ԵԱՔԴ/0072/01/17


Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
Հ Ա Ն ՈՒ Ն Հ Ա Յ Ա Ս Տ Ա Ն Ի Հ Ա Ն Ր Ա Պ Ե Տ ՈՒ Թ Յ Ա Ն


«06» հուլիսի 2017թ. ք.Երևան

Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը (այսուհետ նաև՝ Դատարան) հետևյալ կազմով՝

նախագահությամբ՝ դատավոր Ա.Մաթևոսյանի,
քարտուղարությամբ` Հ.Արտաշեսյանի,
մասնակցությամբ`
մեղադրող Ա.Թումանյանի,
ամբաստանյալ Ռ.Դարբինյանի,
պաշտպան` Ա.Ղարիբյանի


դատարանում, դռնբաց դատական նիստում, դատական քննության արագացված կարգի կիրառմամբ, քննության առնելով, քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Ռաֆայել Լևոնի Դարբինյանի` ծնված 1997 թվականի փետրվարի 26-ին Վրաստանի Հանրապետության Ախալքալաք քաղաքում, ազգությամբ հայ, երկքաղաքացի, ամուսնացած, նախկինում չդատված, խնամքին` հաշմանդամ կինը, հաշվառված և բնակվող` ք.Երևան, Բաղրամյան փողոցի թիվ 61 տանը, որպես խափանման միջոց է ընտրված ստորագրություն չհեռանալու մասին, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասով.


Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Գործի դատավարական նախապատմությունը
ՀՀ քննչական կոմիտեի զինվորական քննչական գլխավոր վարչության 4-րդ կայազորային քննչական բաժնի ավագ քննիչ Յու.Ուզունյանի 2015 թվականի օգոստոսի 28-ի որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասի հատկանիշներով հարուցվել և վարույթ է ընդունվել թիվ 92227515 քրեական գործը:
Թիվ 92227515 քրեական գործը 2015 թվականի հոկտեմբերի 22-ին ընդունվել է ՀՀ քննչական կոմիտեի զինվորական քննչական գլխավոր վարչության 4-րդ կայազորային քննչական բաժնի ավագ քննիչ Ռ.Գրիգորյանի վարույթ:
ՀՀ քննչական կոմիտեի զինվորական քննչական գլխավոր վարչության 4-րդ կայազորային քննչական բաժնի ավագ քննիչ Ռ.Գրիգորյանի 2015 թվականի նոյեմբերի 25-ի որոշմամբ թիվ 92227515 քրեական գործով Ռաֆայել Լևոնի Դարբինյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասով ներգրավվել է որպես մեղադրյալ:
Քննիչի նույն օրվա մեկ այլ որոշմամբ մեղադրյալ Ռաֆայել Լևոնի Դարբինյանի նկատմամբ հայտարարվել է հետախուզում, որի կատարումը հանձնարարվել է ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Արաբկիրի բաժնին:
Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի նոյեմբերի 25-ի որոշմամբ թիվ 92227515 քրեական գործով մեղադրյալ Ռաֆայել Լևոնի Դարբինյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել կալանավորումը` երկու ամիս ժամկետով:
Քննիչի 2015 թվականի նոյեմբերի 26-ի որոշմամբ թիվ 92227515 քրեական գործով վարույթը կասեցվել է` մեղադրյալ Ռաֆայել Լևոնի Դարբինյանի կողմից քննությունից թաքնվելու հիմքով:
2016 թվականի նոյեմբերի 23-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի զինվորական քննչական գլխավոր վարչության չորրորդ կայազորային քննչական բաժին է ներկայացվել թիվ 92227515 քրեական գործով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասով հետախուզման մեջ գտնվող Ռաֆայել Լևոնի Դարբինյանը:
Քննիչի նույն օրվա որոշմամբ թիվ 92227515 քրեական գործի վարույթը վերսկսվել է:
Երևանի կայազորի զինվորական դատախազության դատախազ Ա.Թումանյանի 2016 թվականի նոյեմբերի 25-ի որոշմամբ մեղադրյալ Ռաֆայել Լևոնի Դարբինյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանավորումը փոփոխվել և նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել ստորագրություն չհեռանալու մասին:
2017 թվականի փետրվարի 08-ին թիվ 92227515 քրեական գործն ընդունվել է ՀՀ քննչական կոմիտեի զինվորական քննչական գլխավոր վարչության չորրորդ կայազորային քննչական բաժնի քննիչ Ս.Գրիգորյանի վարույթ:
Երևանի կայազորի զինվորական դատախազության դատախազ Ա.Թումանյանը 2017 թվականի մայիսի 18-ին թիվ 92227515 քրեական գործի մեղադրական եզրակացությունը հաստատել է և քրեական գործը՝ հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան, որը Դատարանում ստացվել է 2017 թվականի մայիսի 22-ին:
Դատավորների միջև քրեական գործերի բաշխման էլեկտրոնային համակարգի միջոցով քրեական գործը թիվ ԵԱՔԴ/0072/01/17 համարի ներքո մակագրվել և 2017 թվականի մայիսի 23-ին հանձնվել է դատավոր Ա.Մաթևոսյանին:
Դատավոր Ա.Մաթևոսյանի 2017 թվականի մայիսի 23-ի որոշմամբ թիվ ԵԱՔԴ/0072/01/17 քրեական գործն ընդունվել է վարույթ և նույն թվականի հունիսի 06-ի որոշմամբ նշանակվել դատական քննության:
Ռաֆայել Լևոնի Դարբինյանին նախաքննության մարմինը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրանք է առաջադրել հետևյալ ձևակերպմամբ.
«[Ռաֆայել Լևոնի Դարբինյանը] 22.03.2013թ.-ից կցագրված լինելով ՀՀ ՊՆ Արաբկիրի զինկոմիսարիատում` ենթակա է եղել 2015թ. ամառային զորակոչին, սակայն զորակոչի համար նախատեսված ժամկետում վերջինս զինկոմիսարիատ չի ներկայացել` խուսափելով ժամկետային զինվորական կամ այլընտրանքային ծառայության հերթական` 2015թ. ամառային զորակոչից` այդ ծառայությունից ազատելու համար ՀՀ օրենսդրքւթյամբ սահմանված կարգով հիմքերի բացակայության դեպքում: (…) »:

Արագացված դատական քննություն
Մինչ դատաքննությունն սկսելն ամբաստանյալ Ռաֆայել Լևոնի Դարբինյանի պաշտպան Ա.Ղարիբյանը միջնորդեց դատական քննությունն անցկացնել արագացված կարգով` հայտարարելով, որ խորհրդակցել է իր պաշտպանյալ Ռաֆայել Դարբինյանի հետ:
Միևնույն ժամանակ, պաշտպան Ա.Ղարիբյանը հավաստեց, որ ամբաստանյալ Ռաֆայել Դարբինյանին բացատրել է արագացված կարգով դատաքննություն անցկացնելու իրավական հետևանքները:
Ամբաստանյալ Ռաֆայել Դարբինյանը միացավ պաշտպանի միջնորդությանը: Հայտարարեց, որ միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, խորհրդակցել է պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված կարգով դատաքննություն անցկացնելու բնույթն ու իրավական հետևանքները, առաջադրված մեղադրանքն իրեն պարզ է, համաձայն է մեղադրանքի հետ և ընդունում է այն ամբողջ ծավալով:
Մեղադրական եզրակացությունը հաստատելիս մեղադրող Ա.Թումանյանը չի առարկել դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու դեմ:
Դատարանը, լսելով ամբաստանյալ Ռ.Դարբինյանի դիրքորոշումն իրեն առաջադրված մեղադրանքի վերաբերյալ, հաշվի առնելով մինչ դատաքննություն սկսելը դատաքննության արագացված կարգ կիրառելու վերաբերյալ պաշտպանի միջնորդությունը, ինչպես նաև հաշվի առնելով այդ կապակցությամբ մեղադրողի հայտնած դիրքորոշումը, գտնում է, որ սույն քրեական գործի քննությունը պետք է անցկացնել արագացված դատական քննության կարգով` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Եթե մեղադրողը մեղադրական եզրակացությունում չի առարկել արագացված կարգ կիրառելու դեմ, ապա ամբաստանյալը կամ մեղադրյալն իրեն առաջադրված մեղադրանքի հետ համաձայնվելու դեպքում իրավունք ունի միջնորդելու արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու մասին այն հանցագործություններով, որոնց համար Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքով նախատեսված պատիժը չի գերազանցում 10 տարի ժամկետով ազատազրկումը։
Մինչև դատաքննությունն սկսելը մեղադրողը դատարանի առաջարկությամբ կարող է իր դիրքորոշումը փոխել, թեպետ արագացված կարգ կիրառելու դեմ առարկել է մեղադրական եզրակացությունում։
2. Սույն հոդվածի առաջին մասով նախատեսված դեպքում դատարանը կիրառում է դատական քննության արագացված կարգ, եթե`
1) ամբաստանյալը գիտակցում է իր կողմից ներկայացված միջնորդության բնույթը և հետևանքները, և
2) միջնորդությունը ներկայացված է կամավոր, և
3) պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո, եթե ամբաստանյալն ունի այդպիսին։
3. Դատարանը, գտնելով, որ ամբաստանյալի կողմից միջնորդություն ներկայացնելիս չեն պահպանվել սույն հոդվածի առաջին կամ երկրորդ մասերով նախատեսված պայմանները, որոշում է ընդունում ընդհանուր կարգով դատաքննություն անցկացնելու մասին։
(…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի համաձայն`
«(…)
4. Հարցերի արդյունքում դատարանը, համոզվելով, որ առկա են սույն օրենսգրքի 375.1 հոդվածով նախատեսված պայմանները, որոշում է կայացնում արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին։ Հակառակ դեպքում դատական քննությունն իրականացվում է ընդհանուր կարգով։
5. Դատարանն արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելիս քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չի կատարում։ Սակայն, ուսումնասիրում է ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները։
6. Դատարանն արագացված կարգով դատական քննության արդյունքում մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ, որը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժի երկու երրորդը փոքր է տվյալ հանցագործության համար նախատեսված առավել մեղմ պատժից` ապա առավել մեղմ պատիժը։
(…)
8. Սույն օրենսգրքի 168-րդ հոդվածի առաջին մասի 2-8-րդ կետերով նախատեսված դատական ծախսերն ամբաստանյալից ենթակա չեն բռնագանձման»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը թիվ ԵԿԴ/0209/01/10 քրեական գործով Շ.Ամիրխանյանի և Գ.Ֆարմանյանի վերաբերյալ 2011 թվականի փետրվարի 24-ին կայացրած որոշման 24-րդ կետերում հայտնել է հետևյալը.
«(…) [Դ]ատական քննության արագացված կարգի կիրառման համար, ի թիվս այլոց, անհրաժեշտ են հետևյալ պայմանները.
1) ամբաստանյալը կամ մեղադրյալն իր միջնորդության մեջ հայտարարել է առաջադրված մեղադրանքի հետ համաձայն լինելու և արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու մասին,
2) ամբաստանյալը կամ մեղադրյալը գիտակցում է իր ներկայացրած միջնորդության բնույթն ու հետևանքները,
3) միջնորդությունը ներկայացված է կամավոր, պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.2-րդ հոդվածով նախատեսված ժամանակահատվածում, այն է՝ քրեական գործը դատարան ուղարկելու պահից մինչև դատաքննությունն սկսվելը,
4) մեղադրողը չի առարկում արագացված կարգ կիրառելու դեմ,
5) անձը մեղադրվում է այնպիսի հանցանք գործելու մեջ, որի համար նախատեսված պատիժը չի գերազանցում 10 տարի ժամկետով ազատազրկումը»:
Դատարանը, սույն քրեական գործի փաստական հանգամանքները գնահատելով վերը շարադրված իրավական նորմերի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո, արձանագրում է հետևյալը.
ա) ամբաստանյալ Ռաֆայել Դարբինյանն իր միջնորդության մեջ հայտարարել է առաջադրված մեղադրանքի հետ համաձայն լինելու և արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու մասին,
բ) ամբաստանյալ Ռաֆայել Դարբինյանը գիտակցում է իր ներկայացրած միջնորդության բնույթն ու հետևանքները,
գ) միջնորդությունը ներկայացված է կամավոր, պաշտպան Ա.Ղարիբյանի հետ խորհրդակցելուց հետո և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.2–րդ հոդվածով նախատեսված ժամանակահատվածում, մինչև դատաքննությունն սկսելը։
դ) մեղադրող Ա.Թումանյանը չի առարկում արագացված կարգ կիրառելու դեմ,
ե) ամբաստանյալ Ռաֆայել Դարբինյանը մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327–րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանք գործելու մեջ, որի համար նախատեսված պատիժն ազատազրկման ձևով կազմում է առավելագույնը երեք տարի, հետևաբար այն չի գերազանցում 10 տարի ժամկետով ազատազրկումը։
Հաշվի առնելով վերը շարադրված փաստական հանգամանքները` Դատարանը գտնում է, որ առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1-րդ եւ 375.2-րդ հոդվածներով նախատեսված պայմաններն արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին։


Դատարանի իրավական վերլուծությունը և եզրահանգումը
Դատարանը, գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չկատարելով, հանգում է այն հետևության, որ ամբաստանյալ Ռաֆայել Դարբինյանը մեղավորությամբ կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասով իրեն մեղսագրվող արարքը, այն կատարելու համար ենթակա է քրեական պատասխանատվության ու պատժի, որը ՀՀ քրեական դատավարության 375.3-րդ հոդվածի 6-րդ կետի համաձայն` չի կարող գերազանցել նշված հանցագործության համար օրենքով նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը:
Կատարված հանցավոր արարքի համար ամբաստանյալ Ռ.Դարբինյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հարցը քննարկելիս` Դատարանը հանգում է հետևյալ հետևության.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն` «Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները»:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի տեսակները»:
Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Նարեկ Սարգսյանի վերաբերյալ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 գործով կայացված որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(...) [Պ]ատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են`
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
(…) [Պ]ատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ` ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները` ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն»։
Վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ, ինչի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշման 39–րդ կետում հայտնել է հետևյալը.
«(…)Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից։ Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։ Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են։ Հետևաբար կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա։ Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից:
(…)
Այսպիսով, նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին:
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։
(…) Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն»։
Դատարանը, հետազոտելով քրեական գործը, գտնում է, որ ամբաստանյալ Ռաֆայել Դարբինյանի անձը բնութագրող հանգամանք է հանդիսանում այն, որ նա`
- ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի 2015 թվականի օգոստոսի 24-ի տեղեկանքի համաձայն ` դատվածություն չունի,
- Երևանի թիվ 112 ավագ դպրոցի տնօրենի կողմից տրված բնութագրի համաձայն` բնութագրվում է դրական,
- Վրաստանի Հանրապետության Ախալքալաքի թիվ 1 հանրային դպրոցի տնօրենի 2017 թվականի ապրիլի 07-ի բնութագրի համաձայն՝ բնութագրվում է դրական:
Անդրադառնալով ամբաստանյալ Ռաֆայել Դարբինյանի պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքներին՝ Դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մասն ամրագրում է պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների ոչ սպառիչ ցանկը:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` «Պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն սույն հոդվածի առաջին մասում»:
Դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս հաշվի առնվող մեղմացնող հանգամանքների չափանիշների վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է հայտնել Պ.Բայրամյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշմամբ, համաձայն որի` (…) Դատարանի լայն հայեցողության շրջանակներում է (...) անձի պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքների կիրառման հարցը, քանի որ համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի` պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն նույն հոդվածի առաջին մասում: Այնուհանդերձ, դատարանի այս լիազորությունը բացարձակ չէ, և որպես մեղմացնող հաշվի առնվող հանգամանքները պետք է բավարարեն որոշակի չափանիշների: Դրանք են. ա) հանգամանքը պետք է իրական լինի, այսինքն` գործով ձեռք բերված ապացույցները պետք է հաստատեն դրա առկայությունը, բ) այն պետք է ողջամտորեն նվազեցրած լինի անձի կամ նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորությունը, գ) այն հաստատված ճանաչելիս դատարանը պետք է պահպանի ապացուցման ընդհանուր քրեադատավարական կանոնները, հանգամանքի առկայությունը հաստատող ապացույցները պետք է վերաբերելի և թույլատրելի լինեն, դրանք պետք է հետազոտված լինեն դատաքննության ընթացքում, ինչպես նաև պետք է պահպանվեն ապացույցների ստուգման և գնահատման օրենսդրական պահանջները
Վերը շարադրված իրավադրույթների և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշման լույսի ներքո՝ Դատարանը, որպես ամբաստանյալ Ռաֆայել Դարբինյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք, հաշվի է առնում այն, որ նա տվել է խոստովանական ցուցմունքներ, առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր է ճանաչել, խնամքին է գտնվում մանկությունից մանկական ուղեղային կաթվածով հիվանդ, առաջին կարգի հաշմանդամ կինը` Անահիտ Աբաջյանը (հիմք` Վրաստանի Հանրապետության Ախալքալաքի բժշկական կենտրոնի առողջության վիճակի մասին 05.01.2017թ. տեղեկանքը, Վրաստանի սոցիալական ապահովության միասնական պետական հիմնադրամի կենսաթոշակի վկայականը, ՔԿԱԳ բաժնի թիվ ԱԲ 188966 ամուսնության վկայականը):
Դատարանն ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ չի արձանագրել:
Դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասով սահմանված հանցանքի համար, բացի ազատազրկման ձևով պատժից, նախատեսված է պատժի այլընտրանքային տեսակ՝ կալանք` առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով:
Այլընտրանքային սանկցիաների միջև ճիշտ ընտրություն կատարելու և արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գարուշ Մադաթյանի վերաբերյալ թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 գործով 2009 թվականի փետրվարի 17–ին կայացված որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ. «(…) [Ա]յլընտրանքային սանկցիաների միջև ընտրություն կատարելիս պատժի արդարացիության սկզբունքի ապահովման հիմնական երաշխիքը դատարանների կողմից յուրաքանչյուր գործի քննության ժամանակ այնպիսի հանգամանքների բացահայտումն է, որոնք ազդել են անձի կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի վրա:
(…) Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը։»
Սույն դատավճռում շարադրված իրավադրույթների, դրանց վերլուծության արդյունքում ձևավորված դատողությունների և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո գնահատելով ամբաստանյալ Ռաֆայել Դարբինյանի կատարած հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, այդ թվում` նրա կատարած կոնկրետ արարքը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, դրանք համադրելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների հետ, ծանրացնող հանգամանքների բացակայության պայմաններում՝ Դատարանը հանգում է այն հետևության, որ տվյալ դեպքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված նվազ խիստ պատժատեսակի` կալանքի կիրառման միջոցով հնարավոր է ապահովել պատժի նպատակների իրացվելիությունը:
Դատարանը, հաշվի առնելով վերը թվարկված ամբաստանյալի անձը բնութագրող ու պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, ծանրացնող հանգամանքի բացակայությունը ու ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին, 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասերով և 61-րդ հոդվածով, գտնում է, որ ամբաստանյալ Ռ.Դարբինյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասով պետք է պատիժ նշանակել կալանք` 2 (երկու) ամիս ժամկետով:
Դատարանն անհրաժեշտ է համարում քննարկման առարկա դարձնել նաև ամբաստանյալ Ռ.Դարբինյանի նկատմամբ կալանք պատժատեսակի կիրառության հարցը:
Այսպես՝
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 57-րդ հոդվածի 1-ի մասի համաձայն՝ « Կալանքը ուղղիչ հիմնարկում անազատության մեջ պահելու ձևով հասարակությունից խիստ մեկուսացման պայմաններում դատապարտյալին պահելն է: Կալանքը կարող է նշանակվել ոչ մեծ և միջին ծանրության հանցանքների համար սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված դեպքերում` տասնհինգ օրից մինչև երեք ամիս ժամկետով և միայն այն դեպքում, երբ կալանավորումը որպես խափանման միջոց չի կիրառվել:»:
Հետախուզման մեջ գտնվող մեղադրյալ Ռ.Դարբինյանի նկատմամբ Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2015 թվականի նոյեմբերի 25-ի որոշմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրված եղել կալանավորումը՝ երկու ամիս ժամկետով:
2016 թվականի նոյեմբերի 23-ին մեղադրյալ Ռ.Դարբինյանը հայտնաբերվել է և նույն օրը բերման է ենթարկվել ՀՀ ոստիկանության Աշոցքի բաժին:
Երևանի կայազորի զինվորական դատախազության դատախազ Ա.Թումանյանի 2016 թվականի նոյեմբերի 25-ի որոշմամբ մեղադրյալ Ռաֆայել Դարբինյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանավորումը փոփոխվել է և նրա նկատմամբ խափանման միջոց է կիրառվել ստորագրություն չհեռանալու մասին:
Վճռաբեկ դատարանը 2008 թվականի դեկտեմբերի 26-ի ԼԴ/0197/06/08 գործով իրավական դիրքորոշում է արտահայտել առ այն, որ ՀՀ ներպետական օրենսդրության մակարդակում ազատության իրավունքի ապահովման անհրաժեշտ երաշխիք պետք է լինի հետախուզման մեջ գտնվող անձին հայտնաբերելուց հետո, անհապաղ 72 ժամվա ընթացքում, արդեն նրա ներկայությամբ, նրա նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի հարցի կրկնակի քննարկումը նախաքննության կատարման վայրի դատարանում:
Այսպիսով, Դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի հարցի կրկնակի քննարկմամբ, կալանավորումը որպես խափանման միջոց ընտրելու մասին որոշումը հաստատելուց հետո միայն կհամարվի, որ մեղադրյալի նկատմամբ ոչ միայն ընտրվել, այլ նաև փաստացի կիրառվել է կալանավորում խափանման միջոցը:
Վերոգրյալ դատողությունների լույսի ներքո գնահատելով սույն գործի փաստական հանգամանքները՝ Դատարանն արձանագրում է, որ Ռ.Դարբինյանի մասնակցությամբ իր նկատմամբ ընտրված կալանավորման հարցը կրկնակի չի քննարկվել, չի հաստատվել նրա նկատմամբ կալանավորումն ընտրելու մասին Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2015 թվականի նոյեմբերի 25-ի որոշումը: Հետևաբար, Դատարանը գտնում է, որ չնայած Ռ.Դարբինյանի նկատմամբ կալանավորումը Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2015 թվականի նոյեմբերի 25-ի որոշմամբ ընտրված է եղել, սակայն այն փաստացի չի կիրառվել: Ուստի, Դատարանը գտնում է, որ կալանք պատժատեսակի կիրառման համար իրավական արգելքներ չկան:
Անդրադառնալով Ռ.Դարբինյանի նկատմամբ կալանքի ձևով նշանակված պատիժը կրելու կամ այն պայմանականորեն չկիրառելու հարցին` Դատարանը հանգում է հետևյալ հետևությանը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
3. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը սահմանում է փորձաշրջան՝ մեկից հինգ տարի ժամկետով:(…)»
Մեջբերված քրեաիրավական դրույթները ՀՀ վճռաբեկ դատարանը, ի թիվս այլ որոշումների (Վճռաբեկ դատարանի թիվ ՎԲ-124/07, ՎԲ-192/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԱՎԴ2/0059/01/08, ԼԴ2/0019/01/09 որոշումները և այլն), վերլուծության է ենթարկել Դ.Հովհաննիսյանի գործով որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…) պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն առանց ռեալ (իրական) պատիժ կրելու դատապարտյալի ուղղվելու հնարավորության մասին: Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին:
(…) պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, դատարանը պարտավոր է, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, հաշվի առնել նաև հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը: Դատարանի կողմից նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության վտանգավորության աստիճանին ու բնույթին» (Դավիթ Ռոբերտի Հովհաննիսյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09 որոշման 11-12-րդ կետերը):
Ս.Աղախանյանի գործով կայացված որոշմամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ «(…) անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս և այն փաստացի կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի նաև այն հանգամանքը, թե նշանակված պատիժն ինչպիսի ազդեցություն կարող է ունենալ ամբաստանյալի ընտանիքի կյանքի պայմանների վրա: (…)»:
Հաշվի առնելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող վերը նշված հանգամանքը, ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը՝ Դատարանը գտնում է, որ Ռ.Դարբինյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու և համապատասխան վերահսկողություն սահմանելու միջոցով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներին, այդ թվում՝ պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը: Դատարանը նման հետևության է հանգում հաշվի առնելով հետևյալը՝
1. Ռ. Դարբինյանը բնութագրվում է դրական, նախկինում դատապարտված չի եղել:
2. Ռ.Դարբինյանն իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել և տվել է խոստովանական ցուցմունքներ:
3. Ռ.Դարբինյանի խնամքին է գտնվում առաջին կարգի հաշմանդամ կինը, և ամբաստանյալի նկատմամբ ռեալ պատժի կիրառումը նրա խնամքին գտնվող կնոջ կյանքի պայմանների վրա կարող է բացասական ազդեցություն ունենալ:
4. Ռ.Դարբինյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող որևէ հանգամանք չի արձանագրվել:
Այսպիսով, Դատարանը, հիմք ընդունելով վերոնշյալ իրավական նորմերն և դրանց վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կայացված որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները, գտնում է, որ վերը մատնանշված բոլոր հանգամանքներն իրենց համակցությամբ էականորեն նվազեցնում են ամբաստանյալ Ռ.Դարբինյանի կողմից կատարած հանցանքի` հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և հիմք են հանդիսանում ամբաստանյալ Ռ.Դարբինյանի` ազատությունից զրկելու ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելու համար:
Անդրադառնալով ամբաստանյալ Ռ.Դարբինյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցին` Դատարանը գտնում է, որ այն պետք է թողնել անփոփոխ՝ մինչև սույն դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնեը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` դատավճիռ կայացնելիս Դատարանը պարտավոր է անդրադառնալ նաև իրեղեն ապացույցների, դատական ծախսերի, գույքի նկատմամբ կիրառված (կիրառվելիք) արգելանքի, քաղաքացիական հայցի հարցերին, սակայն Դատարանը, պարզելով, որ սույն քրեական գործով իրեղեն ապացույցներ չկան, ամբաստանյալ Ռ.Դարբինյանի գույքի վրա արգելանք չի կիրառվել, քրեական գործում բացակայում են դատական ծախսերի վերաբերյալ տվյալները, սահմանափակվում է այդ փաստերի արձանագրմամբ:
Ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 357-360-րդ, 365-րդ, 369-372-րդ, 375.3-375.4-րդ հոդվածներով` Դատարանը

Վ Ճ Ռ Ե Ց

Ռաֆայել Լևոնի Դարբինյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքում և դատապարտել կալանքի` 2 (երկու) ամիս ժամկետով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ, ամբաստանյալ Ռաֆայել Լևոնի Դարբինյանի նկատմամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառել և սահմանել փորձաշրջան 1 /մեկ/ տարի ժամկետով` Ռաֆայել Լևոնի Դարբինյանի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը դնելով ՀՀ ԱՆ պրոբացիայի պետական ծառայության համապատասխան ստորաբաժանման վրա։
Ամբաստանյալ Ռաֆայել Լևոնի Դարբինյանի նկատմամբ ընտրված ստորագրություն չհեռանալու մասին խափանման միջոցը թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան հրապարակվելու օրվանից մեկամսյա ժամկետում:
Դատավճիռը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 1–ին կետով նախատեսված հիմքով չի կարող բողոքարկվել։

ԴԱՏԱՎՈՐ Ա.ՄԱԹԵՎՈՍՅԱՆ