Հիմնական
Գործի համար:
ԵԱՔԴ/0061/01/17
Վիճակագրական տողի համար :
6.4
Պատասխանող
Անահիտ Գևորգյան Գևորգ
Անահիտ Գևորգյան
Դատավոր
Արաբկիր Քանաքեռ-Զեյթուն
Արսեն Նիկողոսյան
Դատավոր
Արաբկիր Քանաքեռ-Զեյթուն
Արսեն Նիկողոսյան
| Դատարան | Օր | Ժամ | Դատարանի դահլիճի համար | Ստատուս | Որոշում | Այլ նշումներ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Արաբկիր Քանաքեռ-Զեյթուն | 2017-09-08 | 17:00 | 2 | Կայացել է | ||
| Արաբկիր Քանաքեռ-Զեյթուն | 2017-09-05 | 14:00 | 6 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Արաբկիր Քանաքեռ-Զեյթուն | 2017-08-10 | 14:00 | 2 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Արաբկիր Քանաքեռ-Զեյթուն | 2017-05-22 | 15:00 | 6 | Կայացել է |
ԵԱՔԴ/0061/01/17
ԴԱՏԱՎՃԻՌ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
08 սեպտեմբերի 2017թ. ք. Երևան
Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը (այսուհետ նաև՝ Դատարան),
Նախագահությամբ դատավոր` Ա. Նիկողոսյանի,
քարտուղարությամբ` Ե. Կարապետյանի,
մասնակցությամբ`
մեղադրող` Մ.Շահգալդյանի,
Լ.Մանուկյանի
ամբաստանյալ` Ա.Գևորգյանի,
պաշտպան` Մ.Ալավերդյանի,
տուժող` Ա.Հակոբյանի,
տուժողի ներկայացուցիչ` Գ.Զաքարյանի,
դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի`
Անահիտ Գևորգի Գևորգյանի (ծնված` 19.01.1959թ. Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, ամուսնացած, չի աշխատում, նախկինում չդատված, հաշվառված ք.Երևան, Անդրանիկի 44 շենք, 53 բնակարան, փաստացի բնակվող՝ ք.Երևան, Տ.Պետրոսյան 39/5 շենք, բնակարան 23) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178–րդ հոդվածի 2–րդ մասի 2–րդ կետով,
ՊԱՐԶԵՑ
Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. 2016 թվականի նոյեմբերի 24–ին հարուցվել է թիվ 90100516 նախաքննական համարով քրեական գործը։
2016 թվականի դեկտեմբերի 2–ին Արշալույս Կառլենի Հակոբյանը ճանաչվել է տուժող: Նույն օրը ՀՀ փաստաբանների պալատի անդամ, փաստաբան Գայանե Զաքարյանը ճանաչվել է տուժողի ներկայացուցիչ:
2017 թվականի ապրիլի 21–ին որոշում է կայացվել Անահիտ Գևորգի Գևորգյանին մեղադրյալ ներգրավելու մասին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով:
2017 թվականի ապրիլի 21-ին որոշում է կայացվել Անահիտ Գևորգի Գևորգյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ստորագրությունը չհեռանալու մասին կիրառելու վերաբերյալ:
2017 թվականի մայիսի 4-ին կազմվել է մեղադրական եզրակացությունը, որը 2017 թվականի մայիսի 5-ին հաստատվել է Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազի տեղակալ Մ.Շահգալդյանի կողմից: Մեղադրական եզրակացության մեջ Մ.Շահգալդյանը, ՀՀ քրեական դատավարության 375.1 հոդվածի համաձայն, արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու դեմ չի առարկել:
2. 2017 թվականի մայիսի 5–ին քրեական գործն ուղարկվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ–Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան։
Դատավորների միջև քրեական գործերի բաշխման էլեկտրոնային համակարգի միջոցով, քրեական գործը` թիվ ԵԱՔԴ/0061/01/17 համարի ներքո, մակագրվել և 2017 թվականի մայիսի 6–ին հանձնվել է նույն դատարանի դատավոր Ա.Նիկողոսյանին։
2017 թվականի մայիսի 6–ին կայացվել է քրեական գործը վարույթ ընդունելու մասին որոշում։
2017 թվականի մայիսի 22–ին քրեական գործը նշանակվել է դատական քննության։
3. Անահիտ Գևորգի Գևորգյանը մեղադրվում է այն բանի համար, որ նա խաբեությամբ և վստահությունը չարաշահելու եղանակով՝ միասնական դիտավորությամբ Արշալույս Հակոբյանից մաս-մաս խարդախությամբ հափշտակել է խոշոր չափերով՝ ընդհանուր 2.857.040 ՀՀ դրամին համարժեք 7000 ԱՄՆ դոլար:
Անահիտ Գևորգյանը Երևանի Մ.Հերացու անվան պետական բժշկական համալսարանում սովորող Արշալույս Հակոբյանի որդուն՝ Գարիկ Հակոբյանին, պարտադիր ժամկետային զինվորական ծառայությունից տարկետում ստանալու հարցում իր կապերն օգտագործելով աջակցելու պատրվակով, խաբեությամբ Արշալույս Հակոբյանից 2014 թվականի հունվարին պահանջել և Երևան քաղաքի Ա.Սարգսյան 22 հասցեում գտնվող Մալաթիա-Սեբաստիավարչական շրջանի ոստիկանության բաժնի մոտակայքում ստացել է 2.030.500 ՀՀ դրամին համարժեք 5000 ԱՄՆ դոլար, որի դիմաց խոստացել է լուծել տարկետման տրամադրման հարցը:
Այնուհետև Անահիտ Գևորգյանը, շարունակելով իր հանցավոր գործողությունները, օգտվելով Արշալույս Հակոբյանի միամտությունից և չարաշահելով իրեն անվերապահորեն վստահելու հանգամանքը, սեփական նախաձեռնությամբ նրան «Վիվա Սելլ» ընկերությունում աշխատանքի տեղավորելու պատրվակով 2014 թվականի փետրվար-մարտ ամիսներին պահանջել և Երևան քաղաքի Կոմիտասի պողոտայում վերջինիցս ստացել է 412.730 ՀՀ դրամին համարժեք 1000 ԱՄՆ դոլար:
Բացի այդ Անահիտ Գևորգյանը, տեղեկանալով, որ Գարիկ Հակոբյանը բուժման նպատակով օրինական կարգով ՀՀ ՊՆ կենտրոնական բժշկական հանձնաժողովի կողմից ստացել է 5 ամիս ժամկետով տարկետման իրավունք, շարունակելով իր հանցավոր գործողությունները՝ տվյալ հանգամանքն իրեն վերագրելով, տարկետման ժամկետը երկարացնելու պատրվակով Արշալույս Հակոբյանից կրկին պահանջել և Երևան քաղաքի Տ.Մեծի 31 հասցեում գտնվող «Ռոսիա» տոնավաճառի մոտակայքում 2014 թվականի մայիսի 1-ից 3-ը ընկած ժամանակահատվածում ստացել է 413.810 ՀՀ դրամին համարժեք 1000 ԱՄՆ դոլար:
Արդյունքում Անահիտ Գևորգյանը Գագիկ Հակոբյանի օգտին որևէ գործողություն չի կատարել, իսկ Արշալույս Հակոբյանից խարդախությամբ հափշտակած՝ ընդհանուր խոշոր չափերով 2.857.040 ՀՀ դրամին համարժեք 7000 ԱՄՆ դոլարն օգտագործել է իր անձնական կարիքների համար:
Այսինքն Ա.Գևորգյանը կատարել է հանրորեն վտանգավոր արարք, որը նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով:
Արագացված դատական քննություն.
4. Մինչ դատաքննությունը սկսելն ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանը միջնորդեց դատական քննությունն անցկացնել արագացված կարգով` միաժամանակ հայտարարելով, որ միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, խորհրդակցել է իր Պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված դատաքննություն անցկացնելու բնույթն ու հետևանքները, առաջադրված մեղադրանքն իրեն պարզ և հասկանալի է, դրան համաձայն է և ընդունում է այն ամբողջ ծավալով:
Մեղադրողը հայտնեց, որ չի առարկում արագացված դատական քննության դեմ։
Դատական քննության ընթացքում տուժող Արշալույս Հակոբյանի ներկայացուցիչ Գայանե Զաքարյանը ներկայացրեց «Հանցագործությամբ պատճառված վնասը փոխհատուցելու մասին» վերտառությամբ հայցադիմում` խնդրելով Անահիտ Գևորգի Գևորգյանից հօգուտ Արշալույս Հակոբյանի բռնագանձել 3.300 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 1.362.900 (մեկ միլիոն երեք հարյուր վաթսուներկու հազար ինը հարյուր) ՀՀ դրամ գումար` որպես հանցագործության հետևանքով անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասի հատուցում։
Միևնույն ժամանակ, տուժողի ներկայացուցիչ Գայանե Զաքարյանը հայտնեց, որ տուժողը չի առարկում արագացված դատաքննության կարգի կիրառման դեմ։
Դատական քննության ընթացքում ներկայացված քաղաքացիական հայցն ամբողջությամբ ընդունվել է ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանի կողմից։
5. Դատական քննության ընթացքում Մեղադրողը նշեց, որ ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանի անձը չի կարող դիտվել դրական, քանի որ նախկինում նրա կողմից կատարվել են համասեռ հանցագործություններ: Մեղադրողը, անդրադառնալով պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող տվյալներին, նշեց, որ Ամբաստանյալը զղջում է իր կատարած հանցագործության համար և իրեն մեղավոր է ճանաչել: Միևնույն ժամանակ, Դատախազը Դատարանից խնդրեց մեղմ վերաբերվել Ամբաստանյալին և որպես տուգանք նշանակել տուգանք՝ 600.000 հազար դրամի չափով:
Դատական քննության ընթացքում Տուժողի ներկայացուցիչը նշեց, որ քրեական գործ հարուցելու պահից սկսած՝ ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանը 3.300 ԱՄՆ դոլարից որևէ մաս, նույնիս փոքր, չի վճարել՝ որպես հանցագործության հետևանքով անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասի հատուցում։ Միևնույն ժամանակ, Տուժողի ներկայացուցիչը հայտնեց, որ որևէ միջնորդություն չունի և հաշվի առնելով, որ ամբաստանյալը հիվանդ կին է՝ Դատարանից խնդրեց մեղմ պատիժ նշանակել:
Դատական քննության ընթացքում Պաշտպանը նշեց, որ իր վստահորդ Անահիտ Գևորգյանի կողմից 7.000 ԱՄՆ դոլարից 3.700 դոլար վճարելու փաստն արդեն իսկ վկայում է ամբաստանյալի կողմից մնացած՝ 3.300 ԱՄՆ դոլարը վճարելու պատրաստակամության մասին: Բացի այդ՝ Պաշտպանը մատնանշեց ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանի մոտ ծանր աստիճանի շաքարային դիաբետ հիվանդության մասին, ինչի վերաբերյալ փաստաթղթեր էր ներկայացրել Դատարանին:
Պաշտպանը Դատարանից խնդրեց որպես պատիժ նշանակել տուգանք՝ սանկցիայում նշված պատժատեսակի նվազագույն չափով, և տարաժամկետել մեկ տարվա կտրվածքով:
Ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանն ըստ էության միացավ իր Պաշտպանի դիրքորոշմանը, հայտնեց, որ իրեն մեղավոր է ճանաչում իր կատարած հանցանքի մեջ, ներողություն է խնդրում և պարտավորվում է հնարավորինս սեղմ ժամկետում վճարել Տուժողի ներկայացուցչի կողմից քաղաքացիական հայցով ներկայացված գումարը։
Դատարանի իրավական վերլուծությունը և եզրահանգումը.
6. Լսելով ամբաստանյալի դիրքորոշումն իր առաջադրված մեղադրանքի վերաբերյալ, հաշվի առնելով մինչև դատաքննությունը սկսվելն իր կամքով և Պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո ներկայացրած միջնորդությունն արագացված դատաքննություն կիրառելու վերաբերյալ, ինչպես նաև այդ կապակցությամբ Մեղադրողի, Տուժողի, Տուժողի ներկայացուցչի հայտնած դիրքորոշումը, Դատարանը գտնում է, որ սույն քրեական գործով անհրաժեշտ է անդրադառնալ հետևյալ իրավական հարցին. արդյո՞ք թիվ ԵԱՔԴ/0061/01/17 քրեական գործով` ըստ մեղադրանքի Անահիտ Գևորգի Գևորգյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178–րդ հոդվածի 2–րդ մասի 2–րդ կետով, առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1–րդ և 375.2–րդ հոդվածներով ամրագրված պայմանները` դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու համար։
7. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Եթե մեղադրողը մեղադրական եզրակացությունում չի առարկել արագացված կարգ կիրառելու դեմ, ապա ամբաստանյալը կամ մեղադրյալն իրեն առաջադրված մեղադրանքի հետ համաձայնվելու դեպքում իրավունք ունի միջնորդելու արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու մասին այն հանցագործություններով, որոնց համար Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքով նախատեսված պատիժը չի գերազանցում 10 տարի ժամկետով ազատազրկումը։
Մինչև դատաքննությունն սկսելը մեղադրողը դատարանի առաջարկությամբ կարող է իր դիրքորոշումը փոխել, թեպետ արագացված կարգ կիրառելու դեմ առարկել է մեղադրական եզրակացությունում։
2. Սույն հոդվածի առաջին մասով նախատեսված դեպքում դատարանը կիրառում է դատական քննության արագացված կարգ, եթե`
1) ամբաստանյալը գիտակցում է իր կողմից ներկայացված միջնորդության բնույթը և հետևանքները, և
2) միջնորդությունը ներկայացված է կամավոր, և
3) պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո, եթե ամբաստանյալն ունի այդպիսին։
3. Դատարանը, գտնելով, որ ամբաստանյալի կողմից միջնորդություն ներկայացնելիս չեն պահպանվել սույն հոդվածի առաջին կամ երկրորդ մասերով նախատեսված պայմանները, որոշում է ընդունում ընդհանուր կարգով դատաքննություն անցկացնելու մասին։
Դատարանը արագացված կարգ կիրառելու միջնորդությունը մերժում է նաև, եթե պարզում է, որ ամբաստանյալի արարքի իրավաբանական որակումը ճիշտ չէ։ (…) Ամբաստանյալի կամ մեղադրյալի անմեղսունակության առնչությամբ հիմնավոր կասկածների առկայության դեպքում դատարանը մերժում է արագացված կարգ կիրառելու միջնորդությունը՝ անցնելով ընդհանուր կարգով գործի քննությանը։
(…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի համաձայն`
«(…)
4. Հարցերի արդյունքում դատարանը, համոզվելով, որ առկա են սույն օրենսգրքի 375.1 հոդվածով նախատեսված պայմանները, որոշում է կայացնում արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին։ Հակառակ դեպքում դատական քննությունն իրականացվում է ընդհանուր կարգով։
5. Դատարանը արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելիս քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չի կատարում։ Սակայն ուսումնասիրում է ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները։
6. Դատարանն արագացված կարգով դատական քննության արդյունքում մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ, որը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժի երկու երրորդը փոքր է տվյալ հանցագործության համար նախատեսված առավել մեղմ պատժից` ապա առավել մեղմ պատիժը։
(…)
8. Սույն օրենսգրքի 168 հոդվածի առաջին մասի 2-8-րդ կետերով նախատեսված դատական ծախսերն ամբաստանյալից ենթակա չեն բռնագանձման»։
8. ՀՀ սահմանադրական դատարանը 2010 թվականի դեկտեմբերի 28–ի թիվ ՍԴՈ-931 որոշման 6-րդ, 8-րդ և 11-րդ կետերում հայտնել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. «(…) Արագացված կարգով դատական քննությունը քրեական դատավարության ձև է, որն օրենքով սահմանված կարգով միտված է գործն առավել սեղմ ժամկետում և պարզեցված կանոններով լուծելուն։ Այս ինստիտուտի առանցքում «գործարքն» է քրեական դատավարության երկու կողմերի` մեղադրանքի և պաշտպանության կողմերի միջև, որի շրջանակներում մեղադրյալը համաձայնում է առաջադրված մեղադրանքին, ինչի դիմաց նրա համար երաշխավորվում է պատժի այնպիսի չափ, որը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժի երկու երրորդը փոքր է տվյալ հանցագործության համար նախատեսված առավել մեղմ պատժից` ապա առավել մեղմ պատիժ, ինչպես նաև ամբաստանյալն ազատվում է ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 168-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-8-րդ կետերով նախատեսված դատական ծախսերից։ Համաձայնելով արագացված դատաքննությանը` ամբաստանյալը նաև կամովին հրաժարվում է մի շարք սահմանադրաիրավական երաշխիքներից, այն է` անմեղության կանխավարկածի սկզբունք, գործի հրապարակային քննության և այլ իրավունքներ։ Մյուս կողմից` մեղադրողը հրաժարվում է մեղադրանքը պաշտպանելու իր գործառույթը լրիվ ծավալով իրականացնելուց` դրանով հնարավորություն ստանալով տնտեսել իր միջոցները, ինչպես նաև մեղադրյալին (ամբաստանյալին) խրախուսել համագործակցելու քրեական հետապնդման մարմինների հետ»։
ՀՀ սահմանադրական դատարանը միևնույն որոշման 6–րդ կետում անդրադարձել է նաև արագացված դատաքննության ինստիտուտի՝ որպես քրեական դատավարության տարբերակված վարույթի տեսակի, 1987 թվականին Եվրոպայի խորհրդի նախարարների կոմիտեի «Քրեական արդարադատության պարզեցման վերաբերյալ» թիվ R (87) 18 հանձնարարականում կատարված վերլուծությանը, որը Դատարանի համոզմամբ կիրառելի է նաև սույն գործի շրջանակներում` հաշվի առնելով, որ 2015 թվականի դեկտեմբերի 6–ի խմբագրությամբ ՀՀ Սահմանադրության 81–րդ հոդվածի պահանջն է ՀՀ Սահմանադրությամբ նախատեսված հիմնարար իրավունքների, այդ թվում անձի իրավունքների և ազատությունների արդյունավետ դատական պաշտպանության վերաբերյալ ՀՀ Սահմանադրությունում ամրագրված նորմերը մեկնաբանելիս հաշվի առնել Հայաստանի Հանրապետության վավերացրած՝ մարդու իրավունքների վերաբերյալ միջազգային պայմանագրերի հիման վրա գործող մարմինների պրակտիկան:
Ըստ վկայակոչված հանձնարարականի` արագացված դատաքննության ինստիտուտն ուղղված է քրեական արդարադատության համակարգի գործունեությունն արագացնելուն և պարզեցնելուն, մասնավորապես՝ ողջամիտ ժամկետում քրեական գործի լուծման վերաբերյալ միջազգային չափանիշները և պահանջներն ապահովելու պետության պարտավորությունն արդյունավետ իրականացնելուն, հանցագործությունների քննությունն իրականացնելիս հապաղումները վերացնելուն, որոնք կասկածի տակ են դնում քրեական օրենքի հեղինակությունը և ազդում արդարադատության պատշաճ իրականացման վրա, ինչպես նաև պետության քրեական քաղաքականության գերակա խնդիրներն արդյունավետ լուծելուն։
Որպես քննարկվող ինստիտուտի նպատակներ` հանձնարարականում նշված են, ի թիվս այլնի.
ա) դատավարական տնտեսումը, այսինքն` առանձին քրեական գործերով ժամանակի, միջոցների և ջանքերի կրճատումը` դրանք ավելի բարդ գործերի վարույթի համար օգտագործելու նպատակով,
բ) հանցագործության կատարման և պատժի նշանակման միջև ընկած ժամանակահատվածի կրճատումը, նպատակ ունենալով ուժեղացնել դատավարության և քրեական պատժի նախազգուշական ազդեցությունը,
գ) կողմերին հաշտեցնելը և այլն։
9. ՀՀ վճռաբեկ դատարանը թիվ ԵԿԴ/0209/01/10 քրեական գործով Շողակաթ Ամիրխանյանի և Գառնիկ Ֆարմանյանի վերաբերյալ 2011 թվականի փետրվարի 24–ին կայացված որոշման 24–րդ կետերում հայտնել է.
«(…) [Դ]ատական քննության արագացված կարգի կիրառման համար, ի թիվս այլոց, անհրաժեշտ են հետևյալ պայմանները.
1) ամբաստանյալը կամ մեղադրյալն իր միջնորդության մեջ հայտարարել է առաջադրված մեղադրանքի հետ համաձայն լինելու և արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու մասին,
2) ամբաստանյալը կամ մեղադրյալը գիտակցում է իր ներկայացրած միջնորդության բնույթն ու հետևանքները,
3) միջնորդությունը ներկայացված է կամավոր, պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.2-րդ հոդվածով նախատեսված ժամանակահատվածում, այն է՝ քրեական գործը դատարան ուղարկելու պահից մինչև դատաքննությունն սկսվելը,
4) մեղադրողը չի առարկում արագացված կարգ կիրառելու դեմ,
5) անձը մեղադրվում է այնպիսի հանցանք գործելու մեջ, որի համար նախատեսված պատիժը չի գերազանցում 10 տարի ժամկետով ազատազրկումը»:
10. Սույն դատավճռի 7–ից 9–րդ կետերում մատնանշված իրավական նորմերը, ՀՀ Սահմանադրական դատարանի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումները համադրելով սույն դատավճռի 3–ից 5–րդ կետերում նշված փաստական հանգամանքների հետ, Դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
ա) ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանն իր միջնորդության մեջ հայտարարել է առաջադրված մեղադրանքին համաձայն լինելու և արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու մասին,
բ) ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանը գիտակցել է իր ներկայացրած միջնորդության բնույթն ու հետևանքները,
գ) միջնորդությունը ներկայացվել է կամավոր, պաշտպան Մերի Ալավերդյանի հետ խորհրդակցելուց հետո և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.2–րդ հոդվածով նախատեսված ժամանակահատվածում, մինչև դատաքննությունը սկսվելը։
դ) Մեղադրողը չի առարկել արագացված կարգ կիրառելու դեմ,
ե) ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանը մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցանք գործելու մեջ, որի համար նախատեսված պատիժը չի գերազանցում 10 տարի ժամկետով ազատազրկումը։
Հաշվի առնելով «ա»–ից «ե» կետում շարադրված փաստական հանգամանքները, Դատարանը գտնում է, որ առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1-րդ և 375.2-րդ հոդվածներով նախատեսված պայմանները արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին։
Հիմք ընդունելով վերոգրյալը` Դատարանը, գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չկատարելով, հանգում է այն հետևության, որ Անահիտ Գևորգի Գևորգյանը մեղավորությամբ կատարել է սույն դատավճռի 3-րդ կետում արձանագրված` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178–րդ հոդվածի 2–րդ մասի 2–րդ կետով իրեն մեղսագրվող արարքը։
11. Հաստատված համարելով ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանի մեղավորությունն իրեն մեղսագրվող հանցանքի կատարման մեջ` Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ ամբաստանյալին մեղսագրվող արարքի համար պատժի նշանակման հետ կապված իրավական հարցերի հետևյալ խմբին.
ա) ապացուցված են արդյո՞ք Անահիտ Գևորգյանի պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների առկայությունը.
բ) ենթակա է արդյո՞ք պատժի ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանն իր կատարած հանցանքի համար.
գ) ի՞նչ պատիժ պետք է նշանակվի ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանի նկատմամբ.
դ) ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանն արդյո՞ք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը։
12. Պատասխանելով սույն դատավճռի 11–րդ կետի «ա» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61–րդ հոդվածի համաձայն`
«(…)
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:
(…)»
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մասն ամրագրում է պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների ոչ սպառիչ ցանկը, այն է`
« (…)
9) մեղայականով ներկայանալը, հանցագործությունը բացահայտելուն, հանցագործության մյուս մասնակիցներին մերկացնելուն, հանցագործությամբ ձեռք բերված գույքը որոնելուն աջակցելը»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 63-րդ հոդվածը սահմանում է պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների սպառիչ ցանկը:
13. Նախորդ կետում վկայակոչված իրավադրույթները համադրելով սույն դատավճռում արձանագրված փաստական տվյալների հետ` Դատարանը որպես ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտարկում այն, որ առաջադրված մեղադրանքում ամբաստանյալն իրեն մեղավոր է ճանաչել` դեռևս նախաքննության ընթացքում տվել խոստովանական ցուցմունքներ (տե՛ս հատոր 1, գ/թ 197, 209-210, 233), այդ կերպով աջակցելով հանցագործության բացահայտմանը։
Դատարանն արձանագրում է, որ քրեական գործում առկա չեն ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ:
Միևնույն ժամանակ, Դատարանը որպես ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանի անձը բնութագրող տվյալ է դիտարկում նրա` նախկինում դատված չլինելը` համաձայն ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնից 2017 թվականի մայիսի 16–ին ստացված թիվ Ե-8753/17 գրության (տե՛ս հատոր 2, գ/թ 14-17), ինչպես նաև նրա՝ շաքարային դիաբետով հիվանդ լինելը (տե՛ս հատոր 2, գ/թ 51-54):
14. Պատասխանելով սույն դատավճռի 11–րդ կետի «բ» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել, որ այն դեպքում, երբ հաստատված է համարվում անձի կողմից քրեական օրենքով արգելված հանցանքի կատարման փաստական հանգամանքը, ապա անհրաժեշտություն է առաջանում կյանքի կոչել քրեական իրավունքի հիմքում ընկած պատասխանատվության անխուսափելիության սկզբունքը (նպատակ ունենալով վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել հանցանք կատարած անձին և կանխել հետագա հանցագործությունների կատարումը` հանցավորի մոտ ձևավորելով իրավահպատակ վարքագիծ և ապահովելով նրա վերասոցիալականացումը հասարակությունում), բացառությամբ այն դեպքերի, երբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասում նախատեսված մեխանիզմների ուժով անձը կարող է ենթակա չլինել պատժի օրենքի ուժով (Ex lege):
Համադրելով վերոնշյալ դիրքորոշումը ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանի կողմից խարդախություն կատարելու վերաբերյալ հաստատված փաստական հանգամանքների հետ՝ Դատարանն արձանագրում է, որ առկա է անհրաժեշտություն կատարված հանցանքի կապակցությամբ վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել ամբաստանյալին և կանխել հետագա հնարավոր հանցագործությունները` այդ կերպ նպաստելով ամբաստանյալի իրավահպատակ վարքագծի ձևավորմանը և նրա վերասոցիալականացմանը հասարակությունում։ Միևնույն ժամանակ, Դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործով ամբաստանյալի պատժի ենթակա չլինելու օրենքի ուժով նախատեսված հիմքերը բացակայում են։
Այսինքն, Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանը ենթակա է պատժի` իր կողմից կատարված հանցանքի համար։
15. Պատասխանելով սույն դատավճռի 11–րդ կետի «գ» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն` «Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները»:
(…)
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3–րդ հոդվածի համաձայն`
«(…)
6. Դատարանն արագացված կարգով դատական քննության արդյունքում մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ, որը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժի երկու երրորդը փոքր է տվյալ հանցագործության համար նախատեսված առավել մեղմ պատժից` ապա առավել մեղմ պատիժը։
(…)
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի տեսակները»:
Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Նարեկ Սարգսյանի վերաբերյալ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 գործով կայացված որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(...) [Պ]ատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են`
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
(…) [Պ]ատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ` ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները` ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ, ինչի վերաբերյալ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշման 39–րդ կետում հայտնել է հետևյալը.
«(…) Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից։ Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։ Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են։ Հետևաբար կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա։ Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից:
(…)
Այսպիսով, նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի հարցերի վերաբերյալ մանրամասն տե՛ս Գարուշ Մադաթյանի վերաբերյալ վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի ԵՇԴ/0029/01/08 որոշման 14-րդ կետը)։
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։
(…) Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն»։
16. Վերը վկայակոչված իրավական դիրքորոշումների հիման վրա` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել.
Սույն դատավճռում շարադրված իրավադրույթների, դրանց վերլուծության արդյունքում ձևավորված դատողությունների և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո գնահատելով ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանի կողմից կատարված հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, այդ թվում` նրա հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, հանցանքը կատարելուց հետո ամբաստանյալի դրսևորած վարքագիծը, դրանք համադրելով սույն դատավճռի 13-րդ կետում արձանագրված՝ նրա պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների, պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայության պայմաններում՝ Դատարանը հանգում է այն հետևության, որ տվյալ դեպքում սանկցիայով նախատեսված մեղմ պատժատեսակի միջոցով հնարավոր է ապահովել պատժի նպատակների իրացվելիությունը:
Այսինքն` Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանի նկատմամբ պատիժ պետք է նշանակել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178–րդ հոդվածի 2–րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված տուգանք պատժատեսակը, որի ռեալ (իրական) կիրառման միջոցով հնարավոր կլինի ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված` պատժի նպատակների իրացվելիությունը: Տվյալ դեպքում նշանակվող տուգանքը բխում է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարության և պատասխանատվության անհատականացման, պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից։
Միևնույն ժամանակ, նկատի ունենալով այն, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 51–րդ հոդվածի 3–րդ մասը, համաձայն որի, եթե դատապարտվողն ի վիճակի չէ անհապաղ և ամբողջությամբ վճարելու նշանակված տուգանքը, ապա Դատարանը նրա համար վճարման ժամկետ է սահմանում առավելագույնը մեկ տարի ժամկետով կամ թույլատրում է տուգանքը մաս առ մաս վճարել նույն ժամկետում, որի դեպքում սահմանվում է տուգանքի վճարման ժամանակացույց, և որոշվում է յուրաքանչյուր անգամ վճարման ենթակա գումարի չափը, ինչպես նաև հաշվի առնելով ամբաստանյալի սոցիալական դրությունը, Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է սահմանել ժամանակացույց, որի ընթացքում ամբաստանյալը մաս առ մաս կկարողանա վճարել նշանակվող տուգանքի չափը։
17. Պատասխանելով սույն դատավճռի 11–րդ կետի «դ» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
Նկատի ունենալով ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանի կողմից քրեական օրենքով արգելված արարքի կատարման եղանակը, բնույթը, հանրային վտանգավորության և հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ անհրաժեշտ է կիրառել քրեաիրավական ներգործության միջոց, որն անմիջականորեն պետք է ներգործի ամբաստանյալի նկատմամբ` ունենալով կանխարգելիչ (պրևենտիվ) բնույթ, ապագայում համանման արարքների կատարումը բացառելու համար։
Այսինքն, Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանը պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակվող պատիժը։
18. Անդրադառնալով Տուժողի ներկայացուցչի կողմից ներկայացված քաղաքացիական հայցին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 74–րդ հոդվածի 1–ին մասի համաձայն` «1. Քաղաքացիական պատասխանող է ճանաչվում ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձը, որի վրա օրենքով, քրեական գործով վարույթի ընթացքում ներկայացված հայցի հիման վրա կարող է դրվել գույքային պատասխանատվություն քրեական օրենսգրքով չթույլատրված արարքով գույքային վնաս պատճառած մեղադրյալի գործողությունների համար: (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1–ին հոդվածի 6–րդ մասի համաձայն` «6. Եթե տվյալ գործով հարուցված է նաեւ քաղաքացիական հայց, եւ ամբաստանյալը (մեղադրյալը) կամ քաղաքացիական պատասխանողը ընդունում է այն, ապա դատարանը դատավճռով բավարարում է նաեւ քաղաքացիական հայցը, եթե այն չի հակասում օրենքին: Այդ դեպքում դատարանը պետք է լրացուցիչ պարզի, թե արդյոք հայցի ընդունումը կամավոր է, և արդյոք այն վերաբերում է այլ անձանց իրավունքներին: Դատարանը, գտնելով, որ հայցի ընդունումը հակասում է օրենքին կամ կամավոր չէ կամ վերաբերում է այլ անձանց իրավունքներին, հայցը թողնում է առանց քննության` քաղաքացիական հայցվորին բացատրելով քաղաքացիական դատավարության կարգով հայց ներկայացնելու նրա իրավունքը»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Դ.Գալստյանի վերաբերյալ թիվ ՇԴ/0008/01/09 քրեական գործով 2009 թվականի նոյեմբերի 26–ին կայացված որոշման 17–րդ կետում նշել է. «Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ օրենսդիրը որդեգրել է քրեական մեղադրանքի հանդեպ քաղաքացիական հայցի ածանցյալ դերի հայեցակարգը։ Իսկ դրանից բխում է, որ քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցը լուծելու համար դատարանը նախ պետք է ապացուցված համարի տվյալ հանցագործության համար անձի մեղավորությունը, որից հետո միայն կարող է անդրադառնալ հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասի բնույթի, չափի և դրա հատուցման հետ կապված հարցերին»։
19. Սույն դատավճռի նախորդ կետում վկայակոչված իրավադրույթի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտված իրավական դիրքորոշումների ներքո` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
Սույն քրեական գործի շրջանակներում Տուժող Արշալույս Հակոբյանի ներկայացուցիչ Գայանե Զաքարյանը ներկայացրել է «Հանցագործությամբ պատճառված վնասը փոխհատուցելու մասին» վերտառությամբ հայցադիմում` խնդրելով Անահիտ Գևորգի Գևորգյանից հօգուտ Արշալույս Հակոբյանի բռնագանձել 3.300 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 1.362.900 (մեկ միլիոն երեք հարյուր վաթսուներկու հազար ինը հարյուր) ՀՀ դրամ գումար` որպես հանցագործության հետևանքով անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասի հատուցում։
Ներկայացված քաղաքացիական հայցը դատական քննության ընթացքում ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանի կողմից սեփական կամահայտնությամբ ամբողջությամբ ընդունվել է։
Միևնույն ժամանակ, ուսումնասիրելով ներկայացված քաղաքացիական հայցի բովանդակությունը` Դատարանը գտնում է, որ այն համապատասխանում է քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցի ներկայացման օրենսդրական պահանջներին։
Հետևաբար, հիմք ընդունելով հիշյալ հանգամանքները` Դատարանը գտնում է, որ տուժող Արշալույս Հակոբյանի ներկայացուցիչ Գայանե Զաքարյանի կողմից ներկայացված քաղաքացիական հայցը` Անահիտ Գևորգյանից հօգուտ Արշալույս Հակոբյանի 3.300 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 1.362.900 (մեկ միլիոն երեք հարյուր վաթսուներկու հազար ինը հարյուր) ՀՀ դրամ գումարի բռնագանձման պահանջով` որպես հանցագործության հետևանքով անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասի հատուցում, ենթակա է բավարարման։
20. Անդրադառնալով ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանի նկատմամբ ընտրված` ստորագրություն չհեռանալու մասին, խափանման միջոցին` Դատարանը գտնում է, որ մինչև սույն դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելն այն պետք է թողնել անփոփոխ` դատական ակտի հնարավոր բողոքարկման դեպքում ամբաստանյալի դատավարական պարտականությունների պատշաճ կատարումն ապահովելու համար:
Դատարանը նաև գտնում է, որ դատական ծախսերի հարցը պետք է համարել լուծված, քանի որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 168-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով նախատեսված դատական ծախսը բացակայում է, իսկ նշված հոդվածի նույն մասի 2-ից 8-րդ կետերով նախատեսված դատական ծախսերը, համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի 8-րդ մասի` ամբաստանյալից բռնագանձման ենթակա չեն:
Միևնույն ժամանակ, Դատարանն արձանագրում է, որ առկա չէ որևէ հիմք` ամբաստանյալի նկատմամբ հարկադիր բուժում կամ խնամակալություն նշանակելու համար, գործով բռնագանձման ենթակա գույք չկա:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 357-360-րդ, 365-րդ, 369-372-րդ, 375.3-375.4-րդ հոդվածներով` Դատարանը`
ՎՃՌԵՑ`
Անահիտ Գևորգի Գևորգյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178–րդ հոդվածի 2–րդ մասի 2–րդ կետով նախատեսված հանցագործություն կատարելու մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել տուգանք` 700.000 ՀՀ դրամի չափով, որը պետք է վճարվի 10 (տասը) ամսվա ընթացքում` յուրաքանչյուր ամիս 70.000 (յոթանասուն հազար) ՀՀ դրամի չափով։
Անահիտ Գևորգի Գևորգյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված ստորագրությունը` չհեռանալու մասին, թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Տուժող Արշալույս Հակոբյանի ներկայացուցիչ Գայանե Զաքարյանի կողմից ներկայացված քաղաքացիական հայցը` Անահիտ Գևորգի Գևորգյանից 3.300 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 1.362.900 (մեկ միլիոն երեք հարյուր վաթսուներկու հազար ինը հարյուր) ՀՀ դրամ գումար` որպես հանցագործության հետևանքով անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասի հատուցում բռնագանձելու վերաբերյալ, բավարարել։
Դատավճռի ծախսերի հարցը համարել լուծված։
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ քրեական վերաքննիչ դատարան հրապարակվելու օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում, բացառությամբ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395–րդ հոդվածի 1–ին կետով նախատեսված հիմքի։
ԴԱՏԱՎՈՐ` Ա.ՆԻԿՈՂՈՍՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՃԻՌ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
08 սեպտեմբերի 2017թ. ք. Երևան
Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը (այսուհետ նաև՝ Դատարան),
Նախագահությամբ դատավոր` Ա. Նիկողոսյանի,
քարտուղարությամբ` Ե. Կարապետյանի,
մասնակցությամբ`
մեղադրող` Մ.Շահգալդյանի,
Լ.Մանուկյանի
ամբաստանյալ` Ա.Գևորգյանի,
պաշտպան` Մ.Ալավերդյանի,
տուժող` Ա.Հակոբյանի,
տուժողի ներկայացուցիչ` Գ.Զաքարյանի,
դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի`
Անահիտ Գևորգի Գևորգյանի (ծնված` 19.01.1959թ. Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, ամուսնացած, չի աշխատում, նախկինում չդատված, հաշվառված ք.Երևան, Անդրանիկի 44 շենք, 53 բնակարան, փաստացի բնակվող՝ ք.Երևան, Տ.Պետրոսյան 39/5 շենք, բնակարան 23) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178–րդ հոդվածի 2–րդ մասի 2–րդ կետով,
ՊԱՐԶԵՑ
Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. 2016 թվականի նոյեմբերի 24–ին հարուցվել է թիվ 90100516 նախաքննական համարով քրեական գործը։
2016 թվականի դեկտեմբերի 2–ին Արշալույս Կառլենի Հակոբյանը ճանաչվել է տուժող: Նույն օրը ՀՀ փաստաբանների պալատի անդամ, փաստաբան Գայանե Զաքարյանը ճանաչվել է տուժողի ներկայացուցիչ:
2017 թվականի ապրիլի 21–ին որոշում է կայացվել Անահիտ Գևորգի Գևորգյանին մեղադրյալ ներգրավելու մասին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով:
2017 թվականի ապրիլի 21-ին որոշում է կայացվել Անահիտ Գևորգի Գևորգյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ստորագրությունը չհեռանալու մասին կիրառելու վերաբերյալ:
2017 թվականի մայիսի 4-ին կազմվել է մեղադրական եզրակացությունը, որը 2017 թվականի մայիսի 5-ին հաստատվել է Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազի տեղակալ Մ.Շահգալդյանի կողմից: Մեղադրական եզրակացության մեջ Մ.Շահգալդյանը, ՀՀ քրեական դատավարության 375.1 հոդվածի համաձայն, արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու դեմ չի առարկել:
2. 2017 թվականի մայիսի 5–ին քրեական գործն ուղարկվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ–Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան։
Դատավորների միջև քրեական գործերի բաշխման էլեկտրոնային համակարգի միջոցով, քրեական գործը` թիվ ԵԱՔԴ/0061/01/17 համարի ներքո, մակագրվել և 2017 թվականի մայիսի 6–ին հանձնվել է նույն դատարանի դատավոր Ա.Նիկողոսյանին։
2017 թվականի մայիսի 6–ին կայացվել է քրեական գործը վարույթ ընդունելու մասին որոշում։
2017 թվականի մայիսի 22–ին քրեական գործը նշանակվել է դատական քննության։
3. Անահիտ Գևորգի Գևորգյանը մեղադրվում է այն բանի համար, որ նա խաբեությամբ և վստահությունը չարաշահելու եղանակով՝ միասնական դիտավորությամբ Արշալույս Հակոբյանից մաս-մաս խարդախությամբ հափշտակել է խոշոր չափերով՝ ընդհանուր 2.857.040 ՀՀ դրամին համարժեք 7000 ԱՄՆ դոլար:
Անահիտ Գևորգյանը Երևանի Մ.Հերացու անվան պետական բժշկական համալսարանում սովորող Արշալույս Հակոբյանի որդուն՝ Գարիկ Հակոբյանին, պարտադիր ժամկետային զինվորական ծառայությունից տարկետում ստանալու հարցում իր կապերն օգտագործելով աջակցելու պատրվակով, խաբեությամբ Արշալույս Հակոբյանից 2014 թվականի հունվարին պահանջել և Երևան քաղաքի Ա.Սարգսյան 22 հասցեում գտնվող Մալաթիա-Սեբաստիավարչական շրջանի ոստիկանության բաժնի մոտակայքում ստացել է 2.030.500 ՀՀ դրամին համարժեք 5000 ԱՄՆ դոլար, որի դիմաց խոստացել է լուծել տարկետման տրամադրման հարցը:
Այնուհետև Անահիտ Գևորգյանը, շարունակելով իր հանցավոր գործողությունները, օգտվելով Արշալույս Հակոբյանի միամտությունից և չարաշահելով իրեն անվերապահորեն վստահելու հանգամանքը, սեփական նախաձեռնությամբ նրան «Վիվա Սելլ» ընկերությունում աշխատանքի տեղավորելու պատրվակով 2014 թվականի փետրվար-մարտ ամիսներին պահանջել և Երևան քաղաքի Կոմիտասի պողոտայում վերջինիցս ստացել է 412.730 ՀՀ դրամին համարժեք 1000 ԱՄՆ դոլար:
Բացի այդ Անահիտ Գևորգյանը, տեղեկանալով, որ Գարիկ Հակոբյանը բուժման նպատակով օրինական կարգով ՀՀ ՊՆ կենտրոնական բժշկական հանձնաժողովի կողմից ստացել է 5 ամիս ժամկետով տարկետման իրավունք, շարունակելով իր հանցավոր գործողությունները՝ տվյալ հանգամանքն իրեն վերագրելով, տարկետման ժամկետը երկարացնելու պատրվակով Արշալույս Հակոբյանից կրկին պահանջել և Երևան քաղաքի Տ.Մեծի 31 հասցեում գտնվող «Ռոսիա» տոնավաճառի մոտակայքում 2014 թվականի մայիսի 1-ից 3-ը ընկած ժամանակահատվածում ստացել է 413.810 ՀՀ դրամին համարժեք 1000 ԱՄՆ դոլար:
Արդյունքում Անահիտ Գևորգյանը Գագիկ Հակոբյանի օգտին որևէ գործողություն չի կատարել, իսկ Արշալույս Հակոբյանից խարդախությամբ հափշտակած՝ ընդհանուր խոշոր չափերով 2.857.040 ՀՀ դրամին համարժեք 7000 ԱՄՆ դոլարն օգտագործել է իր անձնական կարիքների համար:
Այսինքն Ա.Գևորգյանը կատարել է հանրորեն վտանգավոր արարք, որը նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով:
Արագացված դատական քննություն.
4. Մինչ դատաքննությունը սկսելն ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանը միջնորդեց դատական քննությունն անցկացնել արագացված կարգով` միաժամանակ հայտարարելով, որ միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, խորհրդակցել է իր Պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված դատաքննություն անցկացնելու բնույթն ու հետևանքները, առաջադրված մեղադրանքն իրեն պարզ և հասկանալի է, դրան համաձայն է և ընդունում է այն ամբողջ ծավալով:
Մեղադրողը հայտնեց, որ չի առարկում արագացված դատական քննության դեմ։
Դատական քննության ընթացքում տուժող Արշալույս Հակոբյանի ներկայացուցիչ Գայանե Զաքարյանը ներկայացրեց «Հանցագործությամբ պատճառված վնասը փոխհատուցելու մասին» վերտառությամբ հայցադիմում` խնդրելով Անահիտ Գևորգի Գևորգյանից հօգուտ Արշալույս Հակոբյանի բռնագանձել 3.300 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 1.362.900 (մեկ միլիոն երեք հարյուր վաթսուներկու հազար ինը հարյուր) ՀՀ դրամ գումար` որպես հանցագործության հետևանքով անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասի հատուցում։
Միևնույն ժամանակ, տուժողի ներկայացուցիչ Գայանե Զաքարյանը հայտնեց, որ տուժողը չի առարկում արագացված դատաքննության կարգի կիրառման դեմ։
Դատական քննության ընթացքում ներկայացված քաղաքացիական հայցն ամբողջությամբ ընդունվել է ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանի կողմից։
5. Դատական քննության ընթացքում Մեղադրողը նշեց, որ ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանի անձը չի կարող դիտվել դրական, քանի որ նախկինում նրա կողմից կատարվել են համասեռ հանցագործություններ: Մեղադրողը, անդրադառնալով պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող տվյալներին, նշեց, որ Ամբաստանյալը զղջում է իր կատարած հանցագործության համար և իրեն մեղավոր է ճանաչել: Միևնույն ժամանակ, Դատախազը Դատարանից խնդրեց մեղմ վերաբերվել Ամբաստանյալին և որպես տուգանք նշանակել տուգանք՝ 600.000 հազար դրամի չափով:
Դատական քննության ընթացքում Տուժողի ներկայացուցիչը նշեց, որ քրեական գործ հարուցելու պահից սկսած՝ ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանը 3.300 ԱՄՆ դոլարից որևէ մաս, նույնիս փոքր, չի վճարել՝ որպես հանցագործության հետևանքով անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասի հատուցում։ Միևնույն ժամանակ, Տուժողի ներկայացուցիչը հայտնեց, որ որևէ միջնորդություն չունի և հաշվի առնելով, որ ամբաստանյալը հիվանդ կին է՝ Դատարանից խնդրեց մեղմ պատիժ նշանակել:
Դատական քննության ընթացքում Պաշտպանը նշեց, որ իր վստահորդ Անահիտ Գևորգյանի կողմից 7.000 ԱՄՆ դոլարից 3.700 դոլար վճարելու փաստն արդեն իսկ վկայում է ամբաստանյալի կողմից մնացած՝ 3.300 ԱՄՆ դոլարը վճարելու պատրաստակամության մասին: Բացի այդ՝ Պաշտպանը մատնանշեց ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանի մոտ ծանր աստիճանի շաքարային դիաբետ հիվանդության մասին, ինչի վերաբերյալ փաստաթղթեր էր ներկայացրել Դատարանին:
Պաշտպանը Դատարանից խնդրեց որպես պատիժ նշանակել տուգանք՝ սանկցիայում նշված պատժատեսակի նվազագույն չափով, և տարաժամկետել մեկ տարվա կտրվածքով:
Ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանն ըստ էության միացավ իր Պաշտպանի դիրքորոշմանը, հայտնեց, որ իրեն մեղավոր է ճանաչում իր կատարած հանցանքի մեջ, ներողություն է խնդրում և պարտավորվում է հնարավորինս սեղմ ժամկետում վճարել Տուժողի ներկայացուցչի կողմից քաղաքացիական հայցով ներկայացված գումարը։
Դատարանի իրավական վերլուծությունը և եզրահանգումը.
6. Լսելով ամբաստանյալի դիրքորոշումն իր առաջադրված մեղադրանքի վերաբերյալ, հաշվի առնելով մինչև դատաքննությունը սկսվելն իր կամքով և Պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո ներկայացրած միջնորդությունն արագացված դատաքննություն կիրառելու վերաբերյալ, ինչպես նաև այդ կապակցությամբ Մեղադրողի, Տուժողի, Տուժողի ներկայացուցչի հայտնած դիրքորոշումը, Դատարանը գտնում է, որ սույն քրեական գործով անհրաժեշտ է անդրադառնալ հետևյալ իրավական հարցին. արդյո՞ք թիվ ԵԱՔԴ/0061/01/17 քրեական գործով` ըստ մեղադրանքի Անահիտ Գևորգի Գևորգյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178–րդ հոդվածի 2–րդ մասի 2–րդ կետով, առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1–րդ և 375.2–րդ հոդվածներով ամրագրված պայմանները` դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու համար։
7. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Եթե մեղադրողը մեղադրական եզրակացությունում չի առարկել արագացված կարգ կիրառելու դեմ, ապա ամբաստանյալը կամ մեղադրյալն իրեն առաջադրված մեղադրանքի հետ համաձայնվելու դեպքում իրավունք ունի միջնորդելու արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու մասին այն հանցագործություններով, որոնց համար Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքով նախատեսված պատիժը չի գերազանցում 10 տարի ժամկետով ազատազրկումը։
Մինչև դատաքննությունն սկսելը մեղադրողը դատարանի առաջարկությամբ կարող է իր դիրքորոշումը փոխել, թեպետ արագացված կարգ կիրառելու դեմ առարկել է մեղադրական եզրակացությունում։
2. Սույն հոդվածի առաջին մասով նախատեսված դեպքում դատարանը կիրառում է դատական քննության արագացված կարգ, եթե`
1) ամբաստանյալը գիտակցում է իր կողմից ներկայացված միջնորդության բնույթը և հետևանքները, և
2) միջնորդությունը ներկայացված է կամավոր, և
3) պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո, եթե ամբաստանյալն ունի այդպիսին։
3. Դատարանը, գտնելով, որ ամբաստանյալի կողմից միջնորդություն ներկայացնելիս չեն պահպանվել սույն հոդվածի առաջին կամ երկրորդ մասերով նախատեսված պայմանները, որոշում է ընդունում ընդհանուր կարգով դատաքննություն անցկացնելու մասին։
Դատարանը արագացված կարգ կիրառելու միջնորդությունը մերժում է նաև, եթե պարզում է, որ ամբաստանյալի արարքի իրավաբանական որակումը ճիշտ չէ։ (…) Ամբաստանյալի կամ մեղադրյալի անմեղսունակության առնչությամբ հիմնավոր կասկածների առկայության դեպքում դատարանը մերժում է արագացված կարգ կիրառելու միջնորդությունը՝ անցնելով ընդհանուր կարգով գործի քննությանը։
(…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի համաձայն`
«(…)
4. Հարցերի արդյունքում դատարանը, համոզվելով, որ առկա են սույն օրենսգրքի 375.1 հոդվածով նախատեսված պայմանները, որոշում է կայացնում արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին։ Հակառակ դեպքում դատական քննությունն իրականացվում է ընդհանուր կարգով։
5. Դատարանը արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելիս քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չի կատարում։ Սակայն ուսումնասիրում է ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները։
6. Դատարանն արագացված կարգով դատական քննության արդյունքում մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ, որը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժի երկու երրորդը փոքր է տվյալ հանցագործության համար նախատեսված առավել մեղմ պատժից` ապա առավել մեղմ պատիժը։
(…)
8. Սույն օրենսգրքի 168 հոդվածի առաջին մասի 2-8-րդ կետերով նախատեսված դատական ծախսերն ամբաստանյալից ենթակա չեն բռնագանձման»։
8. ՀՀ սահմանադրական դատարանը 2010 թվականի դեկտեմբերի 28–ի թիվ ՍԴՈ-931 որոշման 6-րդ, 8-րդ և 11-րդ կետերում հայտնել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. «(…) Արագացված կարգով դատական քննությունը քրեական դատավարության ձև է, որն օրենքով սահմանված կարգով միտված է գործն առավել սեղմ ժամկետում և պարզեցված կանոններով լուծելուն։ Այս ինստիտուտի առանցքում «գործարքն» է քրեական դատավարության երկու կողմերի` մեղադրանքի և պաշտպանության կողմերի միջև, որի շրջանակներում մեղադրյալը համաձայնում է առաջադրված մեղադրանքին, ինչի դիմաց նրա համար երաշխավորվում է պատժի այնպիսի չափ, որը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժի երկու երրորդը փոքր է տվյալ հանցագործության համար նախատեսված առավել մեղմ պատժից` ապա առավել մեղմ պատիժ, ինչպես նաև ամբաստանյալն ազատվում է ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 168-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-8-րդ կետերով նախատեսված դատական ծախսերից։ Համաձայնելով արագացված դատաքննությանը` ամբաստանյալը նաև կամովին հրաժարվում է մի շարք սահմանադրաիրավական երաշխիքներից, այն է` անմեղության կանխավարկածի սկզբունք, գործի հրապարակային քննության և այլ իրավունքներ։ Մյուս կողմից` մեղադրողը հրաժարվում է մեղադրանքը պաշտպանելու իր գործառույթը լրիվ ծավալով իրականացնելուց` դրանով հնարավորություն ստանալով տնտեսել իր միջոցները, ինչպես նաև մեղադրյալին (ամբաստանյալին) խրախուսել համագործակցելու քրեական հետապնդման մարմինների հետ»։
ՀՀ սահմանադրական դատարանը միևնույն որոշման 6–րդ կետում անդրադարձել է նաև արագացված դատաքննության ինստիտուտի՝ որպես քրեական դատավարության տարբերակված վարույթի տեսակի, 1987 թվականին Եվրոպայի խորհրդի նախարարների կոմիտեի «Քրեական արդարադատության պարզեցման վերաբերյալ» թիվ R (87) 18 հանձնարարականում կատարված վերլուծությանը, որը Դատարանի համոզմամբ կիրառելի է նաև սույն գործի շրջանակներում` հաշվի առնելով, որ 2015 թվականի դեկտեմբերի 6–ի խմբագրությամբ ՀՀ Սահմանադրության 81–րդ հոդվածի պահանջն է ՀՀ Սահմանադրությամբ նախատեսված հիմնարար իրավունքների, այդ թվում անձի իրավունքների և ազատությունների արդյունավետ դատական պաշտպանության վերաբերյալ ՀՀ Սահմանադրությունում ամրագրված նորմերը մեկնաբանելիս հաշվի առնել Հայաստանի Հանրապետության վավերացրած՝ մարդու իրավունքների վերաբերյալ միջազգային պայմանագրերի հիման վրա գործող մարմինների պրակտիկան:
Ըստ վկայակոչված հանձնարարականի` արագացված դատաքննության ինստիտուտն ուղղված է քրեական արդարադատության համակարգի գործունեությունն արագացնելուն և պարզեցնելուն, մասնավորապես՝ ողջամիտ ժամկետում քրեական գործի լուծման վերաբերյալ միջազգային չափանիշները և պահանջներն ապահովելու պետության պարտավորությունն արդյունավետ իրականացնելուն, հանցագործությունների քննությունն իրականացնելիս հապաղումները վերացնելուն, որոնք կասկածի տակ են դնում քրեական օրենքի հեղինակությունը և ազդում արդարադատության պատշաճ իրականացման վրա, ինչպես նաև պետության քրեական քաղաքականության գերակա խնդիրներն արդյունավետ լուծելուն։
Որպես քննարկվող ինստիտուտի նպատակներ` հանձնարարականում նշված են, ի թիվս այլնի.
ա) դատավարական տնտեսումը, այսինքն` առանձին քրեական գործերով ժամանակի, միջոցների և ջանքերի կրճատումը` դրանք ավելի բարդ գործերի վարույթի համար օգտագործելու նպատակով,
բ) հանցագործության կատարման և պատժի նշանակման միջև ընկած ժամանակահատվածի կրճատումը, նպատակ ունենալով ուժեղացնել դատավարության և քրեական պատժի նախազգուշական ազդեցությունը,
գ) կողմերին հաշտեցնելը և այլն։
9. ՀՀ վճռաբեկ դատարանը թիվ ԵԿԴ/0209/01/10 քրեական գործով Շողակաթ Ամիրխանյանի և Գառնիկ Ֆարմանյանի վերաբերյալ 2011 թվականի փետրվարի 24–ին կայացված որոշման 24–րդ կետերում հայտնել է.
«(…) [Դ]ատական քննության արագացված կարգի կիրառման համար, ի թիվս այլոց, անհրաժեշտ են հետևյալ պայմանները.
1) ամբաստանյալը կամ մեղադրյալն իր միջնորդության մեջ հայտարարել է առաջադրված մեղադրանքի հետ համաձայն լինելու և արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու մասին,
2) ամբաստանյալը կամ մեղադրյալը գիտակցում է իր ներկայացրած միջնորդության բնույթն ու հետևանքները,
3) միջնորդությունը ներկայացված է կամավոր, պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.2-րդ հոդվածով նախատեսված ժամանակահատվածում, այն է՝ քրեական գործը դատարան ուղարկելու պահից մինչև դատաքննությունն սկսվելը,
4) մեղադրողը չի առարկում արագացված կարգ կիրառելու դեմ,
5) անձը մեղադրվում է այնպիսի հանցանք գործելու մեջ, որի համար նախատեսված պատիժը չի գերազանցում 10 տարի ժամկետով ազատազրկումը»:
10. Սույն դատավճռի 7–ից 9–րդ կետերում մատնանշված իրավական նորմերը, ՀՀ Սահմանադրական դատարանի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումները համադրելով սույն դատավճռի 3–ից 5–րդ կետերում նշված փաստական հանգամանքների հետ, Դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
ա) ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանն իր միջնորդության մեջ հայտարարել է առաջադրված մեղադրանքին համաձայն լինելու և արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու մասին,
բ) ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանը գիտակցել է իր ներկայացրած միջնորդության բնույթն ու հետևանքները,
գ) միջնորդությունը ներկայացվել է կամավոր, պաշտպան Մերի Ալավերդյանի հետ խորհրդակցելուց հետո և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.2–րդ հոդվածով նախատեսված ժամանակահատվածում, մինչև դատաքննությունը սկսվելը։
դ) Մեղադրողը չի առարկել արագացված կարգ կիրառելու դեմ,
ե) ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանը մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցանք գործելու մեջ, որի համար նախատեսված պատիժը չի գերազանցում 10 տարի ժամկետով ազատազրկումը։
Հաշվի առնելով «ա»–ից «ե» կետում շարադրված փաստական հանգամանքները, Դատարանը գտնում է, որ առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1-րդ և 375.2-րդ հոդվածներով նախատեսված պայմանները արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին։
Հիմք ընդունելով վերոգրյալը` Դատարանը, գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չկատարելով, հանգում է այն հետևության, որ Անահիտ Գևորգի Գևորգյանը մեղավորությամբ կատարել է սույն դատավճռի 3-րդ կետում արձանագրված` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178–րդ հոդվածի 2–րդ մասի 2–րդ կետով իրեն մեղսագրվող արարքը։
11. Հաստատված համարելով ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանի մեղավորությունն իրեն մեղսագրվող հանցանքի կատարման մեջ` Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ ամբաստանյալին մեղսագրվող արարքի համար պատժի նշանակման հետ կապված իրավական հարցերի հետևյալ խմբին.
ա) ապացուցված են արդյո՞ք Անահիտ Գևորգյանի պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների առկայությունը.
բ) ենթակա է արդյո՞ք պատժի ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանն իր կատարած հանցանքի համար.
գ) ի՞նչ պատիժ պետք է նշանակվի ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանի նկատմամբ.
դ) ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանն արդյո՞ք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը։
12. Պատասխանելով սույն դատավճռի 11–րդ կետի «ա» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61–րդ հոդվածի համաձայն`
«(…)
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:
(…)»
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մասն ամրագրում է պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների ոչ սպառիչ ցանկը, այն է`
« (…)
9) մեղայականով ներկայանալը, հանցագործությունը բացահայտելուն, հանցագործության մյուս մասնակիցներին մերկացնելուն, հանցագործությամբ ձեռք բերված գույքը որոնելուն աջակցելը»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 63-րդ հոդվածը սահմանում է պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների սպառիչ ցանկը:
13. Նախորդ կետում վկայակոչված իրավադրույթները համադրելով սույն դատավճռում արձանագրված փաստական տվյալների հետ` Դատարանը որպես ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտարկում այն, որ առաջադրված մեղադրանքում ամբաստանյալն իրեն մեղավոր է ճանաչել` դեռևս նախաքննության ընթացքում տվել խոստովանական ցուցմունքներ (տե՛ս հատոր 1, գ/թ 197, 209-210, 233), այդ կերպով աջակցելով հանցագործության բացահայտմանը։
Դատարանն արձանագրում է, որ քրեական գործում առկա չեն ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ:
Միևնույն ժամանակ, Դատարանը որպես ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանի անձը բնութագրող տվյալ է դիտարկում նրա` նախկինում դատված չլինելը` համաձայն ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնից 2017 թվականի մայիսի 16–ին ստացված թիվ Ե-8753/17 գրության (տե՛ս հատոր 2, գ/թ 14-17), ինչպես նաև նրա՝ շաքարային դիաբետով հիվանդ լինելը (տե՛ս հատոր 2, գ/թ 51-54):
14. Պատասխանելով սույն դատավճռի 11–րդ կետի «բ» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել, որ այն դեպքում, երբ հաստատված է համարվում անձի կողմից քրեական օրենքով արգելված հանցանքի կատարման փաստական հանգամանքը, ապա անհրաժեշտություն է առաջանում կյանքի կոչել քրեական իրավունքի հիմքում ընկած պատասխանատվության անխուսափելիության սկզբունքը (նպատակ ունենալով վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել հանցանք կատարած անձին և կանխել հետագա հանցագործությունների կատարումը` հանցավորի մոտ ձևավորելով իրավահպատակ վարքագիծ և ապահովելով նրա վերասոցիալականացումը հասարակությունում), բացառությամբ այն դեպքերի, երբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասում նախատեսված մեխանիզմների ուժով անձը կարող է ենթակա չլինել պատժի օրենքի ուժով (Ex lege):
Համադրելով վերոնշյալ դիրքորոշումը ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանի կողմից խարդախություն կատարելու վերաբերյալ հաստատված փաստական հանգամանքների հետ՝ Դատարանն արձանագրում է, որ առկա է անհրաժեշտություն կատարված հանցանքի կապակցությամբ վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել ամբաստանյալին և կանխել հետագա հնարավոր հանցագործությունները` այդ կերպ նպաստելով ամբաստանյալի իրավահպատակ վարքագծի ձևավորմանը և նրա վերասոցիալականացմանը հասարակությունում։ Միևնույն ժամանակ, Դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործով ամբաստանյալի պատժի ենթակա չլինելու օրենքի ուժով նախատեսված հիմքերը բացակայում են։
Այսինքն, Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանը ենթակա է պատժի` իր կողմից կատարված հանցանքի համար։
15. Պատասխանելով սույն դատավճռի 11–րդ կետի «գ» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն` «Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները»:
(…)
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3–րդ հոդվածի համաձայն`
«(…)
6. Դատարանն արագացված կարգով դատական քննության արդյունքում մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ, որը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժի երկու երրորդը փոքր է տվյալ հանցագործության համար նախատեսված առավել մեղմ պատժից` ապա առավել մեղմ պատիժը։
(…)
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի տեսակները»:
Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Նարեկ Սարգսյանի վերաբերյալ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 գործով կայացված որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(...) [Պ]ատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են`
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
(…) [Պ]ատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ` ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները` ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ, ինչի վերաբերյալ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշման 39–րդ կետում հայտնել է հետևյալը.
«(…) Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից։ Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։ Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են։ Հետևաբար կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա։ Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից:
(…)
Այսպիսով, նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի հարցերի վերաբերյալ մանրամասն տե՛ս Գարուշ Մադաթյանի վերաբերյալ վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի ԵՇԴ/0029/01/08 որոշման 14-րդ կետը)։
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։
(…) Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն»։
16. Վերը վկայակոչված իրավական դիրքորոշումների հիման վրա` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել.
Սույն դատավճռում շարադրված իրավադրույթների, դրանց վերլուծության արդյունքում ձևավորված դատողությունների և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո գնահատելով ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանի կողմից կատարված հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, այդ թվում` նրա հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, հանցանքը կատարելուց հետո ամբաստանյալի դրսևորած վարքագիծը, դրանք համադրելով սույն դատավճռի 13-րդ կետում արձանագրված՝ նրա պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների, պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայության պայմաններում՝ Դատարանը հանգում է այն հետևության, որ տվյալ դեպքում սանկցիայով նախատեսված մեղմ պատժատեսակի միջոցով հնարավոր է ապահովել պատժի նպատակների իրացվելիությունը:
Այսինքն` Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանի նկատմամբ պատիժ պետք է նշանակել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178–րդ հոդվածի 2–րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված տուգանք պատժատեսակը, որի ռեալ (իրական) կիրառման միջոցով հնարավոր կլինի ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված` պատժի նպատակների իրացվելիությունը: Տվյալ դեպքում նշանակվող տուգանքը բխում է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարության և պատասխանատվության անհատականացման, պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից։
Միևնույն ժամանակ, նկատի ունենալով այն, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 51–րդ հոդվածի 3–րդ մասը, համաձայն որի, եթե դատապարտվողն ի վիճակի չէ անհապաղ և ամբողջությամբ վճարելու նշանակված տուգանքը, ապա Դատարանը նրա համար վճարման ժամկետ է սահմանում առավելագույնը մեկ տարի ժամկետով կամ թույլատրում է տուգանքը մաս առ մաս վճարել նույն ժամկետում, որի դեպքում սահմանվում է տուգանքի վճարման ժամանակացույց, և որոշվում է յուրաքանչյուր անգամ վճարման ենթակա գումարի չափը, ինչպես նաև հաշվի առնելով ամբաստանյալի սոցիալական դրությունը, Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է սահմանել ժամանակացույց, որի ընթացքում ամբաստանյալը մաս առ մաս կկարողանա վճարել նշանակվող տուգանքի չափը։
17. Պատասխանելով սույն դատավճռի 11–րդ կետի «դ» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
Նկատի ունենալով ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանի կողմից քրեական օրենքով արգելված արարքի կատարման եղանակը, բնույթը, հանրային վտանգավորության և հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ անհրաժեշտ է կիրառել քրեաիրավական ներգործության միջոց, որն անմիջականորեն պետք է ներգործի ամբաստանյալի նկատմամբ` ունենալով կանխարգելիչ (պրևենտիվ) բնույթ, ապագայում համանման արարքների կատարումը բացառելու համար։
Այսինքն, Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանը պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակվող պատիժը։
18. Անդրադառնալով Տուժողի ներկայացուցչի կողմից ներկայացված քաղաքացիական հայցին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 74–րդ հոդվածի 1–ին մասի համաձայն` «1. Քաղաքացիական պատասխանող է ճանաչվում ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձը, որի վրա օրենքով, քրեական գործով վարույթի ընթացքում ներկայացված հայցի հիման վրա կարող է դրվել գույքային պատասխանատվություն քրեական օրենսգրքով չթույլատրված արարքով գույքային վնաս պատճառած մեղադրյալի գործողությունների համար: (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1–ին հոդվածի 6–րդ մասի համաձայն` «6. Եթե տվյալ գործով հարուցված է նաեւ քաղաքացիական հայց, եւ ամբաստանյալը (մեղադրյալը) կամ քաղաքացիական պատասխանողը ընդունում է այն, ապա դատարանը դատավճռով բավարարում է նաեւ քաղաքացիական հայցը, եթե այն չի հակասում օրենքին: Այդ դեպքում դատարանը պետք է լրացուցիչ պարզի, թե արդյոք հայցի ընդունումը կամավոր է, և արդյոք այն վերաբերում է այլ անձանց իրավունքներին: Դատարանը, գտնելով, որ հայցի ընդունումը հակասում է օրենքին կամ կամավոր չէ կամ վերաբերում է այլ անձանց իրավունքներին, հայցը թողնում է առանց քննության` քաղաքացիական հայցվորին բացատրելով քաղաքացիական դատավարության կարգով հայց ներկայացնելու նրա իրավունքը»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Դ.Գալստյանի վերաբերյալ թիվ ՇԴ/0008/01/09 քրեական գործով 2009 թվականի նոյեմբերի 26–ին կայացված որոշման 17–րդ կետում նշել է. «Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ օրենսդիրը որդեգրել է քրեական մեղադրանքի հանդեպ քաղաքացիական հայցի ածանցյալ դերի հայեցակարգը։ Իսկ դրանից բխում է, որ քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցը լուծելու համար դատարանը նախ պետք է ապացուցված համարի տվյալ հանցագործության համար անձի մեղավորությունը, որից հետո միայն կարող է անդրադառնալ հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասի բնույթի, չափի և դրա հատուցման հետ կապված հարցերին»։
19. Սույն դատավճռի նախորդ կետում վկայակոչված իրավադրույթի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտված իրավական դիրքորոշումների ներքո` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
Սույն քրեական գործի շրջանակներում Տուժող Արշալույս Հակոբյանի ներկայացուցիչ Գայանե Զաքարյանը ներկայացրել է «Հանցագործությամբ պատճառված վնասը փոխհատուցելու մասին» վերտառությամբ հայցադիմում` խնդրելով Անահիտ Գևորգի Գևորգյանից հօգուտ Արշալույս Հակոբյանի բռնագանձել 3.300 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 1.362.900 (մեկ միլիոն երեք հարյուր վաթսուներկու հազար ինը հարյուր) ՀՀ դրամ գումար` որպես հանցագործության հետևանքով անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասի հատուցում։
Ներկայացված քաղաքացիական հայցը դատական քննության ընթացքում ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանի կողմից սեփական կամահայտնությամբ ամբողջությամբ ընդունվել է։
Միևնույն ժամանակ, ուսումնասիրելով ներկայացված քաղաքացիական հայցի բովանդակությունը` Դատարանը գտնում է, որ այն համապատասխանում է քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցի ներկայացման օրենսդրական պահանջներին։
Հետևաբար, հիմք ընդունելով հիշյալ հանգամանքները` Դատարանը գտնում է, որ տուժող Արշալույս Հակոբյանի ներկայացուցիչ Գայանե Զաքարյանի կողմից ներկայացված քաղաքացիական հայցը` Անահիտ Գևորգյանից հօգուտ Արշալույս Հակոբյանի 3.300 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 1.362.900 (մեկ միլիոն երեք հարյուր վաթսուներկու հազար ինը հարյուր) ՀՀ դրամ գումարի բռնագանձման պահանջով` որպես հանցագործության հետևանքով անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասի հատուցում, ենթակա է բավարարման։
20. Անդրադառնալով ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանի նկատմամբ ընտրված` ստորագրություն չհեռանալու մասին, խափանման միջոցին` Դատարանը գտնում է, որ մինչև սույն դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելն այն պետք է թողնել անփոփոխ` դատական ակտի հնարավոր բողոքարկման դեպքում ամբաստանյալի դատավարական պարտականությունների պատշաճ կատարումն ապահովելու համար:
Դատարանը նաև գտնում է, որ դատական ծախսերի հարցը պետք է համարել լուծված, քանի որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 168-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով նախատեսված դատական ծախսը բացակայում է, իսկ նշված հոդվածի նույն մասի 2-ից 8-րդ կետերով նախատեսված դատական ծախսերը, համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի 8-րդ մասի` ամբաստանյալից բռնագանձման ենթակա չեն:
Միևնույն ժամանակ, Դատարանն արձանագրում է, որ առկա չէ որևէ հիմք` ամբաստանյալի նկատմամբ հարկադիր բուժում կամ խնամակալություն նշանակելու համար, գործով բռնագանձման ենթակա գույք չկա:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 357-360-րդ, 365-րդ, 369-372-րդ, 375.3-375.4-րդ հոդվածներով` Դատարանը`
ՎՃՌԵՑ`
Անահիտ Գևորգի Գևորգյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178–րդ հոդվածի 2–րդ մասի 2–րդ կետով նախատեսված հանցագործություն կատարելու մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել տուգանք` 700.000 ՀՀ դրամի չափով, որը պետք է վճարվի 10 (տասը) ամսվա ընթացքում` յուրաքանչյուր ամիս 70.000 (յոթանասուն հազար) ՀՀ դրամի չափով։
Անահիտ Գևորգի Գևորգյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված ստորագրությունը` չհեռանալու մասին, թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Տուժող Արշալույս Հակոբյանի ներկայացուցիչ Գայանե Զաքարյանի կողմից ներկայացված քաղաքացիական հայցը` Անահիտ Գևորգի Գևորգյանից 3.300 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 1.362.900 (մեկ միլիոն երեք հարյուր վաթսուներկու հազար ինը հարյուր) ՀՀ դրամ գումար` որպես հանցագործության հետևանքով անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասի հատուցում բռնագանձելու վերաբերյալ, բավարարել։
Դատավճռի ծախսերի հարցը համարել լուծված։
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ քրեական վերաքննիչ դատարան հրապարակվելու օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում, բացառությամբ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395–րդ հոդվածի 1–ին կետով նախատեսված հիմքի։
ԴԱՏԱՎՈՐ` Ա.ՆԻԿՈՂՈՍՅԱՆ
Դատական գործ N: ԵԱՔԴ/0061/01/17
Արաբկիր Քանաքեռ-Զեյթուն
Նոր քրեական գործ
| Երբ է գործը ստացվել | 05-05-2017 |
|---|---|
| Ինչ կարգով է գործը ստացվել | Առաջին անգամ |
| Դատախազություն | Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազություն |
| Նախաքննական գործի համարը | 90100516 |
| Մեղադրական եզրակացության համառոտ բովանդակություն | Անահիտ Գևորգյանին մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա խաբեությամբ և վստահությունը չարաշահելու եղանակով՝ միասնական դիտավորությամբ Արշալույս Հակոբյանից մաս-մաս խարդախությամբ հափշտակել է խոշոր չափերով՝ ընդհանուր 2.857.040. ՀՀ դրամին համարեք 7000 ԱՄՆ դոլար գումար։ |
| Մեղադրյալ | |
| Անձ | |
| Անուն | Անահիտ |
| Ազգանուն | Գևորգյան |
| Հայրանուն | Գևորգ |
| Հասցե | --------------- |
| Ծննդյան օր | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Հոդված_1 | |
| Հոդված | 178 Մաս 2 Կետ 2 |
| Վիճակագրական տողի համարը | 6.4 |
| Չափահաս | Այո |
Մակագրել
| Երբ | 05-05-2017 |
|---|---|
| Նախագահող դատավոր | |
| Անուն | Արսեն |
| Ազգանուն | Նիկողոսյան |
Ընդունվել է վարույթ
| Երբ | 06-05-2017 |
|---|---|
| Ուղարկվել է հուշաթերթիկ/որոշումը | 06-05-2017 |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 22-05-2017 |
|---|---|
| Դատավարության կողմեր | Մեղադրյալ |
| Դատավարության կողմեր | Տուժող |
| Դատավարության կողմեր | Մեղադրող |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Անահիտ |
| Ազգանուն | Գևորգյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 2 |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Արշալույս |
| Ազգանուն | Հակոբյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Մ. |
| Ազգանուն | Շահգալդյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Ժամ | 15:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 6 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 10-08-2017 |
|---|---|
| Ժամ | 14:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 05-09-2017 |
|---|---|
| Ժամ | 14:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 6 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 08-09-2017 |
|---|---|
| Ժամ | 17:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Կայացել է |
Կայացվել է դատավճիռ
| Ամսաթիվ | 08-09-2017 |
|---|
Մեղադրական
| Մեղադրյալ | |
|---|---|
| Անուն | Անահիտ |
| Ազգանուն | Գևորգյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Ամսաթիվ | 08-09-2017 |
| Առավել ծանր հանցագործության հոդված | |
| Հիմնական պատիժ | Տուգանք |
Դատական ակտ
| Դատական ակտի բովանդակությունը | ԵԱՔԴ/0061/01/17 ԴԱՏԱՎՃԻՌ ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ 08 սեպտեմբերի 2017թ. ք. Երևան Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը (այսուհետ նաև՝ Դատարան), Նախագահությամբ դատավոր` Ա. Նիկողոսյանի, քարտուղարությամբ` Ե. Կարապետյանի, մասնակցությամբ` մեղադրող` Մ.Շահգալդյանի, Լ.Մանուկյանի ամբաստանյալ` Ա.Գևորգյանի, պաշտպան` Մ.Ալավերդյանի, տուժող` Ա.Հակոբյանի, տուժողի ներկայացուցիչ` Գ.Զաքարյանի, դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի` Անահիտ Գևորգի Գևորգյանի (ծնված` 19.01.1959թ. Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, ամուսնացած, չի աշխատում, նախկինում չդատված, հաշվառված ք.Երևան, Անդրանիկի 44 շենք, 53 բնակարան, փաստացի բնակվող՝ ք.Երևան, Տ.Պետրոսյան 39/5 շենք, բնակարան 23) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178–րդ հոդվածի 2–րդ մասի 2–րդ կետով, ՊԱՐԶԵՑ Գործի դատավարական նախապատմությունը. 1. 2016 թվականի նոյեմբերի 24–ին հարուցվել է թիվ 90100516 նախաքննական համարով քրեական գործը։ 2016 թվականի դեկտեմբերի 2–ին Արշալույս Կառլենի Հակոբյանը ճանաչվել է տուժող: Նույն օրը ՀՀ փաստաբանների պալատի անդամ, փաստաբան Գայանե Զաքարյանը ճանաչվել է տուժողի ներկայացուցիչ: 2017 թվականի ապրիլի 21–ին որոշում է կայացվել Անահիտ Գևորգի Գևորգյանին մեղադրյալ ներգրավելու մասին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով: 2017 թվականի ապրիլի 21-ին որոշում է կայացվել Անահիտ Գևորգի Գևորգյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ստորագրությունը չհեռանալու մասին կիրառելու վերաբերյալ: 2017 թվականի մայիսի 4-ին կազմվել է մեղադրական եզրակացությունը, որը 2017 թվականի մայիսի 5-ին հաստատվել է Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազի տեղակալ Մ.Շահգալդյանի կողմից: Մեղադրական եզրակացության մեջ Մ.Շահգալդյանը, ՀՀ քրեական դատավարության 375.1 հոդվածի համաձայն, արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու դեմ չի առարկել: 2. 2017 թվականի մայիսի 5–ին քրեական գործն ուղարկվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ–Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան։ Դատավորների միջև քրեական գործերի բաշխման էլեկտրոնային համակարգի միջոցով, քրեական գործը` թիվ ԵԱՔԴ/0061/01/17 համարի ներքո, մակագրվել և 2017 թվականի մայիսի 6–ին հանձնվել է նույն դատարանի դատավոր Ա.Նիկողոսյանին։ 2017 թվականի մայիսի 6–ին կայացվել է քրեական գործը վարույթ ընդունելու մասին որոշում։ 2017 թվականի մայիսի 22–ին քրեական գործը նշանակվել է դատական քննության։ 3. Անահիտ Գևորգի Գևորգյանը մեղադրվում է այն բանի համար, որ նա խաբեությամբ և վստահությունը չարաշահելու եղանակով՝ միասնական դիտավորությամբ Արշալույս Հակոբյանից մաս-մաս խարդախությամբ հափշտակել է խոշոր չափերով՝ ընդհանուր 2.857.040 ՀՀ դրամին համարժեք 7000 ԱՄՆ դոլար: Անահիտ Գևորգյանը Երևանի Մ.Հերացու անվան պետական բժշկական համալսարանում սովորող Արշալույս Հակոբյանի որդուն՝ Գարիկ Հակոբյանին, պարտադիր ժամկետային զինվորական ծառայությունից տարկետում ստանալու հարցում իր կապերն օգտագործելով աջակցելու պատրվակով, խաբեությամբ Արշալույս Հակոբյանից 2014 թվականի հունվարին պահանջել և Երևան քաղաքի Ա.Սարգսյան 22 հասցեում գտնվող Մալաթիա-Սեբաստիավարչական շրջանի ոստիկանության բաժնի մոտակայքում ստացել է 2.030.500 ՀՀ դրամին համարժեք 5000 ԱՄՆ դոլար, որի դիմաց խոստացել է լուծել տարկետման տրամադրման հարցը: Այնուհետև Անահիտ Գևորգյանը, շարունակելով իր հանցավոր գործողությունները, օգտվելով Արշալույս Հակոբյանի միամտությունից և չարաշահելով իրեն անվերապահորեն վստահելու հանգամանքը, սեփական նախաձեռնությամբ նրան «Վիվա Սելլ» ընկերությունում աշխատանքի տեղավորելու պատրվակով 2014 թվականի փետրվար-մարտ ամիսներին պահանջել և Երևան քաղաքի Կոմիտասի պողոտայում վերջինիցս ստացել է 412.730 ՀՀ դրամին համարժեք 1000 ԱՄՆ դոլար: Բացի այդ Անահիտ Գևորգյանը, տեղեկանալով, որ Գարիկ Հակոբյանը բուժման նպատակով օրինական կարգով ՀՀ ՊՆ կենտրոնական բժշկական հանձնաժողովի կողմից ստացել է 5 ամիս ժամկետով տարկետման իրավունք, շարունակելով իր հանցավոր գործողությունները՝ տվյալ հանգամանքն իրեն վերագրելով, տարկետման ժամկետը երկարացնելու պատրվակով Արշալույս Հակոբյանից կրկին պահանջել և Երևան քաղաքի Տ.Մեծի 31 հասցեում գտնվող «Ռոսիա» տոնավաճառի մոտակայքում 2014 թվականի մայիսի 1-ից 3-ը ընկած ժամանակահատվածում ստացել է 413.810 ՀՀ դրամին համարժեք 1000 ԱՄՆ դոլար: Արդյունքում Անահիտ Գևորգյանը Գագիկ Հակոբյանի օգտին որևէ գործողություն չի կատարել, իսկ Արշալույս Հակոբյանից խարդախությամբ հափշտակած՝ ընդհանուր խոշոր չափերով 2.857.040 ՀՀ դրամին համարժեք 7000 ԱՄՆ դոլարն օգտագործել է իր անձնական կարիքների համար: Այսինքն Ա.Գևորգյանը կատարել է հանրորեն վտանգավոր արարք, որը նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով: Արագացված դատական քննություն. 4. Մինչ դատաքննությունը սկսելն ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանը միջնորդեց դատական քննությունն անցկացնել արագացված կարգով` միաժամանակ հայտարարելով, որ միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, խորհրդակցել է իր Պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված դատաքննություն անցկացնելու բնույթն ու հետևանքները, առաջադրված մեղադրանքն իրեն պարզ և հասկանալի է, դրան համաձայն է և ընդունում է այն ամբողջ ծավալով: Մեղադրողը հայտնեց, որ չի առարկում արագացված դատական քննության դեմ։ Դատական քննության ընթացքում տուժող Արշալույս Հակոբյանի ներկայացուցիչ Գայանե Զաքարյանը ներկայացրեց «Հանցագործությամբ պատճառված վնասը փոխհատուցելու մասին» վերտառությամբ հայցադիմում` խնդրելով Անահիտ Գևորգի Գևորգյանից հօգուտ Արշալույս Հակոբյանի բռնագանձել 3.300 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 1.362.900 (մեկ միլիոն երեք հարյուր վաթսուներկու հազար ինը հարյուր) ՀՀ դրամ գումար` որպես հանցագործության հետևանքով անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասի հատուցում։ Միևնույն ժամանակ, տուժողի ներկայացուցիչ Գայանե Զաքարյանը հայտնեց, որ տուժողը չի առարկում արագացված դատաքննության կարգի կիրառման դեմ։ Դատական քննության ընթացքում ներկայացված քաղաքացիական հայցն ամբողջությամբ ընդունվել է ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանի կողմից։ 5. Դատական քննության ընթացքում Մեղադրողը նշեց, որ ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանի անձը չի կարող դիտվել դրական, քանի որ նախկինում նրա կողմից կատարվել են համասեռ հանցագործություններ: Մեղադրողը, անդրադառնալով պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող տվյալներին, նշեց, որ Ամբաստանյալը զղջում է իր կատարած հանցագործության համար և իրեն մեղավոր է ճանաչել: Միևնույն ժամանակ, Դատախազը Դատարանից խնդրեց մեղմ վերաբերվել Ամբաստանյալին և որպես տուգանք նշանակել տուգանք՝ 600.000 հազար դրամի չափով: Դատական քննության ընթացքում Տուժողի ներկայացուցիչը նշեց, որ քրեական գործ հարուցելու պահից սկսած՝ ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանը 3.300 ԱՄՆ դոլարից որևէ մաս, նույնիս փոքր, չի վճարել՝ որպես հանցագործության հետևանքով անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասի հատուցում։ Միևնույն ժամանակ, Տուժողի ներկայացուցիչը հայտնեց, որ որևէ միջնորդություն չունի և հաշվի առնելով, որ ամբաստանյալը հիվանդ կին է՝ Դատարանից խնդրեց մեղմ պատիժ նշանակել: Դատական քննության ընթացքում Պաշտպանը նշեց, որ իր վստահորդ Անահիտ Գևորգյանի կողմից 7.000 ԱՄՆ դոլարից 3.700 դոլար վճարելու փաստն արդեն իսկ վկայում է ամբաստանյալի կողմից մնացած՝ 3.300 ԱՄՆ դոլարը վճարելու պատրաստակամության մասին: Բացի այդ՝ Պաշտպանը մատնանշեց ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանի մոտ ծանր աստիճանի շաքարային դիաբետ հիվանդության մասին, ինչի վերաբերյալ փաստաթղթեր էր ներկայացրել Դատարանին: Պաշտպանը Դատարանից խնդրեց որպես պատիժ նշանակել տուգանք՝ սանկցիայում նշված պատժատեսակի նվազագույն չափով, և տարաժամկետել մեկ տարվա կտրվածքով: Ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանն ըստ էության միացավ իր Պաշտպանի դիրքորոշմանը, հայտնեց, որ իրեն մեղավոր է ճանաչում իր կատարած հանցանքի մեջ, ներողություն է խնդրում և պարտավորվում է հնարավորինս սեղմ ժամկետում վճարել Տուժողի ներկայացուցչի կողմից քաղաքացիական հայցով ներկայացված գումարը։ Դատարանի իրավական վերլուծությունը և եզրահանգումը. 6. Լսելով ամբաստանյալի դիրքորոշումն իր առաջադրված մեղադրանքի վերաբերյալ, հաշվի առնելով մինչև դատաքննությունը սկսվելն իր կամքով և Պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո ներկայացրած միջնորդությունն արագացված դատաքննություն կիրառելու վերաբերյալ, ինչպես նաև այդ կապակցությամբ Մեղադրողի, Տուժողի, Տուժողի ներկայացուցչի հայտնած դիրքորոշումը, Դատարանը գտնում է, որ սույն քրեական գործով անհրաժեշտ է անդրադառնալ հետևյալ իրավական հարցին. արդյո՞ք թիվ ԵԱՔԴ/0061/01/17 քրեական գործով` ըստ մեղադրանքի Անահիտ Գևորգի Գևորգյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178–րդ հոդվածի 2–րդ մասի 2–րդ կետով, առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1–րդ և 375.2–րդ հոդվածներով ամրագրված պայմանները` դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու համար։ 7. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Եթե մեղադրողը մեղադրական եզրակացությունում չի առարկել արագացված կարգ կիրառելու դեմ, ապա ամբաստանյալը կամ մեղադրյալն իրեն առաջադրված մեղադրանքի հետ համաձայնվելու դեպքում իրավունք ունի միջնորդելու արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու մասին այն հանցագործություններով, որոնց համար Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքով նախատեսված պատիժը չի գերազանցում 10 տարի ժամկետով ազատազրկումը։ Մինչև դատաքննությունն սկսելը մեղադրողը դատարանի առաջարկությամբ կարող է իր դիրքորոշումը փոխել, թեպետ արագացված կարգ կիրառելու դեմ առարկել է մեղադրական եզրակացությունում։ 2. Սույն հոդվածի առաջին մասով նախատեսված դեպքում դատարանը կիրառում է դատական քննության արագացված կարգ, եթե` 1) ամբաստանյալը գիտակցում է իր կողմից ներկայացված միջնորդության բնույթը և հետևանքները, և 2) միջնորդությունը ներկայացված է կամավոր, և 3) պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո, եթե ամբաստանյալն ունի այդպիսին։ 3. Դատարանը, գտնելով, որ ամբաստանյալի կողմից միջնորդություն ներկայացնելիս չեն պահպանվել սույն հոդվածի առաջին կամ երկրորդ մասերով նախատեսված պայմանները, որոշում է ընդունում ընդհանուր կարգով դատաքննություն անցկացնելու մասին։ Դատարանը արագացված կարգ կիրառելու միջնորդությունը մերժում է նաև, եթե պարզում է, որ ամբաստանյալի արարքի իրավաբանական որակումը ճիշտ չէ։ (…) Ամբաստանյալի կամ մեղադրյալի անմեղսունակության առնչությամբ հիմնավոր կասկածների առկայության դեպքում դատարանը մերժում է արագացված կարգ կիրառելու միջնորդությունը՝ անցնելով ընդհանուր կարգով գործի քննությանը։ (…)»։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի համաձայն` «(…) 4. Հարցերի արդյունքում դատարանը, համոզվելով, որ առկա են սույն օրենսգրքի 375.1 հոդվածով նախատեսված պայմանները, որոշում է կայացնում արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին։ Հակառակ դեպքում դատական քննությունն իրականացվում է ընդհանուր կարգով։ 5. Դատարանը արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելիս քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չի կատարում։ Սակայն ուսումնասիրում է ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները։ 6. Դատարանն արագացված կարգով դատական քննության արդյունքում մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ, որը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժի երկու երրորդը փոքր է տվյալ հանցագործության համար նախատեսված առավել մեղմ պատժից` ապա առավել մեղմ պատիժը։ (…) 8. Սույն օրենսգրքի 168 հոդվածի առաջին մասի 2-8-րդ կետերով նախատեսված դատական ծախսերն ամբաստանյալից ենթակա չեն բռնագանձման»։ 8. ՀՀ սահմանադրական դատարանը 2010 թվականի դեկտեմբերի 28–ի թիվ ՍԴՈ-931 որոշման 6-րդ, 8-րդ և 11-րդ կետերում հայտնել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. «(…) Արագացված կարգով դատական քննությունը քրեական դատավարության ձև է, որն օրենքով սահմանված կարգով միտված է գործն առավել սեղմ ժամկետում և պարզեցված կանոններով լուծելուն։ Այս ինստիտուտի առանցքում «գործարքն» է քրեական դատավարության երկու կողմերի` մեղադրանքի և պաշտպանության կողմերի միջև, որի շրջանակներում մեղադրյալը համաձայնում է առաջադրված մեղադրանքին, ինչի դիմաց նրա համար երաշխավորվում է պատժի այնպիսի չափ, որը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժի երկու երրորդը փոքր է տվյալ հանցագործության համար նախատեսված առավել մեղմ պատժից` ապա առավել մեղմ պատիժ, ինչպես նաև ամբաստանյալն ազատվում է ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 168-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-8-րդ կետերով նախատեսված դատական ծախսերից։ Համաձայնելով արագացված դատաքննությանը` ամբաստանյալը նաև կամովին հրաժարվում է մի շարք սահմանադրաիրավական երաշխիքներից, այն է` անմեղության կանխավարկածի սկզբունք, գործի հրապարակային քննության և այլ իրավունքներ։ Մյուս կողմից` մեղադրողը հրաժարվում է մեղադրանքը պաշտպանելու իր գործառույթը լրիվ ծավալով իրականացնելուց` դրանով հնարավորություն ստանալով տնտեսել իր միջոցները, ինչպես նաև մեղադրյալին (ամբաստանյալին) խրախուսել համագործակցելու քրեական հետապնդման մարմինների հետ»։ ՀՀ սահմանադրական դատարանը միևնույն որոշման 6–րդ կետում անդրադարձել է նաև արագացված դատաքննության ինստիտուտի՝ որպես քրեական դատավարության տարբերակված վարույթի տեսակի, 1987 թվականին Եվրոպայի խորհրդի նախարարների կոմիտեի «Քրեական արդարադատության պարզեցման վերաբերյալ» թիվ R (87) 18 հանձնարարականում կատարված վերլուծությանը, որը Դատարանի համոզմամբ կիրառելի է նաև սույն գործի շրջանակներում` հաշվի առնելով, որ 2015 թվականի դեկտեմբերի 6–ի խմբագրությամբ ՀՀ Սահմանադրության 81–րդ հոդվածի պահանջն է ՀՀ Սահմանադրությամբ նախատեսված հիմնարար իրավունքների, այդ թվում անձի իրավունքների և ազատությունների արդյունավետ դատական պաշտպանության վերաբերյալ ՀՀ Սահմանադրությունում ամրագրված նորմերը մեկնաբանելիս հաշվի առնել Հայաստանի Հանրապետության վավերացրած՝ մարդու իրավունքների վերաբերյալ միջազգային պայմանագրերի հիման վրա գործող մարմինների պրակտիկան: Ըստ վկայակոչված հանձնարարականի` արագացված դատաքննության ինստիտուտն ուղղված է քրեական արդարադատության համակարգի գործունեությունն արագացնելուն և պարզեցնելուն, մասնավորապես՝ ողջամիտ ժամկետում քրեական գործի լուծման վերաբերյալ միջազգային չափանիշները և պահանջներն ապահովելու պետության պարտավորությունն արդյունավետ իրականացնելուն, հանցագործությունների քննությունն իրականացնելիս հապաղումները վերացնելուն, որոնք կասկածի տակ են դնում քրեական օրենքի հեղինակությունը և ազդում արդարադատության պատշաճ իրականացման վրա, ինչպես նաև պետության քրեական քաղաքականության գերակա խնդիրներն արդյունավետ լուծելուն։ Որպես քննարկվող ինստիտուտի նպատակներ` հանձնարարականում նշված են, ի թիվս այլնի. ա) դատավարական տնտեսումը, այսինքն` առանձին քրեական գործերով ժամանակի, միջոցների և ջանքերի կրճատումը` դրանք ավելի բարդ գործերի վարույթի համար օգտագործելու նպատակով, բ) հանցագործության կատարման և պատժի նշանակման միջև ընկած ժամանակահատվածի կրճատումը, նպատակ ունենալով ուժեղացնել դատավարության և քրեական պատժի նախազգուշական ազդեցությունը, գ) կողմերին հաշտեցնելը և այլն։ 9. ՀՀ վճռաբեկ դատարանը թիվ ԵԿԴ/0209/01/10 քրեական գործով Շողակաթ Ամիրխանյանի և Գառնիկ Ֆարմանյանի վերաբերյալ 2011 թվականի փետրվարի 24–ին կայացված որոշման 24–րդ կետերում հայտնել է. «(…) [Դ]ատական քննության արագացված կարգի կիրառման համար, ի թիվս այլոց, անհրաժեշտ են հետևյալ պայմանները. 1) ամբաստանյալը կամ մեղադրյալն իր միջնորդության մեջ հայտարարել է առաջադրված մեղադրանքի հետ համաձայն լինելու և արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու մասին, 2) ամբաստանյալը կամ մեղադրյալը գիտակցում է իր ներկայացրած միջնորդության բնույթն ու հետևանքները, 3) միջնորդությունը ներկայացված է կամավոր, պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.2-րդ հոդվածով նախատեսված ժամանակահատվածում, այն է՝ քրեական գործը դատարան ուղարկելու պահից մինչև դատաքննությունն սկսվելը, 4) մեղադրողը չի առարկում արագացված կարգ կիրառելու դեմ, 5) անձը մեղադրվում է այնպիսի հանցանք գործելու մեջ, որի համար նախատեսված պատիժը չի գերազանցում 10 տարի ժամկետով ազատազրկումը»: 10. Սույն դատավճռի 7–ից 9–րդ կետերում մատնանշված իրավական նորմերը, ՀՀ Սահմանադրական դատարանի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումները համադրելով սույն դատավճռի 3–ից 5–րդ կետերում նշված փաստական հանգամանքների հետ, Դատարանն արձանագրում է հետևյալը. ա) ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանն իր միջնորդության մեջ հայտարարել է առաջադրված մեղադրանքին համաձայն լինելու և արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու մասին, բ) ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանը գիտակցել է իր ներկայացրած միջնորդության բնույթն ու հետևանքները, գ) միջնորդությունը ներկայացվել է կամավոր, պաշտպան Մերի Ալավերդյանի հետ խորհրդակցելուց հետո և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.2–րդ հոդվածով նախատեսված ժամանակահատվածում, մինչև դատաքննությունը սկսվելը։ դ) Մեղադրողը չի առարկել արագացված կարգ կիրառելու դեմ, ե) ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանը մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցանք գործելու մեջ, որի համար նախատեսված պատիժը չի գերազանցում 10 տարի ժամկետով ազատազրկումը։ Հաշվի առնելով «ա»–ից «ե» կետում շարադրված փաստական հանգամանքները, Դատարանը գտնում է, որ առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1-րդ և 375.2-րդ հոդվածներով նախատեսված պայմանները արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին։ Հիմք ընդունելով վերոգրյալը` Դատարանը, գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չկատարելով, հանգում է այն հետևության, որ Անահիտ Գևորգի Գևորգյանը մեղավորությամբ կատարել է սույն դատավճռի 3-րդ կետում արձանագրված` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178–րդ հոդվածի 2–րդ մասի 2–րդ կետով իրեն մեղսագրվող արարքը։ 11. Հաստատված համարելով ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանի մեղավորությունն իրեն մեղսագրվող հանցանքի կատարման մեջ` Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ ամբաստանյալին մեղսագրվող արարքի համար պատժի նշանակման հետ կապված իրավական հարցերի հետևյալ խմբին. ա) ապացուցված են արդյո՞ք Անահիտ Գևորգյանի պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների առկայությունը. բ) ենթակա է արդյո՞ք պատժի ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանն իր կատարած հանցանքի համար. գ) ի՞նչ պատիժ պետք է նշանակվի ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանի նկատմամբ. դ) ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանն արդյո՞ք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը։ 12. Պատասխանելով սույն դատավճռի 11–րդ կետի «ա» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61–րդ հոդվածի համաձայն` «(…) 2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով: (…)» ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մասն ամրագրում է պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների ոչ սպառիչ ցանկը, այն է` « (…) 9) մեղայականով ներկայանալը, հանցագործությունը բացահայտելուն, հանցագործության մյուս մասնակիցներին մերկացնելուն, հանցագործությամբ ձեռք բերված գույքը որոնելուն աջակցելը»: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 63-րդ հոդվածը սահմանում է պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների սպառիչ ցանկը: 13. Նախորդ կետում վկայակոչված իրավադրույթները համադրելով սույն դատավճռում արձանագրված փաստական տվյալների հետ` Դատարանը որպես ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտարկում այն, որ առաջադրված մեղադրանքում ամբաստանյալն իրեն մեղավոր է ճանաչել` դեռևս նախաքննության ընթացքում տվել խոստովանական ցուցմունքներ (տե՛ս հատոր 1, գ/թ 197, 209-210, 233), այդ կերպով աջակցելով հանցագործության բացահայտմանը։ Դատարանն արձանագրում է, որ քրեական գործում առկա չեն ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ: Միևնույն ժամանակ, Դատարանը որպես ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանի անձը բնութագրող տվյալ է դիտարկում նրա` նախկինում դատված չլինելը` համաձայն ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնից 2017 թվականի մայիսի 16–ին ստացված թիվ Ե-8753/17 գրության (տե՛ս հատոր 2, գ/թ 14-17), ինչպես նաև նրա՝ շաքարային դիաբետով հիվանդ լինելը (տե՛ս հատոր 2, գ/թ 51-54): 14. Պատասխանելով սույն դատավճռի 11–րդ կետի «բ» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել, որ այն դեպքում, երբ հաստատված է համարվում անձի կողմից քրեական օրենքով արգելված հանցանքի կատարման փաստական հանգամանքը, ապա անհրաժեշտություն է առաջանում կյանքի կոչել քրեական իրավունքի հիմքում ընկած պատասխանատվության անխուսափելիության սկզբունքը (նպատակ ունենալով վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել հանցանք կատարած անձին և կանխել հետագա հանցագործությունների կատարումը` հանցավորի մոտ ձևավորելով իրավահպատակ վարքագիծ և ապահովելով նրա վերասոցիալականացումը հասարակությունում), բացառությամբ այն դեպքերի, երբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասում նախատեսված մեխանիզմների ուժով անձը կարող է ենթակա չլինել պատժի օրենքի ուժով (Ex lege): Համադրելով վերոնշյալ դիրքորոշումը ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանի կողմից խարդախություն կատարելու վերաբերյալ հաստատված փաստական հանգամանքների հետ՝ Դատարանն արձանագրում է, որ առկա է անհրաժեշտություն կատարված հանցանքի կապակցությամբ վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել ամբաստանյալին և կանխել հետագա հնարավոր հանցագործությունները` այդ կերպ նպաստելով ամբաստանյալի իրավահպատակ վարքագծի ձևավորմանը և նրա վերասոցիալականացմանը հասարակությունում։ Միևնույն ժամանակ, Դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործով ամբաստանյալի պատժի ենթակա չլինելու օրենքի ուժով նախատեսված հիմքերը բացակայում են։ Այսինքն, Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանը ենթակա է պատժի` իր կողմից կատարված հանցանքի համար։ 15. Պատասխանելով սույն դատավճռի 11–րդ կետի «գ» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն` «Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` «Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները»: (…) ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3–րդ հոդվածի համաձայն` «(…) 6. Դատարանն արագացված կարգով դատական քննության արդյունքում մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ, որը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժի երկու երրորդը փոքր է տվյալ հանցագործության համար նախատեսված առավել մեղմ պատժից` ապա առավել մեղմ պատիժը։ (…) 3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի տեսակները»: Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Նարեկ Սարգսյանի վերաբերյալ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 գործով կայացված որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(...) [Պ]ատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են` ա) օրինականությունը, բ) արդարությունը, գ) պատժի անհատականացումը, դ) մարդասիրությունը: Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս: (…) [Պ]ատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ` ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները` ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն»։ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ, ինչի վերաբերյալ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշման 39–րդ կետում հայտնել է հետևյալը. «(…) Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից։ Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։ Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են։ Հետևաբար կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա։ Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից: (…) Այսպիսով, նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի հարցերի վերաբերյալ մանրամասն տե՛ս Գարուշ Մադաթյանի վերաբերյալ վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի ԵՇԴ/0029/01/08 որոշման 14-րդ կետը)։ Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։ (…) Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն»։ 16. Վերը վկայակոչված իրավական դիրքորոշումների հիման վրա` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել. Սույն դատավճռում շարադրված իրավադրույթների, դրանց վերլուծության արդյունքում ձևավորված դատողությունների և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո գնահատելով ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանի կողմից կատարված հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, այդ թվում` նրա հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, հանցանքը կատարելուց հետո ամբաստանյալի դրսևորած վարքագիծը, դրանք համադրելով սույն դատավճռի 13-րդ կետում արձանագրված՝ նրա պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների, պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայության պայմաններում՝ Դատարանը հանգում է այն հետևության, որ տվյալ դեպքում սանկցիայով նախատեսված մեղմ պատժատեսակի միջոցով հնարավոր է ապահովել պատժի նպատակների իրացվելիությունը: Այսինքն` Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանի նկատմամբ պատիժ պետք է նշանակել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178–րդ հոդվածի 2–րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված տուգանք պատժատեսակը, որի ռեալ (իրական) կիրառման միջոցով հնարավոր կլինի ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված` պատժի նպատակների իրացվելիությունը: Տվյալ դեպքում նշանակվող տուգանքը բխում է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարության և պատասխանատվության անհատականացման, պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից։ Միևնույն ժամանակ, նկատի ունենալով այն, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 51–րդ հոդվածի 3–րդ մասը, համաձայն որի, եթե դատապարտվողն ի վիճակի չէ անհապաղ և ամբողջությամբ վճարելու նշանակված տուգանքը, ապա Դատարանը նրա համար վճարման ժամկետ է սահմանում առավելագույնը մեկ տարի ժամկետով կամ թույլատրում է տուգանքը մաս առ մաս վճարել նույն ժամկետում, որի դեպքում սահմանվում է տուգանքի վճարման ժամանակացույց, և որոշվում է յուրաքանչյուր անգամ վճարման ենթակա գումարի չափը, ինչպես նաև հաշվի առնելով ամբաստանյալի սոցիալական դրությունը, Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է սահմանել ժամանակացույց, որի ընթացքում ամբաստանյալը մաս առ մաս կկարողանա վճարել նշանակվող տուգանքի չափը։ 17. Պատասխանելով սույն դատավճռի 11–րդ կետի «դ» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը. Նկատի ունենալով ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանի կողմից քրեական օրենքով արգելված արարքի կատարման եղանակը, բնույթը, հանրային վտանգավորության և հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ անհրաժեշտ է կիրառել քրեաիրավական ներգործության միջոց, որն անմիջականորեն պետք է ներգործի ամբաստանյալի նկատմամբ` ունենալով կանխարգելիչ (պրևենտիվ) բնույթ, ապագայում համանման արարքների կատարումը բացառելու համար։ Այսինքն, Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանը պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակվող պատիժը։ 18. Անդրադառնալով Տուժողի ներկայացուցչի կողմից ներկայացված քաղաքացիական հայցին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 74–րդ հոդվածի 1–ին մասի համաձայն` «1. Քաղաքացիական պատասխանող է ճանաչվում ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձը, որի վրա օրենքով, քրեական գործով վարույթի ընթացքում ներկայացված հայցի հիման վրա կարող է դրվել գույքային պատասխանատվություն քրեական օրենսգրքով չթույլատրված արարքով գույքային վնաս պատճառած մեղադրյալի գործողությունների համար: (…)»։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1–ին հոդվածի 6–րդ մասի համաձայն` «6. Եթե տվյալ գործով հարուցված է նաեւ քաղաքացիական հայց, եւ ամբաստանյալը (մեղադրյալը) կամ քաղաքացիական պատասխանողը ընդունում է այն, ապա դատարանը դատավճռով բավարարում է նաեւ քաղաքացիական հայցը, եթե այն չի հակասում օրենքին: Այդ դեպքում դատարանը պետք է լրացուցիչ պարզի, թե արդյոք հայցի ընդունումը կամավոր է, և արդյոք այն վերաբերում է այլ անձանց իրավունքներին: Դատարանը, գտնելով, որ հայցի ընդունումը հակասում է օրենքին կամ կամավոր չէ կամ վերաբերում է այլ անձանց իրավունքներին, հայցը թողնում է առանց քննության` քաղաքացիական հայցվորին բացատրելով քաղաքացիական դատավարության կարգով հայց ներկայացնելու նրա իրավունքը»։ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Դ.Գալստյանի վերաբերյալ թիվ ՇԴ/0008/01/09 քրեական գործով 2009 թվականի նոյեմբերի 26–ին կայացված որոշման 17–րդ կետում նշել է. «Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ օրենսդիրը որդեգրել է քրեական մեղադրանքի հանդեպ քաղաքացիական հայցի ածանցյալ դերի հայեցակարգը։ Իսկ դրանից բխում է, որ քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցը լուծելու համար դատարանը նախ պետք է ապացուցված համարի տվյալ հանցագործության համար անձի մեղավորությունը, որից հետո միայն կարող է անդրադառնալ հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասի բնույթի, չափի և դրա հատուցման հետ կապված հարցերին»։ 19. Սույն դատավճռի նախորդ կետում վկայակոչված իրավադրույթի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտված իրավական դիրքորոշումների ներքո` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը. Սույն քրեական գործի շրջանակներում Տուժող Արշալույս Հակոբյանի ներկայացուցիչ Գայանե Զաքարյանը ներկայացրել է «Հանցագործությամբ պատճառված վնասը փոխհատուցելու մասին» վերտառությամբ հայցադիմում` խնդրելով Անահիտ Գևորգի Գևորգյանից հօգուտ Արշալույս Հակոբյանի բռնագանձել 3.300 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 1.362.900 (մեկ միլիոն երեք հարյուր վաթսուներկու հազար ինը հարյուր) ՀՀ դրամ գումար` որպես հանցագործության հետևանքով անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասի հատուցում։ Ներկայացված քաղաքացիական հայցը դատական քննության ընթացքում ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանի կողմից սեփական կամահայտնությամբ ամբողջությամբ ընդունվել է։ Միևնույն ժամանակ, ուսումնասիրելով ներկայացված քաղաքացիական հայցի բովանդակությունը` Դատարանը գտնում է, որ այն համապատասխանում է քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցի ներկայացման օրենսդրական պահանջներին։ Հետևաբար, հիմք ընդունելով հիշյալ հանգամանքները` Դատարանը գտնում է, որ տուժող Արշալույս Հակոբյանի ներկայացուցիչ Գայանե Զաքարյանի կողմից ներկայացված քաղաքացիական հայցը` Անահիտ Գևորգյանից հօգուտ Արշալույս Հակոբյանի 3.300 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 1.362.900 (մեկ միլիոն երեք հարյուր վաթսուներկու հազար ինը հարյուր) ՀՀ դրամ գումարի բռնագանձման պահանջով` որպես հանցագործության հետևանքով անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասի հատուցում, ենթակա է բավարարման։ 20. Անդրադառնալով ամբաստանյալ Անահիտ Գևորգյանի նկատմամբ ընտրված` ստորագրություն չհեռանալու մասին, խափանման միջոցին` Դատարանը գտնում է, որ մինչև սույն դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելն այն պետք է թողնել անփոփոխ` դատական ակտի հնարավոր բողոքարկման դեպքում ամբաստանյալի դատավարական պարտականությունների պատշաճ կատարումն ապահովելու համար: Դատարանը նաև գտնում է, որ դատական ծախսերի հարցը պետք է համարել լուծված, քանի որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 168-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով նախատեսված դատական ծախսը բացակայում է, իսկ նշված հոդվածի նույն մասի 2-ից 8-րդ կետերով նախատեսված դատական ծախսերը, համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի 8-րդ մասի` ամբաստանյալից բռնագանձման ենթակա չեն: Միևնույն ժամանակ, Դատարանն արձանագրում է, որ առկա չէ որևէ հիմք` ամբաստանյալի նկատմամբ հարկադիր բուժում կամ խնամակալություն նշանակելու համար, գործով բռնագանձման ենթակա գույք չկա: Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 357-360-րդ, 365-րդ, 369-372-րդ, 375.3-375.4-րդ հոդվածներով` Դատարանը` ՎՃՌԵՑ` Անահիտ Գևորգի Գևորգյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178–րդ հոդվածի 2–րդ մասի 2–րդ կետով նախատեսված հանցագործություն կատարելու մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել տուգանք` 700.000 ՀՀ դրամի չափով, որը պետք է վճարվի 10 (տասը) ամսվա ընթացքում` յուրաքանչյուր ամիս 70.000 (յոթանասուն հազար) ՀՀ դրամի չափով։ Անահիտ Գևորգի Գևորգյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված ստորագրությունը` չհեռանալու մասին, թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը: Տուժող Արշալույս Հակոբյանի ներկայացուցիչ Գայանե Զաքարյանի կողմից ներկայացված քաղաքացիական հայցը` Անահիտ Գևորգի Գևորգյանից 3.300 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 1.362.900 (մեկ միլիոն երեք հարյուր վաթսուներկու հազար ինը հարյուր) ՀՀ դրամ գումար` որպես հանցագործության հետևանքով անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասի հատուցում բռնագանձելու վերաբերյալ, բավարարել։ Դատավճռի ծախսերի հարցը համարել լուծված։ Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ քրեական վերաքննիչ դատարան հրապարակվելու օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում, բացառությամբ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395–րդ հոդվածի 1–ին կետով նախատեսված հիմքի։ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ա.ՆԻԿՈՂՈՍՅԱՆ |
|---|---|
| Դատական ակտի ամսաթիվը | 08-09-2017 |
Դատավճռի, որոշման կատարում
| Ամսաթիվ | 12-10-2017 |
|---|
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Գործը հանձնվել է գրասենյակ | 24-10-2017 |
|---|---|
| Էջերի քանակ | 2 հատոր`241 թերթ, 88 թերթ |
Գործը հանձնվել է դատարանի արխիվ
| Ամսաթիվ | 24-10-2017 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 2 հատոր`241 թերթ, 88 թերթ |