ԵԱՔԴ/0062/01/17


ԴԱՏԱՎՃԻՌ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ԱՐԱԲԿԻՐ ԵՎ ՔԱՆԱՔԵՌ-ԶԵՅԹՈՒՆ ՎԱՐՉԱԿԱՆ ՇՐՋԱՆՆԵՐԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅԱՆ ԱՌԱՋԻՆ ԱՏՅԱՆԻ ԴԱՏԱՐԱՆԸ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ

Նախագահող դատավոր` Դ. Գրիգորյան
քարտուղարությամբ` Հ.Դաջունցի
Մասնակցությամբ
մեղադրող` Գ.Ալոյանի
պաշտպան` Լ.Գրիգորյանի
տուժող` Խ.Հովհաննիսյանի

Դռնբաց դատական նիստում 2017 թվականի սեպտեմբերի 8-ին Երևան քաղաքում քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Գագիկ Սուրենի Մարանդյանի, ծնված 1968 թվականի հուլիսի 14-ին Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, չամուսնացած, չի աշխատում, նախկինում դատված.
1. Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 24.12.2003թ. դատավճռով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին և 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով, դատապարտվել է ազատազրկման 3 տարի 6 ամիս ժամկետով, 1 տարի 5 ամիս 14 օր պատժի չկրած մասից ազատվել է պայմանական վաղաժամկետ` 08.09.2005թ-ին:
2.Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 31.07.2008թ. դատավճռով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասով դատապարտվել է ազատազրկման 1 տարի ժամկետով, պատժի կրումից ազատվել է ժամկետին` 23.04.2009թ-ին:
3. Էրեբունի և Նուբարաշեն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 01.02.2008թ. դատավճռով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ և 69-րդ հոդվածների կիրառմամբ դատապարտվել է կալանքի` 28 օր ժամկետով:
4. Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 23.07.2010թ. դատավճռով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2.1 կետով, 266-րդ հոդվածի 4-րդ մասով, 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով, 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի կիրառմամբ դատապարտվել է ազատազրկման 6 տարի ժամկետով և տուգանքի` 100.000 ՀՀ դրամի չափով:
Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 23.06.2011թ. որոշմամբ արարքները վերաորակվել են 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 266-րդ հոդվածի 4-րդ մասով, 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի կրառմամբ պատիժ է թողնվել ազատազրկում` 6 տարի ժամկետով և տուգանք` 100.000 ՀՀ դրամ:
Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 20.02.2012թ. որոշմամբ պատժը փոփոխվել է և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 266-րդ հոդվածի 4-րդ մասով, 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի կիրառմամբ պատիժ է թողնվել ազատազրկում` 6 տարի ժամկետով և հանրային աշխատանքաներ` 500 ժամ:
31.01.2014թ. կիրառվել է <<ՀՀ անկախության հռչակման 22-րդ տարեդարձի կապակցությամբ համաներում հայտարարելու մասին>> ՀՀ ԱԺ 03.10.2013թ. որոշումը և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 266-րդ հոդվածի 4-րդ մասով, 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի կիրառմամբ վերջնական պատիժ է թողնվել ազատազրկում` 5 տարի 6 ամիս ժամկետով և հանրային աշխատանքներ` 500 ժամ: Պատժի կրումից ազատվել է ժամկետին,. հանրային աշխատանքներն ավարտվել են 12.05.2016թ-ին,
հաշվառված է ք.Երևան, Վիկտոր Համբարձումյան փողոցի 18-րդ շենքի 26-րդ բնակարանում:
Սույն գործով կալանքի տակ է 2017 մարտի 19-ից:
Մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 4-րդ մասով, իրեն մեղավոր է ճանաչել լիովին:
1.Գործի դատավարական նախապատմությունը

ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնի ավագ քննիչ Ս.Ռաֆաելյանի 2017 թվականի մայիսի 2-ի որոշմամբ թիվ 14164317 քրեական գործից անջատվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 4-րդ մասով մեղադրվող Գագիկ Մարանդյանի նկատմամբ քրեական գործը, անջատված մասին շնորհվել է թիվ 14104117 համարը և ընդունվել վարույթ:
Նախաքննության մարմնի կողմից ամբաստանյալ Գագիկ Սուրենի Մարանդյանին 2017 մարտի 19-ին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 4-րդ մասով, այն բանի համար, որ նա 2017 թվականի մարտի 4-ին ժամը 23:15-ի սահմաններում, հասարակական վայր հանդիսացող Երևան քաղաքի Վ.Համբարձումյան 18/2 շենքի մոտ կենցաղային հարցերի շուրջ վիճաբանել է Խաչատուր Հովհաննիսյանի հետ, որի րնթացքում հասարակական կարգը բռնությամբ զուգորդված կոպիտ կերպով խախտելու ուղղակի դիտավորությամբ, սեփական անձի կարծեցյալ առավելություններն ընդգծելու մոլուցքով տարված, խախտելով վարքագծի համընդհանուր ճանաչում ստացած նորմերը և բացահայտ ցուցադրելով իր արհամարհական վերաբերմունքը հասարակության, դրանում ընդունված բարոյական և իրավական նորմերի նկատմամբ, հրապարակայնորեն բարձրաձայն հնչեցրել է հայհոյանքներ, բղավել, հարվածել Խաչատուր Հովհաննիսյանին և իր մոտ գտնվող որպես զենք օգտագործվող սուր կտրող-ծակող առարկայի` դանակի գործադրմամբ փորձել է վնասել վերջինիս, ինչպես նաև քարեր է նետել Խաչատուր Հովհաննիսյանի ուղղությամբ, որին միջամտել են <Դրիմ> տաքսի ծաոայության աշխատակիցները և կանխել վիճաբանությունը:
Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի մարտի 20-ի որոշմամբ Գագիկ Սուրենի Մարանդյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել կալանավորումը` 2 /երկու/ ամիս ժամկետով` կալանքի ժամկետի սկիզբը հաշվելով 2017 թվականի մարտի 19-ից:
2017 թվականի մայիսի 5-ին Գագիկ Սուրենի Մարանդյանի վերաբերյալ քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան:

2. Արագացված դատական քննություն

Մինչ դատաքննություն սկսելն ամբաստանյալ Գագիկ Սուրենի Մարանդյանը միջնորդեց դատական քննությունն անցկացնել արագացված կարգով: Նա հայտարարեց, որ միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, մինչև միջնորդությունը ներկայացնելը խորհրդակցել է պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու հետևանքները, առաջադրված մեղադրանքն իրենց պարզ է, համաձայն է մեղադրանքի հետ:
Պաշտպան Լ.Գրիգորյանը միացավ միջնորդությանը:
Տուժող Խաչատուր Հովհաննիսյանը նշեց, որ ամբաստանյալ Գագիկ Սուրենի Մարանդյանի դեմ բողոք, պահանջ, քաղ. հայց չունի, չի առարկում արագացված կարգով դատական քննություն կիրառելու դեմ:
Մեղադրող Է.Պետրոսյանը մեղադրական եզրակացությամբ առարկել էր արագացված կարգով դատական քննություն կիրառելու դեմ: Դատական նիստի ընթացքում մեղադրող Գ.Ալոյանը, հաշվի առնելով հանցագործության բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, ինչպես նաև Գ.Մարանդյանի նախկինում դատված լինելն առարկեց արագացված կարգով դատական քննություն կիրառելու դեմ, նշելով, որ արագացված կարգով դատական քննություն կիրառելու դեպքում հնարավոր չի լինի ապահովել պատժի նպատակները և չեն բացահայտվի հանցագործությունը ծնող հանգամանքները:
Դատարանը, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ մեղադրողի կողմից արագացված կարգով դատական քննություն կիրառելու միջնորդության դեմ մեղադրողի կողմից ներկայացված առարկություններն անհիմն են և չփաստարկված, ուստի համոզվելով, որ առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1-րդ և 375.2-րդ հոդվածներով նախատեսված պայմանները, որոշում է կայացրել արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին:
Դատարանը հիմք ընդունելով մեղադրանքի հիմքում դրված ապացույցները` գտնում է, որ ամբաստանյալ Գագիկ Սուրենի Մարանդյանը կատարել է իրեն մեղսագրված հանցանքը:

3. Դատարանի իրավական վերլուծությունները

Առաջադրված մեղադրանքն ամբաստանյալ Գագիկ Սուրենի Մարանդյանի կողմից ընդունելու և դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու պայմաններում դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Գագիկ Սուրենի Մարանդյանի կողմից, նրա մեղավորությամբ խուլիգանությունը` դիտավորությամբ հասարակական կարգը կոպիտ կերպով խախտելը, որն արտահայտվել է հասարակության նկատմամբ բացահայտ անհարգալից վերաբերմունքով, զուգորդվել է Խ.Հովհաննիսյանի նկատմամբ բռնություն գործադրելով և կատարվել է որպես զենք օգտագործվող առարկայի գործադրմամբ, ապացուցված է, նրա արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին, որով էլ նա ենթակա է պատասխանատվության և պատժի:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն պատիժ նշանակելիս, պատժաչափը որոշելիս դատարանը հաշվի է առնում արարքի բնույթն ու հանրության համար դրա վտանգավորության աստիճանը, ամբաստանյալի անձը, նրա պատասխանատվությունը, պատիժը մեղմացնող, ծանրացնող հանգամանքները, գործի ողջ նյութերը, իսկ հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Կարեն Հարությունյանի վերաբերյալ գործով վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներ, մասնավորապես` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածները հանգել է այն հետևության, որ պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով` հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար (տե'ս ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` Կարեն Հարությունյանի վերաբերյալ գործով 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ի ՎԲ-201/07 որոշումը):
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը 2012թ. նոյեմբերի 1-ին Սերոբ Սարգսյանի վերաբերյալ թիվ ՍԴ/0109/01/12 գործով արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. (…) պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են`
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
(…) պատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ՝ ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները՝ ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն:
Վճռաբեկ դատարանը գտել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի գրեթե բոլոր հոդվածների սանկցիաներում ամրագրված վերոնշյալ մոտեցումը պայմանավորված է այն տրամաբանությամբ, որ քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են: Ուստի կոնկրետ արարքի և անձի նկատմամբ համընդհանուր քրեական օրենքով նախատեսված սանկցիան կիրառելիս դատարանը պետք է որոշակի հայեցողություն դրսևորի:
Այնսինքն` առանց դատարանի հայեցողության պատժի անհատականացումն անհնար է:
(…) Պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հանգամանքների հայեցողական և ոչ երբեք կամային գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից (տե°ս Նարեկ Գևորգի Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշման 14-րդ, 22-23-րդ կետերը):
Ուսումնասիրելով ամբաստանյալ Գագիկ Սուրենի Մարանդյանի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները, ամբաստանյալ Գագիկ Սուրենի Մարանդյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, մասնավորապես այն, որ Գագիկ Սուրենի Մարանդյանը կատարել է ծանր հանցանք, որի համար նախատեսված ազատազրկման ձևով պատժի առավելագույն ժամկետն յոթ տարի է, նախկինում դատված է, <<Դատապարտյալների հիվանդանոց>> ՔԿՀ-ի ինֆեկցիոն բաժանմունքի պետ Ա.Ղուկասյանի կողմից տրված էպիկրիզի համաձայն Գագիկ Սուրենի Մարանդյանի մոտ ախտորոշվել է ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ 4 կլ. փուլ, խորացված իմունային անբավարարություն, հեպատիտ ,,C,, ՍԻՀ, լարվածության ստենոկարդիա, իշեմիկ կարդիոմիոպաթիա, միտրալ փականի անբավարարություն, թոքերի TBC կլինիկական ապաքինումից հետո ֆիբրոզի և պինդ օջախների տեսքով ՄՓԲԾ, ունի հաշմանդամության 3-րդ կարգ:
Ամբաստանյալ Գագիկ Սուրենի Մարանդյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ, նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մասով, չկան:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասով դատարանն որպես այդպիսին դիտում է նրա անկեղծորեն զղջալը:
Գագիկ Սուրենի Մարանդյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանք, նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 63-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով դիտվում է հանցանքը կատարելու ռեցիդիվը:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը 2014 թվականի մայիսի 31-ին Ալեք Գագիկի Պողոսյանի վերաբերյալ թիվ ՏԴ/0071/01/13 քրեական գործով արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. (…)
14. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 67.1-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցագործությունների ռեցիդիվի, վտանգավոր և առանձնապես վտանգավոր ռեցիդիվի դեպքում պատիժ նշանակելիս հաշվի են առնվում կատարված հանցագործությունների քանակը, բնույթը և ծանրությունը, այն հանգամանքները, որոնց հետևանքով նախկին պատիժը բավարար չի եղել մեղավորի ուղղման համար, ինչպես նաև նոր հանցագործության բնույթը, ծանրությունը և հետևանքները։
2. Հանցագործությունների ռեցիդիվի համար նշանակված պատիժը չի կարող պակաս լինել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավելագույն պատժի կեսից:
Հանցագործությունների վտանգավոր ռեցիդիվի համար նշանակված պատիժը չի կարող պակաս լինել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավելագույն պատժի երկու երրորդից:
Հանցագործությունների առանձնապես վտանգավոր ռեցիդիվի համար նշանակված պատիժը չի կարող պակաս լինել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավելագույն պատժի երեք քառորդից»:
Հանցագործությունների առանձնապես վտանգավոր ռեցիդիվի համար նշանակված պատիժը չի կարող պակաս լինել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավելագույն պատժի երեք քառորդից»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի 6-րդ մասի համաձայն` «Դատարանը արագացված կարգով դատական քննության արդյունքում մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ, որը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժի երկու երրորդը փոքր է տվյալ հանցագործության համար նախատեսված առավել մեղմ պատժից` ապա առավել մեղմ պատիժը»։
Մեջբերված իրավադրույթների համեմատական վերլուծությունից երևում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգիրքը հանցագործությունների ռեցիդիվի, իսկ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքը դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու պարագայում նախատեսում են պատիժ նշանակելու տարբեր կանոններ, որոնցից յուրաքանչյուրի կիրառումն անձի համար տարբեր իրավական հետևանքներ է առաջացնում։
Այսպես` ռեցիդիվի պարագայում, կախված դրա տեսակից, նախատեսվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի նվազագույն չափի պարտադիր խստացում (ռեցիդիվի դեպքում նշանակված պատիժը չի կարող պակաս լինել առավելագույն պատժի կեսից, վտանգավոր ռեցիդիվի դեպքում` 2/3-ից, առանձնապես վտանգավոր ռեցիդիվի դեպքում` 3/4-ից), իսկ արագացված դատաքննության դեպքում` կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի պարտադիր մեղմացում (նշանակված պատիժը չի կարող գերազանցել առավել խիստ պատժի 2/3-ը)։ Այլ խոսքով, ռեցիդիվի և արագացված դատաքննության դեպքում առկա են միևնույն հարաբերությունը կարգավորող երկու հատուկ նորմեր, որոնք նախատեսում են պատիժ նշանակելու տարբեր ընթացակարգ։ (…)
Վերոգրյալի հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 67.1-րդ հոդվածի և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի 6-րդ մասի միջև առկա է մրցակցություն, իսկ գործող օրենսդրական կարգավորումներից պարզ չէ, թե դրանցից որն է ենթակա կիրառման և ինչ կարգով։ Այսինքն` նույն հարցի վերաբերյալ առկա են երկու իրարամերժ, հակասող կանոններ։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 67.1-րդ հոդվածի և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի 6-րդ մասի միջև հակասության առկայության վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանը հիմք է ընդունում այն, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 67.1-րդ հոդվածի 2-րդ մասում առկա՝ «սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված պատիժ» և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի 6-րդ մասում առկա՝ «կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատիժ» ձևակերպումները ենթադրում են, որ կատարված հանցագործության համար նախատեսված պատիժ հասկացությունը պետք է մեկնաբանել որպես քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայի շրջանակներում որոշվող օրենքով սահմանված պատիժ, իսկ խնդրո առարկա ձևակերպումների այնպիսի մեկնաբանումը, որի պայմաններում «կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատիժը» որոշվում է արդեն իսկ ռեցիդիվի կանոնների կիրառմամբ որոշված պատժաչափի սահմաններում, անթույլատրելի է։
Վճռաբեկ դատարանի վերոշարադրյալ դիրքորոշումը հիմնված է Գ.Մինասյանի գործով որոշման մեջ ձևավորված այն դիրքորոշման վրա, որի համաձայն՝ « (…) ակնհայտ է ՀՀ քրեական և քրեական դատավարության օրենսգրքերի կապն այն առումով, որ դատական քննության արագացված կարգը կանոնակարգող դատավարական իրավունքի նորմերը պարունակում են հղումներ ՀՀ քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի նորմերին։ Այսպես, դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու պայմաններից մեկը, ինչպես արդեն նշվել է, անձին այնպիսի հանցագործության մեղսագրումն է, որի համար օրենքով նախատեսված պատիժը չի գերազանցում 10 (տասը) տարի ժամկետով ազատազրկումը, իսկ այս պայմանը բնականաբար որոշվելու է ՀՀ քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի համապատասխան դրույթների հիման վրա, կամ արագացված դատական քննության արդյունքում երկու երրորդով կրճատվում է հենց ՀՀ քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավել խիստ պատիժը (…)» (տե՛ս Գագիկ Հայկի Մինասյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2014 թվականի մայիսի 31-ի թիվ ԿԴ/0029/01/13 որոշման 25-րդ կետերը)։
15. Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ հանցագործությունների ռեցիդիվի և արագացված դատաքննության դեպքում պատիժ նշանակելու վերաբերյալ մրցակցող նորմերի կիրառման կարգի և միմյանց հետ հարաբերակցության վերաբերյալ հատուկ (կոլիզիոն) կանոնները բացակայում են, ինչն իրավակիրառ պրակտիկայում դրանց կիրառման կարգի և հաջորդականության վերաբերյալ բազմաթիվ տարակարծությունների տեղիք է տալիս. մասնավորապես վիճելի է` կարո՞ղ են արդյոք վերոնշյալ նորմերը միաժամանակ կիրառվել, եթե այո, ապա ո՞րն ունի առավելություն և ո՞րն է ենթակա սկզբում կիրառման, եթե ոչ` ո՞ր նորմին պետք է նախապատվությունը տրվի։
Սույն որոշման 14-րդ կետերում շարադրված վերլուծության հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 67.1-րդ հոդվածում և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի 6-րդ մասում կիրառման կարգն ամրագրող համապատասխան կանոնի բացակայության պայմաններում վերոնշյալ նորմերի միջև առկա հակասությունը գործող օրենսդրության շրջանակներում ենթակա է լուծման ընդհանուր կոլիզիոն նորմերի կիրառմամբ։
16. «Իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենքի 24-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` «Միևնույն մարմնի նոր ընդունած իրավական ակտը չպետք է հակասի նախկինում ընդունված և ուժի մեջ մտած հավասար իրավաբանական ուժ ունեցող իրավական ակտերին։ Միևնույն մարմնի ընդունած հավասար իրավաբանական ուժ ունեցող իրավական ակտերի միջև հակասությունների դեպքում գործում են ավելի վաղ ուժի մեջ մտած իրավական ակտի նորմերը, (...)»։
Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածը գործում է «ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին» 2007 թվականի փետրվարի 21-ին ընդունված ՀՀ ՀՕ-93-Ն օրենքի խմբագրությամբ, մինչդեռ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 67.1-րդ հոդվածը` «ՀՀ քրեական օրենսգրքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին» 2011 թվականի մայիսի 23-ին ընդունված ՀՀ ՀՕ-143-Ն օրենքի խմբագրությամբ։ Այսինքն` արագացված դատական քննության կարգ նախատեսող ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 91-րդ բաժինն ավելի վաղ է ուժի մեջ մտել, քան հանցագործությունների ռեցիդիվի դեպքում պատիժ նշանակելու կանոններ նախատեսող 67.1-րդ հոդվածը։
Վերոշարադրյալ եզրահանգումը գնահատելով «Իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենքի 24-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համատեքստում՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ պետք է գործի ավելի վաղ ուժի մեջ մտած իրավական ակտը՝ «ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին» 2007 թվականի փետրվարի 21-ին ընդունված ՀՀ ՀՕ-93-Ն օրենքով լրացված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածը։
17. Բացի այդ, սույն որոշման 16-րդ կետում շարադրված եզրահանգումը բխում է նաև «Իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենքի 24-րդ հոդվածի 7-րդ մասով սահմանված կանոնից, որի համաձայն` «Հավասար իրավաբանական ուժ ունեցող նորմատիվ իրավական ակտերի կամ նույն իրավական ակտի տարբեր մասերի միջև հակասության դեպքում (...) ֆիզիկական ու իրավաբանական անձանց հետ հարաբերություններում պետք է կիրառեն ֆիզիկական և իրավաբանական անձանց համար նախընտրելի նորմատիվ իրավական ակտը կամ դրա մասը»։
Վերոնշյալ կոլիզիոն նորմի շրջանակներում գնահատելով հանցագործությունների ռեցիդիվի և արագացված դատաքննության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնները` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ արագացված դատաքննության պարագայում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի 6-րդ մասով նախատեսված պատիժ նշանակելու կարգը հանցանք կատարած անձանց համար ավելի նախընտրելի է ռեցիդիվի դեպքում պատիժ նշանակելու՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 67.1-րդ հոդվածով նախատեսված կարգի համեմատությամբ, քանի որ օրենսդիրն ամբաստանյալի կողմից արագացված դատաքննություն կատարելուն համաձայնություն տալու և մեղսագրված արարքն ընդունելու պարագայում առանց որևէ սահմանափակումների պատժաչափի նշանակման հարցում արտոնյալ պայմաններ է նախատեսել (արագացված դատաքննության էության ու նշանակության վերաբերյալ mutatis mutandis տե՛ս ՀՀ սահմանադրական դատարանի թիվ ՍԴՈ-931 որոշումը)։
Մինչդեռ անձի արարքում հանցագործությունների ռեցիդիվի առկայության դեպքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 67.1-րդ հոդվածով նախատեսված են ՀՀ քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի սանկցիայի շրջանակներում անձի նկատմամբ ավելի խիստ պատիժ նշանակելու կանոններ։
18. Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ հանցագործությունների ռեցիդիվի և արագացված դատաքննության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնների հստակ կիրառության վերաբերյալ իրավական կարգավորման բացակայությունը և իրավակիրառ պրակտիկայում առաջացող անորոշություններն ու տարակարծությունները հակասում են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 5-րդ հոդվածով ամրագրված օրինականության սկզբունքի պահանջներին, որոնցից բխում է, որ անձի նկատմամբ պատժի նշանակման կարգը և չափը իրավական որոշակիության չափանիշներին բավարարող եղանակով պետք է սահմանված լինեն հստակ, մատչելի և կանխատեսելի օրենքով։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն ընդգծել է, որ Եվրոպայի խորհրդի նախարարների կոմիտեն սահմանել է. «(...) պետությունը ոչ միայն պետք է պահպանի և կիրառի իր կողմից ընդունված օրենքները, այլև պետք է երաշխավորի դրանց իրավական և գործնական կիրառության պայմանները։ Այն պետք է ապահովի ոչ միայն օրենքի առկայությունը, այլև օրենքի գերակայության գաղափարին համահունչ որակը` հստակությունը, մատչելիությունը և կանխատեսելիությունը (...)» (տե՛ս The Council of Europe and the Rule of Law-An Overview. CM Documents, CM (2008)170, էջեր 8-9)։ (….)
21. Վերոգրյալից բացի, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ ռեցիդիվի և արագացված դատաքննության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնների համատեղ կիրառումը՝ պայմանավորված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի 6-րդ մասում առկա կարգավորմամբ, ըստ որի` «(...) եթե առավել խիստ պատժի երկու երրորդը փոքր է տվյալ հանցագործության համար նախատեսված առավել մեղմ պատժից` ապա [դատարանը նշանակում է] առավել մեղմ պատիժը», գրեթե բոլոր դեպքերում հանգեցնում է բացարձակ որոշակի սանկցիայի, ինչը հակասում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածով ամրագրված արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի, 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների պահանջներին և դրանց վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի ձևավորած նախադեպային իրավունքին (տես, Վճռաբեկ դատարանի թիվ ՎԲ-50/07, ՎԲ-201/07, ՎԲ-145/07, ՎԲ-63/07, ՎԲ-142/07, ՎԲ-55/07, ՎԲ-25/08, ԵՇԴ/0023/01/08, ԵԿԴ/0146/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09, ԵԱՔԴ/0164/01/09, ԵԿԴ/0042/01/11, ԼԴ/0287/01/11, ՍԴ/0109/01/12, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումները)։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ռեցիդիվի և արագացված դատաքննության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնների համատեղ կիրառման դեպքում վերջնական պատիժը միշտ առավել մեղմից փոքր է ստացվում, և դատարանը կարող է նշանակել միայն առավել մեղմ պատիժը։
Այլ խոսքով՝ հանցագործությունների ռեցիդիվի և արագացված դատաքննության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնների համատեղ կիրառումը բացառում է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների կիրառման հնարավորությունը, և դատարանը զրկվում է կոնկրետ դեպքում կատարված հանցագործության բնույթն ու վտանգավորությունը, հանցավորի անձը, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները գնահատելու և անձի նկատմամբ արդարացի պատիժ նշանակելու հնարավորությունից։ Բացի այդ, բացառվում է վերադաս դատական ատյանի կողմից ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 1-ին մասի 4-րդ կետով սահմանված` դատական ակտի բեկանման կամ փոփոխման հիմքի կիրառման հնարավորությունը, որի համաձայն` դատական ակտը բեկանվում կամ փոփոխվում է, եթե նշանակված պատիժը չի համապատասխանում կատարված հանցանքի ծանրությանը կամ ամբաստանյալի անձին։
Հետևաբար, գործի քննության արագացված կարգի կիրառման պայմաններում հանցագործությունների ռեցիդիվի և արագացված դատաքննության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնների միաժամանակյա կիրառությունն անթույլատրելի է։
Շարադրված իրավադրույթների և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշման լույսի ներքո, Դատարանն արձանագրում է, որ չնայած ամբաստանյալ Գագիկ Սուրենի Մարանդյանը նախկինում դատված է և դատվածությունը մարված չէ, սակայն վերջինիս նկատմամբ չի կարող պատիժ նշանակվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 67.1-րդ հոդվածի կանոններով, քանի որ սույն քրեական գործով դատական քննությունը ամբաստանյալ Գագիկ Սուրենի Մարանդյանի միջնորդությամբ անց է կացվել արագացված կարգով:
Ամբաստանյալ Գագիկ Սուրենի Մարանդյանի պատժաչափը որոշելիս, դատարանը հաշվի է առնում վերջինիս կողմից կատարած հանցանքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքի առկայությունը, սակայն միևնույն ժամանակ դատարանը հաշվի է առնում նաև վերջինիս պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքի առկայությունը, առողջական վիճակը, տուժողի կողմից բողոք, պահանջ, քաղ. հայց չլինելու հանգամանքը, որպիսի պայմաններում դատարանը գտնում է, որ պատժի նպատակներից մեկը` սոցիալական արդարության սկզբունքն իրացված է: Վերը հիշյալ հանգամանքներից ելնելով դատարանը գտնում, որ պատժի նպատակները կիրականանան ամբաստանյալ Գագիկ Սուրենի Մարանդյանի նկատմամբ 4 (չորս) տարի 3 (երեք) ամիս ժամկետով ազատազրկման ձևով պատիժը նշանակելու պայմաններում:
Քննարկելով այն հարցը, թե արդյոք ամբաստանյալ Գագիկ Սուրենի Մարանդյանը պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը, դատարանը հաշվի է առնում վերջինիս պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքի առկայությունը, առողջական վիճակը, սակայն միևնույն ժամանակ հաշվի է առնում նաև Գ.Մարանդյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքի առկայությունը, հանցագործության բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, մասնավորապես, որ վերջինս կատարել է ծանր հանցանք, որը դասվում է հասարակական կարգի և բարոյականության դեմ ուղղված հանցագործությունների շարքին, որպիսի պայմաններում դատարանը գտնում է, որ պատժի նպատակները կիրականանան նշանակված պատիժը Գագիկ Սուրենի Մարանդյանի կողմից կրելու պայմաններում և նույն հիմքով անթույլատրելի է ճանաչում ամբաստանյալ Գագիկ Սուրենի Մարանդյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառումը:
Քննարկելով ամբաստանյալ Գագիկ Սուրենի Մարանդյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանավորման հարցը, Դատարանը գտնում է, որ այդ խափանման միջոցը վերացնելու կամ փոփոխելու հիմքերը բացակայում են, պայմանավորված նրա իրական պատժի` ազատազրկման դատապարտելու և դատավճռի կատարումն ապահովելու անհրաժեշտությամբ:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` դատավճիռ կայացնելիս դատարանը պարտավոր է անդրադառնալ նաև իրեղեն ապացույցների, դատական ծախսերի, գույքի նկատմամբ կիրառված /կիրառվելիք/ արգելանքի, քաղաքացիական հայցի հարցերին: Տվյալ խնդրին անդրադառնալով դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալ Գագիկ Սուրենի Մարանդյանի դեմ քաղաքացիական հայց չի ներկայացվել, նրա գույքի վրա արգելանք չի կիրառվել, իրեղեն ապացույցներ չկան:
Դատարանը գտնում է, որ դատական ծախսերն ամբաստանյալ Գագիկ Սուրենի Մարանդյանից ենթակա չեն բռնագանձման, քանի որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 168-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով նախատեսված դատական ծախս սույն քրեական գործով չկա, իսկ 2-8-րդ կետերով նախատեսված դատական ծախսերն արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու դեպքում, համաձայն նույն օրենսգրքի 3753 հոդվածի 8-րդ մասի, ամբաստանյալից ենթակա չեն բռնագանձման:
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ, 357-360-րդ, 364-366-րդ, 369-373-րդ, 3751-3754-րդ հոդվածներով, դատարանը`

Վ Ճ Ռ Ե Ց
Գագիկ Սուրենի Մարանդյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված հանցագործություն կատարելու մեջ և պատիժ նշանակել ազատազրկում 4 (չորս) տարի 3 (երեք) ամիս ժամկետով:
Պատժի ժամկետի սկիզբը հաշվել 2017 թվականի մարտի 19-ից, որը պետք է կրի ՀՀ ԱՆ համապատասխան քրեակատարողական հիմնարկում:
Մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելն ամբաստանյալ Գագիկ Սուրենի Մարանդյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանավորումը թողնել անփոփոխ:
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ է մտնում այն հրապարակվելու պահից մեկամսյա ժամկետում և կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան, բացառությամբ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 1-ին կետով նախատեսված հիմքով:




ԴԱՏԱՎՈՐ` Դ. ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ