսում, ի թիվս այլնի, առանց իրացնելու նպատակի զգալի չափերով թմրամիջոցներ ապօրինի ձեռք բերելու կամ պահելու համար: Նշված նորմի վերլուծության հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ հանցագործության վերաբերյալ գործերով պատժի անհատականացման սկզբունքի տեսանկյունից արարքի հանրային վտանգավորությունը որոշելիս դատարանը, ի թիվս այլնի, պետք է հաշվի առնի.
- թմրանյութի տեսակը (վտանգավորության աստիճանը, անձի օրգանիզմի վրա ազդեցության աստիճանը),
- դրա չափը («Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի զգալի, խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը» սահմանող՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի թիվ 1 հավելվածում նշված կոնկրետ չափի նվազագույն կամ առավելագույն սահմանին մոտ լինելը),
- արարքի կատարման նպատակն ու շարժառիթը (օրինակ՝ հիվանդությամμ պայմանավորված ցավերը թեթևացնելու համար կատարելը):
(...)»:
Դատարանը, հետազոտելով սույն քրեական գործը և հիմք ընդունելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մասի 4-րդ կետը, գտնում է, որ ամբաստանյալ Մեսրոպ Գասպարյանի պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանք է հանդիսանում այն, որ նրա խնամքին են գտնվում երկու անչափահաս երեխաները (հիմք`Նորիկ և Էլեն Մեսրոպի Գասպարյանների ծննդյան վկայականների պատճենները, Երևանի Շենգավիթի թաղապետարանի թիվ 7 տեղամասի լիազոր ներկայացուցչի 01.08.2017 թվականի տեղեկանքը):
Դատարանը, հիմք ընդունելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասը, որպես ամբաստանյալ Մեսրոպ Գասպարյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք, հաշվի է առնում նաև այն, որ նրա խնամքին է գտնվում հիվանդ մայրը (հիմք`Գյուլնարա Մանուկյանի վերաբերյալ «թիվ 13 պոլիկլինիկա» ՓԲԸ-ի 01.08.2017 թվականի ամբուլատոր բժշկական քարտի քաղվածքը, Երևանի Շենգավիթի թաղապետարանի թիվ 7 տեղամասի լիազոր ներկայացուցչի 01.08.2017 թվականի տեղեկանքը), Մեսրոպ Գասպարյանն առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր է ճանաչել, զղջացել է կատարած արարքի համար, տվել է խոստովանական ցուցմունքներ:
Դատարանը, հիմք ընդունելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 63-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետը, որպես Մեսրոպ Գասպարյանի պատիժն ու պատասխանատվությունը ծանրացնող հանգամանք է դիտում հանցանքների վտանգավոր ռեցեդիվը (հիմք՝ ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի 2017 թվականի փետրվարի17-ի տեղեկանքը), որի առկայության վերաբերյալ հետևության Դատարանը հանգում է հետևյալ իրավական նորմերի վերլուծության արդյունքում.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 22-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետի համաձայն` հանցագործությունների ռեցիդիվը վտանգավոր է համարվում դիտավորությամբ հանցանք կատարելու դեպքում, եթե անձը նախկինում 2 անգամից ոչ պակաս ազատազրկման է դատապարտվել դիտավորյալ հանցագործության համար։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի համաձայն` անձը դատվածություն ունեցող է համարվում մեղադրական դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելու օրվանից մինչև դատվածությունը մարվելու կամ հանվելու պահը, ընդ որում` դատվածության ժամկետի հոսքը սկսվում է նշանակված պատիժը կրելու ավարտից կամ պատիժը կրելուց ազատվելու պահից, իսկ եթե անձը պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ է ազատվել է, դատվածությունը մարելու ժամկետն հաշվարկվում է հիմնական և լրացուցիչ պատիժը կրելուց ազատվելու պահից։
Համաձայն դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցների՝ Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 17.11.2009 թվականի դատավճռով Մեսրոպ Գասպարյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով, 177-րդ հոդվվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով դատապարտվել է ազատազրկման 3 տարի 6 ամիս ժամկետով, Համաներմամբ պատիժ է սահմանվել 2 տարի 4 ամիս ժամկետով ազատազրկումը, 27.05.2017 թվականին Համաներման կիրառմամբ ազատվել է պատժի կրումից, այնուհետև, Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 03.10.2012 թվականի դատավճռով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին, 3-րդ կետերով` երեք դրվագ, դատապարտվել է ազատազրկման 4 տարի 6 ամիս ժամկետով, պատժի կրումից ազատվել է 2016 թվականի հուլիսի 18-ին:
Այսպիսով, Դատարանն արձանագրում է, որ սույն գործով նրան վերագրվող ոչ մեծ ծանրության դիտավորյալ հանցավոր արարքը ամբաստանյալ Մեսրոպ Գասպարյանը կատարել է 2017թ. փետրվարի 17-ին, այսինքն՝ նախկինում երկու դատավճիռներով դիտավորյալ հանցագործությունների կատարման համար ազատազրկման դատապարտվելով և 2016թ. հուլիսի 18-ին պատժից ազատվելով, դրանց համար դատվածությունները մինչև սույն գործով նրան մեղսագրվող դիտավորյալ հանցանքի կատարումը չեն մարվել կամ հանվել, դրանցից յուրաքանչյուրի մարման ժամկետի հոսքը ընդհատվել է հաջորդած նոր, այդ թվում՝ սույն գործով վերագրված դիտավորյալ հանցագործության կատարմամբ։
Նման պայմաններում Մեսրոպ Գասպարյանի պարագայում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 22-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետի ուժով առկա է հանցագործությունների վտանգավոր ռեցիդիվ, քանի որ վերջինս չափահաս տարիքում նախկինում դիտավորյալ հանցանքներ կատարելու համար երկու անգամ ազատազրկման դատապարտվելով և ունենալով չմարված և հանված դատվածություններ, կատարել է սույն գործով նրան վերագրված նոր, ըստ բնույթի և վտանգավորության աստիճանի՝ ոչ մեծ ծանրության դիտավորյալ հանցագործությունը։
Դատարանը, ամբաստանյալ Մեսրոպ Գասպարյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս, հաշվի է առնում նաև վերջինիս կողմից առանց իրացնելու նպատակի պահվող թմրանյութի տեսակն ու չափը, այն որ «ացետիլացված ափիոն» թմրանյութի 0.1278 գրամը մոտ է «Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի զգալի, խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը» սահմանող՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի թիվ 1 հավելվածում նշված զգալի չափի առավելագույն սահմանին:
Քննարկելով ամբաստանյալ Մեսրոպ Գասպարյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի հարցը` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում անդրադառնալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 671-րդ և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 3753-րդ հոդվածների կիրառելիությանը.
Այսպես.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 671–րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Հանցագործությունների ռեցիդիվի համար նշանակված պատիժը չի կարող պակաս լինել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավելագույն պատժի կեսից:
Հանցագործությունների վտանգավոր ռեցիդիվի համար նշանակված պատիժը չի կարող պակաս լինել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավելագույն պատժի երկու երրորդից:»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 3753-րդ հոդվածի 6-րդ մասի համաձայն՝ «Դատարանն արագացված կարգով դատական քննության արդյունքում մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ, որը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժի երկու երրորդը փոքր է տվյալ հանցագործության համար նախատեսված առավել մեղմ պատժից՝ ապա առավել մեղմ պատիժը»:
Հանցագործությունների ռեցիդիվի դեպքում պատիժ նշանակելու կանոններ սահմանող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 671-րդ հոդվածի և արագացված դատաքննության արդյունքում պատիժ նշանակելու կանոններ սահմանող ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 3753-րդ հոդվածի 6-րդ մասի հարաբերակցության հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ա.Պողոսյանի գործով որոշման մեջ և իրավական դիրքորոշում է արտահայտել առ այն, որ «(...) հանցագործությունների ռեցիդիվի և արագացված դատաքննության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնների հստակ կիրառության վերաբերյալ իրավական կարգավորման բացակայությունը և իրավակիրառ պրակտիկայում առաջացող անորոշություններն ու տարակարծությունները հակասում են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 5-րդ հոդվածով ամրագրված օրինականության սկզբունքի պահանջներին, որոնցից բխում է, որ անձի նկատմամբ պատժի նշանակման կարգը և չափը իրավական որոշակիության չափանիշներին բավարարող եղանակով պետք է սահմանված լինեն հստակ, մատչելի և կանխատեսելի օրենքով: (...)
Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի 6-րդ մասի և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 671-րդ հոդվածի հարաբերակցության իրավական կարգավորման անորոշությունը և դրանց միջև առկա հակասությունը պետք է լուծվի հօգուտ անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելու բարենպաստ պայմաններ նախատեսող նորմի, ինչը բխում է ՀՀ Սահմանադրությամբ և միջազգային իրավական ակտերով սահմանված մարդու իրավունքների պաշտպանության հիմնարար դրույթներից:
(...)
Այլ խոսքով՝ հանցագործությունների ռեցիդիվի և արագացված դատաքննության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնների համատեղ կիրառումը բացառում է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների կիրառման հնարավորությունը, և դատարանը զրկվում է կոնկրետ դեպքում կատարված հանցագործության բնույթն ու վտանգավորությունը, հանցավորի անձը, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները գնահատելու և անձի նկատմամբ արդարացի պատիժ նշանակելու հնարավորությունից: Բացի այդ, բացառվում է վերադաս դատական ատյանի կողմից ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 1-ին մասի 4-րդ կետով սահմանված` դատական ակտի բեկանման կամ փոփոխման հիմքի կիրառման հնարավորությունը, որի համաձայն` դատական ակտը բեկանվում կամ փոփոխվում է, եթե նշանակված պատիժը չի համապատասխանում կատարված հանցանքի ծանրությանը կամ ամբաստանյալի անձին:
Հետևաբար, գործի քննության արագացված կարգի կիրառման պայմաններում հանցագործությունների ռեցիդիվի և արագացված դատաքննության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնների միաժամանակյա կիրառությունն անթույլատրելի է» (ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի՝ Ալեք Գագիկի Պողոսյանի գործով 2014 թվականի մայիսի 31-ի թիվ ՏԴ/0071/01/13 որոշման 18-21-րդ կետեր):
Հաշվի առնելով վերոգրյալը և նկատի ունենալով, որ սույն գործի դատական քննությունն իրականացվել է արագացված կարգով և առկա է հանցագործությունների վտանգավոր ռեցիդիվ` Դատարանը գտնում է, որ հանցագործությունների վտանգավոր ռեցիդիվի դեպքում պատիժ նշանակելու` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 67.1-րդ հոդվածով սահմանված կանոնները տվյալ դեպքում կիրառվել չեն կարող և կիրառման են ենթակա միայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի 6-րդ մասում ամրագրված` դատական քննության արագացված կարգի կիրառման դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնները։
Դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով սահմանված հանցանքի համար, բացի ազատազրկման ձևով պատժից, նախատեսված է պատժի այլընտրանքային տեսակ՝ կալանք` առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով:
Այլընտրանքային սանկցիաների միջև ճիշտ ընտրություն կատարելու և արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գարուշ Մադաթյանի վերաբերյալ թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 գործով 2009 թվականի փետրվարի 17–ին կայացված որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ. «(…) [Ա]յլընտրանքային սանկցիաների միջև ընտրություն կատարելիս պատժի արդարացիության սկզբունքի ապահովման հիմնական երաշխիքը դատարանների կողմից յուրաքանչյուր գործի քննության ժամանակ այնպիսի հանգամանքների բացահայտումն է, որոնք ազդել են անձի կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի վրա:
(…) Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը։»
Դատարանը, վերոգրյալ իրավական նորմերը, Վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումները, համադրելով սույն գործի հանգամանքների հետ, ինչպես նաև հաշվի առնելով վերը թվարկված ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին, 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասերով և 61-րդ հոդվածով, գտնում է, որ ամբաստանյալ Մ.Գասպարյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով պետք է պատիժ նշանակել ազատազրկում` ութ ամիս ժամկետով, ինչը, Դատարանի գնահատմամբ, բավարար է պատժի նպատակների իրացվելիությունն ապահովելու համար։
Դատարանը, քննության առնելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման հնարավորության և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով ամրագրված պատժի նպատակների իրացվելիության հարցը և հաշվի առնելով ամբաստանյալ Մ.Գասպարյանին մեղսագրված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթն ու աստիճանը, հանցավորի անձը, հանգում է հետևության, որ տվյալ դեպքում ամբաստանյալի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը չի համապատասխանի արդարության և պատասխանատվության անհատականացման քրեաիրավական սկզբունքներին, ուստի Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալը պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը:
Անդրադառնալով իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցին`Դատարանը գտնում է, որ իրեղեն ապացույց ճանաչված ներարկիչը և դրա մեջ առկա 1.8մլ ծավալով ացետիլացված ափիոն տեսակի թմրամիջոց հանդիսացող հեղուկը (1.1մլ ծախսվել է հետազոտությամբ), որն իր մեջ պարունակում է 0.1278 գրամ հաստատուն չոր քաշով ացետիլացված ափիոն տեսակի թմրամիջոց, պետք է վերադարձնել ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժին` թիվ 14107717 քրեական գործին կցելու նպատակով։
Ամբաստանյալ Մեսրոպ Նորիկի Գասպարյանից նախաքննության մարմնի կողմից 2017 թվականի փետրվարի 18-ի որոշմամբ առգրավված բջջային հեռախոսն անհրաժեշտ է վերադարձնել ամբաստանյալ Մ.Գասպարյանին:
Անդրադառնալով ամբաստանյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցին` Դատարանը գտնում է, որ այն պետք է թողնել անփոփոխ՝ մինչև սույն դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնեը, իսկ ամբաստանյալ Մեսրոպ Գասպարյանի պատժի կրման սկիզբը հաշվել նրան փաստացի արգելանքի վերցնելու օրվանից:
Անդրադառնալով ամբաստանյալ Մեսրոպ Գասպարյանի նկատմամբ թմրամոլությունից հարկադիր բուժում նշանակելու հարցին՝ Դատարանն արձանագրում է հետյալը.
2017 թվականի մայիսի 04-ի դատանարկոլոգիական-ամբուլատոր փորձաքննության եզրակացության համաձայն՝ Մեսրոպ Նորիկի Գասպարյանը տառապում է «Հոգեկան և վարքային խանգարումներ առաջացած ափիոնի խմբի թմրամիջոցների գործածումից: Կախվածության համախտանիշ F11» ախտորոշմամբ, ուստի հարկադիր բուժման կարիք ունի, որի համար հակացուցումներ չկան: Ելնելով վերոգրյալից և հիմք ընդունելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 97-րդ հոդվածի 1-ին մասի 4-րդ կետի դրույթները՝ Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Մեսրոպ Գասպարյանի նկատմամբ պետք է նշանակել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 98-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով նախատեսված բժշկական բնույթի հարկադանքի միջոցը` հոգեբույժի մոտ արտահիվանդանոցային հսկողություն և հարկադիր բուժում:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` դատավճիռ կայացնելիս Դատարանը պարտավոր է անդրադառնալ նաև դատական ծախսերի, գույքի նկատմամբ կիրառված (կիրառվելիք) արգելանքի, քաղաքացիական հայցի հարցերին, սակայն Դատարանը, պարզելով, որ սույն քրեական գործով ամբաստանյալ Մեսրոպ Գասպարյանի գույքի վրա արգելանք չի կիրառվել, քրեական գործում բացակայում են դատական ծախսերի վերաբերյալ տվյալները (այդպիսիք առկա լինելու պարագայում էլ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3 հոդվածի 8-րդ մասի համաձայն արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու դեպքում դատական ծախսերն ամբաստանյալից ենթակա չեն բռնագանձման), քաղաքացիական հայց չի ներկայացվել, սահմանափակվում է այդ փաստերի արձանագրմամբ:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 357-360-րդ, 365-րդ, 369-372-րդ, 375.3-375.4-րդ հոդվածներով` Դատարանը

Վ Ճ Ռ Ե Ց

Մեսրոպ Նորիկի Գասպարյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել ազատազրկում` 8 (ութ) ամիս ժամկետով։
Մեսրոպ Գասպարյանի պատժի կրման սկիզբը հաշվել նրան փաստացի արգելանքի վերցնելու օրվանից:
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո իրեղեն ապացույց ճանաչված ներարկիչը և դրա մեջ առկա 1.8մլ ծավալով ացետիլացված ափիոն տեսակի թմրամիջոց հանդիսացող հեղուկը (1.1մլ ծախսվել է հետազոտությամբ), որն իր մեջ պարունակում է 0.1278 գրամ հաստատուն չոր քաշով ացետիլացված ափիոն տեսակի թմրամիջոց, վերադարձնել ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժին` թիվ 14107717 քրեական գործին կցելու նպատակով։
Ամբաստանյալ Մեսրոպ Նորիկի Գասպարյանից նախաքննության մարմնի կողմից 2017 թվականի փետրվարի 18-ի որոշմամբ առգրավված բջջային հեռախոսը վերադարձնել ամբաստանյալ Մ.Գասպարյանին:
Ամբաստանյալ Մեսրոպ Նորիկի Գասպարյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված չհեռանալու մասին ստորագրությունը թողնել անփոփոխ՝ մինչև սույն դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Մեսրոպ Նորիկի Գասպարյանի նկատմամբ կիրառել բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոց, այն է` ազատազրկումը կրելու վայրի հիմնարկությունում հոգեբույժի մոտ արտահիվանդանոցային հսկողություն և հարկադիր բուժում թմրամոլությունից:
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան հրապարակվելու օրվանից մեկամսյա ժամկետում:
Դատավճիռը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 1–ին կետով նախատեսված հիմքով չի կարող բողոքարկվել։



ԴԱՏԱՎՈՐ Ա.ՄԱԹԵՎՈՍՅԱՆ