ԵԱՔԴ/0046/01/17




Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

«10» նոյեմբերի 2023թ․ ք.Երևան

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Վերաքննիչ դատարան) հետևյալ կազմով՝

նախագահող դատավոր՝ Լ. Հովհաննիսյանի
դատավորներ՝ Ս. Համբարձումյանի
Ռ. Պապոյանի
քարտուղարությամբ՝ Մ. Մահտեսյանի
Հ․ Ղազարյանի
Ք․ Հայրապետյանի
մասնակցությամբ՝
պաշտպան՝ Ա. Ջուվանովայի
ամբաստանյալ՝ Գ․ Սաֆարյանի

դռնբաց դատական նիստում, քննության առնելով Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2022 թվականի հունիսի 28-ի ԵԱՔԴ/0046/01/17 քրեական գործով դատավճռի դեմ ամբաստանյալ Գեորգի Գրիշայի Սաֆարյանի (այսուհետ նաև՝ ամբաստանյալ) և պաշտպան Թամարա Բաղդասարյանի (այսուհետ նաև՝ պաշտպան) վերաքննիչ բողոքները․

Պ Ա Ր Զ Ե Ց
1.Գործի դատավարական նախապատմությունը.
28.01.1995 թվականին Արաբկիրի շրջանի դատախազության ավագ քննիչ Ա.Թամազյանի կողմից որոշում է կայացվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 99-րդ հոդվածի 1-ին կետով և 88-րդ հոդվածի 2-րդ մասով թիվ 14200295 քրեական գործը հարուցելու և այն վարույթ ընդունելու մասին:
30.01.1995 թվականին որոշում է կայացվել թիվ 14200295 քրեական գործով նախաքննություն կատարելու համար քննչական խումբ ստեղծելու մասին:
03.02.1995 թվականին որոշում է կայացվել Արթուր Վաղարշակի Թադևոսյանին թիվ 14200295 քրեական գործով որպես մեղադրյալի պատասխանատվության կանչելու և նրան ՀՀ քրեական օրենսգրքի 99-րդ հոդվածի 1-ին և 7-րդ կետերով և 88-րդ հոդվածի 2-րդ մասով մեղադրանք առաջադրելու մասին:
03.02.1995 թվականին Արթուր Վաղարշակի Թադևոսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել կալանքը:
07.02.1995 թվականին որոշում է կայացվել Արման Ռոբերտի Պետրոսյանին թիվ 14200295 քրեական գործով որպես մեղադրյալի պատասխանատվության կանչելու և նրան ՀՀ քրեական օրենսգրքի 99-րդ հոդվածի 1-ին և 7-րդ կետերով և 88-րդ հոդվածի 2-րդ մասով մեղադրանք առաջադրելու մասին:
07.02.1995 թվականին Արման Ռոբերտի Պետրոսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել կալանքը:
07.02.1995 թվականին մեղադրյալ Արման Ռոբերտի Պետրոսյանի նկատմամբ հայտարարվել է հետախուզում:
07.02.1995 թվականին որոշում է կայացվել Գեորգի Գրիշայի Սաֆարյանին թիվ 14200295 քրեական գործով որպես մեղադրյալի պատասխանատվության կանչելու և նրան ՀՀ քրեական օրենսգրքի 99-րդ հոդվածի 1-ին և 7-րդ կետերով և 88-րդ հոդվածի 2-րդ մասով մեղադրանք առաջադրելու մասին:
07.02.1995 թվականին Գեորգի Գրիշայի Սաֆարյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել կալանքը:
07.02.1995 թվականին մեղադրյալ Գեորգի Գրիշայի Սաֆարյանի նկատմամբ հայտարարվել է հետախուզում:
07.02.1995 թվականին Գեղամ Գառնիկի Մախմուրյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել կալանքը:
16.02.1995 թվականին որոշում է կայացվել Գեղամ Գառնիկի Մախմուրյանին թիվ 14200295 քրեական գործով որպես մեղադրյալի պատասխանատվության կանչելու և նրան ՀՀ քրեական օրենսգրքի 17-99-րդ հոդվածի 1-ին և 7-րդ կետերով և 17-88-րդ հոդվածի 2-րդ մասով մեղադրանք առաջադրելու մասին:
03.04.1995 թվականին որոշում է կայացվել Արման Ռոբերտի Պետրոսյանի գույքի վրա կալանք դնելու մասին:
20.04.1995 թվականին որոշում է կայացվել Գեորգի Գրիշայի Սաֆարյանի գույքի վրա կալանք դնելու մասին:
07.06.1995 թվականին որոշում է կայացվել թիվ 14200295 քրեական գործի մասը Գեղամ Գառնիկի Մախմուրյանի կողմից միլ. աշխատակից ներկայանալու վերաբերյալ հանցակազմի բացակայության պատճառով կարճելու մասին:
08.06.1995 թվականին որոշում է կայացվել թիվ 14200295 քրեական գործով Գեղամ Գառնիկի Մախմուրյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխելու և լրացնելու մասին:
08.06.1995 թվականին որոշում է կայացվել Գեղամ Գառնիկի Մախմուրյանին թիվ 14200295 քրեական գործով որպես մեղադրյալի պատասխանատվության կանչելու և նրան ՀՀ քրեական օրենսգրքի 17-99-րդ հոդվածի 1-ին և 7-րդ կետերով և 17-88-րդ հոդվածի 2-րդ մասով մեղադրանք առաջադրելու մասին:
09.06.1995 թվականին որոշում է կայացվել թիվ 14200295 քրեական գործից Արթուր Վաղարշակի Թադևոսյանի և Գեղամ Գառնիկի Մախմուրյանի վերաբերյալ գործի բոլոր նյութերը անջատելու մասին:
15.06.1995 թվականի որոշմամբ թիվ 14200295 քրեական գործով նախաքննությունը կասեցվել է մինչև մեղադրյալներ Գեորգի Սաֆարյանի, Արման Պետրոսյանի և Վահան Կուրղինյանի հայտնաբերումը:
21.08.1996 թվականին Արաբկիրի շրջանի դատախազության քննիչ Ս.Խաչատրյանի կողմից որոշում է կայացվել թիվ 14200295 քրեական գործը վարույթի տակ ընդունելու մասին:
12.04.1997 թվականի որոշմամբ թիվ 14200295 քրեական գործի նախաքննությունը վերսկսվել է՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 17-99-րդ հոդվածի 1-ին և 7-րդ կետերով և 17-88-րդ հոդվածի 2-րդ մասով մեղադրվող Վահան Առաքելի Կուրղինյանին հայտնաբերելու հիմքով:
25.06.1997 թվականին որոշում է կայացվել թիվ 14200295 քրեական գործից մեղադրյալ Վահան Առաքելի Կուրղինյանի վերաբերյալ գործի բոլոր նյութերը անջատելու մասին:
12.07.1997 թվականի որոշմամբ թիվ 14200295 քրեական գործով նախաքննությունը կասեցվել է մինչև մեղադրյալներ Գեորգի Սաֆարյանի և Արման Պետրոսյանի հայտնաբերումը:
30.07.2004 թվականին Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն համայնքների դատախազության ավագ քննիչ Ռ.Մկրտումյանի կողմից որոշում է կայացվել թիվ 14200295 քրեական գործը վարույթ ընդունելու մասին:
07.06.2005 թվականին որոշում է կայացվել Արման Ռոբերտի Պետրոսյանին և Գեորգի Գրիշայի Սաֆարյանին ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի 99-րդ հոդվածի 1-ին և 7-րդ կետերով և 88-րդ հոդվածի 2-րդ մասով 07.02.1995թ. որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին որոշումները փոփոխելու է և նրանց 01.08.2003թ. գործողության մեջ դրված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 8-րդ և 11-րդ կետերով և 175-րդ հոդվածի 1-ին, 2-րդ, 3-րդ և 4-րդ կետերով մեղադրանք առաջադրելու մասին:
07.06.2005 թվականին որոշում է կայացվել Արման Ռոբերտի Պետրոսյանին թիվ 14200295 քրեական գործով որպես մեղադրյալ ներգրավելու և նրան ՀՀ քրեական օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 8-րդ և 11-րդ կետերով և 175-րդ հոդվածի 1-ին, 2-րդ, 3-րդ և 4-րդ կետերով մեղադրանք առաջադրելու մասին:
07.06.2005 թվականին որոշում է կայացվել Գեորգի Գրիշայի Սաֆարյանին թիվ 14200295 քրեական գործով որպես մեղադրյալ ներգրավելու և նրան ՀՀ քրեական օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 8-րդ և 11-րդ կետերով և 175-րդ հոդվածի 1-ին, 2-րդ, 3-րդ և 4-րդ կետերով մեղադրանք առաջադրելու մասին:
07.06.2005 թվականի Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն համայնքների առաջին ատյանի դատարանի որոշմամբ Գեորգի Գրիշայի Սաֆարյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրվել է կալանավորումը՝ երկու ամիս ժամանակով:
08.06.2005 թվականի Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն համայնքների առաջին ատյանի դատարանի որոշմամբ Արման Ռոբերտի Պետրոսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրվել է կալանավորումը՝ երկու ամիս ժամանակով:
06.04.2007 թվականին Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն համայնքների դատախազության ավագ քննիչ Վ.Խանզադյանը որոշում է կայացրել թիվ 14200295 քրեական գործը վարույթ ընդունելու մասին:
23.12.2016 թվականին՝ ժամը 07:10-ին, Գեորգի Գրիշայի Սաֆարյանը Երևանի «Զվարթնոց» օդանավակայանի ժամանման սրահից բերման է ենթարկվել ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Նոր Նորքի բաժին:
23.12.2016 թվականի որոշմամբ թիվ 14200295 քրեական գործով կասեցված վարույթը վերսկսվել է:

23.12.2016 թվականին ՀՀ քննչական կոմիտեի Արաբկիր վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Հ.Սարդարյանը որոշում է կայացրել թիվ 142000895 քրեական գործը վարույթ ընդունելու մասին:
23.12.2016 թվականին Գեորգի Գրիշայի Սաֆարյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 8-րդ և 11-րդ կետերով և 175-րդ հոդվածի 1-ին, 2-րդ, 3-րդ և 4-րդ կետերով:
23.12.2016 թվականի Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի որոշմամբ Գեորգի Գրիշայի Սաֆարյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց երկու ամիս ժամանակով ընտրված կալանավորումը վերահաստատվել է՝ կալանքի սկիզբը հաշվելով 2016 թվականի դեկտեմբերի 23-ից:
20.01.2017 թվականին ՀՀ քննչական կոմիտեի Արաբկիր վարչական շրջանների քննչական բաժնի քննիչ Հ.Հովսեփյանի կողմից որոշում է կայացվել թիվ 142000895 քրեական գործը վարույթ ընդունելու մասին:
02.02.2017 թվականին ՀՀ քննչական կոմիտեի Արաբկիր վարչական շրջանների քննչական բաժնի պետի տեղակալ Վ.Լաչինյանի կողմից որոշում է կայացվել թիվ 142000895 քրեական գործը վարույթ ընդունելու մասին:
17.02.2017 թվականի Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի որոշմամբ Գեորգի Գրիշայի Սաֆարյանի կալանքի տակ պահելու ժամկետը երկարացվել է երկու ամիս ժամանակով՝ մինչև 23.04.2017 թվականը:
22.02.2017 թվականի որոշմամբ Արմիկ Միսակի Սարկիսյանը թիվ 14200295 քրեական գործով ճանաչվել է տուժողի իրավահաջորդ:
17.03.2017 թվականին որոշում է կայացվել Գեորգի Գրիշայի Սաֆարյանին 23.12.2016թ. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 8-րդ և 11-րդ կետերով և 175-րդ հոդվածի 1-ին, 2-րդ, 3-րդ և 4-րդ կետերով առաջադրված մեղադրանքը փոփոխելու և նրան ՀՀ քրեական օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 8-րդ կետով նոր մեղադրանք առաջադրելու մասին:
18.03.2017 թվականի որոշմամբ թիվ 14200295 քրեական գործի նյութերով մեղադրյալ Գեորգի Սաֆարյանի կողմից Հայկ Աբրահամյանի դրամական միջոցները հափշտակելու շահադիտական դրդումներվ՝ դիտավորությամբ, ապօրինաբար կյանքից զրկելու փաստով մաս է անջատվել, որին շնորհվել է թիվ 14104017 հերթական համարը:
06.04.2017 թվականին Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազի տեղակալ Մ.Շահգալդյանի կողմից որոշում է կայացվել թիվ 14104017 քրեական գործով մեղադրական եզրակացությունը հաստատելու մասին և քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան, որտեղ այն ստացվել է 10.04.2017 թվականին և դրան շնորհվել է ԵԱՔԴ/0046/01/17 հերթական համարը:
10.04.2017 թվականին թիվ ԵԱՔԴ/0046/01/17 քրեական գործն ընդունվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի դատավոր Ա.Նիկողոսյանի վարույթ և 20.04.2017 թվականի որոշմամբ նշանակվել է դատական քննության:
25.05.2018 թվականին թիվ ԵԱՔԴ/0046/01/17 քրեական գործը վերաբաշխվել է` դատավոր Ա.Նիկողոսյանի այլ դատարան տեղափոխվելու կապակցությամբ:
29.05.2018 թվականին թիվ ԵԱՔԴ/0046/01/17 քրեական գործն ընդունվել է Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության դատարանի դատավոր Ա.Դանիբեկյանի վարույթ և 11.06.2018 թվականի որոշմամբ նշանակվել է դատական քննության:
2022 թվականի հունիսի 28-ին Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռով վճռվել է.
«Գեորգի Գրիշայի Սաֆարյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 8-րդ կետով և նրա նկատմամբ նշանակել պատիժ՝ ազատազրկում 10 (տասը) տարի ժամկետով:
Պատժի ժամկետին հաշվակցել Գեորգի Գրիշայի Սաֆարյանի՝ Ռուսաստանի Դաշնությունում 2015 թվականի ապրիլի 13-ից մինչև 2015 թվականի հուլիսի 10-ը արգելանքի տակ գտնվելու ժամանակահատվածը՝ 2 (երկու) ամիս 27 (քսանյոթ) օրը՝ թողնելով կրելու ազատազրկում՝ 9 (ինը) տարի 9 (ինը) ամիս 3 (երեք) օր ժամկետով:
Պատժի կրման սկիզբը հաշվել 2016 թվականի փետրվարի 09-ից:
Գեորգի Գրիշայի Սաֆարյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ կալանավորումը թողնել անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Տուժողի իրավահաջորդ Արմիկ Միսակի Սարկիսյանի կողմից ներկայացված քաղաքացիական հայցը բավարարել մասնակի՝ Գեորգի Գրիշայի Սաֆարյանից և Վահան Առաքելի Կուրղինյանից համապարտության կարգով հօգուտ Արմիկ Միսակի Սարկիսյանի բռնագանձել 2.500 ԱՄՆ դոլարին համարժեք ՀՀ դրամ (հիմք ընդունելով ԱՄՆ դոլարի նկատմամբ ՀՀ դրամի 27.01.1995թ. դրությամբ առկա փոխարժեքը) և 1.512.000 (մեկ միլիոն հինգ հարյուր տասներկու հազար) ՀՀ դրամ՝ որպես հանցագործության հետևանքով պատճառված վնասի հատուցում:
Մնացած մասով քաղաքացիական հայցը թողնել առանց քննության՝ Արմիկ Միսակի Սարկիսյանին իրավունք վերապահելով հայց հարուցել քաղաքացիական դատավարության կարգով:
Գեորգի Գրիշայի Սաֆարյանի գույքի վրա դրված կալանքը պահպանել մինչև քաղաքացիական հայցի մասով դատավճռի կատարումը:
Դատական ծախսերի հարցը համարել լուծված:
(...)»։
2022 թվականի սեպտեմբերի 6-ին Վերաքննիչ դատարանում ստացվել է Առաջին ատյանի դատարանի վերոնշյալ դատավճռի դեմ պաշտպան Թամարա Բաղդասարյանի վերաքննիչ բողոքը (այսուհետ նաև՝ Բողոք):
2022 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Վերաքննիչ դատարանում ստացվել է Առաջին ատյանի դատարանի վերոնշյալ դատավճռի դեմ նաև ամբաստանյալ Գեորգի Սաֆարյանի վերաքննիչ բողոքը (այսուհետ նաև՝ Բողոք)։
Թիվ ԵԱՔԴ/0046/01/17 քրեական գործը Վերաքննիչ դատարանում ստացվել է 2022 թվականի սեպտեմբերի 23-ին, իսկ նախագահող դատավոր Ա․Մնացականյանին հանձնվել է 2022 թվականի սեպտեմբերի 26-ին։
Դատավոր Ա․Մնացականյանի՝ ՀՀ Արագածոտնի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի դատավոր նշանակվելու և ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի դատավորի լիազորությունները դադարած համարելու կապակցությամբ գործի նյութերը վերամակագրվել են նախագահող դատավոր Լ․Հովհաննիսյանին, աշխատակազմին են հանձնվել 2023 թվականի փետրվարի 1-ին։
Վերաքննիչ դատարանի՝ 2023 թվականի փետրվարի 6-ի որոշմամբ վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և նշանակվել դատաքննության:
2.Վերաքննիչ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքները.
2.1 Գեորգի Գրիշայի Սաֆարյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 8-րդ կետով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա <<հանցավոր համաձայնության գալով ընկերների՝ Արթուր Թադևոսյանի, Վահան Կուրղինյանի և Արման Պետրոսյանի հետ՝ Իրանի Իսլամական Հանրապետության քաղաքացի Հայկ Աբրահամյանի դրամական միջոցները հափշտակելու շահադիտական դրդումներով՝ դիտավորությամբ, ապօրինաբար կյանքից զրկել են վերջինիս:
Այսպես՝
Գեորգի Սաֆարյանը, ընկերների՝ Արթուր Թադևոսյանի, Վահան Կուրղինյանի և Արման Պետրոսյանի հետ նախապես Գեղամ Մախմուրյանից տեղեկանալով, որ վերջինիս ծանոթ՝ Իրանի Իսլամական Հանրապետության քաղաքացի Հայկ Աբրահամյանը 1995 թվականի հունվարին, ասֆալտի գործարան հիմնելու նպատակով Իրանից իր հետ Հայաստան է բերել խոշոր գումար, որոշել են սպանել վերջինիս և հափշտակել նշված գումարը: Այդ նպատակով, հանցավոր խմբի անդամները պայմանավորվել են Գեորգի Սաֆարյանի կողմից բերված, գործով չպարզված, դեղնավուն թունավոր նյութը գարեջրի մեջ լուծելով մատուցել Հայկ Աբրահամյանին, սպանել նրան, որից հետո հափշտակել նրա գույքը և հավասարապես բաժանել միմյանց միջև:
Իրենց հանցավոր մտադրությունն իրականացնելու նպատակով, հանցակիցները 1995 թվականի հունվարի 26-ին ժամը 19:30-ի սահմաններում, հանդիպել են Երևանի Մետրոպոլիտենի Երիտասարդական կայարանի մոտ, որտեղ Գեղամ Մախմուրյանը կամովին հրաժարվել է հանցագործությանը մասնակցելուց, պատճառաբանելով, որ վախենում է, և հեռացել է: Նույն օրը՝ ժամը 20:30-ի սահմաններում Գեորգի Սաֆարյանը, Արթուր Թադևոսյանը և Արման Պետրոսյանը գնացել են Երևան քաղաքի Կոմիտասի պողոտայի 25/2 շենքի բակ, որտեղ Վահան Կուրղինյանը պայմանավորվածության համաձայն, իրավապահ մարմինների աշխատակիցների հայտնվելու դեպքում սուլելու միջոցով նրանց տեղյակ պահելու նպատակով մնացել է շենքի բակում, իսկ հանցակիցները Հայկ Աբրահամյանին տեսակցելու և նրա հետ զվարճանալու պատրվակով մուտք են գործել նույն շենքի վերջինիս՝ թիվ 46-րդ բնակարան:
Բնակարանում՝ Գեորգի Սաֆարյանը, նախապես գարեջրի տարայում ներարկիչով ներմղված, չպարզված բաղադրության թունավոր նյութով պատրաստված գարեջուրը հրամցրել է Հայկ Աբրահամյանին, ով սակայն չի մահացել և շուրջ 10 րոպե անց քնել է: Տեսնելով, որ Հայկ Աբրահամյանը չի մահացել, Արթուր Թադևոսյանը բռնել է տուժողի ոտքերից, Արման Պետրոսյանը՝ որովայնի հատվածից, որից հետո Գեորգի Սաֆարյանն իր հետ նախապես վերցված երկու կողմերից փայտյա բռնակներով հարմարեցված մետաղյա լարով խեղդամահ է արել նրան: Հավաստիանալով, որ Հ.Աբրահամյանը մահացել է, հանցակիցները բնակարանից հափշտակել են ընդհանուրը՝ 1.512.000 ՀՀ դրամին համարժեք ԱՄՆ դոլար և տարբեր ապրանքեր ու ժամը 04-ի սահմաններում՝ հեռացել>>։
2.2 Առաջին ատյանի դատարանում հետազոտված ապացույցները, ապացույցների գնահատումը․
<<(․․․) 2.1. Ամբաստանյալ Գեորգի Սաֆարյանը նախաքննության և դատաքննության ընթացքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 8-րդ կետով առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չի ճանաչել:
2.1.1. Դատաքննության ընթացքում Գեորգի Սաֆարյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ Հայկ Աբրահամյանի հետ ծանոթացել է Արթուր Թադևոսյանի միջոցով, մեկ անգամ վերջինս Հայկին խմած վիճակում բերել է իրենց տուն, որպեսզի նա մի փոքր հանգստանա, վերջինս մի երկու ժամ քնել է բազմոցին, ապա թեյ են խմել: Արթուր Թադևոսյանը Հայկ Աբրահամյանի մոտ է աշխատել, երկաթ էին հավաքում և ուղարկում Պարսկաստան: Գեղամ Մախմուրյանը հանդիսացել է Արթուրի ընկերը, նրան ճանաչել է Արթուրի միջոցով, Վահանի հետ գտնվել է ընկերական հարաբերությունների մեջ: Ինքը զբաղվել է սպիրտի առուվաճառքով, Արման Պետրոսյանի հետ միասին գործ են արել, վերջինս իր ընկերն է եղել: 1994 թվականի աշնանը ինքն Արթուրին պարտքով գումար է տվել՝ քսան օր հետո վերադարձնելու պայմանով, սակայն վերջինս պարտքեր է ունեցել և խուսափել է իր տված գումարը վերադարձնելուց: Քանի որ այդ ժամանակ ինքը զբաղվել է սպիրտի առուվաճառքով, Արթուրին խնդրել է, որպեսզի նա Հայկին առաջարկի, որ վերջինս վաճառքի համար պարսկական սպիրտ բերի: 1995 թվականի հունվարի կեսերին պատահաբար հանդիպել է Արթուրին, ով խնդրել է իր հետ գնալ ընկերուհու՝ Լիանա Ղևոնդյանի տուն՝ վերջինիս ծնունդը շնորհավորելու, ինչին ինքը համաձայնել է: Միասին գնացել են Լիանա Ղևոնդյանի տուն, իր մոտ կարծիք է ստեղծվել, որ այդ աղջիկը խաբված է եղել, տեղյակ չէր, որ Արթուրն ամուսնացած է: Այնտեղ ինքը մնացել է մոտ 40 րոպե, որից հետո գնացել է: 1995 թվականի հունվարի 26-ին իրեն զանգահարել է Արթուրը և հայտնել, որ Հայկի հետ խոսել է սպիրտի մասին, այդ հարցի շուրջ զրուցելու նպատակով պետք է հանդիպեն: Իրենք պայմանավորվել են հանդիպել նույն օրը՝ ժամը 18:00-ին, մետրոյի «Բարեկամություն» կայարանում: Ինքը հանդիպման է գնացել ընկերոջ՝ Արման Պետրոսյանի հետ: Այդ ժամանակ նկատել է Արթուրի ձեռքի տոպրակը և հարցրել, թե ինչ է դրա մեջ: Արթուրը պատասխանել է, որ գնալու են Հայկի տուն, ուստի որոշել է գարեջուր գնել, ինքն էլ մի շիշ օղի է գնել ու երեքով գնացել են Հայկի տուն: Երբ հասել են Հայկի տուն, վերջինս լավ տրամադրություն է ունեցել, խմած է եղել, սեղանին ինքը նկատել է գարեջրի շիշ ու բաժակներ: Նստել, միասին հաց են կերել ու օղի խմել: Խմել են նաև իր բերած օղին, սակայն Հայկը օղի չի խմել: Այդ ընթացքում Հայկն իրեն ասել է, որ սպիրտի առևտրով չի զբաղվում, այդ հարցում չի կարող օգնել: Օղի խմելուց հետո սկսել են գարեջուր խմել, իր ներկայությամբ Հայկը երևի 4-5 բաժակ գարեջուր է խմել, գարեջրից բացի այլ ալկոհոլային խմիչք չի օգտագործել: Ինքը և Հայկը զգացել են, որ գարեջուրը թթված է, Արթուրի բերած վեց շշից միայն մեկում գարեջուրը թթված է եղել, մնացածը՝ նորմալ, այդ մի շիշն ինքը թափել է, որից հետո նորն են բացել և շարունակել խմել: Այդ պահին Հայկը գնացել է զուգարան և դրա դռանը չհասած միզել է, այնուհետև վերադարձել՝ ասելով, որ շատ է խմել, ցանկանում է պառկել և հանգստանալ, որից հետո պառկել և քնել է: Քանի որ Հայկը շատ բարձր է խռմփացրել, թեքել է նրան, ինչից վերջինս արթնացել և ասել է, որ իրենք մնան, այնուհետև քնել է: Դրանից մոտ 10 րոպե հետո նրանք երեքով դուրս են եկել Հայկի տանից, ինքը գնացել է տուն: Իրենք Հայկի տուն են եկել ժամը 17:00-18:00-ի սահմաններում, այնտեղից գնացել են ժամը 21:00-22:00-ի սահմաններում, ինքը տուն է հասել՝ հնարավոր է, ժամը 24:00-ին: Այդ օրը ինքը Գեղամ Մախմուրյանին չի հանդիպել: Երեք-չորս օր հետո հանդիպել է Արթուրին, ով իրեն խնդրել է իր հետ գնալ գյուղի տուն՝ անձնագիրը վերցնելու, քանի որ նրա հարաբերությունները ընտանիքի անդամների հետ լարված են եղել: Միասին գնացել են գյուղ, ինքը գնացել է Արթուրի տուն, որպեսզի վերցնի նրա անձնագիրը, սակայն Արթուրի մայրը այն չի տվել՝ դժգոհելով որդուց և ասելով, որ նա անձամբ գա և վերցնի իր անձնագիրը: Այդ օրը հանդիպել են նաև Գեղամ
Մախմուրյանին, գնացել են նրա տուն, սակայն ներս չեն մտել, Գեղամը նստել է մեքենան, որից հետո վերադարձել են Երևան: Ինքը Հայկի մահվան մասին իմացել է Արթուրից, ով իրեն հայտնել է, որ Հայկը մահացել է ինֆարկտից՝ իրենց հանդիպումից հետո հաջորդ օրը, Հայկի սպանության մասին Արթուրն իրեն որևէ բան չի ասել: Ինքը ՀՀ-ից մեկնել է 1995 թվականի փետրվար ամսին, մեկնելու օրը հստակ չի հիշում: Մինչև ՀՀ-ից մեկնելը իր ազգականներից տեղեկացել է, որ ոստիկանությունն իրենով հետաքրքրվում է, այդ ժամանակ ինքը բնակվել է ազգականի տանը՝ այն պատճառով, որ իր տուն գնալը վտանգավոր է եղել, քանի որ իր եղբորը տարել են ոստիկանություն, իսկ իրեն փնտրել են նաև ինստիտուտում, այդ մասին տեղեկանալուց հետո միայնակ մեկնել է ՀՀ-ից «Զվարթնոց» սահմանային անցակետով: ՀՀ-ից մեկնելուց հետո բնակվել է ՌԴ Նովոսիբիրսկ, այնուհետև՝ Նովոկուզնեցկ քաղաքներում: ՌԴ-ում բնակվելու ընթացքում մինչև 2000 թվականը օգտագործել է Սաֆարյան Գեորգի Գրիշայի տվյալներով իր անձնագիրը, իսկ դրանից հետո՝ Արմեն Առաքելյան տվյալներով կեղծ անձնագիրը, 2000 թվականից հետո ՌԴ-ում բնակվել է նշված անվան տակ: Անձնագիրը փոխելու պատճառն է եղել այն, որ ինքը ունեցել է ԽՍՀՄ անձնագիր, որը ուժը կորցրած էր համարվում, քանի որ այդպիսի պետություն այլևս գոյություն չուներ, իսկ ՌԴ-ում անձնագրային ռեժիմը խիստ է եղել: Իրեն ասել են, որ կօգնեն նոր անձնագիր ստանալու հարցում և, քանի որ ինքը ՀՀ քաղաքացի է, խորհուրդ են տվել ՌԴ քաղաքացիություն ստանալու համար նոր անձնագիր ստանալ: Այդ նպատակով իր անձնագիրը վերցրել և բերել են նոր անձնագիր՝ Արմեն Առաքելյան տվյալներով, իսկ ինքը չի հարցրել, թե ինչու՝ այդ անվամբ: Այդ ընթացքում ինքը տեղյակ չի եղել, որ գտնվում է հետախուզման մեջ, իր եղբոր հետ կապ է պահպանել, սակայն վերջինս իրեն չի հայտնել հետախուզման մեջ գտնվելու մասին: Տուժողի իրավահաջորդի կողմից ներկայացված քաղաքացիական հայցը չի ընդունում, քանի որ իրեն մեղավոր չի ճանաչում:
2.1.2. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 337-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի համաձայն՝ դատաքննության ժամանակ հրապարակված նախաքննական ցուցմունքներով Գեորգի Սաֆարյանը հայտնել է, որ Արթուր Թադևոսյանը հանդիսացել է իր հարազատ եղբոր՝ Գագիկ Սաֆարյանի աներորդին: 1995թ. Արթուր Թադևոսյանի հետ մտերմություն է արել: Արթուր Թադևոսյանը Հայկ Աբրահամյանի սպանությունից մի քանի օր հետո բռնվել և դրա համար դատապարտվել է, իսկ պատիժը կրելուց հետո ավտովթարի է ենթարկվել և մահացել:
Գեղամ Մախմուրյանի հետ ծանոթացել է Արթուր Թադևոսյանի միջոցով՝ 1995թ. հունվարին, երբ վերջինիս և Հայկ Աբրահամյանը հյուրընկալվել են իրենց տանը: Արման Պետրոսյանը հանդիսացել է իր համակուրսեցի ընկերը, ում հետ 1995թ. հունվարի դրությամբ սովորել է նախկին «Զոովետ» ինստիտուտի անասնաբուժական ֆակուլտետի չորրորդ կուրսում: Ինքն այդ ժամանակ բնակվել է Նոր-Նորքի 3-րդ զանգվածի 22-րդ շենքի 18-րդ բնակարանում ծնողների՝ Գրիշա Սաֆարյանի և Ծովիկ Մկրտչյանի, եղբոր՝ Գագիկ Սաֆարյանի, նրա կնոջ և նորածին երեխայի հետ միասին: Նշված օրը իրենց տուն են եկել Արթուր Թադևոսյանը, վերջինիս ընկեր՝ Գեղամ Մախմուրյանը և Հայկ Աբրահամյանը, ովքեր մինչ այդ եղել են ինչ-որ ռեստորանում և երեքն էլ գտնվել են ոչ սթափ վիճակում: Արթուր Թադևոսյանը Հայկ Աբրահամյանին ներկայացրել է որպես մեծ հնարավորություններ ունեցող պարսկահայի, ով ցանկություն է հայտնել գործարան հիմնել Հայաստանում: Այդ օրը Արթուր Թադևոսյանը, Գեղամ Մախմուրյանը և Հայկ Աբրահամյանն իրենց տանը մնացել են մոտ 2 ժամ: 1995 թվականի հունվարին հաճախակի են դարձել իր և Արթուր Թադևոսյանի հանդիպումները: Տեղեկացել է, որ
Արթուր Թադևոսյանը պարտքերի պատճառով տանից փախել է և Երևան քաղաքում ծանոթանալով մի աղջկա հետ բնակվել է նրանց տանը: 1995 թվականի հունվարին ինքը զբաղվել է օղու մանրածախ առևտրով: Արթուր Թադևոսյանի հետ հանդիպումների ընթացքում, տեղեկանալով, որ Հայկ Աբրահամյանը Հայաստան է ներմուծում տարբեր ապրանքներ և Հայաստանից Պարսկաստան է արտահանում մետաղ, Արթուր Թադևոսյանին առաջարկել է Հայկ Աբրահամյանից ապառիկ կարգով ապրանք վերցնել՝ վերավաճառելու նպատակով: Արթուր Թադևոսյանը հավանություն է տվել իր առաջարկին և պայմանավորվել են 1995 թվականի հունվարի 26-ին գնալ Հայկ Աբրահամյանին հյուր և բանակցել այդ առաջարկի շուրջ: Նշված օրը՝ ժամը 17:00-ի սահմաններում, Արման Պետրոսյանի և Արթուր Թադևոսյանի հետ գնացել են, իր հիշելով, Կոմիտասի պողոտայում գտնվող՝ Հայկ Աբրահամյանի բնակարան: Իր հետ Հայկի բնակարան է տարել մեկ կամ երկու շիշ «Ելցին» կամ Սմիրնով տեսակի օղի, իսկ Արթուր Թադևոսյանը՝ արտասահմանյան արտադրության ալյումինե տարաներով 6 շիշ գարեջուր: Բնակարանում սեղանին դրված են եղել գարեջրի շշեր: Հայկ Աբրահամյանը հիշել է իրեն և ուրախացել իր գալստյան համար: Իրենք սեղանին դրել են վերը նշված օղին և գարեջուրը, իսկ Հայկ Աբրահամյանը սեղանին դրել է բաժակներ, ափսեներ և ուտելիք: Ինքը նստել է բազմոցին՝ Հայկի կողքին, իր դիմաց նստել է Արթուրը, իսկ Հայկ Աբրահամյանի դիմաց՝ Արման Պետրոսյանը: Սկզբից խմել են իր տարած օղին, որի ընթացքում Հայկին խնդրել է վերավաճառելու նպատակով իրեն ապրանք տալ, սակայն Հայկ Աբրահամյանն ասել է, որ չի կարող օգնել, քանի որ առևտրով չի զբաղվում: Օղին վերջանալուց հետո ինքը վերցրել է Արթուր Թադևոսյանի տարած գարաջրերից մեկ տարան և լցրել իր և Հայկ Աբրահամյանի բաժակը, իսկ Արթուր Թադևոսյանն ու Արման Պետրոսյանը վերցրել են յուրաքանչյուրը մեկ տարա և սկսել տարայով խմել: Հայկը խմելով գարեջրից բողոքել է, որ այն թթված է, ինքը նույնպես համտեսել է և դառնություն է զգացել: Դրանից հետո փորձել է Արթուր Թադևոսյանի գարեջրից, սակայն այն նորմալ համ է ունեցել և մտածելով, որ իր և Հայկ Աբրահամյանի բաժակներում լցված գարեջուրը թթված է, դրանք տարել է խոհանոց, որտեղ դատարկել է լվացարանում, տարան գցել է աղբարկղը, և բաժակներով վերադարձել հյուրասենյակ, որտեղ շարունակել են գարեջուր խմել: Դրանից հետո Հայկ Աբրահամյանը գնացել է զուգարան և բժժած հետ եկել, ասելով, որ իրեն լավ չի զգում և հագուստներով պառկելով բազմոցին՝ քնել է: Իրենք մոտ 2-3 ժամ մնացել են Հայկ Աբրահամյանի բնակարանում, որից հետո ինքն ու Արման Պետրոսյանը դուրս են եկել բնակարանից, իսկ Արթուր Թադևոսյանը մնացել է նրա տանը: Ինքը գնացել է տուն, իսկ Արման Պետրոսյանն ասել է, որ մետրոյով կգնա տուն: Տուն է հասել ժամը 21-ից 22-ի սահմաններում, ծնողներն այդ ժամանակ արթուն են եղել և ինքը պառկել է քնելու: 1995 թ. հունվարի 28-ին կամ 29-ին՝ ժամը 11:00-ից 12:00-ի սահմաններում, իրենց տուն է զանգահարել Արթուր Թադևոսյանը և կանչել իրենց շենքի բակ: Իջնելով բակ, տեսել է Արթուր Թադևոսյանին՝ սպիտակ գույնի «Գազ 24» մակնիշի ավտոմեքենայով: Նրան հարցրել է, թե ինչ մեքենա է, վերջինս իրեն պատասխանել է, որ պարտքով է վերցրել: Արթուր Թադևոսյանն իրեն խնդրել է, որ գնան նրանց գյուղ, որտեղ ինքը Արթուր Թադևոսյանի ծնողներից պետք է վերցնի նրա անձնագիրը, քանի որ տանեցիները նրան անձնագիրը չեն տալիս: Արթուր Թադևոսյանին հարցրել է, թե ինչ է պատահել, ինչին վերջինս պատասխանել է, որ սպանել է Հայկ Աբրահամյանին և ցանկանում է երկրից փախնել: Գնացել են նրանց գյուղ, որտեղ Արթուր Թադևոսյանի մորից խնդրել է անձնագիրը: Մերժում ստանալով գնացել են Գեղամ Մախմուրյանի գյուղ, իրենց հետ
վերցրել վերջինիս և երեքով վերադարձել են Երևան: Իրեն թողել են «Սասունցի Դավիթ» կայարանի մոտ, որից հետո Արթուր Թադևոսյանին և Գեղամ Մախմուրյանին այլևս չի տեսել: Հունվարի 30-ին կամ 31-ին Վահան Կուրղինյանի հետ ավտոբուսով գնացել են Վրաստանի Հանրապետություն, որպեսզի այնտեղից գնան Թուրքիա՝ կաշվե բաճկոններ բերելու և վերավաճառելու նպատակով: Սակայն իրենց չի հաջողվել գնալ Թուրքիա և մոտ մեկ շաբաթ անց վերադարձել են Հայաստան: Երևանում գնացել է «Շահումյանում» բնակվող քրոջ՝ Գայանե Սաֆարյանի տուն, որտեղ քույրն իրեն հարցրել է, թե ինչու են մարդ սպանել, քանի որ Արթուր Թադևոսյանը բռնվել է, իսկ միլիցիան իրենով և Արմանով է հետաքրքրվում: Մտածելով, որ Արթուր Թադևոսյանը Հայկ Աբրահամյանի սպանության մեջ, որպես կատարող, նշել է նաև իր անունը՝ վախեցել և գնացել է Կիևյանում գտնվող, հորեղբոր՝ Համլետ Քիշոյանի տուն, որտեղ թաքնվել է շուրջ երկու շաբաթ: Հորեղբորից տեղեկացել է, որ միլիցիան իրենով է հետաքրքրվում, քանի որ կասկածում են Հայկ Աբրահամյանի սպանության և նրա բնակարանից կատարված գողության մեջ: 1995 թվականի փետրվարի կեսերին «Զվարթնոց» օդանավականայով մեկնել է: Այս ամբողջ ընթացքում բնակվել է Նովոկուզնեցկ քաղաքում, որտեղ և ձերբակալվել է:
/Հատոր 3, գ.թ. 51, 67-70, 100-102, 257-258/
2.1.3. Դատաքննության ընթացքում տված և նախաքննական ցուցմունքների միջև առկա հակասությունների շուրջ պատասխանելով առաջադրված հարցերին, ամբաստանյալ Գեորգի Սաֆարյանը հայտնել է, որ նախաքննության ընթացքում թյուրիմացաբար է նշել, որ Հայկ Աբրահամյանի քնելուց հետո նրա բնակարանում մնացել են 2-3 ժամ, ինչպես նաև այն, որ Արթուր Թադևոսյանն իրեն ասել է Հայկի սպանության մասին: Պնդել է դատարանում իր տված ցուցմունքն այն մասին, որ Հայկ Աբրահամյանի քնելուց հետո նրա բնակարանում մնացել են մոտ 10 րոպե, այնուհետև գնացել, ինչպես նաև այն, որ Արթուր Թադևոսյանն իրեն չի ասել, որ սպանել է Հայկին, այլ հայտնել է, որ վերջինս մահացել է ինֆարկտից:
2.2. Դատաքննության ընթացքում տուժողի իրավահաջորդ Արմիկ Սարկիսյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ ամուսինը՝ Հայկ Աբրահամյանն աշխատում էր Երևանում՝ երկաթի թափոններ էր ուղարկում Պարսկաստան: Երևանում ծանոթացել է Արթուրի և Գեղամի հետ, որոնց ազգանունները չի հիշում: Նրանք գալիս-գնում էին իրենց տուն, գտնվել են մտերիմ հարաբերությունների մեջ: 1994 թվականի դեկտեմբեր ամսին Ամանորի կապակցությամբ ընտանիքով մեկնել են ԻԻՀ: Հայկ Աբրահամյանը գործեր ունենալու պատճառով Երևան է վերադարձել իրենցից մեկ շաբաթ շուտ: Ինքը չի վստահել Արթուրին և Գեղամին, միշտ կասկածել է, որ նրանք կարող են վնասել Հայկին: Դեպքի օրը Հայկը չի պատասխանել հեռախոսազանգերին, ինքն անհագստացել է և զանգահարել հարևանին, որպեսզի վերջինս ճշտի, թե արդյոք Հայկը տանն է, թե ոչ: Հարևանն ասել է, որ դուռը փակ է, սակայն շունը տանն է: Այնուհետև զանգահարել է Երևանում բնակվող ազգականին և խնդրել, որ նա գտնի Հայկին: Ազգականը գնացել և տեսել է, որ ոստիկաններ են հավաքված տան մոտ, տեղեկացել է, որ Հայկին սպանել են: Արթուրը հարցաքննության ժամանակ հայտնել է, որ Հայկին կարագի լարով խեղդել է Գեորգին: Ամուսնու հուղարկավորության ծախսերը կատարել է ինքը, որևէ հատուցում չի ստացել, պնդում է Գեորգի Սաֆարյանի դեմ ներկայացված քաղաքացիական հայցը:
2.3. Դատաքննության ընթացքում վկա Սևանա Աբրահամյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ հանդիսանում է տուժող Հայկ Աբրահամյանի դուստը: 1994 թվականի
դեկտեմբեր ամսին ընտանիքով մեկնել են ԻԻՀ: Հայրը Երևան է վերադարձել նախատեսվածից շուտ: Հունվարի 27-ին զանգահարել են հորը, նա հեռախոսազանգերին չի պատասխանել, իրենք անհանգստացել են, զանգահարել են հարևանին, որպեսզի տեսնի՝ հայրը տանն է, թե ոչ: Հարևանն իրենց հայտնել է, որ դուռը փակ է, սակայն շունը տանն է, մինչդեռ նա երբեք շանը մենակ չէր թողնում, տանից դուրս գալու ժամանակ միշտ շանը տարել է իր հետ: Հաջորդ օրը զանգահարել են հարևանին, վերջինս հայտնել է, որ ոստիկանները կոտրել են դռան փականը և հայտնաբերել են հորը՝ մահացած: Վերադարձել են Երևան, որտեղ ոստիկանությունում իրենց հայտնել են, որ սպանություն է տեղի ունեցել: Ճանաչել է Արթուրին և Գեղամին, նրանք հոր հետ են աշխատել, վերջինիս հետ գտնվել են մտերիմ հարաբերությունների մեջ, հաճախակի են գնացել իրենց տուն: Իր իմանալով՝ Արթուրը և Գեղամը հորը գումար են պարտք եղել: Հոր հուղարկավորության ծախսերը կատարել է մայրը:
2.4. Դատաքննության ընթացքում վկա Գագիկ Սաֆարյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ Գեորգի Սաֆարյանը հանդիսանում է իր եղբայրը, ով մինչև 1995 թվականի հունվարի վերջը բնակվել է իրենց հետ: Փետրվարի սկզբին ոստիկաններն եկել են իրենց տուն, կատարել են խուզարկություն, իրեն ու հորը տարել են ոստիկանություն՝ Հայկ Աբրահամյանի սպանության հետ կապված, իրեն ոստիկանությունում պահել են 5 օր: Ոստիկանությունում տեղեկացել է, որ սպանությունը կատարվել է հունվարի 25-ին կամ 26-ին, Գեորգին հետախուզվել է, կասկածվել է սպանության մեջ: Իր ցուցմունքում այն ժամանակ ինչ նշել է՝ իրականություն է եղել: Հունվարի 26-ին պառկել է քնելու ժամը 22:30-ի սահմաններում, այդ պահին Գեորգին տանը չի եղել, երբ է եկել տուն՝ չգիտի, առավոտյան տանն է եղել: Իր նախաքննական ցուցմունքում ինքը շփոթմամբ նշել է ժամը 00:30-ը, պետք է նշեր՝ 22:30-ը: Վերջին անգամ եղբայրը տանն է եղել հունվարի 31-ին, որից հետո տանից հեռացել է, թե որտեղ է գնացել՝ չի ասել, այլևս տուն չի եկել: Գեորգիի գտնվելու վայրը իրենք չեն իմացել, մինչ այդ նման դեպք չի եղել, որ առանց որևէ բան ասելու տանից հեռանա: Տեղյակ չէ, թե արդյոք Գեորգիի տանից հեռանալը կապված է եղել սպանության դեպքի հետ, թե ոչ: Արթուր Թադևոսյանն իր կնոջ եղբայրն էր: Մի անգամ Հայկը խմած վիճակում Արթուրի հետ եկել է իրենց տուն, որպեսզի մի փոքր հանգստանա, նոր տուն գնա, մի անգամ էլ Հայկին հանդիպել է գյուղում՝ միջոցառման ժամանակ: Գեղամը Արթուրի ընկերն է եղել, վերջիններս աշխատել են Հայկի հետ, երկաթի ջարդոն են հավաքել, Արման Պետրոսյանը Գեորգիի համակուրսեցին էր: Իր նախաքննական ցուցմունքները ստորագրելուց առաջ կարդացել է, ինչ գրել է՝ ճիշտ է:
2.4.1. Դատաքննության ընթացքում հրապարակված նախաքննական ցուցմունքներով վկա Գագիկ Սաֆարյանը հայտնել է, որ 1995 թվականի հունվարի 26-ին գտնվելով տանը՝ մինչև ժամը 00:30-ը եղել է արթուն, այդ ընթացքում Գեորգին դեռ տուն չի վերադարձել և ինքը տեղյակ չի եղել նրա գտնվելու վայրի մասին, որից հետո քնել է: Հաջորդ օրը՝ 1995 թվականի հունվարի 27-ին առավոտյան ժամը 09:00-ի սահմաններում արթնանալուց հետո միայն եղբորը տանը քնած է տեսել:
/Հատոր 1, գ.թ. 58-59/
/Հատոր 3, գ.թ. 81-83/
2.4.2. Դատաքննության ընթացքում տված և նախաքննական ցուցմունքների միջև առկա հակասությունների շուրջ պատասխանելով առաջադրված հարցերին, վկա Գագիկ Սաֆարյանը պնդել է, որ նշված օրը քնել է ժամը 22:30-ին, տեղյակ չէ, թե ինչպես է գրել, որ քնել է ժամը 00:30-ին, դրա պատճառը չգիտի: Նշել է նաև, որ 1995 թվականին
իրեն ծեծել են ոստիկանության աշխատողները, որոնց անունները չգիտի, որպեսզի հայտնի Գեորգիի գտնվելու վայրը, սակայն իրեն ծեծի ենթարկելու կապակցությամբ ինքը հաղորդում չի ներկայացրել: 2017 թվականին հարցաքննության ժամանակ իր նկատմամբ որևէ ճնշում չի գործադրվել, քննիչն իրեն չի հորդորել որոշակի ցուցմունք տալ, ցուցմունքը տվել է իր կամքով, ինչ հիշել՝ հայտնել է: Արթուր Թադևոսյանը 2011 թվականին ՌԴ-ում մահացել է ավտովթարի հետևանքով, հուղարկավորվել է Արարատի մարզի Բարձրաշեն գյուղում: Արթուրի հետ դեպքի մասին երբևէ չի խոսել:
2.5. Դատաքննության ընթացքում վկա Անուշ Եղիկյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ Գեորգի Սաֆարյանը հանդիսանում է իր ամուսնու՝ Գագիկ Սաֆարյանի եղբայրը: Արթուր Թադևոսյանը հանդիսացել է իր հարազատ եղբայրը, ով դատապարտվել է 14 տարի ազատազրկման: 2011 թվականի հունվարի 12-ին եղբայրը ՌԴ-ում տեղի ունեցած ավտովթարի հետևանքով մահացել է, հուղարկավորվել է ՀՀ Արարատի մարզի Բարձրաշեն գյուղում, անհրաժեշտության դեպքում կներկայացնի համայնքի ղեկավարի կողմից տրված տեղեկանքը: Գեղամ Մախմուրյանը հանդիսացել է եղբոր ընկերը, վերջիններս Հայկի հետ են աշխատել: 1995 թվականին տեղի ունեցած սպանության մանրամասներն իրեն հայտնի չեն, եղբոր հետ այդ մասին չի խոսել: Արթուրի և Գեորգիի միջև թշնամություն, լարվածություն չի եղել: Դեպքի ժամանակահատվածում Գեորգին բնակվել է իրենց տանը, վերջինս 1995 թվականի հունվարի 26-ին տուն եկել է, սակայն որ ժամին՝ չգիտի: Տեղյակ չէ, թե ոստիկաններն ինչ պատճառով են եկել իրենց տուն, իրենց բնակարանում ոչինչ չի հայտնաբերվել, ամուսնուն 5-6 օր պահել են ոստիկանությունում, վերջինս ծեծված է եղել, իրեն չեն ուղղորդել ցուցմունք տալ:
2.5.1. Դատաքննության ընթացքում հրապարակված նախաքննական ցուցմունքներով վկա Անուշ Եղիկյանը հայտնել է, որ 2011 թվականի հունվարի 12-ին ՌԴ Չելյաբինսկ քաղաքում ավտովթարից մահացել է եղբայրը՝ Արթուր Թադևոսյանը: Գեորգի Սաֆարյանը հանդիսանում է իր ամուսնու՝ Գագիկ Սաֆարյանի եղբայրը: 1995 թվականի հունվարի 26-ին՝ ժամը 22:00-ի սահմաններում, Գեորգին տուն վերադարձած չի եղել: Վերջին անգամ Գեորգին տանը գիշերել է 1995 թվականի հունվարի 31-ին, իսկ փետրվարի 01-ին՝ վաղ առավոտյան, տանից դուրս է եկել և 24.03.1995թ. դրությամբ նրա գտնվելու վայրն անհայտ է:
/Հատոր 1, գ.թ. 261-264/
/Հատոր 3, գ.թ. 104-105/
2.5.2. Դատաքննության ընթացքում տված և նախաքննական ցուցմունքների միջև առկա հակասությունների շուրջ պատասխանելով առաջադրված հարցերին, վկա Անուշ Եղիկյանը պնդել է իր նախաքննական ցուցմունքները՝ հաստատելով, որ 1995 թվականի հունվարի 26-ին, երբ պառկել է քնելու, Գեորգին տանը չի եղել, ինչ նշել է իր նախաքննական ցուցմունքներում՝ ճիշտ է, իր նկատմամբ որևէ ճնշում չի գործադրվել:
2.6. Դատաքննության ընթացքում վկա Լիանա Ղևոնդյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ ճանաչում է Արթուր Թադևոսյանին, սակայն դեպքի մանրամասները չի հիշում: Այդ գործի շրջանակներում իր բնակարանում կատարվել է խուզարկություն, սակայն չի հիշում, թե այնտեղից ինչ են հայտնաբերել:
2.6.1. Դատաքննության ընթացքում հրապարակված նախաքննական ցուցմունքներով վկա Լիանա Ղևոնդյանը հայտնել է, որ 1994թ. հոկտեմբերից Արթուր Թադևոսյանի հետ գտնվել է փաստական ամուսնական հարաբերությունների մեջ: 1995թ. հունվարի 26-ի՝ լույս 27-ի գիշերը, Արթուր Թադևոսյանը տուն է վերադարձել
ժամը 05:00-ի սահմաններում: Իր հարցին, թե որտեղ է եղել, վերջինս հայտնել է, որ օգնել է բեռնաթափել Սալեի կողմից Պարսկաստանից բերված ապրանքները: Այդ օրը Արթուրն իր հետ բերել է մեկ հատ տուփով վարսահարդարիչ, մեկ հատ «իզոլենտ», մեկ հատ մուգ կարմիր գույնի վելյուրատիպ տուփ, որի մեջ եղել է մեկ հատ գրիչ և կապույտ գույնի ուլունքներ, և հայտնել, որ նշված ապրանքներն իրեն նվիրել է Սալեն:
/Հատոր 1, գ.թ. 41-44, 297-299/
2.6.2. Դատաքննության ընթացքում տված և նախաքննական ցուցմունքների միջև առկա հակասությունների շուրջ պատասխանելով առաջադրված հարցերին, վկա Լիանա Ղևոնդյանը պնդել է իր նախաքննական ցուցմունքները՝ նշելով, որ նախաքննության ընթացքում ցուցմունքներ տալու ժամանակ իր կողմից նշված բոլոր հանգամանքները հիշում էր, իր նկատմամբ որևէ ճնշում չի գործադրվել, իր նախաքննական ցուցմունքներում նշված բոլոր հանգամանքները համապատասխանում են իրականությանը:
2.7. Դատաքննության ընթացքում վկա Գոհար Մախմուրյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ սույն քրեական գործով վկա Գեղամ Մախմուրյանը հանդիսանում է իր հարազատ եղբայրը: Վերջինս շուրջ 30 տարի է բնակվում է ՌԴ-ում, նրա բնակության հասցեն չգիտի, սակայն դատարանին կներկայացնի եղբոր հեռախոսահամարը, որով կապ է հաստատում նրա հետ: Կփորձի ճշտել եղբոր բնակության հասցեն և այն կտրամադրի դատարանին:
2.8. Դատաքննության ընթացքում տեսակապի միջոցով հարցաքննված վկա Գեղամ Մախմուրյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ Արթուր Թադևոսյանը հանդիսանում է իր մանկության ընկերը, ում միջոցով էլ ծանոթացել է Գեորգի Սաֆարյանի հետ: Արթուրը աշխատել է Հայկ Աբրահամյանի մոտ, վերջինս երկաթի բիզնեսով է զբաղվել, Արթուրը երկաթ էր հավաքում և հանձնում Հայկին: Վերջինիս հետ ծանոթացել է Արթուրի միջոցով: 1995 թվականի փետրվարի 2-ին կամ 3-ին, երբ ինքը տանը չի եղել, իրենց տուն են եկել ոստիկանության աշխատակիցները և հարցրել իրեն: Երբ վերադարձել է տուն և տեղեկացել այդ մասին, ներկայացել է ոստիկանության Արաբկիրի բաժին, որպեսզի ճշտի իրեն փնտրելու պատճառը: Ոստիկանությունում տեղեկացել է, որ Հայկին սպանել են: Արթուրին երկու անգամ հանդիպել է հարցաքննությունների ժամանակ, ինչպես նաև դատարանում: Հայկի սպանության մանրամասները իմացել է դատարանում՝ հարցաքննության ժամանակ: Ինքն այդ գործով դատապարտվել է Հայկի սպանության մասին իմանալու և չհայտնելու համար, այսինքն՝ իմացել է, որ հանցագործություն պիտի կատարվի և այդ մասին չի հայտնել: Արթուրին և Գեորգիին հանդիպել է դեպքից մոտ 20 օր առաջ Արթուրի տանը՝ միջոցառման ժամանակ: 1995 թվականի հունվարի 26-ին մետրոյի «Երիտասարդական» կայարանի մոտ Արթուրին և Գեորգիին հանդիպել է, թե ոչ՝ չի հիշում: Չի հիշում, թե նախաքննության ընթացքում ինչ ցուցմունքներ է տվել, քանի որ 25 տարի է անցել:
2.8.1. Դատաքննության ընթացքում հրապարակված նախաքննական ցուցմունքներով Գեղամ Մախմուրյանը վկայի, կասկածյալի և մեղադրյալի դատավարական կարգավիճակներում հայտնել է, որ 1994թ. աշնանն իր ընկեր Արթուր Թադևոսյանն իրեն ծանոթացրել է պարսկահայ երևանաբնակ Հայկ Աբրահամյանի հետ, ով զբաղվել առևտրային գործունեությամբ: Հայկի հետ մտերմություն է ձևավորվել: 1994 թ. աշնանն իրենք պատահաբար ծանոթացել են մարմնավաճառուհիներ՝ Արմինեի և Ալինայի հետ, որոնց հետագայում իրենք ծանոթացրել են նաև Հայկի հետ: Միասին գնացել են Աբովյանի ռեստորաններից մեկը, որտեղ Արթուրը Արմինեին առաջարկել է
թունավորել Հայկին և թալանել: Այդ մասին հետագայում իմացել է Արմինեից: Արթուրն ամեն կերպ պարտքերը փակելու համար ցանկացել է թունավորել և թալանել Հայկին: Իր հիշելով 1995 թ. հունվարի 22-ին գնացել է Հայկի տուն, ումից տեղեկացել է, որ նա ցանկանում է Երևանում ասֆալտի արտադրություն հիմնել: Նույն օրը՝ պարտքերը վերադարձնելու համար զանգահարել և հանդիպել է Արթուրին մետրոյի «Բարեկամություն» կայարանի մոտ: Զրույցի ընթացքում պատմել է Հայկի մտադրության մասին: Արթուրն իրեն առաջարկել է թալանել Հայկին: Հունվարի 26-ին՝ Արթուրին գտնելու նպատակով զանգահարել է Լիանային, ով ասել է, որ Արթուրը ժամը 18:00-ին սպասելու է մետրոյի «Երիտասարդական» կայարանի մոտ: Նշված ժամին և վայրում հանդիպել է Արթուրին և Գեորգիին, ովքեր առաջարկել են միասին գնալ Հայկի տուն, թունավորել նրան և թալանել, որից ինքը կտրականապես հրաժարվել է: Դրանից 5 օր անց Արթուրին և Գեորգիին կրկին հանդիպել է մետրոյի «Երիտասարդական» կայարանի մոտ, որտեղ նրանք իրեն ասել են, որ թալանել են Հայկին, տարել են 500 ԱՄՆ դոլար, իսկ Հայկը մահացել է ինֆարկտից:
Վերջին հարցաքննության ժամանակ քննիչի հարցին պատասխանելիս Գեղամ Մախմուրյանը պնդել է, որ իր նկատմամբ որևէ հարկադրանք չի կիրառվել:
/Հատոր 1, գ.թ. 38-40, 143-147, 184-185, 348-350/
2.8.2. Դատաքննության ընթացքում տված և նախաքննական ցուցմունքների միջև առկա հակասությունների շուրջ պատասխանելով առաջադրված հարցերին, Գեղամ Մախմուրյանը տվել է հակասական պատասխաններ: Նշել է, որ նախաքննական ցուցմունքներով հայտնել է իրականությունը, պնդում է դրանք: Միաժամանակ հերքել է մետրոյի «Երիտասարդական» կայարանի մոտ Գեորգի Սաֆարյանի հետ զրուցելու հանգամանքը՝ պնդելով, որ խոսել է միայն Արթուր Թադևոսյանի հետ, այդ ժամանակ Արթուրը Հայկին սպանելու մտադրության մասին որևէ բան չի ասել, խոսակցություն է եղել միայն հափշտակության մասին: Այնուհետև նշել է, որ չի հիշում, թե արդյոք Արթուրն իրեն ասել է Հայկին սպանելու և թալանելու ցանկության մասին: Հայտնել է, որ Գեորգի Սաֆարյանին ընդհանրապես չի հանդիպել, այնուհետև նշել, որ մետրոյի մոտ հանդիպելիս Արթուրն ու Գեորգին միասին են եղել, սակայն վերջինիս հետ չի խոսել: Արթուրից է տեղեկացել, որ վերջինս ու Գեորգին համատեղ են հանցանք կատարել: Նշել է նաև, որ 25 տարի անցած լինելու պատճառով դեպքի հանգամանքները չի հիշում: Միևնույն ժամանակ հայտնել է, որ 1995 թվականին իր նկատմամբ բռնություն է գործադրվել, թե ում կողմից՝ չգիտի, չի ցանկանում այդ մասին հիշել և հաղորդում տալ: Պնդում է դատարանում իր տված ցուցմունքը:
2.9. Դատաքննության ընթացքում Թադևոս Գյուլբայազյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ աշխատել է գյուղատնտեսական ակադեմիայում՝ որպես սարքերի գծով ինժեներ: 1995 թվականին ակադեմիան նոր էր կազմավորվում, այդ ընթացքում աշխատել է լաբորատորիայում՝ որպես բաժնի վարիչ: Կենսաքիմիական լաբորատորիայում կային թթուներ, տարբեր տեսակի ռեակտիվներ, որոնք ուսանողներին հասանելի չեն եղել: Թունավոր նյութեր լաբորատորիայում չեն օգտագործել: 1995 թվականին ինքը ցուցմունք չի տվել, ցուցմունքն իր ձեռքով գրված չէ, սակայն ստորագրությունը կատարված է իր կողմից: Չի հիշում, թե այդ ցուցմունքն ինչի շուրջ է:
2.9.1 Դատաքննության ընթացքում հրապարակված նախաքննական ցուցմունքով վկա Թադևոս Գյուլբայազյանը հայտնել է, որ աշխատել է գյուղատնտեսական ակադեմիայի (նախկին «Զոովետ» ինստիտուտի) նյութափոխանակության
ինստիտուտում որպես լաբարանտ, կրտսեր գիտաշխատող այնուհետև՝ բաժնի վարիչ: Քիմիական ռեակտիվները գտնվում են իրենց ինստիտուտին կից բարձրահարկ մասնաշենքի վերջին երկու հարկերում, որտեղ դասընթացներ չեն անցկացվում և ուսանողներն այնտեղ մուտք չեն գործում: Լաբորատորիայում առկա չեն դեղնավուն փոշու տեսքով թունավոր նյութեր, որոնք կարող են մարդկանց մոտ քուն առաջացնել, իսկ հետագայում՝ սրտի կանգ: Այդպիսի միացություններ կան, սակայն դրանք դեղնավուն գույն չունեն: Ուսանողները ծանոթացվում են դեղամիջոցների հետ, բացատրվում են դրանց օգտագործման եղանակները, չափաբաժինները, այդ դեղամիջոցներն ամբիոնը պետք է ունենա, դրանց մի մասը թունավոր բնույթ ունի, օգտագործվում է դասընթացների ժամանակ կենդանիների վրա փորձեր կատարելու ընթացքում: Յուրաքանչյուր դեղանյութ չափաբաժինն ավելացնելու դեպքում կարող է վերածվել թունավոր նյութի: Դժվարանում է ասել, թե այստեղ դեղնավուն թունավոր նյութ կա, թե ոչ: Ինստիտուտն ունի նաև կենսաքիմիայի ամբիոն, որտեղ օգտագործվում են տարբեր ռեակտիվներ: ուսանողները ծանոթացվում են հիվանդությունների ժամանակ օգտագործվող դեղամիջոցներին, սակայն դրանք ուսանողներին չեն տրվում: Չի կարող ասել, որ ուսանողներն այն չեն կարող վերցնել, քանի որ այդ դեղամիջոցների պահպանության մասին տեղեկություններ չունի:
/Հատոր 1, գ.թ. 338-339/
2.9.2. Դատաքննության ընթացքում տված և նախաքննական ցուցմունքների միջև առկա հակասությունների շուրջ պատասխանելով առաջադրված հարցերին, վկա Թադևոս Գյուլբայազյանը հայտնել է, որ նախաքննական ցուցմունքն ինքը չի գրել, իր ձեռագիրը չէ, ստորագրությունը նման է, սակայն չի կարող ասել՝ այն իրենն է, թե ոչ, քանի որ ստորագրություն կեղծելը հեշտ է: 1995 թվականին ինքը չի ներկայացել Արաբկիրի շրջանի քննչական բաժին: Քննիչն այցելել է իր աշխատանքի վայր, թե ոչ՝ չի հիշում: Քննիչին բացատրություն տալու հանգամանքը նույնպես չի հիշում:
2.10. Նախաքննության ընթացքում վկա Աննա Հարությունյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ 1995 թվականի հունվարի 26-ին՝ ժամը 19:00-ի սահմաններում, լսել է Հայկի բնակարանի դռան բացվելու ձայնը: Նույն օրը՝ ժամը 22:00-ի սահմաններում, Հայկի տանից լսել է 2-3 անձանց բարձրաձայն խոսակցություններ, այդ թվում նաև Հայկի ձայնը, որից հետո քնել է:
/Հատոր 1, գ.թ. 8-11/
2.11. Նախաքննության ընթացքում վկա Իրինա Ղարիբյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ 1995 թվականի հունվարի 26-ին՝ ժամը 22-ի սահմաններում, Հայկ Աբրահամյանի բնակարանից լսել է 2-3 անձանց բարձրաձայն խոսակցություններ: Այնուհետև, գիշերը՝ ժամը 03:00-ի սահմաններում, երբ երեխայի լացի ձայնից արթնացել է, Հայկենց տանից լսել է պատի և դռան հարվածների ձայներ, այնուհետև կրկին քնել:
/Հատոր 1, գ.թ. 12-13/
2.12. Նախաքննության ընթացքում Արթուր Թադևոսյանը վկայի, կասկածյալի և մեղադրյալի դատավարական կարգավիճակներում ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ 1994 թվականի աշնանը ընկերոջ՝ Գեղամի միջոցով ծանոթացել է պարսկահայ Հայկ Աբրահամյանի հետ: Պարտքերից ձերբազատվելու նպատակով որոշել են ամեն կերպ թալանել Հայկին: Հայկի կնամոլ լինելու հանգամանքն իմանալով որոշել են անբարոյական կանանց պատիվ տալու միջոցով մտերմանալ և թալանել նրան: Պատահական ծանոթանալով մարմնավաճառուհիներ Արմինեի և Ալինայի հետ,
վերջիններիս ծանոթացրել են Հայկի և նրա ընկեր Սալեի հետ: Այնուհետև միասին գնացել են Աբովյանի ռեստորաններից մեկը, որտեղ մարմնավաճառներին առաջարկել են կենակցել պարսկահայերի հետ՝ ասելով, որ նրանք շատ գումար ունեն: Զրույցի ժամանակ իրենք Արմինեին և Ալինային ափսոսանքով հայտնել են, որ եթե իմանային, ապա դեղ կբերեյին, խմիչքի հետ լուծելով կմատուցեին Հայկին և Սալեին, ու կթալանեյին նրանց: Իրենց առաջարկին Արմինեն և Ալինան չեն համաձայնել: Այնուհետև, իմանալով, որ Արմինեն ընկերություն է անում Հայկի հետ և գտնվում ինտիմ կապի մեջ, նրան բազմիցս առաջարկել է թունավորել և թալանել Հայկին: Համոզվելով, որ Արմինեն առաջարկը չի կատարում, ինքն ու Գեղամը որոշել են թալանել Հայկին: Մի օր, երբ Հայկին տարել են իր քրոջ՝ Անուշի տուն, իր մտադրության մասին պատմել է փեսա Գագիկի եղբորը՝ Գեորգիին, ով նույնպես համաձայնել է իր առաջարկին և պատրաստակամություն հայտնել՝ Հայկին թալանելու գործում: 1994 թվականի դեկտեմբերի վերջերին, երբ Հայկն ընտանիքով մեկնել է ԻԻՀ, ինքը, Գեղամը և Գեորգին պլանավորել են Հայկին թալանելու գործը: Գեորգին առաջարկել է խմիչքի մեջ թույն լցնել և Հայկին հրամցնելով՝ թալանել նրան: Գեորգին հայտնել է նաև, որ իրենց ինստիտուտից կարող է ձեռք բերել թունավոր նյութ: 1995թ. հունվարի 22-ին Գեղամն առանց իր գիտության գնացել է Հայկենց տուն և իմանալով, որ Հայկը Երևանում ասֆալտի գործարան հիմնելու համար բերել է խոշոր գումար, այդ մասին պատմել է իրեն և Գեորգիին, որից հետո որոշել են, որ հարմար առիթ է Հայկին թալանելու համար: 1995 թվականի հունվարի 24-ին հանդիպել է Գեղամին և Գեորգիին, վերջինս իրեն ցույց է տվել դեղնավուն փոշի և ասել, որ դա թունավոր նյութ է, այն վերցրել է իրենց ինստիտուտից՝ Հայկին թունավորելու նպատակով: Գեորգին հայտնել է նաև, որ թունավոր նյութը գարեջրի տարայի մեջ ներարկիչով ներմղելուց հետո կմատուցեն Հայկին և այդ դեղի ազդեցությունն այնքան ուժեղ է, որ կսպանի Հայկին, որից հետո կթալանեն նրան: Ինքը և Գեղամը համաձայնել են Գեորգիի առաջարկին և որոշել են սպանելուց հետո հափշտակած գույքը հավասարապես բաժանել միմյանց միջև: Իրենց մտադրությունն իրականացնելու համար որոշել են հանդիպել 1995 թվականի հունվարի 26-ին՝ քանի դեռ չեն վերադարձել Հայկի տան անդամները: 26.01.1995թ.՝ ժամը 19.30-ին, ինքը, Գեղամը և Գեորգին հանդիպել են մետրոյի «Երիտասարդական» կայարանի մոտ, որտեղ Գեղամը հրաժարվել է մասնակցել Հայկի սպանությանը՝ պատճառաբանելով, որ վախենում է, և հեռացել է: Դրանից հետո Գեորգիի առաջարկով գնացել է մետրոյի «Բարեկամություն» կայարան և սպասել նրան: Շուրջ 40 րոպե անց եկել են Գեորգին՝ Վահանի և Արմանի հետ, և իրեն ցույց է տվել բերված խմիչքները, թունավորված գարեջրի փակ տարան և կարագ կտրելու համար նախատեսված մետաղյա լարը՝ հայտնելով, որ այն նախատեսված է թույնից Հայկի չմահանալու դեպքում վերջինիս խեղդելու համար: Պայմանավորվածության համաձայն Վահանը պետք է մնար բակում և ոստիկանության աշխատակիցների հայտնվելու դեպքում սուլելու միջոցով տեղյակ պահեր, իսկ իրենք պետք է մտնեին Հայկի բնակարան, որտեղ Գեորգին Հայկին պետք է մատուցեր թունավորված գարեջուրը: Այնուհետև քայլելով գնացել են Հայկենց տուն, որտեղ Վահանը մնացել է բակում, իսկ մնացածը բարձրացել են Հայկի բնակարան: Նստել են ճաշասենյակում, ինքն ու Արմանը նստել են սեղանին կից բազկաթոռներին, իսկ Գեորգին և Հայկը իրար կողքի բազմոցի վրա, զրուցել են և խմել Հայկի հետ: Ժամը 22:15-ի սահմաններում լույսերն անջատվել են և Հայկը վառել է նավթավառը: Այդ ժամանակ Գեորգին բացել է գարեջրի տարան և իրենց նշան արել, որ դա թունավորն է: Դրանից հետո լցրել է բոլորի բաժակները, իսկ Հայկի բաժակը մի քիչավելի և մատուցել է թունավորված գարեջուրը: Իրենք չեն խմել այդ գարեջրից, իսկ Հայկը խմելով բաժակի կեսը, այն դրել է մի կողմ, ասելով, որ դառնության համ է զգում և այլևս չի շարունակել խմել: Շուրջ 10 րոպե սպասել են, Հայկը պառկել է բազմոցին և քնել: Մոտ 30 րոպե սպասել են Հայկի մահվան, հանկարծ Հայկն արթնացել է և զուգարան գնալու ցանկություն հայտնել, որից հետո Գեորգին նրան ուղեկցել է: Վերադառնալուն պես Հայկը հագուստներով պառկել է բազմոցին և քնել: Զարմանալով, Գեորգիին հարցրել են, թե ինչու Հայկը չի մահանում: Գեորգին ասել է, որ հարկավոր է Հայկին խեղդել: Հայկին անշարժացնելու նպատակով Գեորգին առաջարկել է իրեն բռնել նրա ոտքերից, Արմանին՝ որովային հատվածից, որից հետո գրպանից հանելով նախապես բերած լարը, այն փաթաթել է Հայկի պարանոցին և զգուշացրել, որ քաշում է: Քաշելու պահին Հայկը մեկ անգամ թեթև շարժել է մարմինը, իսկ Գեորգին Հայկի զարկերակը ստուգելուց հետո ասել է, որ նա մահացել է: Հավաստիանալով, որ Հայկը մահացել է, սկսել են թալանել բնակարանը, որի ընթացքում Գեորգին հանել է Հայկի ձեռքի ոսկյա մատանին, ինքը Հայկի տաբատի հետևի գրպանից հանել է դրամապանակը, որի մեջ եղել է 30 հատ 5 ԱՄՆ դոլարանոց և 1 հատ 2 ԱՄՆ դոլարանոց: Հայկի բնակարանից գողացել են շուրջ 30 հատ ավտոմեքենայի դիմահար ապակու մաքրիչներ, երեք տուփ մեքենայի լամպեր, մեծ քանակությամբ սև գույնի մեկուսիչ ժապավեն, 2 տուփ ապակայա շշերով սոսինձ, 1 զույգ մեքենայի «հալոգեն» լապտեր, 3 հատ վարսահարդարիչ, կանացի շպարման պարագաներ, 100 հատ 5 ԱՄՆ դոլար անվանական արժեքով թղթադրամներ, պարսակական փողեր, 1500 դրամ, տարբեր հագուստներ և 1813թ. հրատարակության «Աստվածաշունչ»: Այդ ամենը լցրել են բնակարանից վերցված 3 պայուսակների մեջ: Մինչև բնակարանից դուրս գալը վերացրել են հետքերը՝ գարեջրի 4 բաժակներն ու թունավորած գարեջրի տարան և ժամը 4:00-ի սահմաններում հեռացել: Սկզբից Հայկի տանից դուրս է եկել ինքը՝ գողոնի մեկ պայուսակով, շուրջ 15 րոպե անց՝ Գեորգին ու Արմանը: Գեորգին դուրս գալուց առաջ հանել է դռան բանալին և դուռը բանալիով փակել իր հետևից: Ինքը վերցրել է մեկ հատ վարսահարդարիչ, մեկ հատ սև գույնի մեկուսիչ ժապավեն «իզոլենտ», մեկ հատ սոսինձ, բորդո տուփով գրիչ՝ ուլունքի հետ միասին, որից հետո գնացել և գիշերել է ընկերուհի Լիանայի տանը: Գեորգիի հետ պայմանավորվել են հանդիպել փետրվարի 01-ին՝ ժամը 17:00-ին Լիանայի տանը, բայց նշված օրը ժամը 16:00-ին Արաբկիրի շրջանի ՆԳ բաժնի աշխատակիցներն իրեն բերման են ենթարկել, որից հետո այլևս Գեորգիին չի տեսել:
/Հատոր 1, գ.թ. 45-52, 56-57, 126-127/
2.13. Նախաքննության ընթացքում վկա Արմինե Ղուկասյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ 1994 թվականի հոկտեմբերի վերջերին իր ընկերուհու՝ Ալինայի միջոցով ծանոթացել է Գեղամի և Արթուրի հետ, նրանք իրենց առաջարկել եմ միասին ժամանակ անցկացնել, ինչին համաձայնել են: Հաջորդ օրը Ալինան կանչել է իրեն բակ, ինքն իջել է և տեսել Արթուրին երկու տղամարդու հետ, որոնցից մեկի անունը Հայկ էր: Նրանց հետ միասին գնացել են Աբովյան քաղաքում գտնվող մի ռեստորան, որտեղ հաց են կերել, օղի խմել: Այդ ընթացքում, երբ ինքը Գեղամի հետ զրուցելիս է եղել, իրենց է մոտեցել Արթուրը և հայտնել, որ եթե իմանային, որ այսպես է ստացվելու, իրենց հետ դեղ կբերեյին և կթունավորեին Հայկին: Ինքը նրանց ասել է, որ իր և Ալինայի ներկայությամբ նման բան չանեն: Դրանից հետո ինքը և Հայկը գնացել են հյուրանոց: Դրանից մոտ չորս օր անց ինքը և Հայկը կրկին հանդիպել են և միասին գնացել հյուրանոց: Նոյեմբեր ամսին ինքը հանդիպել է Գեղամին և Արթուրին և նրանց ասել, որ Հայկի հետ
ընկերություն է անում: Ինքը տղաների առաջարկով գնացել է Արտաշատ, ճանապարհին Արթուրն ասել է, որ Հայկի մոտ շատ գումար կա, մեքենայում գտնվող նրա ընկերը, ում անունը չգիտի, ասել է, թե ինչու չի բերում գյուղ, որպեսզի գլխին խաղ խաղան: Երևան վերադառնալուց հետո ինքը հանդիպել է Հայկին, ով իրեն ասել է, որ Արթուրն իրեն հրավիրել է իրեց գյուղի տուն և պարտքով 4.000 ԱՄՆ դոլար է ցանկացել վերցնել, սակայն տվել է 2.000 ԱՄՆ դոլար, քանի որ գումար չի ունեցել: Գեղամը և Արթուրը առաջարկել են իրեն թունավորել Հայկին, ինչին ինքը չի համաձայնել: Հետագայում Հայկի հետ կապերը խզել և նշանվել է նրա ընկերոջ հետ: Դեկտեմբերին հանդիպել է Գեղամին և Արթուրին՝ իմանալով, որ վերջիններս Հայկի կնոջը ցանկացել են տեղեկացնել, որ ինքը եղել է Հայկի ընկերուհին: Նրանք ասել են, որ եթե Հայկից չխնդրի 2.000 ԱՄՆ դոլար, իրենք այդ մասին կհայտնեն Հայկի կնոջը: Հայկին պատմել է Գեղամի և Արթուրի հետ ունեցած խոսակցության մասին՝ ասելով, որ վերջիններիս գումար չտա: Հունվարի 29-ին իր նշանածից տեղեկացել է Հայկի մահվան մասին:
/Հատոր 1, գ.թ. 31-33, 225-226/
2.14. Նախաքննության ընթացքում վկա Գրիգոր Ղևոնդյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ Արթուր Թադևոսյանը հանդիսացել է քրոջ՝ Լիանա Ղևոնդյանի ընկերը: 02.09.1994թ. ինքը մեկնել է ՌԴ՝ աշխատելու, երբ դեկտեմբերի 28-ին վերադարձել է Երևան, իմացել է, որ Արթուր Ղևոնդյանը բնակվում է իրենց տանը, վրդովվել, սակայն հանդուրժել է այդ հանգամանքը: 1995 թվականի հունվարին վայր է ընկել սառույցի վրա և ցավեր ունենալու պատճառով չի կարողացել քնել: Այդ ընթացքում նկատել է, որ Արթուրը տուն է վերադարձել ժամը 05:00-ի սահմաններում: Քրոջը հարցրել է Արթուրի ուշ վերադառնալու պատճառի մասին, ինչին նա պատասխանել է, որ պատճառը ծանոթ պարսիկներին ապրանքներ մատակարարելն է: Առավոտյան ննջասենյակի սեղանին նկատել է տուփ, որի մեջ առկա է եղել վարսահարդարիչ, ուլունքներ և գրիչ: Քրոջից հարցրել է այդ իրերի մասին, ինչին նա պատասխանել է, որ դրանք Արթուրն է իր հետ բերել: Առավոտյան՝ ժամը 08:00-ի սահմաններում, Արթուրը տանից դուրս է եկել և վերադարձել ժամը 11:00-ի սահմաններում, իրեն առաջարկել է գնալ ավտոշուկա՝ ավտոմեքենա գնելու: Ինքը հետաքրքրվել է, թե Արթուրի մոտ որտեղից այդքան գումար կա, վերջինս հայտնել է, որ մեծ քանակությամբ ապրանք է հանձնել ու շահույթ ստացել: Հաջորդ օրը՝ պայմանավորվածության համաձայն, ինքն Արթուրի հետ պետք է գնար ավտոմեքենա նայելու: Քանի որ Արթուրը չի եկել, ինքը միայնակ է գնացել, հավանել է ավտոմեքենան, սակայն Արթուրը տվել է դրա արժեքի մի մասը՝ 440 ԱՄՆ դոլարը, իսկ մնացած գումարը՝ 3.600 ԱՄՆ դոլարը, պետք է վճարեր հաջորդ օրը, սակայն վճարել է 560 ԱՄՆ դոլարը և խոստացել մնացած մասը վճարել հաջորդ օրը: Ինքը հասկացել է, որ Արթուրը ստում է, ավտոմեքենան լվացել և ետ է վերադարձրել տիրոջը: Երբ գնացել է ավտոմեքենան վերադարձնելու, այնտեղ հանդիպել է ծանոթներին, ովքեր իրեն հայտնել են, որ Արթուրն իրենց գումար է պարտք: Այդ մասին լսելով, ինքն ավտոմեքենայի գումարը՝ 1000 ԱՄՆ դոլարը, վերցրել է վաճառողից և տվել այդ անձանց: Արթուրի հետ վերադարձել է տուն, որտեղ իրենց սպասում էին ոստիկանության աշխատակիցները, ովքեր իրենց տարել են ոստիկանության բաժին:
/Հատոր 1, գ.թ. 60-63/
2.15. Նախաքննության ընթացքում վկա Մելսիդա Դովլաթյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ շուրջ 20 տարի աշխատում է «Զոովետ» ինստիտուտի լաբորատորիայում՝ որպես ավագ լաբորանտ: Իր անձնական պատասխանատվության տակ են գտնվում բոլոր դեղամիջոցները, որոնք ըստ իրենց հատկության թունավոր չեն, սակայն
չափաբաժնի բարձրացման դեպքում դառնում են թունավոր և վտանգ ներկայացնում մարդու կյանքի համար: 1995 թվականի հունվար ամսվա դրությամբ լաբորատորիայից գողության, հափշտակության դեպք չի եղել: Իրենց լաբորատորիայում դեղնավուն գույնի փոշի՝ թունավոր նյութ կամ դեղամիջոց չկա: Չի հիշում որևէ դեպք, որ ուսանողներն իրենից թունավոր նյութ կամ դեղամիջոց խնդրեին: Լաբորատորիայում ուսանողներ չեն լինում, հնարավոր չէ, որ իրենից աննկատ դեղամիջոց վերցնեն:
/Հատոր 1, գ.թ. 340-341/
2.16. Նախաքննության ընթացքում վկա Ֆյոդր Ադամյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ աշխատում է «Զոովետ» ինստիտուտում՝ որպես դասախոս: Դասընթացների ժամանակ ուսանողներին ծանոթացնում են թունավոր դեղամիջոցներին, դրանց ազդեցությանը, չափաբաժիններին: Փորձերի ժամանակ կենդանիներին քնեցնելու համար օգտագործում են քլորոֆորմ, սակայն այդ փորձերն անձամբ ինքն է կատարում, ուսանողները միայն դիտում են: Դեղանվուն գույնի թունավոր նյութ իրենց ինստիտուտում չկա:
/Հատոր 1, գ.թ. 342/
Դատաքննությամբ հետազոտվել են նաև հետևյալ ապացույցները և գործի այլ նյութերը.
2.17. Դեպքի վայրի տեղազննություն կատարելու մասին 28.01.1995թ. արձանագրությունը, ըստ որի` բազմոցի առջև դրված սեղանի վրայից հայտնաբերվել և վերցվել են դատարկ «Կոկա-կոլա» գրառմամբ շիշ, գարեջրի տարրաներ, գարեջրի ապակյա երկու դատարկ շիշ, «Յունիթեդ» տեսակի ծխախոտի դատարկ տուփ, երկու մոխրաման՝ ծխախոտի մնացորդներով: Նույն սեղանի վրա հայտնաբերվել է երկու ապակյա ափսե՝ «ֆստղի» մնացորդներով: Սեղանի մյուս կողմից իրար կողքի դրված են երկու բազկաթոռներ, որոնցից մեկի կողքին՝ գետնի վրա շուռ եկած վիճակում հայտնաբերվել և վերցվել է «Ելցին» տեսակի օղու դատարկ շիշ: Ճաշասենյակի մուտքի դռնից դեպի ձախ մինչև առաստաղ դրված է գրապահարան, որտեղից հայտնաբերվել և վերցվել են անկանոն թափթփված լուսանկարներ և խաղաթղթեր: Ննջասենյակի շեմին հայտնաբերվել է 425 սմ երկարությամբ, 3մմ տրամագծով կապրոնե թել: Ճաշասենյակից դեպի ննջարան՝ մուտքի շեմին հայտնաբերվել է թվով 20-21 հատ, տարբեր տրամաչափի և ձևի դեղնավուն, սպիտակ և կապույտ գույների ուլունքերի բաղադրամասեր: Ննջասենյակի մուտքի դռան ձախ մասում՝ գետնին, հայտնաբերվել և վերցվել է սպիտակ գույնի կանացի ականջօղ: Տումբայի և մահճակալի արանքում հայտնաբերվել և վերցվել է սև գույնի պայուսակ, որի մեջ գտնվել են Հայկ Աբրահամյանի ԻԻՀ քաղաքացու անձնագիրը և այլ փաստաթղթեր:
Հայտնաբերված «Ելցին» տեսակի օղու շշի վրայից վերցվել են թվով 5 մատնահետքեր, 2-ական հետք վերցվել է 2 գարեջրի շշի վրայից, 1-ական հետք վերցվել է 2 մետաղական գարեջրի տարրաներից և 1-ական հետք՝ 2 ապակե բաժակներից:
/Հատոր 1, գ.թ. 2-6/
2.18. Դեպքի վայրի տեղազննության կատարելու մասին 30.01.1995թ. արձանագրությունը, ըստ որի` զննության մասնակիցներ Արմիկ Սարկիսանը և Սևանա Աբրահամյանը հայտարարել են, որ իրենց բնակարանի ննջասենյակի պահարանից բացակայում են՝ երեք վարսահարդարիչ, 16.000 թուման գումար, Սևանա Աբրահամյանի պայուսակից բացակայում են «GOLDEN Rose» փոշի, տղամարդու ոսկե և մոխրագույն ժամացույցներ, պահարանից՝ որոշ քանակությամբ ձեթեր:
/Հատոր 1, գ.թ. 23-24/
2.19. Անձին բերման ենթարկելու մասին 01.02.1995թ. արձանագրությունը, ըստ որի` Արթուր Վաղարշակի Թադևոսյանը 01.02.2017թ. սպանության կասկածանքով Երևան քաղաքի Ֆուրմանով փողոցի 37 շենքի 24 բնակարանից բերման է ենթարկվել Արաբկիրի շրջանի ՆԳ բաժին, և անձնական խուզարկություն կատարելու մասին 01.02.1995թ. արձանագրությունը, ըստ որի` Արթուր Թադևոսյանի մոտից հայտնաբերվել է «Սիթիզեն» ապրանքանիշի ժամացույց:
/Հատոր 1, գ.թ. 73-74/
2.20. Տուփով գրիչի և ուլունքի կոմպլեկտը ներկայացնելու մասին 01.02.1995թ. արձանագրությունը, ըստ որի՝ Լիանա Ղևոնդյանը ներկայացրել է թավշյա («բարխատյա») մուգ կարմիր գույնի զարդատուփը, որի մեջ եղել են երկնագույն նախշերով գրիչ և կապույտ գույնի ուլունքներ, և հայտնել, որ նշված առարկաները 1995 թվականի հունվարի 26-ի լույս 27-ի գիշերը՝ ժամը 04:00-05:00-ի սահմաններում իր տուն է բերել Արթուր Թադևոսյանը:
/Հատոր 1, գ.թ. 80/
2.21. 01.02.1995թ. խուզարկության արձանագրությունը, ըստ որի՝ խուզարկություն է կատարվել Լիանա Ղևոնդյանի Երևան քաղաքի Ֆուրմանովի փողոցի 37-րդ շենքի 24-րդ բնակարանում, որտեղ հայտնաբերվել են «CLOBE» ապրանքանիշի «իզոլենտ» մեկուսիչ ժապավեն, «JS» ապրանքանիշի դեղին տուփով վարսահարդարիչ, վարդագույն «15 % ALC» լիկյոռ, կենդանու չորացված նմուշ, սպիտակ գույնի շարֆ, շականակագույն անդրավարտիք: Լիանա Ղևոնդյանը հայտնել է, որ նշված բոլոր իրերը բերել է Արթուր Թադևոսյանը:
/Հատոր 1, գ.թ. 82-83/
2.22. Լուսանկարով անձին ճանաչման ներկայացնելու մասին 05.02.1995թ. արձանագրությունը, ըստ որի` մեղադրյալ Արթուր Թադևոսյանն իրեն ճանաչման ներկայացված՝ լուսանկարներում պատկերված անձանցից ճանաչել է համար չորս լուսանկարում պատկերված անձին և հայտարարել, որ դա Գեորգի Գրիշայի Սաֆարյանն է` իր փեսայի` Գագիկ Սաֆարյանի եղբայրը, և վերջինս իր հետ մասնակցել է Հայկ Աբրահամյանի սպանությանը՝ լարով խեղդել է Հայկին:
/Հատոր 1, գ.թ. 139/
2.23. Առարկաների ճանաչման ներկայացնելու մասին 17.05.1995թ. արձանագրությունը, ըստ որի` Արմիկ Սարկիսանը ճանաչել է Լիանա Ղևոնդյանի կողմից ներկայացված թավշյա («բարխատյա») մուգ կարմիր գույնի զարդատուփը, որի մեջ եղել են երկնագույն նախշերով գրիչ և կապույտ գույնի ուլունքներ: Արմիկ Սարկիսյանը նշել է, որ զարդատուփը պատկանել է դստերը՝ Սևանա Աբրահամյանին:
/Հատոր 1, գ.թ. 324/
2.24. Առարկաների ճանաչման ներկայացնելու մասին 17.05.1995թ. արձանագրությունը, ըստ որի` Արմիկ Սարկիսյանը ճանաչել է իրեն ներկայացված` Արթուր Թադևոսյանի անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերված «Սիթիզեն» ապրանքանիշի ժամացույցը և հայտարարել, որ նշված ժամացույցը պատկանել է Հայկ Աբրահամյանին:
/Հատոր 1, գ.թ. 325/
2.25. Առարկաների ճանաչման ներկայացնելու մասին 18.05.1995թ. արձանագրությունը, ըստ որի` Արմիկ Սարկիսյանը ճանաչել է Լիանա Ղևոնդյանի բնակարանից խուզարկությամբ հայտնաբերված՝ իրենց տանից հափշտակված

«CLOBE» ապրանքանիշի «իզոլենտ» մեկուսիչ ժապավենը, «JS» ապրանքանիշի դեղին տուփով վարսահարդարիչը, վարդագույն «15 % ALC» լիկյոռը:
/Հատոր 1, գ.թ. 326/
2.26. Իրեղեն ապացույց ճանաչելու և այն գործին կցելու մասին 20.05.1995թ. որոշումը, ըստ որի` թավշյա մուգ կարմիր զարդատուփը, որի մեջ եղել է երկնագույն նախշերով գրիչն ու կապույտ ուլունքները, «Սիթիզեն» ապրանքանիշի ժամացույցը, «CLOBE» ապրանքանիշի «իզոլենտ» մեկուսիչ ժապավենը, «JS» ապրանքանիշի դեղին տուփով վարսահարդարիչը, վարդագույն «15 % ALC» լիկյոռը ճանաչվել են որպես իրեղեն ապացույցներ:
/ Հատոր 1, գ.թ. 329/
2.27. Դատակենսաբանական փորձաքննության թիվ 16 եզրակացությունը, համաձայն որի` դեպքի վայրում հայտնաբերված և փորձաքննության ներկայացված ծխախոտի մնացորդներից 11-ի վրա հայտնաբերված թքի հետքերը իրենց խմբային պատկանելիությամբ համընկնում են Արթուր Թադևոսյանի արյան խմբին:
/ Հատոր 1, գ.թ. 274-279/
/Հատոր 3, գ.թ. 187-192/
2.28. Դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 95 եզրակացությունը, որի հետևությունների համաձայն` «Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆԻ մահը վրա է հասել մեխանիկական շնչահեղձումից պարանոցի օրգանների օղով սեղմվելու հետևանքով: (...) Նկատի ունենալով դիակային փոփոխությունները, կարելի է ենթադրել, որ նրա մահը վրա է հասել դիահերձումից 36-40 ժամ առաջ: (...) Պարանոցի շրջանին օղը ամենայն հավանականությամբ հագցվել է հանգուցյալի նստած, կամ պառկած վիճակում: (...) Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆԸ մահվան նախորդող պահին օգտագործել է ալկոհոլային խմիչքներ, որը կենդանի անձանց մոտ համարվում է թեթև աստիճան հարբածություն: (...) Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆԻ դիակից վերցված արյան մեջ նարկոտիկներ՝ ալկալոիդներ շարքից, չեն հայտնաբերվել: (...)»:
/ Հատոր 1, գ.թ. 330-333/
2.29. Մատնադրոշմային փորձաքննության թիվ 80 եզրակացությունը, համաձայն որի` փորձաքննության ներկայացված թվով 14 մատնադրոշմները պիտանի են անձի նույնացման համար և չեն համընկնում Հայկ Աբրահամյանի դիակի ձեռքերի մատնահետքերի պիտանի դրոշմների հետ:
/ Հատոր 1, գ.թ. 170-177/
/Հատոր 3, գ.թ.193-195/
2.30. Մատնադրոշմային փորձաքննության թիվ 3304-16 եզրակացությունը, համաձայն որի`
1. թիվ 14200295 քրեական գործով փորձաքննության ներկայացված լուսանկարչական հավելվածում փակցված մատնահետքերի 11 լուսանկարներից фото N1, фото N2. фото N3 համարակալմամբ լուսանկարներում պատկերված մատնահետքերը թողնված են Գեորգի Սաֆարյանի կողմից՝ աջ ձեռքի բութ մատով,
2. фото N4, фото N5 համարակալմամբ լուսանկարներում պատկերված մատնահետքերը թողնված են Գեորգի Սաֆարյանի կողմից՝ ձախ ձեռքի բութ մատով,
3. фото N8, фото N9 համարակալմամբ լուսանկարներում պատկերված մատնահետքերը թողնված են Գեորգի Սաֆարյանի կողմից՝ ձախ ձեռքի մատնեմատով:
/Հատոր 3, գ.թ.76-79/

2.31. ՀՀ Գերագույն դատարանի քրեական գործերի դատական կոլեգիայի կողմից հ. 161 1995 քրեական գործով 04.09.1995թ. կայացրած դատավճռի պատճենը, համաձայն որի՝ Արթուր Վաղարշակի Թադևոսյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 99-րդ հոդվածի 1-ին և 7-րդ կետերով և 88-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և դատապարտվել ազատազրկման 14 (տասնչորս) տարի ժամկետով՝ անձնական ամբողջ գույքի բռնագրավումով:
Նույն դատավճռով Գեղամ Գառնիկի Մախմուրյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 206-րդ հոդվածով և դատապարտվել ազատազրկման 3 տարի ժամանակով:
/Հատոր 3, գ.թ. 133-145/
2.32. ՀՀ Գերագույն դատարանի քրեական գործերի դատական կոլեգիայի կողմից հ. 266 1997 գործով 29.12.1997թ. կայացրած դատավճռի պատճենը, համաձայն որի՝ Վահան Առաքելի Կուրղինյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 88-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և 99-րդ հոդվածի 1-ին և 7-րդ կետերով և դատապարտվել ազատազրկման 8 (ութ) տարի ժամկետով՝ անձնական գույքի 50 տոկոսի բռնագրավումով:
/Հատոր 3, գ.թ. 158-164/
2.33. ՀՀ Արարատի մարզի Բարձրաշեն համայնքի ղեկավարի 23.10.2019թ. տրված թիվ 0/8 N 19-57 տեղեկանքն այն մասին, որ ՀՀ Արարատի մարզի Բարձրաշեն համայնքի Կոմիտասի փողոցի թիվ 1 տան բնակիչ, ներկայումս հանգուցյալ Արթուր Վաղարշակի Թադևոսյանի (մահացել է 12.01.2011թ.) հուղարկավորությունը կատարվել է ՀՀ Արարատի մարզի Բարձրաշեն համայնքում:
/Հատոր 8, գ.թ. 100/
2.34. Դատաքննության ընթացքում հետազոտվել են նաև գործի այլ նյութերը:
Հետազոտելով գործով ձեռք բերված ապացույցները, յուրաքանչյուր ապացույցը գնահատելով վերաբերելիության և թույլատրելիության տեսանկյունից, դատարանը չի արձանագրում դատավարական պահանջների այնպիսի խախտումներ, որոնք կարող էին հանգեցնել դրանց օգտագործման անթույլատրելիությանը: Միևնույն ժամանակ դատարանը փաստում է, որ Գեորգի Սաֆարյանին առաջադրված մեղադրանքի հիմքում դրված բոլոր ապացույցները համապատասխանում են նաև վերաբերելիության չափանիշին, մասնավորապես՝ իրենց բովանդակությամբ կարող են ծառայել ապացուցման առարկայի մեջ մտնող հանգամանքները բացահայտելուն։
Գնահատելով Գեորգի Սաֆարյանի ցուցմունքները, համադրելով դատաքննությամբ հետազոտված այլ ապացույցների հետ, դատարանը դրանք արժանահավատ չի համարում՝ այն մասով, որ ամբաստանյալը չի կատարել իրեն մեղսագրված հանցավոր արարքը: Դատարանը գտնում է, որ Գեորգի Սաֆարյանի նշված ցուցմունքները չեն համապատասխանում իրականությանը, քրեական պատասխանատվությունից և պատժից խուսափելու նպատակ են հետապնդում և հերքվում դատաքննությամբ հետազոտված այլ ապացույցներով: Այսպես.
ՀՀ Գերագույն դատարանի քրեական գործերի դատական կոլեգիայի 04.09.1995թ. դատավճռով հաստատված է համարվել Արթուր Թադևոսյանի կողմից խմբի կազմում, շահադիտական դրդումներով Հայկ Աբրահամյանին ապօրինաբար դիտավորությամբ կյանքից զրկելու և վերջինիս բնակարանից 3.600 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 1.512.000 ՀՀ դրամ արժողությամբ գույք հափշտակելու, ինչպես նաև Գեղամ Մախմուրյանի կողմից իրեն հաստատապես հայտնի նախապատրաստվող վերը նշված
հանցագործությունների մասին համապատասխան մարմիններին չհայտնելու փաստերը: ՀՀ Գերագույն դատարանի քրեական գործերի դատական կոլեգիայի 29.12.1997թ. դատավճռով ապացուցված է ճանաչվել Վահան Կուրղինյանի մասնակցությունը վերը նշված հանցագործությունների կատարմանը:
Դատարանում հրապարակված նախաքննական ցուցմունքներով Արթուր Թադևոսյանն ուղղակիորեն մատնանշել է Գեորգի Սաֆարյանին որպես իրեն մեղսագրված հանցավոր արարքն անմիջական կատարողի, ինչը բազմիցս պնդել է թե´ վկայի, թե´ կասկածյալի և թե´ մեղադրյալի կարգավիճակներում հարցաքննությունների ժամանակ: Դատաքննության ընթացքում հնարավոր չի եղել հարցաքննել Արթուր Թադևոսյանին, ով ըստ գործում առկա տվյալների՝ մահացել է 2011 թվականի հունվարի 12-ին:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը՝ Աշոտ Ղուլյանի գործով կայացրած որոշմամբ անդրադառնալով հակընդդեմ հարցման (կոնֆրոնտացիայի) իրավունքի մեկնաբանմանը, իրավական դիրքորոշումներ է արտահայտել, ըստ որի. (…) Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի կողմից ձևավորված ընդհանուր կանոնը վկաներին գործի դատական քննության ընթացքում հակընդդեմ հարցման ենթարկելն է։ Սակայն, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ ոչ բոլոր դեպքերում են վկաները ներկայանում դռնբաց դատական քննությանը` Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը մշակել է հետևյալ սկզբունքներն այդ վկաների նախաքննական ցուցմունքների օգտագործման հնարավորությունը գնահատելու համար.
- վկայի չներկայանալու համար պետք է առկա լինի հիմնավոր պատճառ, այսինքն՝ դատարանը պետք է ունենա հիմնավոր փաստական և իրավական հիմքեր՝ դատական քննությանը վկայի ներկայությունն ապահովել չկարողանալու համար: Կան մի շարք պատճառներ, թե ինչու վկան չի կարող մասնակցել դատական քննությանը, օրինակ` վկայի մահվան, վրեժխնդրության վախի (6), վկային հայտնաբերելու անհնարինության (7) կամ այլ պատճառներով։ Ընդ որում, այս սկզբունքի կապակցությամբ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն ընդգծում է, որ նույնիսկ եթե ենթադրվի, որ դատական նիստի ժամանակ վկաներին չհարցաքննելու համար չեն եղել հիմնավոր պատճառներ, ապա դրանց բացակայությունն ինքնին չի կարող վկայել քրեական վարույթի անարդարացիության մասին (8),
- եթե անձին մեղավոր ճանաչելու հիմքում բացառապես կամ հիմնականում դրվել են այն անձի ցուցմունքները, որին մեղադրյալը հնարավորություն չի ունեցել հարցաքննելու կամ որը հարցաքննության չի ենթարկվել նախնական քննության կամ դատաքննության ընթացքում, ապա պաշտպանության կողմի իրավունքները կարող են սահմանափակվել այնքան, որ դա անհամատեղելի կլինի 6-րդ հոդվածով նախատեսված երաշխիքների հետ (այսպես կոչված՝ «միակ կամ վճռորոշ կանոնը»)։ Այդ համատեքստում որպես «միակ» պետք է հասկանալ մեղադրյալի դատապարտման հիմքում դրված միակ ցուցմունքը, իսկ «վճռորոշ»-ը պետք է հասկանալ այնպիսի նշանակության կամ կարևորության ցուցմունքը, որը կարող է որոշիչ լինել գործի ելքի համար (9),
- պետք է ուսումնասիրվի հակակշռող բավարար գործոնների առկայությունը, ինչպես օրինակ` մեղավորությունը հաստատող լրացուցիչ ապացույցների առկայությունը և դատաքննության ժամանակ վկաներին ուղղակիորեն խաչաձև հարցաքննելու հնարավորության բացակայությունը հակակշռելու համար ձեռնարկված դատավարական միջոցները։ Ընդ որում, այդ գործոնների առկայությունը պետք է
ուսումնասիրվի ոչ միայն այն գործերում, որոնցում չներկայացած վկայի ցուցմունքը միակ կամ վճռորոշ հիմքն է հանդիսացել անձին դատապարտելու համար, այլ նաև այն գործերում, որոնցում դատարանը չի կարողացել հստակ պարզել՝ արդյոք խնդրո առարկա ցուցմունքը միակը և վճռորոշն է եղել, սակայն, այնուհանդերձ, համոզվել է, որ այն կարևոր նշանակություն է ունեցել, և այն որպես ապացույց ճանաչելը, հնարավոր է սահմանափակել է պաշտպանության կողմի միջոցները (10):
Հակընդդեմ հարցման իրավունքի վերաբերյալ վերոնշյալ երեք տարրերից բաղկացած` Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի կողմից մշակված թեստն ունի առանցքային նշանակություն։ Այդ երեք տարրերը փոխկապակցված են միմյանց հետ և հիմք են ծառայում որոշելու համար, թե ընդհանուր առմամբ ապահովվել է քրեական վարույթի արդարացիությունը, թե ոչ (11)։
Վերոնշյալի հետ մեկտեղ պետք է փաստել, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը գտնում է, որ այն դեպքում, երբ վկան չի հարցաքննվել դատական վարույթի որևէ փուլում, դատաքննության ժամանակ դատարանում ցուցմունք տալու փոխարեն վկայի` նախկինում տված գրավոր ցուցմունքը որպես ապացույց ճանաչելը պետք է լինի ծայրահեղ միջոց (12)։ Այդ հանգամանքը մշտապես ընդգծվել է նաև ընդդեմ Հայաստանի Հանրապետության կայացված մի շարք վճիռներում (13):
18. Միևնույն ժամանակ, Վճռաբեկ դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել, որ արդար դատաքննության երաշխիքների վերաբերյալ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի իրավական դիրքորոշումների ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ դրանցից օգտվելը մեղադրյալի իրավունքն է, ով կարող է նաև իր դրսևորած վարքագծով հրաժարվել դրանցից։ Այսպես, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը նշել է, որ Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի ո՛չ բառացի և ո՛չ էլ իմաստային մեկնաբանությունը չեն արգելում անձին արդար դատաքննության երաշխիքներից իր ազատ կամքով, կա՛մ բացահայտ, կա՛մ ենթադրաբար հրաժարվելը։ Այնուամենայնիվ, այդպիսի հրաժարումը, եթե այն արդյունավետ է Եվրոպական կոնվենցիայի նպատակների համար, պետք է հաստատվի միանշանակ կերպով և ապահովվի նվազագույն երաշխիքներով, ըստ կարևորության: Ի հավելումն, այն չպետք է հակասի որևէ կարևոր հանրային շահի (14)։
Վերոգրյալի հետ մեկտեղ, ընդունելի համարելով, որ մեղադրյալն իր վարքագծով կարող է նաև անուղղակիորեն հրաժարվել Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածով սահմանված կարևոր իրավունքից, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը պահանջում է հիմնավորել, որ անձը կարող էր ողջամտորեն կանխատեսել, թե որոնք կլինեին իր վարքագծի հետևանքները (15)։
19. Նախորդ կետում արտահայտված իրավական դիրքորոշումների հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ արդար դատաքննության իրավունքի բաղադրիչ երաշխիքների կենսագործման իրավաչափությունը գնահատելիս առանցքային նշանակություն ունի նաև հանցագործության կատարման մեջ մեղադրվող անձի վարքագիծը։ Այսպես, օրինակ, ըստ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի, դատաքննությունն in absentia (բացակայությամբ դատապարտված անձի) անցկացնելը համահունչ է Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածին, եթե հաստատվել է, որ անձը հրաժարվել է դատաքննությանը ներկա գտնվելու և իրեն պաշտպանելու իրավունքից, կամ որ մտադիր է եղել խուսափել դատաքննությունից (16)։
19.1 Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ հակընդդեմ հարցման (կոնֆրոնտացիայի) իրավունքի կենսագործման իրավաչափությունը և քրեական վարույթի արդարացիությունը գնահատելիս ևս կարևոր նշանակություն ունի հանցագործության կատարման մեջ մեղադրվող անձի վարքագիծը։
Մասնավորապես, մի շարք դեպքերում անձի` իր դեմ ցուցմունք տված վկաներին հակընդդեմ հարցման ենթարկելու իրավունքը կարող է սահմանափակվել նաև հանցագործության մեջ մեղադրվող անձի վարքագծի արդյունքում։
Օրինակ` վրա հասնող հետևանքների ծավալը գիտակցելով, արագացված դատաքննության կարգի կիրառման միջնորդություն ներկայացնելու իրավունքից օգտվելու դեպքում, երբ անձը բացահայտ հրաժարվում է իր դեմ ցուցմունք տված անձանց հակընդդեմ հարցման ենթարկելու իր իրավունքից։
Միևնույն ժամանակ, գործնականում կարող են լինել իրավիճակներ, երբ հանցագործության կատարման մեջ մեղադրվող անձն իր ոչ իրավաչափ վարքագծով նվազեցնի կամ նույնիսկ անհնարին դարձնի հակընդդեմ հարցման իրավունքի կենսագործման հնարավորությունը։ Այսպես, այն դեպքերում, երբ հանցագործության մեջ մեղադրվող անձն իմացել է կամ օբյեկտիվորեն պետք է իմանար իր նկատմամբ հարուցված քրեական հետապնդման մասին, սակայն տևական ժամանակ թաքնվել է վարույթն իրականացնող մարմնից և գտնվել հետախուզման մեջ, ապա այդ ժամանակահատվածում վկաները ողջամտորեն կարող են մահանալ կամ հեռանալ երկրից այնպիսի անհայտ հասցեով, որը հնարավոր չլինի պարզել և միջազգային իրավական օգնության շրջանակներում ապահովել հանցագործության մեջ մեղադրվող անձի հակընդդեմ հարցման իրավունքի իրացումը։
Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ թեև նշված հանգամանքները չեն կարող վկայել այն մասին, որ հանցագործության կատարման մեջ մեղադրվող անձի թաքնվելու և հետախուզման մեջ գտնվելու հանգամանքներն ինքնին բավարար են անվերապահ եզրահանգում անելու համար, որ անձը զրկվել է հակընդդեմ հարցման իր իրավունքից, սակայն գործի փաստական հանգամանքների համատեքստում դրանք կարող են ունենալ ծանրակշիռ նշանակություն վկայի նախաքննական ցուցմունքի օգտագործման նպատակով հակակշռող գործոնների առկայությունը, ինչպես նաև ընդհանուր առմամբ վարույթի արդարացիությունը գնահատելիս։ Այդ համատեքստում էական կարող են լինել այնպիսի հանգամանքներ, ինչպիսիք են օրինակ` անձի` իր նկատմամբ հարուցված քրեական հետապնդման մասին տեղեկացված լինելու, քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու և հետախուզման մեջ գտնվելու ժամանակահատվածի տևողության, վարույթին պաշտպանի ներգրավվածության, անձի հայտնաբերման և վարույթն իրականացնող մարմնի տրամադրության տակ հայտնվելու հանգամանքների և գործի այլ փաստական տվյալների գնահատումը, որոնք կարող են վկայել այն մասին, որ հանցագործության կատարման մեջ մեղադրվող անձը ողջամտորեն կանխատեսելով վրա հասնող հետևանքների բնույթը` իր ոչ իրավաչափ վարքագծով իրեն ենթադրաբար զրկել է իր դեմ ցուցմունք տված անձանց հակընդդեմ հարցման ենթարկելու հնարավորությունից։ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ նշված հանգամանքների հաշվառմամբ հակընդդեմ հարցման իրավունքի սահմանափակման փաստը հաստատելիս դատարանները բոլոր դեպքերում պետք է փաստական տվյալների վկայակոչմամբ համոզիչ կերպով հիմնավորեն, որ դատաքննությանը չներկայացած վկայի նախաքննական ցուցմունքների օգտագործման պայմաններում ընդհանուր առմամբ չի խախտվում քրեական վարույթի արդարացիությունը։ (տե՛ս Աշոտ Ղուլյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ 2018 թվականի նոյեմբերի 15-ի թիվ ՏԴ2/0037/01/15 որոշման 17.1-19-րդ կետերը)։
Մեջբերված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո անդրադառնալով Արթուր Թադևոսյանի նախաքննական ցուցմունքների օգտագործման հնարավորությանը, դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
Գործում առկա փաստական տվյալներով հաստատվում է, որ դեպքից հետո Գեորգի Սաֆարյանը տևական ժամանակ գտնվել է հետախուզման մեջ, որի ընթացքում բնակվել է ՌԴ-ում՝ Արմեն Առաքելյան տվյալներով կեղծ անձնագրով (որի համար ՌԴ Կեմերովսկի շրջանի Նովոկուզնեցկ քաղաքի Օրջոնիկիձեի շրջանային դատարանի 29.02.2016թ. դատավճռով դատապարտվել է ՌԴ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 3-րդ մասով), և միայն 2015 թվականի ապրիլի 13-ին հայտնաբերվել է ՌԴ իրավապահ մարմինների աշխատակիցների կողմից` նշված կեղծ անձնագրով: Իր թե´ նախաքննական և թե´ դատարանում տված ցուցմունքներով Գեորգի Սաֆարյանը հաստատել է, որ նախքան ՀՀ-ից մեկնելը ազգականներից, մասնավորապես քրոջից՝ Գայանե Սաֆարյանից, ինչպես նաև հորեղբորից տեղեկացված է եղել ՀՀ իրավապահ մարմինների կողմից իրեն Հայկ Աբրահամյանի սպանության և նրա բնակարանից կատարված հափշտակության մեջ կասկածելու և որոնելու մասին, որի պատճառով դեպքից հետո տանը չի բնակվել: Ըստ ամբաստանյալի ցուցմունքների՝ վերջինս շուրջ երկու շաբաթ բնակվել է հորեղբոր՝ Համլետ Քիշոյանի տանը, քանի որ տուն գնալը վտանգավոր է եղել, տեղեկացել է, որ իր եղբորը տարել են ոստիկանություն, իսկ իրեն փնտրել են նաև ինստիտուտում, այնուհետև 1995 թվականի փետրվարի կեսերին մեկնել է ՀՀ-ից և բնակվել ՌԴ-ում՝ Արմեն Առաքելյան տվյալներով կեղծ անձնագրով: Վկաներ Գագիկ Սաֆարյանի և Անուշ Եղիկյանի ցուցմունքներով հաստատվում է, որ ամբաստանյալը վերջին անգամ տանն է եղել 1995 թվականի հունվարի 31-ին, այնուհետև հեռացել է տանից՝ ընտանիքի անդամներին չտեղեկացնելով իր գտնվելու վայրի մասին: Գործում առկա է նաև զինկոմիսարիատի աշխատակցի կողմից 13.05.1997թ. արձանագրված Գեորգի Սաֆարյան հոր՝ Գրիշա Սաֆարյանի՝ որպես զորակոչիկի ծնողի հայտարարությունը, որի համաձայն՝ որդին 1995թ. սպանության համար գտնվում է փախուստի մեջ, կոնկրետ գտնվելու վայրը հայտնի չէ, ինչպես նաև Գրիշա Սաֆարյանի նույնաբովանդակ 15.06.1997թ. բացատրությունը (հատոր 1, գ.թ. 225):
Վերոգրյալի լույսի ներքո դատարանն արժանահավատ չի համարում ամբաստանյալի հայտարարությունն այն մասին, որ վերջինս ՌԴ-ում բնակվելու ընթացքում տեղյակ չի եղել, որ գտնվում է հետախուզման մեջ, ինչը հերքվում է իր իսկ թե´ նախաքննության և թե´ դատաքննության ընթացքում տված ցուցմունքներով, ըստ որոնց՝ դեպքից հետո բնակվել է ազգականի տանը Հայկ Աբրահամյանի սպանության կասկածանքով ոստիկանության աշխատակիցների կողմից որոնվելու պատճառով:
Այսպիսով, դատարանն արձանագրում է, որ վերը նշված փաստական տվյալներն իրենց համակցության մեջ հաստատում են այն հանգամանքը, որ դեպքից հետո՝ նախքան ՀՀ-ից մեկնելը, Գեորգի Սաֆարյանը տեղեկացված է եղել իրեն համապատասխան հանցագործության մեջ կասկածելու պատճառով հետախուզելու մասին և քսան տարուց ավելի թաքնվել է վարույթն իրականացնող մարմնից՝ բնակվելով ՌԴ-ում այլ անձի անվամբ կեղծ անձնագրով: Ընդ որում՝ նշված հանգամանքները ողջամտորեն հանգեցնում են հետևության, որ իրավասու մարմինների կողմից ձեռնարկված միջոցների արդյունքում չհայտնաբերվելու դեպքում ամբաստանյալը կշարունակեր թաքնվել քննությունից:

Վերոգրյալի հաշվառմամբ դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալն իր վարքագծով իրեն զրկել է իր դեմ ցուցմունքներ տված Արթուր Թադևոսյանին հակընդդեմ հարցման ենթարկելու հնարավորությունից, մինչդեռ տվյալ պայմաններում ողջամտորեն կարող էր կանխատեսել իր վարքագծի հնարավոր հետևանքները:
Միևնույն ժամանակ դատարանն արձանագրում է, որ Արթուր Թադևոսյանի ցուցմունքները հանդիսանում են Գեորգի Սաֆարյանին առաջադրված մեղադրանքի հիմքում դրված թեև վճռորոշ, սակայն ոչ միակ ապացույցը: Այսպես, Արթուր Թադևոսյանի հայտնած տեղեկությունները համապատասխանում են Գեղամ Մախմուրյանի ցուցմունքներում նշված փաստական տվյալներին: Մասնավորապես իր նախաքննական ցուցմունքներում Գեղամ Մախմուրյանը նշել է, որ դեպքի օրը հանդիպել է Արթուր Թադևոսյանին և Գեորգի Սաֆարյանին, ովքեր իրեն առաջարկել են միասին թունավորել Հայկ Աբրահամյանին և նրա տանից հափշտակություն կատարել, այնուհետև դեպքից մի քանի օր անց կրկին հանդիպելով նրանց, վերջիններից տեղեկացել է արդեն իսկ կատարված հափշտակության և Հայկի մահվան մասին: Դատաքննության ժամանակ Գեղամ Մախմուրյանը հաստատել է իր նախաքննական ցուցմունքներում պարունակվող փաստական տվյալները՝ Արթուր Թադևոսյանի և Գեորգի Սաֆարյանի կողմից նախապատրաստվող, այնուհետև՝ արդեն իսկ կատարված հանցագործության մասին տեղեկացված լինելու վերաբերյալ, որպես տեղեկատվության աղբյուր նշելով միայն Արթուր Թադևոսյանին և միաժամանակ հերքելով Գեորգի Սաֆարյանի հետ զրուցելու հանգամանքը:
Գնահատելով Գեղամ Մախմուրյանի ցուցմունքներն՝ արժանահավատության տեսանկյունից, դատարանն արձանագրում է, որ դատաքննության ժամանակ ցուցմունք տալու ընթացքում նա պնդել է, որ տևական ժամանակ անցնելու պատճառով չի հիշում դեպքի հանգամանքները: Այդ թվում՝ Գեղամ Մախմուրյանը հայտնել է, որ չի հիշում՝ դեպքի օրն արդյոք հանդիպել է Արթուր Թադևոսյանին և Գեորգի Սաֆարյանին, թե ոչ, չի հիշում նաև, թե նախաքննության ընթացքում ինչ բովանդակությամբ ցուցմունքներ է տվել: Մինչդեռ, նախաքննական ցուցմունքները հրապարակելուց հետո սկզբից հերքել է դրանցում նշված տեղեկությունը՝ դեպքի օրը Գեորգի Սաֆարյանին հանդիպելու վերաբերյալ, թեև դրանից քիչ առաջ պնդել է, թե այդ մասին չի հիշում: Այնուհետև հաստատել է, որ դեպքի օրը հանդիպել է Գեորգի Սաֆարյանին և Արթուր Թադևոսյանին, սակայն զրուցել է միայն վերջինի հետ: Միևնույն ժամանակ շարունակել է պնդել, որ 25 տարի անցած լինելու պատճառով դեպքի հանգամանքները չի հիշում: Գնահատելով վերը նշված հակասությունները, դատարանը գտնում է, որ հարցաքննության ընթացքում Գեղամ Մախմուրյանի կողմից միևնույն հանգամանքների մասին տարբեր, միմյանց հակասող տեղեկություններ հայտնելը հիմքեր է տալիս կասկածի տակ դնելու դատաքննության ժամանակ նրա հայտնած փաստական տվյալների արժանահավատությունը: Այդ հետևությանը հանգելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև այն, որ Գեղամ Մախմուրյանը՝ հայտնելով հակասական տվյալներ, շարունակաբար պնդել է, որ տևական ժամանակ անցնելու պատճառով ներկայումս դեպքի հանգամանքները չի հիշում, ինչը նույնպես կասկած է առաջացնում նրա հայտնած տեղեկությունների ճշտության հարցում:
Գնահատելով Գեղամ Մախմուրյանի նախաքննական ցուցմունքները, դատարանն արձանագրում է, որ դրանք տրվել են դեպքից կարճ ժամանակ անց, վերջինս բազմիցս վերահաստատել է իր վկայակոչած հանգամանքները, այդ թվում՝ պաշտպանի ներկայությամբ հարցաքննվելիս, նույնաբովանդակ տեղեկություններ է հայտնել նաև ՀՀ
Գերագույն դատարանում (ինչը հաստատված է գործում առկա 04.09.1995թ. դատավճռով): Ինչ վերաբերում է Գեղամ Մախմուրյանի այն հայտարարությանը, որ 1995 թվականին իր նկատմամբ բռնություն է գործադրվել, թե ում կողմից՝ չգիտի, չի ցանկանում այդ մասին հիշել և հաղորդում տալ, դատարանն արձանագրում է, որ նախաքննության ընթացքում՝ վերջին հարցաքննության ժամանակ, նա միանշանակ հերքել է իր նկատմամբ որևէ հարկադրանք կիրառելու հանգամանքը, ընդ որում՝ դա պնդել է իր պաշտպանի ներկայությամբ, ինչը բավարար հիմքեր է տալիս կասկածի տակ դնելու նշված հայտարարության արժանահավատությունը:
Նշված հանգամանքների հաշվառմամբ գնահատելով Գեղամ Մախմուրյանի կողմից նախաքննության և դատաքննության ընթացքում տրված ցուցմունքների միջև առկա հակասությունները, դատարանն ավելի արժանահավատ է համարում նախաքննական ցուցմունքները:
Այսպիսով, համադրելով Արթուր Թադևոսյանի ցուցմունքները գործում առկա այլ ապացույցների հետ, դատարանն արձանագրում է, որ նրա կողմից վկայակոչված հանգամանքները հաստատվում են Գեղամ Մախմուրյանի ցուցմունքներով:
Բացի այդ, դեպքի վայրում Գեորգի Սաֆարյանի ներկայության փաստը հաստատվում է նաև գործում առկա այլ ապացույցներով, մասնավորապես՝ դեպքի վայրի տեղազննություն կատարելու մասին 28.01.1995թ. արձանագրությամբ և մատնադրոշմային փորձաքննության թիվ 3304-16 եզրակացությամբ, որոնց համաձայն՝ դեպքի վայրում հայտնաբերվել են Գեորգի Սաֆարյանի մատնահետքերը: Ընդ որում, Հայկ Աբրահամյանի մահվանը նախորդող ժամանակահատվածում վերջինիս բնակարանում գտնվելու հանգամանքը հիմնավորվում է նաև Գեորգի Սաֆարյանի ցուցմունքներով:
Այսպիսով, դատարանը փաստում է, որ գործում առկա են բավարար հակակշռող գործոններ, որոնց առկայության պայմաններում ներկայումս հանգուցյալ Արթուր Թադևոսյանի նախաքննական ցուցմունքներն օգտագործելը չի հանգեցնում սույն քրեական վարույթի արդարացիության խախտմանը։ Միևնույն ժամանակ դատարանը գտնում է, որ առկա չեն հիմքեր անարժանահավատ համարելու Արթուր Թադևոսյանի ցուցմունքները՝ Գեորգի Սաֆարյանի կողմից խմբի կազմում հանցանք կատարելու վերաբերյալ, նկատի ունենալով, որ առկա են նաև այլ աղբյուրից ստացված նույնաբովանդակ փաստական տվյալներ:
Գնահատելով վկա Գագիկ Սաֆարյանի նախաքննական և դատարանում տված ցուցմունքների միջև առկա հակասությունները, դատարանն արձանագրում է, նախաքննության ընթացքում վկան հայտնել է, որ եղբայրը՝ Գեորգի Սաֆարյանը 1995 թվականի հունվարի 26-ի՝ լույս 27-ի գիշերը՝ ժամը 00:30-ի դրությամբ, տանը չի եղել, նրան տեսել է միայն առավոտյան՝ ժամը 9:00-ի սահմաններում, իսկ դատարանում պնդել է, որ իր նախաքննական ցուցմունքներում ժամը 22:30-ի փոխարեն շփոթմամբ նշել է այլ ժամը: Ընդ որում, այդ մասին վկան հայտարարել է մինչև նախաքննական ցուցմունքների հրապարակումը: Ուշագրավ է նաև, որ նույն փաստական տվյալը, որը Գագիկ Սաֆարյանը պնդել է 1995թ. ցուցմունքով, վերջինս վերահաստատել է նաև 2017թ. հարցաքննության ժամանակ և դատարանում հայտնել, որ այդ ընթացքում իր նկատմամբ որևէ ճնշում չի գործադրվել, քննիչն իրեն չի հորդորել որոշակի ցուցմունք տալ, ցուցմունքը տվել է իր կամքով, ինչ հիշել՝ հայտնել է: Այսպիսով, Գագիկ Սաֆարյանը ողջամտորեն չի հիմնավորել, թե իր կողմից նշված պայմաններում ինչ է հանդիսացել շփոթության պատճառը: Դատարանը գտնում է, որ վերը նշված
հանգամանքներն իրենց համակցության մեջ՝ հաշվի առնելով նաև Գագիկ Սաֆարյանի մերձավոր ազգակցական կապն ամբաստանյալի հետ, առաջացնում են ողջամիտ կասկած դատարանում նրա հայտնած վերոնշյալ տեղեկության արժանահավատության հարցում: Բացի այդ, անգամ եթե Գագիկ Սաֆարյանի կողմից դատարանում հայտնած հանգամանքը համապատասխաներ իրականությանը, այն, միևնույն է, չի կարող հաստատել դեպքի ժամանակահատվածում Գեորգի Սաֆարյանի այլուրեքությունը՝ նկատի ունենալով, որ վկան չի նշել վերջինիս տուն վերադառնալու ստույգ ժամը՝ պնդելով, որ այդ մասին տեղյակ չէ: Ինչ վերաբերում է վկաներ Գագիկ Սաֆարյանի և Անուշ Եղիկյանի դատարանում արված հայտարարություններին՝ 1995 թվականին Գագիկ Սաֆարյանին ոստիկանությունում ծեծի ենթարկելու մասին, ապա վերջիններիս կողմից այդ մասին երբևէ հաղորդում չի տրվել, որպիսի պայմաններում նրանց վկայակոչած հանգամանքը դատարանն արժանահավատ չի համարում: Միևնույն ժամանակ դատարանը գտնում է, որ առկա չեն հիմքեր կասկածի տակ դնելու Գագիկ Սաֆարյանի և Անուշ Եղիկյանի՝ մնացած մասով ցուցմունքների արժանահավատությունը, որոնք պարունակում են միմյանց համապատասխանող փաստական տվյալներ:
Գնահատելով Գեորգի Սաֆարյանին առաջադրված մեղադրանքի հիմքում դրված մյուս վկաների՝ Լիանա Ղևոնդյանի, Աննա Հարությունյանի, Իրինա Ղարիբյանի, Սևանա Աբրահամյանի, ինչպես նաև տուժողի իրավահաջորդ Արմիկ Սարկիսյանի ցուցմունքները, դատարանն արձանագրում է, որ առկա չեն հիմքեր դրանք անարժանահավատ համարելու համար: Դատարանը գտնում է, որ նշված անձանց ցուցմունքները՝ թեև առանձին վերցրած չեն կարող սույն գործի ելքի համար որոշիչ համարվել, սակայն գործում առկա մյուս ապացույցների հետ համակցությամբ լրացնում են դրանցում պարունակվող փաստական տվյալները:
Գնահատելով դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 95 եզրակացությունը, դատարանը փաստում է, որ դրանով հաստատվում է սույն քրեական գործով ապացուցման առարկայում ընդգրկված այն հանգամանքը, որ տուժող Հայկ Աբրահամյանի մահը վրա է հասել մեխանիկական շնչահեղձումից՝ պարանոցի օրգանների օղով սեղմվելու հետևանքով, ինչը համապատասխանում է Արթուր Թադևոսյանի ցուցմունքներում նկարագրված հանգամանքներին:
Անդրադառնալով փորձաքննության եզրակացության մեջ նշված՝ տուժողի մահվան ենթադրվող ժամանակին (29.01.1995թ.՝ ժամը 12:00-ին սկսված դիահերձումից 36-40 ժամ առաջ), դատարանն արձանագրում է, որ գործում առկա այլ ապացույցներում պարունակվող փաստական տվյալներից բխում է, որ Հայկ Աբրահամյանի մահը վրա է հասել ավելի վաղ՝ 1995 թվականի հունվարի 26-ի լույս 27-ի գիշերը: Մասնավորապես՝ Արթուր Թադևոսյանը հայտնել է նշված ժամանակահատվածում Հայկ Աբրահամյանին կյանքից զրկելու և վերջինիս բնակարանից հափշտակություն կատարելու մասին, վկա Լիանա Ղևոնդյանի ցուցմունքների համաձայն՝ հիշյալ օրը՝ ժամը 05:00-ի սահմաններում, Արթուր Թադևոսյանը վերադարձել է տուն՝ իր հետ բերելով Հայկ Աբրահամյանի բնակարանից հափշտակված իրերը, ինչից բխում է, որ այդ պահին հանցանքն արդեն իսկ ավարտված է եղել, ըստ վկա Սևանա Աբրահամյանի ցուցմունքի՝ 1995 թվականի հունվարի 27-ին Հայկ Աբրահամյանը չի պատասխանել հեռախոսազանգերին և վերջինիս բնակարանի դուռը փակ է եղել, ինչն անհանգստացրել է նրա ընտանիքի անդամներին: Գնահատելով վերը շարադրված փաստական տվյալներն իրենց համակցության մեջ, դատարանն արձանագրում է, որ
փորձագետը չի հանգել միանշանակ հետևության Հայկ Աբրահամյանի մահվան ժամանակի վերաբերյալ, այլ նշել է, որ դա կարելի է ենթադրել, որպիսի պայմաններում ենթադրությունը բավարար չէ հիշյալ ապացույցների համակցությամբ հաստատվող հանգամանքը հերքելու համար:
Գեորգի Սաֆարյանին առաջադրված մեղադրանքի հիմքում դրված մյուս ապացույցները, այդ թվում՝ դեպքի վայրի տեղազննության կատարելու մասին 30.01.1995թ. արձանագրությունը, Արթուր Թադևոսյանի անձնական խուզարկություն կատարելու մասին 01.02.1995թ. արձանագրությունը, տուփով գրիչի և ուլունքի կոմպլեկտը ներկայացնելու մասին 01.02.1995թ. արձանագրությունը, Լիանա Ղևոնդյանի բնակարանի խուզարկության 01.02.1995թ. արձանագրությունը, լուսանկարով անձին ճանաչման ներկայացնելու մասին 05.02.1995թ. արձանագրությունը, առարկաների ճանաչման ներկայացնելու մասին արձանագրությունները, դատակենսաբանական փորձաքննության թիվ 16 եզրակացությունը, մատնադրոշմային փորձաքննության թիվ 80 եզրակացությունը, վերը թվարկված այլ ապացույցների հետ համակցությամբ լրացուցիչ հիմնավորում են դրանցով հաստատվող փաստերը:
Անդրադառնալով պաշտպանության կողմի միջնորդությամբ հետազոտված ապացույցներին, մասնավորապես՝ վկաներ Արմինե Ղուկասյանի, Գրիգոր Ղևոնդյանի, Մելսիդա Դովլաթյանի, Ֆյոդր Ադամյանի և Թադևոս Գյուլբայազյանի ցուցմունքներին, դատարանը գտնում է, որ առկա չեն հանգամանքներ, որոնք կարող են հանգեցնել նշված ապացույցների օգտագործման անթույլատրելիությանը: Միաժամանակ դատարանն արձանագրում է, որ նշված ապացույցներից միայն Արմինե Ղուկասյանի և Գրիգոր Ղևոնդյանի ցուցմունքները համապատասխանում են վերաբերելիության չափանիշին: Այսպես, Արմինե Ղուկասյանի ցուցմունքներով լրացուցիչ հիմնավորվում են գործում առկա այլ ապացույցներից բխող փաստական տվյալները՝ Արթուր Թադևոսյանի մոտ Հայկ Աբրահամյանի գույքի հափշտակություն կատարելու վաղօրոք ծագած դիտավորության մասին: Գրիգոր Ղևոնդյանի ցուցմունքը լրացնում է քրոջ՝ Լիանա Ղևոնդյանի հայտնած փաստական տվյալները՝ 1995 թվականի հունվարի 26-ի՝ լույս 27-ի գիշերը՝ ժամը 05:00-ի սահմաններում, Արթուր Թադևոսյանի կողմից տուփով վարսահարդարիչը, գրիչը և ուլունքները իրենց տուն բերելու վերաբերյալ, ինչպես նաև պարունակում է տեղեկություններ՝ վերջինիս մոտ նույն ժամանակահատվածում ԱՄՆ դոլարով խոշոր գումարի առկայության մասին: Միաժամանակ դատարանը փաստում է, որ նշված ապացույցները չեն պարունակում Գեորգի Սաֆարյանին առաջադրված մեղադրանքը հերքող որևէ փաստական տվյալ:
Ինչ վերաբերում է Մելսիդա Դովլաթյանի, Ֆյոդր Ադամյանի և Թադևոս Գյուլբայազյանի ցուցմունքներին, ըստ որոնց՝ գյուղատնտեսական ակադեմիայի լաբորատորիայում առկա չէ դեղնավուն գույնի փոշու տեսքով թունավոր նյութ, դատարանն արձանագրում է, որ Գեորգի Սաֆարյանին առաջադրված մեղադրանքի ձևակերպումը չի ներառում նշված ԲՈՒՀ-ից որևէ նյութ վերցնելու հանգամանքը, ուստի այդ վկաների ցուցմուքներն իրենց բովանդակությամբ չեն կարող ծառայել ապացուցման առարկայի մեջ մտնող որևէ հանգամանք բացահայտելուն և հաստատելուն։
Դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցներից բխող փաստական տվյալների համատեքստում անդրադառնալով Գեորգի Սաֆարյանի հայտնած տեղեկություններին, դատարանն արձանագրում է, որ գործում առկա ապացույցներով հիմնավորվում է ամբաստանյալի ցուցմունքների անարժանահավատությունը: Այդ թվում՝ Գեորգի
Սաֆարյանի ցուցմունքներից բխում է, որ Հայկ Աբրահամյանի տանը հյուրընկալվելու ընթացքում վերջինս եղել է սաստիկ հարբած և այդ պատճառով քնել է հյուրերի ներկայությամբ, որից հետո իրենք հեռացել են: Մինչդեռ, ըստ դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 95 եզրակացության հետևությունների` Հայկ Աբրահամյանը մահվան նախորդող պահին գտնվել է թեթև աստիճանի հարբածության վիճակում, ինչը հերքում է ամբաստանյալի նկարագրված հանգամանքները: Բացի այդ, Գեորգի Սաֆարյանը հակասական տվյալներ է հայտնել Հայկ Աբրահամյանի տանից հեռանալու ժամանակի մասին՝ նախաքննական ցուցմունքներում նշելով, որ վերջինիս քնելուց հետո նրա բնակարանում մնացել են 2-3 ժամ, իսկ դատարանում պնդել է, որ հեռացել են դրանից մոտ 10 րոպե անց, որպիսի հակասությունը բացատրել է թյուրիմացությամբ: Դատարանը գտնում է, որ նշված հանգամանքները նույնպես վկայում են ամբաստանյալի ցուցմունքների ոչ արժանահավատ լինելու մասին:
Այսպիսով, վերոգրյալը հանգեցնում է հետևության, որ գործում առկա` դատարանի կողմից որպես թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ գնահատված ապացույցների համակցությամբ հիմնավորվում է Գեորգի Սաֆարյանի մասնակցությունը մեղադրական եզրակացությունում նկարագրված հանցավոր արարքի կատարմանը:
Գործում առկա ապացույցներից բխող փաստական տվյալների հետ մեկտեղ՝ դրանց համատեքստում վերլուծելով նաև դեպքից հետո Գեորգի Սաֆարյանի դրսևորած վարքագիծը, դատարանը գտնում է, որ այն նույնպես անուղղակիորեն վկայում է նրա մեղավորության մասին: Այսպես, դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցներով հաստատվում է, որ դեպքից կարճ ժամանակ անց Գեորգի Սաֆարյանը հեռացել է տանից: Ըստ ամբաստանյալի ցուցմունքների՝ վերջինս 1995 թվականի հունվարի 30-ին կամ 31-ին Վահան Կուրղինյանի հետ միասին մեկնել է Վրաստանի Հանրապետություն՝ այնտեղից Թուրքիա մեկնելու, կաշվե բաճկոններ բերելու և վերավաճառելու նպատակով, ինչը չի հաջողվել, այնուհետև մոտ մեկ շաբաթ անց վերադարձել են Հայաստան, որտեղ «Շահումյանում» բնակվող քրոջից տեղեկացել է սպանության մեջ կասկածվելու և ոստիկանության կողմից որոնվելու մասին: Այդ պատճառով՝ մտածելով, որ Արթուր Թադևոսյանը ոստիկանությունում հայտնել է իր կողմից Հայկ Աբրահամյանի սպանությանը մասնակցելու մասին, որոշել է տուն չվերադառնալ, շուրջ երկու շաբաթ թաքնվել է հորեղբոր տանը, այնուհետև մեկնել է ՌԴ: Մինչդեռ, ուշագրավ է, որ տանից հեռնալիս (ըստ իր ցուցմունքների՝ Վահան Կուրղինյանի հետ Վրաստանի Հանրապետություն մեկնելիս) Գեորգի Սաֆարյանը չի տեղեկացրել իր հետ համատեղ բնակվող ընտանիքի անդամներին իր մեկնելու վայրի և նպատակի մասին, որպիսի դեպք մինչ այդ չի եղել (ինչը հաստատվում է Գագիկ Սաֆարյանի և Անուշ Եղիկյանի ցուցմունքներով): Ընդ որում, ՀՀ Գերագույն դատարանի քրեական գործերի դատական կոլեգիայի 29.12.1997թ. դատավճռով ապացուցված է ճանաչվել Վահան Կուրղինյանի մասնակցությունը Գեորգի Սաֆարյանին մեղսագրված՝ խմբի կազմում կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև այն հանգամանքը, որ դեպքից հետո շուրջ երկու տարի Վահան Կուրղինյանը թաքնվել է վարույթն իրականացնող մարմնից, որից հետո ներկայացել և դատապարտվել է: Վերոգրյալ հանգամանքներն իրենց համակցության մեջ թույլ են տալիս եզրահանգելու, որ տանից հեռանալու պահին, երբ Գեորգի Սաֆարյանը դեռևս չէր կարող տեղեկացված լինել Արթուր Թադևոսյանի կողմից իր դեմ տված ցուցմունքների մասին (նկատի ունենալով, որ վկայի կարգավիճակում վերջինիս առաջին հարցաքննությունը կատարվել 1995 թվականի փետրվարի 01-ին՝ սկսվելով
ժամը 17:00-ին), նա արդեն իսկ մտավախություն է ունեցել, որ իրեն կարող են փնտրել իրավապահ մարմինները, այլապես առկա չէր լինի իր մեկնելու վայրն ընտանիքի անդամներից թաքցնելու անհրաժեշտություն: Ուշադրությանն արժանի է նաև այն հանգամանքը, որ ՌԴ մեկնելուց հետո Գեորգի Սաֆարյանը ձեռք է բերել այլ անձի տվյալներով կեղծ անձնագիր և տևական ժամանակ` մինչև 2015 թվականի ապրիլ ամիսը, բնակվել է այնտեղ` ուրիշի անվան տակ:
Ամփոփելով վերոշարադրյալը, դատարանը փաստում է, որ դատաքննությամբ հետազոտված՝ թույլատրելիության և վերաբերելիության չափանիշներին համապատասխանող, դատարանի կողմից որպես արժանահավատ գնահատված ապացույցներն իրենց համակցության մեջ հիմնավորում են Գեորգի Սաֆարյանին առաջադրված մեղադրանքի ձևակերպմամբ ընդգրկված այն հանգամանքները, որ վերջինս 1995 թվականի հունվարի 26-ի՝ լույս 27-ի գիշերը խմբի կազմում, շահադիտական դրդումներով՝ խեղդամահ անելու եղանակով, դիտավորությամբ ապօրինաբար կյանքից զրկել է Հայկ Աբրահամյանին: Դատարանն արձանագրում է, որ նշված ապացույցների ամբողջությունը բավարար է հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշին համապատասխան հաստատված համարելու վերը նշված հանգամանքները:
Միևնույն ժամանակ դատարանը փաստում է, որ գործում առկա ապացույցների համակցությունը բավարար չէ նույն չափանիշին համապատասխան ապացուցված համարելու այն, որ տուժողին խեղդամահ անելուց առաջ Գեորգի Սաֆարյանը հրամցրել է նրան թունավոր նյութով պատրաստված գարեջուրը: Այսպես, ըստ դատաքննությամբ հետազոտված դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 95 եզրակացության հետևությունների՝ տուժողի դիակից վերցված արյան մեջ նարկոտիկներ՝ ալկալոիդներ շարքից, չեն հայտնաբերվել: Բացառելով Հայկ Աբրահամյանի արյան մեջ նշված խմբին պատկանող թմրամիջոցների պարունակությունը, փորձագետը չի անդրադարձել այլ նյութերի առկայության կամ բացակայության հարցին (վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից առաջադրված է եղել քնաբեր դեղանյութերի առկայությունը պարզելու հարցը, ինչպես նաև այլ հարցեր, որոնք կարող են ծագել փորձաքննության ընթացքում): Այսպիսով, գործում առկա փարձաքննության եզրակացությամբ թեև չի հերքվում, սակայն ոչ էլ հաստատվում է Հայկ Աբրահամյանի արյան մեջ ալկալոիդների շարքին պատկանող թմրամիջոց չհանդիսացող որևէ թունավոր նյութի առկայության հանգամանքը և տևական ժամանակ անցնելու հետևանքով դա այլևս հնարավոր չէ պարզել լրացուցիչ փորձաքննություն կատարելու միջոցով:
Հարկ է նշել, որ Գեորգի Սաֆարյանի կողմից Հայկ Աբրահամյանին թունավոր նյութի պարունակությամբ գարեջուր մատուցելու մասին նախաքննության ընթացքում հայտնել է Արթուր Թադևոսյանը, բացի այդ՝ տուժողին թունավորելու նրանց մտադրության վերաբերյալ տեղեկությունները բխում են նաև Գեղամ Մախմուրյանի նախաքննական ցուցմունքներից: Սակայն, հիշյալ անձանց ցուցմունքներում պարունակվող փաստական տվյալները բավարար չեն անհրաժեշտ խորությամբ բացահայտելու նշված հանգամանքը՝ նկատի ունենալով, որ միայն համապատասխան փորձաքննության արդյունքում հնարավոր կլիներ պարզել, թե կոնրետ ինչ նյութ է օգտագործվել և ինչ չափաբաժնով, ինչ ազդեցություն այն կարող է ունենալ մարդու օրգանիզմի վրա՝ ընդհանրապես, արդյոք տուժողն ընդունել է այն, եթե այո՝ ապա ինչ քանակությամբ, և կոնկրետ պարագայում դա ինչ հետևանքներ է առաջացրել: Հետևաբար, նշված հանգամանքները պարզված չլինելու պայմաններում դատարանը
հնարավոր չի գտնում ապացուցված համարել մեղադրանքի ձևակերպմամբ ընդգրկված քննարկվող փաստը և միաժամանակ արձանագրում է, որ այն հաստատող նոր ապացույցներ ձեռք բերելու հնարավորությունները սպառված են: Վերոգրյալի հետ մեկտեղ դատարանը փաստում է, որ դատաքննությամբ հաստատված փաստերի առկայության պայմաններում տվյալ հանգամանքի ապացուցված չլինելը չի ազդում Գեորգի Սաֆարյանին մեղսագրված արարքի իրավական գնահատականի վրա>>:
2.3 Առաջին ատյանի դատարանի 2022 թվականի հունիսի 28-ի դատավճռում, մասնավորապես, նշված է.
<<(...) Վերլուծելով և գնահատելով դատաքննության ընթացքում հետազոտված ապացույցները, դատարանը գտնում է, որ ապացուցված է Գեորգի Սաֆարյանին մեղսագրվող արարքը, որը համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 8-րդ կետով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին, այն նրա կողմից կատարելը, ինչպես նաև նրա մեղավորությունն այդ արարքը կատարելու մեջ:
Անդրադառնալով այն հարցին, թե ենթակա է արդյոք պատժի ամբաստանյալն իր կատարած հանցանքի համար, դատարանն արձանագրում է հետևյալը։
(...)
Մեջբերված իրավադրույթներն ու իրավական վերլուծությունները կիրառելով սույն գործի փաստական հանգամանքների նկատմամբ, դատարանն արձանագրում է, որ Գեորգի Սաֆարյանի կողմից հանցավոր արարքը կատարելու ժամանակ գործող՝ 07.03.1961թ. ընդունված, 01.07.1961թ. ուժի մեջ մտած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 99-րդ հոդվածի 1-ին կետը (29.01.1986թ. խմբագրությամբ) պատասխանատվություն է նախատեսել ծանրացուցիչ հանգամանքներում կատարված դիտավորյալ սպանության համար, որը կատարվել է շահադիտական դրդումներով: Դատարանը փաստում է, որ վերոնշյալ իրավանորմը համապատասխանում է Գեորգի Սաֆարյանին առաջադրված մեղադրանքի քրեաիրավական որակման հիմքում դրված՝ ներկայումս գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 8-րդ կետին։
(...)
Վերոգրյալի լույսի ներքո դատարանն արձանագրում է, որ Գեորգի Սաֆարյանի կողմից հանցանքը կատարելու օրվանից անցել է քսան տարուց ավելի (ինչը գերազանցում է ինչպես նախկինում, այնպես էլ ներկայումս գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքերի մեջբերված դրույթներով նախատեսված առավելագույն ժամկետները), վաղեմության ժամկետի ընթացքն ընդհատված լինելու մասին տեղեկություններ առկա չեն: Ինչ վերաբերում է ՌԴ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 3-րդ մասով նախատեսված հանցագործությանը, որի կատարման համար Գեորգի Սաֆարյանը մեղավոր է ճանաչվել և դատապարտվել ՌԴ Կեմերովսկի շրջանի Նովոկուզնեցկ քաղաքի Օրջոնիկիձեի շրջանային դատարանի 29.02.2016թ. դատավճռով, ապա դա թե´ նախկինում և թե´ ներկայումս գործող քրեական օրենքի համաձայն չի կարող համարվել վաղեմության ժամկետի ընթացքի ընդհատման հիմք՝ նկատի ունենալով, որ նշված արարքը համարվում է ոչ մեծ ծանրության հանցագործություն:
Այսպիսով, դատարանը փաստում է, որ Գեորգի Սաֆարյանի կատարած հանցանքն ավարտված համարելու օրվանից անցել է վաղեմության ժամկետը:
Անդրադառնալով վաղեմության ժամկետի կիրառման հարցին, դատարանն արձանագրում է հետևյալը.

Գեորգի Սաֆահանի կատարած արարքը հանդիսանում է մարդու կյանքի դեմ ուղղված առավել վտանավոր հանցանք, որը դասվում է առանձնապես ծանր հանցագործությունների շարքին: Հանցանքը կատարելու ժամանակ գործող քրեական օրենքով տվյալ արարքի կատարման համար ազատազրկումից բացի նախատեսված էր նաև բացառիկ պատժամիջոց՝ մահապատիժ, իսկ ներկայումս գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիայի համաձայն՝ այն պատժվում է նաև ցմահ ազատազրկմամբ: Թե´ հանցանքը կատարելու ժամանակ և թե´ ներկայումս գործող քրեական օրենքի համաձայն՝ հանցագործության ծանրությամբ պայմանավորված, համապատասխան արարքների կատարման դեպքում վաղեմության ժամկետի կիրառման հարցի լուծումն օրենսդիրը վերապահել է դատարանի հայեցողությանը:
Քննարկելով Գեորգի Սաֆարյանի նկատմամբ վաղեմության ժամկետի կիրառման հնարավորության հարցը, դատարանը հաշվի է առնում նրա կատարած հանցագործության հանրային վտանգավորության բնույթն ու աստիճանը՝ նաև դրա կատարման հանգամանքների տեսանկյունից: Այդ թվում՝ դատարանը հաշվի է առնում արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ ամբաստանյալի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը, հանցագործության կատարման շարժառիթը (հանցանքն ուղղակի՝ վաղօրոք ծագած դիտավորությամբ, շահադիտական դրդումներով կատարելը), հանցագործության կատարման եղանակը, ինչպես նաև այն կատարելիս Գեորգի Սաֆարյանի դերը, որպիսի հանգամանքներն իրենց համակցության մեջ վկայում են վերջինիս կատարած արարքի առավել բարձր հանրային վտանգավորության մասին:
Բացի այդ, հանցանքը կատարելու պահից տևական ժամանակ անցած լինելու պայմաններում անձին քրեական պատասխանատվության ենթարկելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս դատարանը կարևորում է նաև ամբաստանյալի հետհանցավոր վարքագիծը: Մասնավորապես դատարանը գտնում է, որ հանցանքը կատարելուց հետո դրսևորած վարքագիծը՝ ի թիվս այլնի, նշանակություն ունի ժամանակի ընթացքում արարքի և այն կատարած անձի վտանգավորության նվազման հանգամանքը գնահատելու համար: Նշվածի լույսի ներքո անդրադառնալով հանցանքը կատարելուց հետո Գեորգի Սաֆարյանի դրսևորած վարքագծին, դատարանն արձանագրում է, որ վերջինս տևական ժամանակ՝ մինչև ձերբակալվելը, թաքնվել է քննությունից՝ օգտագործելով այլ անձի անվամբ կեղծ անձնագիր (որի համար դատապարտվել է ՌԴ իրավասու դատարանի կողմից), չի ընդունել մեղքը և չի զղջացել կատարածի համար, որպիսի պարագայում դատարանը հիմքեր չունի հետևության հանգելու, որ ամբաստանյալի կատարած արարքի և նրա անձի հանրային վտանգավորությունը նվազել է: Տվյալ պարագայում՝ քրեական պատժի նպատակների, այդ թվում՝ սոցիալական արդարության վերականգման համատեքստում, դատարանը հնարավոր չի համարում կիրառել վաղեմության ժամկետը և գտնում, որ իր կատարած հանցագործության համար Գեորգի Սաֆարյանը ենթակա է պատժի:
Գեորգի Սաֆարյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս դատարանը փաստում է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ կարող է նշանակվել միայն որոշակի ժամկետով ազատազրկումը՝ նկատի ունենալով ինչպես վաղեմության ժամկետի անցած լինելու, այնպես էլ այն հանգամանքը, որ հանցանքը կատարելու պահին գործող քրեական օրենքով նախատեսված չէր ցմահ ազատազրկում պատժատեսակը: Միևնույն ժամանակ դատարանն արձանագրում է, որ գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված որոշակի ժամկետով ազատազրկման ձևով պատիժը
խստացվել է՝ հանցանքը կատարելու ժամանակ գործող օրենքով համապատասխան արարքի համար սահմանված նույն պատժատեսակի համեմատ: Հետևաբար, հիմք ընդունելով, որ պատիժը խստացնող օրենքը չի կարող ունենալ հետադարձ ուժ և տարածվել մինչ այդ օրենքի ուժի մեջ մտնելը հանցանք կատարած անձանց վրա, Գեորգի Սաֆարյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով պատիժը պետք է նշանակվի 29.01.1986թ. խմբագրությամբ 1961թ. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 99-րդ հոդվածի սանկցիայի սահմաններում (այն է՝ ութից տասնհինգ տարի ժամկետով):
Գեորգի Սաֆարյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս որպես ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալներ դատարանը հաշվի է առնում այն, որ վերջինս դատվածություն չունի, բնակության վայրում բնութագրվել է դրական (հիմք՝ Երևան քաղաքի Բաղյան փողոցի 1-ին նրբանցքի 3-րդ շենքի լիազոր Ա.Խաչիկյանի կողմից 23.03.1995թ. տրված բնութագիրը, հատոր 1, գ.թ. 288):
Դատարանն արձանագրում է, որ Գեորգի Սաֆարյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքներ գործում առկա չեն։
Ինչ վերաբերում է Գեորգի Սաֆարյանին առաջադրված մեղադրանքի ձևակերպմամբ նկարագրված՝ խմբի կազմում հանցանքը կատարելու հանգամանքին, որն ընդգրկված չէ մեղսագրված արարքի իրավական որակմամբ (այն կատարելու ժամանակ գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 99-րդ հոդվածի դիսպոզիցիայում թվարկված ծանրացնող հանգամանքների շարքում այդպիսին ներառված չէր), դատարանն արձանագրում է, որ մի խումբ անձանց կողմից հանցանք կատարելը նախատեսված չէր նաև պատասխանատվությունը ծանրացնող հանգամանքները սահմանող 1961թ. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 36-րդ հոդվածով: Հետևաբար՝ ելնելով պատասխանատվությունը խստացնող օրենքի հետադարձ ուժը բացառող հիմնարար սկզբունքից, քննարկվող հանգամանքն ամրագրող գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 63-րդ հոդվածի 1-ի մասի 3-րդ կետը չի կարող կիրառվել Գեորգի Սաֆարյանի նկատմամբ պատիժը նշանակելիս:
Վերոգրյալի հիման վրա, 29.01.1986թ. խմբագրությամբ 1961թ. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 99-րդ հոդվածի սանկցիայի շրջանակներում ազատազրկման ձևով պատժի չափն ընտրելիս ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, հաշվի առնելով ամբաստանյալի կատարած հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, դա կատարելու հանգամանքները, նրա անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, դատարանը գտնում է, որ Գեորգի Սաֆարյանի նկատմամբ պետք է նշանակել պատիժ՝ ազատազրկում՝ 10 (տասը) տարի ժամկետով, որն անհրաժեշտ և բավարար է պատժի նպատակների իրագործման համար:
Քննարկելով Գեորգի Սաֆարյանի կողմից պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցը, դատարանը գտնում է, որ այն հանգամանքների համակցությունը, որոնք դատարանը հաշվի է առել նրա նկատմամբ պատիժը նշանակելիս, բավարար չեն համոզվածություն ձևավորելու համար, որ տվյալ դեպքում ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը փաստացի կրելու: Հետևաբար, պատժի նպատակներին հասնելու համար Գեորգի Սաֆարյանը պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը։
(...)
Ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս նախնական կալանքը պատժի ժամանակի մեջ հաշվակցելու նույն կանոնները նախատեսված են եղել նաև 1961թ. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 43-րդ հոդվածով:
Գեորգի Սաֆարյանը 2 (երկու) ամիս 27 (քսանյոթ) օր՝ 2015 թվականի ապրիլի 13-ից մինչև 2015 թվականի հուլիսի 10-ն ընկած ժամանակահատվածում, Ռուսաստանի Դաշնությունում գտնվել է կալանքի տակ՝ սույն քրեական գործի շրջանակներում նրա նկատմամբ իրականացվող քրեական հետապնդման կապակցությամբ: 2015 թվականի հուլիսի 10-ին Գեորգի Սաֆարյանը ժամանակավորապես ազատվել է իր նկատմամբ կիրառված հանձնման նպատակով կալանքից՝ ՌԴ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 1-ին և 3-րդ մասերի հատկանիշներով հարուցված մեկ այլ քրեական գործի շրջանակներում նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց կալանավորում ընտրելու պատճառաբանությամբ: Այնուհետև՝ Ռուսաստանի Դաշնության իրավասու դատարանի դատավճռով ՌԴ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 3-րդ մասով 1 (մեկ) տարի 8 (ութ) ամիս ժամկետով ուղղիչ աշխատանքների ձևով պատժի դատապարտվելուց հետո Գեորգի Սաֆարյանի նկատմամբ 2016 թվականի փետրվարի 09-ին կրկին կիրառվել է հանձնման նպատակով կալանք և նա Ռուսաստանի Դաշնությունում գտնվել է կալանքի տակ մինչև 2016 թվականի դեկտեմբերի 23-ը: ՀՀ ոստիկանության քրեական հետախուզության գլխավոր վարչության էտապավորման խմբի ուղեկցությամբ 2016 թվականի դեկտեմբերի 23-ին Մոսկա-Երևան չվերթով Հայաստանի Հանրապետություն ժամանելիս Գեորգի Սաֆարյանը Երևան քաղաքի «Զվարթնոց» միջազգային օդանավակայանից բերման է ենթարկվել ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Նոր Նորքի բաժին և նույն օրը ընդունվել է ՀՀ ԱՆ «Նուբարաշեն» քրեակատարողական հիմնարկ, որտեղ կալանքի տակ է գտնվում առ այսօր:
Վերոգրյալի հաշվառմամբ Գեորգի Սաֆարյանի նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատժի ժամկետին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 3-րդ և 4-րդ մասերով սահմանված կարգով պետք է հաշվակցել սույն քրեական գործի շրջանակներում վերջինիս նկատմամբ իրականացվող քրեական հետապնդման կապակցությամբ Ռուսաստանի Դաշնությունում և Հայաստանի Հանրապետությունում կալանքի տակ գտնվելու վերոնշյալ ժամանակահատվածները: Մասնավորապես, պատժի ժամկետին պետք է հաշվակցել 2015 թվականի ապրիլի 13-ից մինչև 2015 թվականի հուլիսի 10-ն ընկած ժամանակահատվածում ՌԴ-ում կալանքի տակ գտնվելու 2 (երկու) ամիս 27 (քսանյոթ) օր ժամկետը, թողնելով կրելու ազատազրկում՝ 9 (ինը) տարի 9 (ինը) ամիս 3 (երեք) օր ժամկետով, և հաշվի առնելով, որ 2016 թվականի փետրվարի 09-ից մինչ օրս ամբաստանյալն անընդմեջ գտնվում է անազատության մեջ՝ պատժի կրման սկիզբը հաշվել նշված օրվանից:
Անդրադառնալով տուժողի իրավահաջորդ Արմիկ Սարկիսյանի կողմից ամբաստանյալի դեմ հարուցված քաղաքացիական հայցի հարցին, դատարանը գտնում է, որ այն ենթակա է բավարարման մասնակի՝ հետևյալ պատճառաբանությամբ.
Այսպես, Արմիկ Սարկիսյանը քաղաքացիական հայց է ներկայացրել ընդդեմ Գեորգի Սաֆարյանի՝ 15.250 (տասնհինգ հազար երկու հարյուր հիսուն) ԱՄՆ դոլարին համարժեք դրամի չափով: Պատճառաբանելով, որ տուժողի հուղարկավորության ծախսերն ու հանցագործությամբ պատճառված վնասն առ այսօր հատուցված չեն, տուժողի իրավահաջորդը դատարանին խնդրել է ամբաստանյալից հօգուտ իրեն բռնագանձել նշված գումարը: Ըստ ներկայացված քաղաքացիական հայցի՝ հայցապահանջի գումարը ներառում է Հայկ Աբրահամյանի հուղարկավորության
ծախսերը՝ 2.500 (երկու հազար հինգ հարյուր) ԱՄՆ դոլարին համարժեք դրամի չափով, տուժողից հափշտակված ապրանքների ընդհանուր արժեքը՝ 3.600 (երեք հազար վեց հարյուր) ԱՄՆ դոլարին 1995 թվականի հունվարի դրությամբ համարժեք 1.512.000 (մեկ միլիոն հինգ հարյուր տասներկու հազար) ՀՀ դրամի չափով, ինչպես նաև գնաճի հետևանքով կրած վնասները:
ՀՀ Գերագույն դատարանի քրեական գործերի դատական կոլեգիան՝ 04.09.1995թ. դատավճռով ապացուցված ճանաչելով մի խումբ անձանց կողմից նախնական համաձայնությամբ Հայկ Աբրահամյանին ապօրինաբար դիտավորությամբ կյանքից զրկելու և վերջինիս բնակարանից 3.600 (երեք հազար վեց հարյուր) ԱՄՆ դոլարին համարժեք 1.512.000 (մեկ միլիոն հինգ հարյուր տասներկու հազար) ՀՀ դրամ արժողությամբ գույք հափշտակելու փաստերը, վճռել է Արթուր Թադևոսյանից հօգուտ Արմիկ Սարկիսյանի բռնագանձել վերոնշյալ գումարը, ինչպես նաև տուժողի հուղարկավորության ծախսերը: ՀՀ Գերագույն դատարանի քրեական գործերի դատական կոլեգիան՝ 29.12.1997թ. դատավճռով ապացուցված ճանաչելով Վահան Կուրղինյանի մասնակցությունը վերը նշված արարքների կատարմանը, վճռել է Արթուր Թադևոսյանից և Վահան Կուրղինյանից հօգուտ տուժողի իրավահաջորդ Արմիկ Սարկիսյանի համապարտության կարգով բռնագանձել 6.100 (վեց հազար հարյուր) ԱՄՆ դոլարին համարժեք դրամ՝ որպես Հայկ Աբրահամյանի հուղարկավորության ծախսերի և հանցագործության հետևանքով պատճառված վնասի հատուցում:
Դատարանն արձանագրում է, որ նշված չափով գույքային վնասը պատճառված է Գեորգի Սաֆարյանի կողմից վերոհիշյալ անձանց հետ հանցակցությամբ կատարված արարքի հետևանքով՝ անմիջականորեն, այդ մասով քաղաքացիական հայցի հիմքերն ապացուցված են, ուստի այն ենթակա է բավարարման: Մասնավորապես Գեորգի Սաֆարյանից և Վահան Առաքելյանից՝ համապարտության կարգով (հաշվի առնելով Արթուր Թադևոսյանի մահվան փաստը), հօգուտ Արմիկ Սարգսյանի պետք է բռնագանձել Հայկ Աբրահամյանի հուղարկավորության ողջամիտ ծախսերը՝ 2.500 (երկու հազար հինգ հարյուր) ԱՄՆ դոլարին համարժեք ՀՀ դրամի չափով, ինչպես նաև 1.512.000 (մեկ միլիոն հինգ հարյուր տասներկու հազար) ՀՀ դրամ՝ որպես հանցագործության հետևանքով պատճառված վնասի հատուցում: Ինչ վերաբերում է հայցապահանջի մնացած մասին, այն է՝ գնաճի հետևանքով կրած վնասներին, դատարանը փաստում է, որ դա չի կարող համարվել ամբաստանյալի կատարած հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված գույքային վնաս, ուստի քաղաքացիական հայցն այդ մասով չի կարող լուծում ստանալ սույն քրեական գործի շրջանակներում: Նշված պատճառաբանությամբ դատարանը գտնում է, որ Արմիկ Սարգսյանի քաղաքացիական հայցը՝ համապատասխան մասով, պետք է թողնել առանց քննության՝ տուժողի իրավահաջորդին իրավունք վերապահելով հայց հարուցել քաղաքացիական դատավարության կարգով:
Քննարկելով Գեորգի Գրիշայի Սաֆարյանի գույքի վրա դրված կալանքի հարցը, նկատի ունենալով, որ տուժողի իրավահաջորդի քաղաքացիական հայցի մասնակի բավարարման պայմաններում ամբաստանյալի գույքի վրա կալանք դնելուց բխող սահմանափակումների կիրառման անհրաժեշտությունը չի վերացել, դատարանը գտնում է, որ այն պետք է պահպանել մինչև քաղաքացիական հայցի մասով դատավճռի կատարումը։
Հաշվի առնելով, որ սույն քրեական գործում առկա չեն իրեղեն ապացույցներ, դատարանն այդ հարցին չի անդրադառնում:
Անդրադառնալով խափանման միջոցի հարցին՝ դատարանը գտնում է, որ Գեորգի Սաֆարյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ կալանավորումը վերացնելու կամ փոփոխելու հիմքերը բացակայում են, ուստի այն պետք է թողնել անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Նկատի ունենալով, որ գործում առկա չեն դատական ծախսերի մասին տվյալներ, դատարանը՝ քննարկելով դատական ծախսերի հարցը, գտնում է, որ այն պետք է համարել լուծված (...)>>։

3. Վերաքննիչ բողոքների հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
3․1 Պաշտպանը դատավարական նախապատմության, փաստական հանգամանքների, վերաբերելի իրավանորմերի, նախադեպային որոշումների վկայակոչմամբ վերաքննիչ բողոք ներկա¬յացնելով, խնդ¬րել է․ << 1. Սույն վերաքննիչ բողոքն ընդունել վարույթ:
2. Բեկանել և փոփոխել Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության դատարանի թիվ ԵԱՔԴ/0046/01/17 քրեական գործով 28.06.2022թ. կայացված դատավճիռը: Ճանաչել և հռչակել Գեորգի Սաֆարյանի անմեղությունը մեղսագրվող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 8-րդ կետով նախատեսված արարքի կատարման մեջ:>>։
Պաշտպանի ներկայացրած Բողոքում, մասնավորապես, նշված է.
<<(…) Գտնում եմ, որ Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության դատարանի 28.06.2022թ. դատավճիռը ենթակա է բեկանման և փոփոխման: Գեորգի Սաֆարյանին մեղսագրված հանցանքը դատարանի կողմից հաստատված չէ, գործի փաստական հանգամանքների մասին դատական ակտում շարադրված դատարանի հետևությունները չեն համապատասխանում հետազոտված ապացույցներին, Դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ, որը ազդել է գործի ելքի վրա:
Ինչպես նախաքննության, այնպես էլ դատաքննության ընթացքում առաջադրված մեղադրանքում ամբաստանյալ Գեորգի Սաֆարյանը, իրեն մեղավոր չի ճանաչել և առաջադրված մեղադրանքը չի ընդունել:
Դատարանի կողմից առաջադրված մեղադրանքների հիմքում դրված՝ դատարանում հետազոտված ապացույցների՝ դատական քննության ընթացքում ամբաստանյալ Գեորգի Սաֆարյանի, դատավարության մասնակիցների ցուցմունքների վերլուծության, ինչպես նաև գործում առկա մյուս ապացույցների օբյեկտիվ գնահատման արդյունքում Գեորգի Սաֆարյանին մեղսագրվող հանցագործությունը ամբողջությամբ հերքվել է: Այսպիսով.
Դատարանի կողմից Գ.Սաֆարյանի մեղադրական դատավճռի հիմքում դրվել են հետևյալ ապացույցները՝
1. Մեղադրյալ Արթուր Թադևոսյանի նախաքննական և դատարանում հրապարակված ցուցմունքներ
2. Մեղադրյալ Գեղամ Մախմուրյանի ցուցմունքները
3. Տուժողի իրավահաջորդ՝ Արմիկ Սարկիսյանի ցուցմունքները
4. Վկա Սևանա Աբրահամյանի ցուցմունքները
5. Վկա Անուշ Եղիկյանի ցուցմունքները
6. Վկա Գագիկ Սաֆարյանի ցուցմունքները
7. Վկա Աննա Հարությունյանի ցուցմունքները
8. Վկա Իրինա Ղարիբյանի ցուցմունքները

9. Վկա Լիանա Ղևոնդյանի ցուցմունքները
10. Վկա Լիանա Ղևոնդյանի կողմից ապրանքները ներկայացնելու արձանագրությունը
11. Վկա Լիանա Ղևոնդյանի բնակարանից առգրավված իրերը
12. Դեպքի վայրի զննության արձանագրությունը
13. Տուժողի կնոջ և դստեր մասնակցությամբ կատարված դեպքի վայրի զննության արձանագրությունը
14. Ա․Թադևոսյանին բերման ենթարկելու և վերջինիս անձնական խուզարկության արձանագրությունները
15. Ճանաչման ներկայացնելու մասին արձանագրությունը
16. Առարկաները ճանաչման ներկայացնելու մասին արձանագրությունը
17. Իրեղեն ապացույց ճանաչված առարկաներով
18. Դատակենսաբանական փորձաքննության եզրակացությունը
19. Դատաբժշկական փորձաքննության եզրակացությունը
20. Մատնադրոշմային փորձաքննության եզրակացությունը
21. Գերագույն դատարանի դատավճիռները՝ Արթուր Թադևոսյանի և Վահան Կուրղինյանի վերաբերյա
Հարգելի դատարան՝
Ցանկանում եմ անդրադառնալ յուրաքանչյուրին առանձին, թեպետ հիմնական բովանդակային վերլուծության չեմ ենթարկի արդեն իսկ մի քանի անգամ դատարանում լսված ցուցմունքները: Այսպես՝
1.Մեղադրյալ Արթուր Թադևոսյանի նախաքննական և դատարանում հրապարակված ցուցմունքներ:
Բոլորիս հայտնի է, որ այս ցուցմունքները միակ ապացույցն են, որոնք վկայում են իմ պաշտպանյալի դեմ:
Ա․Թադևոսյանը մանրամասն նկարագրել է ինչ որ դեպք և դրանում իմ պաշտպանյալի մասնակցության աստիճան: Հատկանշական է, որ այս անձը արդեն իսկ իր գործով դատական քննության ընթացքում հերքել է իր նախաքննական ցուցմունքները, սակայն դատարանի կողմից դա գնահատվել է այլ տիրույթում՝ պատժից խուսափելու և այլն: Հարգարժան մեղադրողը իր ճառում մանրամասնորեն ներկայացրեց սույն անձի ցուցմունքը և ինքն էլ փաստեց դրանց կարևորության աստիճանը: Տուժողի իրավահաջորդի ներկայացուցիչը՝ ով իր ողջ ճառի ընթացքում այդպես էլ գոնե մեկ անգամ ճիշտ չասեց այս մեղադրյալի անունը, բազմիցս նրան կոչելով Արմեն Թադևոսյան Արթուրի փոխարեն, հարց բարձրացրեց առ այն, որ ելնելով այն փաստից, որ Արմեն – Արթուր Թադևոսյանն ու Գեորգի Սաֆարյանը թշնամություն չեն ունեցել ապա Թադևոսյանն որևէ շահ չուներ Գեորգի Սաֆարյանին մեղադրելու: Հարգարժան ներկայացուցիչը շատ կարևոր մի հանգամանք է անտեսում: Այն որ միայն թշնամանքը չի որ անձին կարող է դրդել սուտ ցուցմունքներ տալու, կա շատ ավելի հզոր խթան, որն էլ մշտապես դառնում է բազմաթիվ սուտ մատնությունների պատճառ, դա սեփական մեղքն այլ անձի վրա դնելն է, մի մարդու ով միևնույն է տվյալ պահին հայտնաբերված չէ և չի կարող հերքել քո ցուցմունքները: Եթե մի փոքր ուշադիր լինեք Արթուր Թադևոսյանի ցուցմունքներին ապա կտեսնեք, որ ըստ նրա բոլոր մահացու մեղքերը գործվել են Գեորգի Սաֆարյանի կողմից՝ Գեորգին է պլանավորել, թունավորել, այնուհետ նաև խեղդել: Ինչպես տեսնում ենք իր այդ ցուցմուքներով վերջինս իրեն ուղիղ
հանցանքի օբյեկտիվ կողմը կատարողից վերածել է պարզապես օժանդակողի, կամ թեկուզ ոչ ակտիվ մասնակցի, ինչն էլ հետագայում մեղմ պատժի հիմք է հանդիսացել: Ակնհայտ էր չէ իր մասնակցությունը՞: Իվերջո ողջ գողոնը հայտնաբերվել է կամ իր կամ իր սիրուհու մոտից ու բնակարանից: Երբևէ հարց չի առաջացել վարույթն իրականացնող մարմնի մոտ, թե նման ակտիվ նախաձեռնողականությունից և մտադրության իրագործումից հետո Գեորգին գողոնը ինչու իր մոտ չպահեց, կամ ամբողջությամբ տվեց Արթուրին: Նա էլ տարավ նվիրեց սիրուհուն կամ մեքենա գնեց դեպքի հենց հաջորդող օրերին: Կարծում եմ շահի մասով առավել քան պարզ է ում շահով էր ստում Արթուր Թադևոսյանը: Ցանկանում եմ դատարանի ուշադրությունը հրավիրել այն հանգամանքին, որ այս միակ և վճռորոշ ապացույցը իմ պաշտպանյալի դեմ հակընդդեմ հարցմամբ ապահովված չէ, իսկ դրան հարող նախադեպային որոշումներին և դատավարության մասնակիցները և դատարանը քաջատեղյակ են, հետևաբար սույն ապացույցը չի կարող դրվել Գեորգի Սաֆարյանի մեղադրանքի հիմքում:
2.Մյուս ապացույցը Գեղամ Մախմուրյանի ցուցմունքն է ըստ որի վերջինս տեղյակ է եղել Արթուր Թադևոսյանի կողմից կատարված հանցանքից, իսկ Գեորգի Սաֆարյանի մասնակցության մասին իսկզբանե ցուցմունք է տվել ենթադրությունների հիման վրա: Ինչ վերաբերում է մեղադրողի այն դիտարկմանը թե Գեղամ Մախմուրյանը պաշտպանի հարցին պատասխանելով, որ Արթուրից է իմացել Գեորգիի կողմից հանցագործության մասնակից լինելը չի համապատասխանում իրականությանը, քանի որ վերջինս մինչև առերեսվելն է հայտնել իր ցուցմունքներով Գեորգիի մասնակցության մասին, ապա ցանկանում եմ մեջբերել հենց Գեղամ Մախմուրյանի նախաքննական ցուցմունքներից այդ հատվածները, որտեղ ակնհայտ է դառնում վերջինիս անտեղյակ լինելը և պարզապես ենթադրություններով առաջնորդվելը:
01.02.1995թ․ Գեղամ Մախմուրյանի որպես վկա ցուցմունքի՝
Արթուրը պատմեց, որ Հայկին ինֆարկտ է խփել և ինքն էլ տունը թալանել է, ասաց որ տարել է 500 դոլլար, թե ում հետ ինձ չասաց, բայց քանի որ նա Գեորգիի հետ էր, ես համոզվեցի, որ եթե գողությունը կատարած լինի, կարող է Գեորգիի հետ կատարած լինի: Այնուհետև ճշտող հարցին պատասխանում է որ քանի որ նա Գեորգիի հետ էր, ես դրանից ենթադրում եմ, որ Գեորգիի հետ է կատարել:
16.12.2020թ․ դատարանում ցուցմունք տալիս Գեղամ Մախմուրյանը հայտնեց, որ Գ․Սաֆարյանին 2-3 անգամ է տեսել, որևէ հարաբերություն չի ունեցել, չգիտի արդյոք Գ․Սաֆարյանը ճանաչում է տուժողին թե ոչ: Գործի մանրամասներից տեղեկացել է քննիչի մոտ: Դեպքի հանգամանքները պատմել է Արթուրը: Հայտնեց, որ նախաքննության ժամանակ իր նկատմամբ ճնշումներ են գործադրվել, իրեն ձեռքերից կախել են 3-րդ հարկից ոստիկանությունում, թելադրել են ինքն էլ գրել է: Գեորգիին ինքը չի հանդիպել, երբևէ խոսակցություն չի ունեցել վերջինիս հետ, նրա անունը լսել է Արթուրից: Պնդեց դատարանում տված ցուցմունքները: Սույն ապացույցի վերլուծությունն էլ բերում է այն եզրահանգման որ Գեորգի Սաֆարյանը որևէ կապ չունի հանցանքի հետ, համենայն դեպս Գեղամ Մախմուրյանն այդ մասին ոչինչ չի իմացել և հետևաբար էլ չէր կարող հայտնել:
Հաջորդող ապացույցներից տուժողի իրավահաջորդ Արմիկ Սարկիսյանի, վկաներ՝ Սևանա Աբրահամյանի, Աննա Հարությունյանի, Իրինա Ղարիբյանի ցուցմունքները, Տուժողի կնոջ և դստեր մասնակցությամբ կատարված դեպքի վայրի զննության արձանագրությունը փաստում են դեպքի առկայությունը, որն իհարկե պաշտպանական կողմը չի հերքում, սակայն դրանք որևէ կերպ չեն հիմնավորում Գեորգի Սաֆարյանի մասնակցությունը և նրա վերաբերյալ գեթ մի բառ չեն պարունակում:
Վկա Լիանա Ղևոնդյանի ցուցմունքները, Լիանա Ղևոնդյանի կողմից ապրանքները ներկայացնելու արձանագրությունը, Լիանա Ղևոնդյանի բնակարանաից առգրավված իրերը, Առարկաները ճանաչման ներկայացնելու մասին արձանագրությունը, Իրեղեն ապացույց ճանաչված առարկաները կրկին վկայելով հանցագործության դեպքը, փաստում են դրանում ուղիղ կապ ունեցող և անմիջականորեն կատարած անձի՝ Արթուր Թադևոսյանի մասին, հակառակ պարագայում յուրաքանչյուրն իր համար թող պատասխանի այն հարցին թե ինչու է ողջ գողոնը հայտնվել վերջինիս ընկերուհու բնակարանում և հենց նրա հայտարարությամբ բերվել են Արթուր Թադևոսյանի կողմից:
Ա․Թադևոսյանին բերման ենթարկելու և վերջինիս անձնական խուզարկության արձանագրությունները ևս վկայում են վերը նշվածը, քանի որ հենց Արթուր Թադևոսյանի մոտ հայտնաբերվել է Սիթիզեն մակնիշի ժամացույց, որն էլ հետագայում ճանաչվել է Տուժողի հարազատների կողմից:
Մյուս ապացույցը անձին լուսանկարով ճանաչման ներկայացնելու մասին արձանագրությունն է, ըստ որի Արթուր Թադևոսյանը ճանաչել է Գեորգի Սաֆարյանին և մատնանշել նրան որպես հանցանք կատարած անձ, շատ կներեք՝ իսկ ով էլ կասկած ուներ դրանում...
Դատակենսաբանական և մատնադրոշմային փորձաքննությունների եզրակացություններով Գ․Սաֆարյանի մատնահետքերի առկայությունը բնակարանում չի հերքում նաև Գ․Սաֆարյանը և լինել մի բնակարանում, որտեղ քո գնալուց հետո հանցանք է կատարվել, դեռ չի նշանակում մասնակից լինել հանցանքին:
Մյուս շատ կարևոր ապացույցը դա Դատաբժշկական փորձաքննության եզրակացությունն է, որին մեղադրողը շատ հպանցիկ անդրադառնալով, նշեց ընդամենը, որ ըստ այդ եզրակացության տուժողի մահը վրա է հասել արհեստական շնչահեղձության պատճառով:
Դիակի դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 95 եզրակացության մեջ նշված մահը վրա հասնելու ժամի հետ ակնհայտ անհամապատասխանություն է առկա, ըստ եզրակացության մահը վրա է հասել գրեթե 1 օր անց, քան այնտեղ գտնվել է Գեորգի Սաֆարյանը:
Վկաներ Անուշ Եղիկյանն ու Գագիկ Սաֆարյանը հայտնել են, որ 22.00-ի դրությամբ Գեորգին դեռ տանը չի եղել, ի դեպ Գագիկ Սաֆարյանը բազմիցս խոշտանգվել է ոստիկանության աշխատակիցների կողմից, նրանից կորզվել են ցուցմունքներ, ինչի առթիվ նաև վարույթներ են հարուցվել, սակայն բնականաբար երկար ժամանակ անցնելու և այլևս մոռացվելու պատճառով որևէ անձ այդ առթիվ չի ենթարկվել քրեական պատասխանատվության:
Գեորգի Սաֆարյանն իր ցուցմունքներում մանրամասն ներկայացրել է տվյալ օրվա և դրան հաջորդած ու նախորդած դեպքին առնչվող հանգամանքները և նաև ներկայացրել է իր այդ պահին երկիրը լքելու պատճառները, ինչ վերաբերում է այդ առթիվ տուժողի իրավահաջորդի ներկայացուցչի դիտարկմանն առ այն, որ եթե անմեղ էր թող ներկայանար իրավապահ մարմիններին, ապա ես չէ որ հիմա Ձեզ պետք է ներկայացնեմ այն իրողությունները, որոնցում 1990 ական թվականներին քննվել են քրեական գործերը, այն ամենաթողությունն ու վախի, խոշտանգման ու ճնշման մթնոլորտը, ինչի մասին վկայում են գործով անցնող բոլոր առանցքային վկաները:Դատարանը ևս գտել է, որ Գ․Սաֆարյանի վարքագիծը պայմանավորված է եղել իր մեղավորության գիտակցմամբ, սակայն փաստերն վկայում են հակառակը:
Օրինական ուժի մեջ մտած դատավճիռների մասով ուղղակի կասեմ, որ սույն բողոքում վերլուծված ապացույցները վկայում են իրադարձությունների այլ ընթացքի մասին և ապացույցներն նախկինում անտեսելու կամ կամայական մեկնաբանելու մասին և սույն դատարանը կաշկանդված չէ դատաքննության արդյունքներով արդարացի դատական ակտ կայացնելու և հետագայում նաև այլ դատական ակտերի վերանայման հիմք դառնալու համար:
Այսպիսով ակնհայտ է, որ սույն դատաքննությամբ չի հավաքվել թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների բավարար համակցություն Գեորգի Սաֆարյանին մեղսագրվող արարքում մեղավոր ճանաչելու և դատապարտելու համար:
(…)
Թեպետ պաշտպանական կողմը վստահ է, որ դատարանը արդարացի դատական ակտ կկայացնի և կճանաչի Գ․Սաֆարյանի անմեղությունը, այնուամենայնիվ, ես չեմ կարող անդրադարձ չկատարել նաև մեղսագրվող արարքի վաղեմության ժամկետներն անցած լինելուն և դրան հարող իրավակարգավորումներին:
(…)
Մեջբերված իրավադրույթներն ու իրավական վերլուծությունները կիրառելով սույն գործի փաստական հանգամանքների նկատմամբ, դատարանն արձանագրում է, որ Գեորգի Սաֆարյանի կողմից հանցավոր արարքը կատարելու ժամանակ գործող՝ 07.03.1961թ. ընդունված, 01.07.1961թ. ուժի մեջ մտած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 99-րդ հոդվածի 1-ին կետը (29.01.1986թ. խմբագրությամբ) պատասխանատվություն է նախատեսել ծանրացուցիչ հանգամանքներում կատարված դիտավորյալ սպանության համար, որը կատարվել է շահադիտական դրդումներով: Դատարանը փաստում է, որ վերոնշյալ իրավանորմը համապատասխանում է Գեորգի Սաֆարյանին առաջադրված մեղադրանքի քրեաիրավական որակման հիմքում դրված՝ ներկայումս գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 8-րդ կետին:
1961թ. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 99-րդ հոդվածի սանկցիայով որպես պատիժ սահմանված էր ազատազրկում՝ ութից մինչև տասնհինգ տարի ժամանակով, կամ մահապատիժ: Գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մասը նախատեսում է պատիժ՝ ազատազրկում՝ տասներկուսից քսան տարի ժամկետով, կամ ցմահ ազատազրկում:
1961թ. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 44-րդ հոդվածի (29.01.1986թ. խմբագրությամբ) համաձայն՝
(…)
Վերոգրյալի լույսի ներքո դատարանն արձանագրում է, որ Գեորգի Սաֆարյանի կողմից հանցանքը կատարելու օրվանից անցել է քսան տարուց ավելի (ինչը գերազանցում է ինչպես նախկինում, այնպես էլ ներկայումս գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքերի մեջբերված դրույթներով նախատեսված առավելագույն ժամկետները), վաղեմության ժամկետի ընթացքն ընդհատված լինելու մասին տեղեկություններ առկա չեն: Ինչ վերաբերում է ՌԴ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի 3-րդ մասով նախատեսված հանցագործությանը, որի կատարման համար Գեորգի Սաֆարյանը մեղավոր է ճանաչվել և դատապարտվել ՌԴ Կեմերովսկի շրջանի Նովոկուզնեցկ քաղաքի Օրջոնիկիձեի շրջանային դատարանի 29.02.2016թ. դատավճռով, ապա դա թե´ նախկինում և թե´ ներկայումս գործող քրեական օրենքի համաձայն չի կարող համարվել վաղեմության ժամկետի ընթացքի ընդհատման հիմք՝ նկատի ունենալով, որ նշված արարքը համարվում է ոչ մեծ ծանրության հանցագործություն:
Այսպիսով, դատարանը փաստում է, որ Գեորգի Սաֆարյանի կատարած հանցանքն ավարտված համարելու օրվանից անցել է վաղեմության ժամկետը:
Անդրադառնալով վաղեմության ժամկետի կիրառման հարցին, դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
Գեորգի Սաֆահանի կատարած արարքը հանդիսանում է մարդու կյանքի դեմ ուղղված առավել վտանգավոր հանցանք, որը դասվում է առանձնապես ծանր հանցագործությունների շարքին: Հանցանքը կատարելու ժամանակ գործող քրեական օրենքով տվյալ արարքի կատարման համար ազատազրկումից բացի նախատեսված էր նաև բացառիկ պատժամիջոց՝ մահապատիժ, իսկ ներկայումս գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիայի համաձայն՝ այն պատժվում է նաև ցմահ ազատազրկմամբ: Թե´ հանցանքը կատարելու ժամանակ և թե´ ներկայումս գործող քրեական օրենքի համաձայն՝ հանցագործության ծանրությամբ պայմանավորված, համապատասխան արարքների կատարման դեպքում վաղեմության ժամկետի կիրառման հարցի լուծումն օրենսդիրը վերապահել է դատարանի հայեցողությանը:
Քննարկելով Գեորգի Սաֆարյանի նկատմամբ վաղեմության ժամկետի կիրառման հնարավորության հարցը, դատարանը հաշվի է առնում նրա կատարած հանցագործության հանրային վտանգավորության բնույթն ու աստիճանը՝ նաև դրա կատարման հանգամանքների տեսանկյունից: Այդ թվում՝ դատարանը հաշվի է առնում արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ ամբաստանյալի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը, հանցագործության կատարման շարժառիթը (հանցանքն ուղղակի՝ վաղօրոք ծագած դիտավորությամբ, շահադիտական դրդումներով կատարելը), հանցագործության կատարման եղանակը, ինչպես նաև այն կատարելիս Գեորգի Սաֆարյանի դերը, որպիսի հանգամանքներն իրենց համակցության մեջ վկայում են վերջինիս կատարած արարքի առավել բարձր հանրային վտանգավորության մասին: Բացի այդ, հանցանքը կատարելու պահից տևական ժամանակ անցած լինելու պայմաններում անձին քրեական պատասխանատվության ենթարկելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս դատարանը կարևորում է նաև ամբաստանյալի հետհանցավոր վարքագիծը: Մասնավորապես դատարանը գտնում է, որ հանցանքը կատարելուց հետո դրսևորած վարքագիծը՝ ի թիվս այլնի, նշանակություն ունի ժամանակի ընթացքում արարքի և այն կատարած անձի վտանգավորության նվազման հանգամանքը գնահատելու համար: Նշվածի լույսի ներքո անդրադառնալով հանցանքը կատարելուց հետո Գեորգի Սաֆարյանի դրսևորած վարքագծին, դատարանն արձանագրում է, որ վերջինս տևական ժամանակ՝ մինչև ձերբակալվելը, թաքնվել է քննությունից՝ օգտագործելով այլ անձի անվամբ կեղծ անձնագիր (որի համար դատապարտվել է ՌԴ իրավասու դատարանի կողմից), չի ընդունել մեղքը և չի զղջացել կատարածի համար, որպիսի պարագայում դատարանը հիմքեր չունի հետևության հանգելու, որ ամբաստանյալի կատարած արարքի և նրա անձի հանրային վտանգավորությունը նվազել է: Տվյալ պարագայում՝ քրեական պատժի նպատակների, այդ թվում՝ սոցիալական արդարության վերականգման համատեքստում, դատարանը հնարավոր չի համարում կիրառել վաղեմության ժամկետը և գտնում, որ իր կատարած հանցագործության համար Գեորգի Սաֆարյանը ենթակա է պատժի:

Գեորգի Սաֆարյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս դատարանը փաստում է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ կարող է նշանակվել միայն որոշակի ժամկետով ազատազրկումը՝ նկատի ունենալով ինչպես վաղեմության ժամկետի անցած լինելու, այնպես էլ այն հանգամանքը, որ հանցանքը կատարելու պահին գործող քրեական օրենքով նախատեսված չէր ցմահ ազատազրկում պատժատեսակը: Միևնույն ժամանակ դատարանն արձանագրում է, որ գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված որոշակի ժամկետով ազատազրկման ձևով պատիժը խստացվել է՝ հանցանքը կատարելու ժամանակ գործող օրենքով համապատասխան արարքի համար սահմանված նույն պատժատեսակի համեմատ: Հետևաբար, հիմք ընդունելով, որ պատիժը խստացնող օրենքը չի կարող ունենալ հետադարձ ուժ և տարածվել մինչ այդ օրենքի ուժի մեջ մտնելը հանցանք կատարած անձանց վրա, Գեորգի Սաֆարյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով պատիժը պետք է նշանակվի 29.01.1986թ. խմբագրությամբ 1961թ. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 99-րդ հոդվածի սանկցիայի սահմաններում (այն է՝ ութից տասնհինգ տարի ժամկետով):
Գեորգի Սաֆարյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս որպես ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալներ դատարանը հաշվի է առնում այն, որ վերջինս դատվածություն չունի, բնակության վայրում բնութագրվել է դրական (հիմք՝ Երևան քաղաքի Բաղյան փողոցի 1-ին նրբանցքի 3-րդ շենքի լիազոր Ա.Խաչիկյանի կողմից 23.03.1995թ. տրված բնութագիրը, հատոր 1, գ.թ. 288):
Ինչ վերաբերում է Գեորգի Սաֆարյանին առաջադրված մեղադրանքի ձևակերպմամբ նկարագրված՝ խմբի կազմում հանցանքը կատարելու հանգամանքին, որն ընդգրկված չէ մեղսագրված արարքի իրավական որակմամբ (այն կատարելու ժամանակ գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 99-րդ հոդվածի դիսպոզիցիայում թվարկված ծանրացնող հանգամանքների շարքում այդպիսին ներառված չէր), դատարանն արձանագրում է, որ մի խումբ անձանց կողմից հանցանք կատարելը նախատեսված չէր նաև պատասխանատվությունը ծանրացնող հանգամանքները սահմանող 1961թ. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 36-րդ հոդվածով: Հետևաբար՝ ելնելով պատասխանատվությունը խստացնող օրենքի հետադարձ ուժը բացառող հիմնարար սկզբունքից, քննարկվող հանգամանքն ամրագրող գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 63-րդ հոդվածի 1-ի մասի 3-րդ կետը չի կարող կիրառվել Գեորգի Սաֆարյանի նկատմամբ պատիժը նշանակելիս:
Վերոգրյալի հիման վրա, 29.01.1986թ. խմբագրությամբ 1961թ. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 99-րդ հոդվածի սանկցիայի շրջանակներում ազատազրկման ձևով պատժի չափն ընտրելիս ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, հաշվի առնելով ամբաստանյալի կատարած հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, դա կատարելու հանգամանքները, նրա անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, դատարանը գտնում է, որ Գեորգի Սաֆարյանի նկատմամբ պետք է նշանակել պատիժ՝ ազատազրկում՝ 10 (տասը) տարի ժամկետով, որն անհրաժեշտ և բավարար է պատժի նպատակների իրագործման համար:
Քննարկելով Գեորգի Սաֆարյանի կողմից պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցը, դատարանը գտնում է, որ այն հանգամանքների համակցությունը, որոնք դատարանը հաշվի է առել նրա նկատմամբ պատիժը նշանակելիս, բավարար չեն համոզվածություն ձևավորելու համար, որ տվյալ դեպքում
ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը փաստացի կրելու: Հետևաբար, պատժի նպատակներին հասնելու համար Գեորգի Սաֆարյանը պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը:
Տուժողի իրավահաջորդի ներկայացուցիչը իր ճառում վկայակոչելով ՍԴ որոշում փորձեց հիմնավորել, որ դատարանին տրված հայեցողական լիազորությունը սույն դեպքում կիրառելի չէ քանի որ ամբաստանյալը, չի ընդունել մեղքը, չի զղջացել և չի վերականգնել քաղաքացիական հայցով պահանջված գումարը: Նշվեց, որ առկա են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 63-րդ հոդվածի 2,4,7, 11 կետերով սահմանված ծանրացնող հանգամանքները, իդեպ սույն մտքին անգամ չեմ անդրադառնում, որովհետև առավել քան ակնհայտ է դրանց բացակայությունը, այնուամենայնիվ հայտնեց նաև, որ տուժողի իրավահաջորդը չունի գերնպատակ Գ․Սաֆարյանին խստորեն պատժված տեսնելու, ընդամենը պնդում են քաղաքացիական հայցը:
Ինչևէ ցանկանում եմ վկայակոչել սույն դրույթին առնչվող իրավանորմերը, այսպես՝
Գեորգի Սաֆարյանին մեղսագրվում է՝ 1995 թվականի հունվարի 26-ին՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 8-րդ կետով նախատեսված արարքի կատարում
(…)
Պաշտպանական կողմը գտնում է, որ սույն գործի քննության ընթացքում ձեռք չեն բերվել թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների այնպիսի համակցություն, որն դատարանին թույլ կտա հաղթահարել անմեղության կանխավարկածն ու կայացնել մեղադրական դատավճիռ, ուստիև ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ պարզելով, որ գործի փաստական հանգամանքների մասին առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտում շարադրված՝ դատարանի հետևությունները չեն համապատասխանում գործի փաստական հանգամանքներին, վերաքննիչ դատարանը ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն բեկանում և փոփոխում է դատական ակտը կամ գործը ուղարկում է առաջին ատյանի դատարան՝ նոր քննության (…)>>։
3․2 Ամբաստանյալ Գ.Սաֆարյանը դատավարական նախապատմության, փաստական հանգամանքների, վերաբերելի իրավանորմերի, նախադեպային որոշումների վկայակոչմամբ վերաքննիչ բողոք ներկա¬յացնելով, խնդ¬րել է․
<<1. Ներկայացված բողոքը ընդունել վարույթ:
2. Նշանակել և կատարել դատաքննություն ըստ էության:
3. Բեկանել առաջին ատյանի 28.06.2022 թվականին ԵԱՔԴ/0046/01/17 գործով կայացրած դատավճիռը ամբողջությամբ:
4. Կայացնել նոր՝ Գեորգի Սաֆարյանին, արդարացման որոշում:
5. Կայացնել նոր որոշում նախկինում թիվ 14200295 քրեական գործի շրջանակներում կայացված դատավճիռների մասով:
6. Եթե Վերաքննիչ դատարանը որոշում ընդունի դատավճիռը բեկանելուց գործն ուղարկել առաջին ատյանի դատարան նոր քննության, նոր դատավարական կազմով, ապա փոխարինի իմ խափանման միջոց կալանքը՝ ստորագրություն չհեռանալու կամ այլ խափանման միջոց կիրառել, որը կապված չէ ազատությունից զրկելու հետ:
7. Եթե Վերաքննիչ դատարանը չբավարարի բողոքը ամբողջությամբ, ապա առաջին ատյանի դատավճռում չհաշվարկված 10.07.2015 թվականից մինչև 09.02.2016
թվականը ընկած ժամանակը հաշվակցել սահմանված պատժին և պատժի կրման սկիզբը հաշվել 13.04.2015 թվականից:
8. Եթե Վերաքննիչ դատարանը չբավարարի բողոքը և չբեկանի առաջին ատյանի դատավճիռը, ապա վերանայել քաղաքացիական հայցը բավարարելու մասը (ըստ 04.09.1995թ. դատավճռի, որոշում է կայացվել բռնագանձել 1.512.000 ՀՀ դրամ, որպես պատճառված վնասի հատուցում և 600 ԱՄՆ դոլլարին համարժեք ՀՀ դրամ, որպես հողարկավորության ծախս: Եվ այդ գումարը պետք է բռնագանձվի հանցախմբի բոլոր անդամների համապարտությամբ):>>
Ամբաստանյալ Գեորգի Սաֆարյանի ներկայացրած Բողոքում, մասնավորապես, նշված է.
<<(…) Առաջին ատյանի դատարանի՝ նախագահող դատավոր՝ Ա․Դանիբեկյանի, ըստ վճռում ապացույցների գնահատման և հետազոտման մասում ներկայացված մեկնաբանություններից հստակ երևում է, որ դատարանը հակասում է ինքն իրեն, առաջնորդվում և արձանագրում է միայն քննիչի կողմից ձևակերպված (դատախազի կողմից հաստատված) փաստորեն վաղաժամ, սխալ, երևակայության ենթադրությամբ կազմված մեղադրական եզրակացությունը։
Դատարանի կողմից ներկայացված բովանդակությունը ապացույց է միայն դատավորի կողմնակալ մոտեցման, վկայական ցուցմունքների սխալ մեկնաբանման և գնահատման, փորձագիտական եզրակացությունների թերի, ոչ լրիվ ուսումնասիրման, սխալ գնահատման և մեկնաբանության։
Ինչպես նաև քրեական գործում առկա նյութերի ոչ լրիվ ուսումնասիրման և օբյեկտիվ քննության հետևանքով սխալ եզրահանգումների է եկել։
Առաջին ատյանի դատարանը մեղսագրվող արարքի ապացույց է համարում նախկինում մաս անջատված քրեական գործով կայացած դատավճիռները ուրիշ անձանց նկատմամբ և իմ հետախուզման մեջ գտնվելու փաստը, սակայն ոչ մի կերպ չի դիտարկում և օբյեկտիվ ձևով քննում, հետազոտում մեկ անձի կողմից <<խոստովանական ցուցմունքի>> հիման վրա 07․02․95 թվականին սխալ և վաղաժամ ձևակերպված մեղադրանքի հավաստիությունը։
Հիմնավորելով Ա․Թադևոսյանի ցուցմունքը ինձ մեղսագրվող արարքի մասով, որ նա նախաքննության ընթացքում վկայի, կասկածյալի, մեղադրյալի կարգավիճակով միշտ մատնանշել է ինձ որպես անմիջական կատարողի և հաշվի չի առնում, որ 28․01․95 թվականին թիվ 14200295 քրեական գործը հարուցելուց մինչև մեր դատաքննությունը ոչ մի անգամ և ոչ մեկի կողմից օբյեկտիվ և լիարժեք ձևով չի քննվել նման ձևակերպման հավաստիությունը և Ա․Թադևոսյանի կողմից այդպիսի մատնության արժանահավատությունը։ Դա ոչ միայն անարդար է, այլ նախկինում թույլ տված բացթողման, սխալի պառակտում (թաքցնում) և նոր սխալ անարդար որոշում կայացնելու պատճառ։
Սույն դատաքննության 23․09․2021թ․ կայացած դատական նիստում իմ ճառում ես փորձել էի քրեական գործում առկա փաստերի հիման վրա դատարանին կետ առ կետ մատնացույց անել բոլոր ակնհայտ բացթողումները, հիմնավորումները, որոնցով ամբողջությամբ Ա․Թադևոսյանի պատմածը ինձ մեղսագրվող մասով հերքվում է, և հաստատվում է Ա․Թադևոսյանի սուտ մատնությունը (նրա ցուցմունքի այդ մասի անարժանահավատությունը)։
Սակայն դատարանը իմ ցուցմունքը (ինչպես նաև ուրիշ վկայական ցուցմունքներ) անարժանահավատ է համարում և իմ կողմից ճառում մատնացույց արած փաստերը, հետևությունները անտեսում է՝ առանց կամ անհեթեթ մեկնաբանությամբ։
Նախկինում ոչ մի դատաքննությամբ և դատավճիռներով չի ապացուցված, որ Գ․Սաֆարյանը սպանել է Հ․Աբրահամյանին։ Նման հարց և ընդհանրապես Գ․Սաֆարյանին վերաբերող գործողությունների քննություն կատարելու որևէ փաստ չկա։
Սույն դատաքննությամբ, առաջին ատյանի դատարանը, վճռորոշ հիմք ընդունելով Ա․Թադևոսյանի <<խոստովանական>> ցուցմունքը, անտեսել է սպանության (ինչպես նաև հափշտակության) մանրամասն նկարագրված (Ա․Թադևոսյանի կողմից) գործողությունները հերքող փաստերի առկայությունը։ Վերաքննիչ դատարանի ուշադրությանն եմ հրավիրում այդ վճռորոշ հիմք հանդիսացող՝ թերևս միակ, Ա․Թադևոսյանի 01․02․95թ․ որպես վկա հարցաքննության արձանագրությունից մի քանի քաղվածք․
(հատոր 1, գ-թ․ 45-52)
(…)
Ահա դատարանի համար վճռորոշ հիմք հանդիսացող մեկ անձի (Ա․Թադևոսյանի) ցուցմունքը, մեկ անձի, որ հենց ինքն իր խոսքերով հաստատում է խաբեբա լինելու փաստը, և բացահայտում նրա մարդուն համոզելու հանճարեղ տաղանդը, երբ փաստացի <<բռնված>> լինելով օրինական կնոջ և աներորդու կողմից, համոզում է անգամ նրանց ձևանալ որպես իր հորեղբոր երեխաների, իսկ Լիաննայի մոտ արժանահավատ երևալու համար հարազատ հորն է հիվանդ ներկայացնում, որին օրեր անց հայտարարում է մահացած։ Ի դեպ նրա հայրը մինչ օրս կենդանի է։ Եվ դատարանը այս անձի ցուցմունքը, ցուցմունքում նշած ինձ վերաբերող տեղեկությունը առանց երկմտելու համարում է արժանահավատ, և անտեսում գործում առկա այլ փաստերը, որոնք ուղղակիորեն հերքում են կամ ողջամիտ եզրահանգման են բերում, որ Ա․Թադևոսյանի ինձ վերաբերվող ասածները անարժանահավատ են։ Դատարանն անգամ, իր դատավճռում արձանագրում է դեղի, թույնի բացակայությունը և չի տալիս բացատրություն Ա․Թադևոսյանի կողմից ցուցմունքում այդպես մանրամասն նկարագրած դրանց ձեռք բերման, օգտագործման մասին (ինչպես նաև մեղադրանքում ներկայացված այդ հատվածի մասով)։
Հետագա Ա․Թադևոսյանի՝ որպես կասկածյալի և մեղադրյալի հարցաքննությունների արձանագրություններում հստակ երևում է, որ իրենց բովանդակությամբ էապես նոր բան չկա, սակայն ակնհայտ է, որ շեշտադրում (թելադրանք, հարկադրանք) է դրված, որ նա պնդում է իր նախնական ցուցմունքը ու նշում, որ հանցագործություն կատարողները Գ․Սաֆարյանն է, Ա․Պետրոսյանն է, Վ․Կուրղինյանն է և ինքը։ (հատոր 1, գ-թ 56-57, 126-127):
Դատավոր՝ Ա․Դանիբեկյանի կողմից կայացրած մեղադրական դատավճռի բեկանման հարցը լուծելու համար անհրաժեշտ է Վերաքննիչ դատարանի կողմից մանրամասն դատական քննության առնել ըստ էության սույն քրեական գործով առաջին ատյանի դատաքննության ընթացքում ուսումնասիրված և հրապարակված բոլոր նյութերը։ Առաջին ատյանի դատաքննության ընթացքում ուսումնասիրված և հրապարակված բոլոր նյութերը։ Առաջին ատյանի դատաքննության ընթացքում ժամանակի խնայողության համար (կողմերի համաձայնությամբ) նյութերը հիմնականում համարվել են հրապարակված, ուղղակի կարդալով հատոր, գրություն, էջ
առանց ողջ բովանդակության։ Միայն մանրակրկիտ քննության շնորհիվ կլուսաբանվի առաջին ատյանի դատավոր՝ Ա․Դանիբեկյանի կողմից սխալ ենթադրություններ, եզրահանգումներ կատարելու փաստը։ Եվ քննությունը պետք է սկսվի ի սկզբանե կազմված մեղադրական որոշման բովանդակությունից և քրեական գործ հարուցելուց սկսած, նախաքննության հետազոտմամբ։
Այսպիսով՝
1995 թվականի հունվարի 28-ին, իր բնակարանում հայտնաբերվում է Հ․Աբրահամյանի դին, բռնի մահվան հատկանիշներով։ Որոշում է կայացվել քննչական խումբ կազմելու մասին, կատարվել է բնակարանի տեղազննության արձանագրություն (կարևոր նշանակություն ունի), վերցրել են նմուշներ, նշանակվել են փորձաքննություններ։
1995թ․ հունվարի 28-ից քննիչի կողմից հարցաքննվել են, ՆԳ բաժին բերման են ենթարկվել և հարցաքննվել բազում անձինք, որոնց մասին առկա են արձանագրություններ։
1995թ․ հունվարի 31-ին ՆԳ բաժին բերման է ենթարկվել և հարցաքննվել սույն քրեական գործով վկա ներկայացված Արմինե Ղուկասյանը։ Ինչպես նաև Ա․Ղուկասյանը ենթարկվել է անձնական խուզարկության, ինչի մասին առկա է արձանագրություն (հատոր 1, գ-թ․ 66-80, էջ 68, 69)։ Հատկանշական է ԱՄՆ 5 դոլլարանոցների՝ քանակով 15 հատ, իրար հաջորդող համարներով արժեթղթերի առկայությունը, որոնք խուզարկությամբ առգրավված բոլոր իրերի հետ են վերադարձվել Ա.Ղուկասյանին, և ոչ մեկը չի պարզաբանել այդ 5 դոլլարանոցների ծագման աղբյուրը և եղանակը: Այնինչ հանցագործության վայր հանդիսացող բնակարանում հայտնաբերվել է տուժողի բաճկոնում ԱՄՆ 5 դոլլարանոցների բանկային կապոցի դատարկ փաթեթը և հետագայում էլ ԱՄՆ 5 դոլլարանոցների գողացված լինելու տեղեկություն: (հատոր 1, գ-թ. 157-162, էջ 160 և տեղազննության արձանագրությունը):
Ա.Ղուկասյանի կողմից տրված ցուցմունքից (հատոր 1, գ-թ. 31-33) ի հայտ է գալիս բացառիկ տեղեկություններ, որ իրեն ծանոթ Ա.Թադևոսյանը և Գ.Մախմուրյանը վաղուց ունեցել են ցանկություն, պահանջներ, որ իր միջոցով դեղի, թույնի կիրառմամբ թալանեն Հ.Աբրահամյանին:
Այս տեղեկություններն ստանալուց հետո 01.02.95թ. հայտնաբերվում և ձերբակալվում է սպանության մեջ կասկածանքով Ա.Թադևոսյանը, ընդ որում նրա անձնական խուզարկության և այդ ժամանակ բնակության վայրի խուզարկությամբ հայտնաբերվում և առգրավվում են փաստացի տուժող Հ.Աբրահամյանի բնակարանից գողացված իրեր (հատոր 1, գ-թ. 66-80, էջ 73, 74, 77, 78, 79, 80, գ-է. 81-87, էջ 82, 83, 84, գ-թ. 324-328, էջ 324, 325, 326):
01.02.95թ. ՆԳ բաժին ինքնակամ ներկայանում է Գ.Մախմուրյանը, որպեսզի պարզաբանի, թե ինչու են իրենով հետաքրքրվել ոստիկանության աշխատակիցները, որը ևս ձերբակալվում է սպանության մեջ կասկածանքով: (հատոր 1, գ-թ. 66-80, էջ 70, 71, 72):
Կփորձեմ բացատրել հետագա քննչական գործողությունների ընթացքը՝
1. Տեղազննության արձանագրությունից երևում է, որ դիակի հայտնաբերման օրը, հյուրասենյակում առկա է սեղանի շուրջը և վրա օղու շիշ, գարեջրի տարաներ և շշեր, 5 հատ ապակե բաժակ, 2 հատ ապակե բակալ (որոնց վրայից հայտնաբերվել և վերցրել են մատնահետքեր և ուղարկվել են փորձաքննության) (հատոր 1, գ-թ. 2-7, 16-17, 23-24, 25, 26)
2. 31.01.95թ. արձանագրված Ա.Ղուկասյանի ցուցմունքից հետևում է, որ Ա.Թադևոսյանը դեռևս 1994 թվականի աշնանից ցանկություն է ունեցել և փորձեր է արել մարմնավաճառուհիների օգնությամբ դեղելու, թույնելու միջոցով թալանել Հ.Աբրահամյանին, իսկ Գ.Մախմուրյանը տեղեկացված է եղել և հավանություն է տվել:
3. 01.02.95թ. Ա.Թադևոսյանին հայտնաբերելուց, ձերբակալելուց և խուզարկությամբ հայտնաբերված փաստորեն տուժողի բնակարանից գողացված իրերի առկայությունը միանշանակ հաստատել է Ա.Թադևոսյանի առնչությունը կատարված հանցագործության հետ: Ավելացնեմ նաև, որ դիակը հայտնաբերելուց առկա է եղել տուժողի պարանոցի հատվածում ճմլման ակոսի հետքեր:
Այս վերը նշված 3 փաստական տվյալները անշուշտ հիմք են հանդիսացել, որ Ա.Թադևոսյանից ստանան այնպիսի խոստովանական ցուցմունք, որտեղ ներգրավված լինեն ևս 3 անձ (5 բաժակի առկայությունը):
Թեպետ առաջին ատյանի դատարանը գործով վկաների, այդ թվում Ա.Թադևոսյանի կողմից հայտարարված տեղեկությունները, որ 1995թ. ոստիկանների կողմից բռնություն է կիրառվել իրենց նկատմամբ անարժանահավատ է համարել, ողջամիտ է Ա.Թադևոսյանի կողմից իրականությանը չհամապատասխանող տեղեկությունների առկայությունը, մասնավորապես՝ ինձ, Ա.Պետրոսյանին և Վ.Կուրղինյանին հանցակից ներկայացնելը:
Եթե անգամ չդիտարկվի ոստիկանների կողմից բռնության կիրառման հարցը, իրենց համար ցանկալի ցուցմունք ստանալու մասով, միևնույն է, ակամա վերը նշված այդ 3 գործոնների առկայությամբ ողջամիտ է եզրակացնել ուղղորդված ցուցմունք ստանալու իրական լինելը:
Քր. Գործում առկա Ա.Թադևոսյանին ճանաչող բոլոր անձանց կողմից հստակ նշվել է, որ Ա.Թադևոսյանը եղել է ստախոս, խաբեբա անձնավորություն: Նրա խաբեբայության և ճարտարախոսության, մարդուն համոզելու այդ ունակությունը հաստատված է վկայական ցուցմունքներում (Լ.Ղևոնդյան, Գ.Ղևոնդյան, Վեներա Աբրահամյան և հենց Ա.Թադևոսյանը): Իր մտածելաոճին համապատասխան, ստեղծված այդ իրավիճակից ձերբազատվելու, իր մեղքը թեթևացնելու, պատժի առավելագույն չափը ստանալուց խուսափելու համար տալիս է այդպիսի հորինված <<խոստովանական>> ցուցմունք, որտեղ ներգրավում է ինձ, Ա.Պետրոսյանին և Վ.Կուրղինյանին, որպես հանցակիցներ, ընդ որում ինձ ներկայացնելով որպես ամենաոճրագործ արարքների հեղինակ:
Ա.Թադևոսյանին ձերբակալելուց հետո, նրա ցուցմունքի հիման վրա, ոստիկանները ձեռնարկում են միջոցներ՝ ինձ, Ա.Պետրոսյանին և ոմն Արտուշին, որպես սպանության մեջ կասկածյալների հայտնաբերման համար:
Կատարվում են իմ (հատոր 1, գ-թ 81-87, էջ 85, 86, 87) Ա.Պետրոսյանի և Վ.Կուրղինյանի բնակության վայրերի խուզարկություններ, հարազատների հարցաքննություններ: Առգրավվում են իրեր, առարկաներ առճանաչման համար (պետք է նշեմ, որ տուժող Հ.Աբրահամյանի հարազատների կողմից ոչ մի իրենց պատկանող իր, առարկա կամ որևէ գողոն հայտնաբերված չի եղել (հատոր 1, գ-թ. 324-328, էջ 326, 327, 328):
Թեպետ առաջին ատյանի դատարանը անարժանահավատ է համարում իմ տված ցուցմունքը, ես պնդում եմ, որ այդ ժամանակ ես ուղղակի պատահական զուգադիպությամբ փաստացի եղել եմ երկրի սահմաններից դուրս, առանց դեռևս տեղյակ լինելու, որ ոստիկանները ինձնով են հետաքրքրվում (իմացել եմ ՀՀ ետ
վերադառնալուց հետո, և ոստիկաններին ինքնակամ չներկայանալու իմ պատճառներն ու մտավախություններն եմ ունեցել, իսկ այսօրվա դրությամբ կարող եմ հստակ ասել, որ 2 անձ կամավոր ներկայացել են և ինչ, նրանք ապօրինաբար դարձել են հանցախմբի անդամ դատապարտվել են...): Եվ քննիչը որոնողական աշխատանքները ընդլայնելու նպատակով 07.02.95թ. կայացնում է մեղադրական ակտ, հետախուզում հայտարարելու և կալանքի տակ վերցնելու որոշումով (մեղադրանքի տեքստը, հիմնված զուտ Ա.Թադևոսյանի հորինված ցուցմունքի, այդպես էլ անփոփոխ շրջանառվել է մինչև օրս կայացած դատական ակտերի, որոշումների կամ այլ քննչական, հետախուզական գործողությունների հիմքում, առանց դրանց արժանահավատությունը ստուգելու):
Նմանատիպ մեղադրական ակտ և հետախուզում է հայտարարվում Ա.Պետրոսյանի նկատմամբ, որի անհայտանալու պատճառը և մինչ օրս նրա գտնվելու վայրը, ինձ հայտնի չէ: Շատ տարբեր բովանդակության լուրեր են շրջանառվել դեռևս 1995 թվականին, բայց ոչ մի ապացույց կամ հիմնավոր հավաստի փաստի (այդ մասին կարող եմ հայտնել վերաքննիչ դատարանում, դատական նիստի ժամանակ, եթե դատարանին դա հետաքրքրի):
Ա.Պետրոսյանի բնակարանում ոստիկանների հայտնվելուց հետո, Ա.Պետրոսյանի մայրը՝ Ռ.Առաքելյանը, ոստիկաններին է ներկայացնում թղթի վրա գրված երկտող, որը ըստ Արմանի մոր, դա հայտնաբերել են Արմանի անհետանալուց հետո, բնակարանում և ըստ ձեռագրի պնդել է, որ այն գրված է որդու կողմից, իսկ բովանդակությամբ եղել է հետևյալը, որ Արմանը իրենց հարևան Վահանի հետ գնացել է Պարսկաստան, որոշ ժամանակից կվերադառնա, որ չանհանգստանան: Խուզարկություն է կատարվում նաև Վահանենց բնակարանում: Եվ թեպետ ոչ Արմանենց, և ոչ էլ Վահանենց բնակարաններում չի հայտնաբերվել որևէ իր կամ առարկա, որ առնչություն ունենար Հ.Աբրահամյանի բնակարանից հափշտակված իրերի հետ, ոստիկանների կողմից Վահան Կուրղինյանի բնակարանից հայտնաբերվում է ատրճանակի 3 փամփուշտ, որը առգրավվում է և նշանակվում փորձաքննություն: Վահանի նկարը Ա.Թադևոսյանին ներկայացնելիս, Ա.Թադևոսյանը մատնացույց է անում Վահանին, որ նա հանդիսանում է իր կողմից ցուցմունքում նշած <<Արտուշը>>: Եվ Վ.Կուրղինյանի նկատմամբ նույնպես կազմվում է մեղադրական ակտ, հայտարարվում հետախուզում և կալանքի տակ վերցնելու որոշում:
Քննչական հետագա գործողություններում կատարվում են առերեսման հարցաքննություններ Ա.Թադևոսյանի և Ա.Ղուկասյանի, Գ.Մախմուրյանի և Ա.Ղուկասյանի միջև (հատոր 1, գ-թ. 237-244), ստացվում են փորձաքննության եզրակացությունները և միայն դրանից հետո ստուգում են Ա.Թադևոսյանի կողմից հայտնած տեղեկությունների իսկությունը՝ դեղի, թույնի ձեռքբերման, խրթվիլակների մասով:
09.06.95թ. թիվ 14200295 քր. գործից անջատում են Ա.Թադևոսյանի և Գ.Մախմուրյանի մասով բոլոր նյութեր, կազմում մեղադրական եզրակացություն և գործն ուղարկում դատարան:
15.06.95թ. որոշում է կայացվում թիվ 14200295 քր. գործի նախաքննությունը կասեցնելու մասին, մինչև հետախուզվողների հայտնաբերումը:
20.06.95թ. կազմված մեղադրական եզրակացությունում ներկայացված է հանցավոր խմբի առկայություն, Ա.Թադևոսյանին առաջադրվել է ՀՀ օրենսգրիք 99 հ. 1 և 7 կ.կ., 88 հ. 2-րդ մասով մեղադրանք, իսկ Գ.Մախմուրյանին նույն օրենսգրքի 17-99 հ 1 և 7 կ. կ., 17-88 հ 2-րդ մասով մեղադրանք:
Այդ կազմված մեղադրական եզրակացության մեջ, իմ մասով շինծու մեղադրանքի մասով նկարագրված է այնպես, որ Ա.Թադևոսյանը և Գ.Մախմուրյանը Ա.Ղուկասյանի միջոցով դեղի, թույնի կիրառմամբ Հ.Աբրահամյանին թալանելը չի ստացվում, նրանք որոշել են այլ կերպ թալանել Հայկին: Եվ մի օր Գ.Սաֆարյանի տանը գտնվելուց Ա.Թադևոսյանը պատմել է իր մտադրության մասին և Գ.Սաֆարյանը համաձայնել է իր առաջարկին և հայտնել իր պատրաստակամությունը Հայկին թալանելու գործում...: (մեղադրական եզրակացության 5-րդ էջ):
Առաջին ատյանի դատարանը դատավճռում արձանագրել է, որ վճռորոշ է Ա.Թադևոսյանի ցուցմունքը, իսկ Ա.Թադևոսյանի ցուցմունքում արձանագրված է այլ կերպ.
(…)
Ես վերաքննիչ բողոքում առանձին կետերով պայմանավորված արդեն ներկայացրել եմ Ա.Թադևոսյանի նախաքննական ցուցմունքի ինձ մեղսագրվող մասի անարաժանահավատ արձանագրելու ապացույցները: Ուստի ևս մեկ անգամ 2.12 կետով պայմանավորված մասում չեմ կրկնվի։
Ա.Թադևոսյանի ցուցմունքի ինձ մեղսագրվող բոլոր տեղեկությունները կամ հերքվում են գործում առկա փաստերով, կամ չեն հաստատվել դատաքննության ընթացքում, և հանդիսանում են հիվանդ երևակայության արդյունք, փչոց:
Վերոհիշյալ հիմնավորումներով, մեկնաբանություններով պայմանավորված, որոնք վերցված են քր.գործում առկա նյութերից և ողջամիտ ու օբյեկտիվ գնահատումից, պետք է արձանագրվի, որ Ա.Թադևոսյանի ցուցմունքի ինձ մեղսագրվող տեղեկությունները անարժանահավատ են:
Առաջին ատյանի դատարանը կայացրած մեղադրական վճիռը հիմնավորում է մեկ անձի փաստորեն անարժանահավատ ցուցմունքով, իմ երկրից հեռանալու փաստով, նախկինում կայացած դատավճռով, որտեղ մեղադրանքի տեքստում ես ներկայացված եմ որպես հանցախմբի անդամ:
Սա ևս վառ ապացույց է դատարանի անարդար և կողմնակալ մոտեցման: մեղադրում են մարդ սպանելու մեջ, և դա ապացուցելու փոխարեն, հիմք է ընդունում այլ անձանց դատավճիռներում, ավելի ճիշտ այդ վճիռների նախորդող մեղադրականում որպես հանցախմբի անդամ ներկայացված լինելը, առանց երբևէ այդ ձևակերպման հաստատման փաստի, առանց որևէ փաստական ապացույցի: Դա չի կարող լինել արդար դատավարություն և համարում եմ ապօրինի վճիռ:
Դատարանի այն մեկնաբանություն, որ ես փախուստի մեջ եմ եղել և ՌԴ-ում բնակվել եմ կեղծ անձնագրով, դա ոչ մի կերպ չի ապացուցում, որ ես սպանել եմ Հայկ Աբրահամյանին:
Վաղեմության ժամկետի կիրառման մասով, թեպետ ես ինձ մեղսագրվող արարքում մեղավոր չեմ ճանաչում, պնդում եմ, որ նշված հանցագործության հետ ես հանցավոր առնչություն չունեմ, այնուամենայնիվ դատարանի դիրքորոշման հետ համաձայն չեմ:
Ես այդ քսան տարիների ընթացքում բնակվել եմ ՌԴ-ում, կազմել եմ ընտանիք, քրեական պատասխանատվության չեմ ենթարկվել, ձերբակալման ժամանակ 2015թ-ին խնամքիս ունեցել եմ դեռևս անչափահաս երեխա և չեմ հանդիսանում հանրային վտանգ ներկայացնող անձ: Եվ դատարանի մեկնաբանությունը, որ ես երկու բառ չեմ արտահայտել, համարում է, որ պատիժ պետք է կրեմ, դա ևս անարդար, կողմնակալ դատավորի ապացույց է:

Ես արդեն շուրջ 28 տարի է պատիժ եմ կրում իմ կողմից չարած արարքի համար:
Դեռևս 2016թ. դեկտեմբերին, ՀՀ տեղափոխվելով ես տեղեկացված եղել եմ վաղեմության ժամկետի կիրառման մասով, ունեցել եմ նաև առաջարկ քննիչ Լաչինյանի կողմից, իր խոսքերով. <<Որ դնենք, ոչ վերցնենք, 20 տարուց ավել անցել է, արագացված դատ ուզի, մեկ կամ երկու դատով տուն կգնաս, ընտանիքիդ կհասնես>>: Արագացված դատավարության առաջարկ եղել է նաև առաջին ատյանի դատարանի կողմից: Ու հնարավոր է, որ եթե ցանկացած ուրիշ մեղադրանք առաջադրեին, ես ավելի գերադասեի ազատությունը և իմ ընտանիքին հասնելը և համաձայնեի արագացված դատավարությանը առանց քննություն կատարելու կամ արդարության մասին արտահայտվելու: Բայց մարդ սպանելու մեղադրանքը, որը ես չեմ կատարել, ոչ մի գործոնի ազդեցությամբ ես չեմ համաձայնի:
Դատավճռում պատժի չափը նշանակելիս դատարանը իր գործելաոճին համաձայն՝ առկա փաստերի թերի ուսումնասիրության, հետազոտման և կողմնակալության շնորհիվ, նախնական կալանքի ժամանակը սխալ է հաշվակցել, գործում առկա փաստերից ընտրողական ձևով վերցնելով այն տեղեկությունը, որը միայն մասն է ընդհանուր:
Այսպիսով՝
ՌԴ-ում կալանավորվել եմ ՀՀ-ի պահանջով 13.04.2015թ-ին, ՌԴ-ի ք.Նովոկուզնեցկի Օրջոնիկիձե շրջանի դատարանի որոշմամբ՝ 40 օրով: 22.05.2015թ-ին նույն դատարանի որոշմամբ, նույն էքստրադիցիան բավարարելու համար կալանքի սանկցիան երկարացվել է մինչև 6 ամիս ժամկետով, այսինքն մինչև 13.10.2015 թվականը:
Այդ ընթացքում ՌԴ-ի դատախազությունը դատարանից ետ է պահանջում հանձնման նպատակով հարուցված քր. գործը, բայց կալանքի տակ պահելու դատարանի որոշումը ոչ մեկի կողմից չի չեղարկվել: Եվ միջնորդում է դատարանին ՌԴ օրենսգրքի 327 հ. 1-ին և 3-րդ մասով հարուցված քր. գործով կալանքի տակ վերցնելու պահանջով:
ՌԴ-ի Օրջոնիկիձեի շրջ. դատարանը մերժում է այդ հոդվածներով կալանավորման պահանջը, բայց ես դատարանից նորից ՔԿՀ եմ վերադառնում, որովհետև ըստ դատարանի նախկին որոշման մինչև 13.10.2015թ. էքստրադիցիան ապահովելու համար կալանքի տակ պահելու որոշումը ոչ ոք չի չեղարկել: ՌԴ դատախազությունը մերժված միջնորդությունը բողոքարկում է ՌԴ մարզային դատարանում, բողոքը հիմնավորելով ՀՀ-ի պահանջը ապահովելու էքստրադիցիայի փաստաթղթերով, և մարզային դատարանը հիմք ընդունելով ՀՀ-ի պահանջը հանձնման նպատակով ապահովվելու համար, պայմանավորված, որ ըստ ՀՀ-ի պահանջի հետախուզվում են առավելապես ծանր հանցագործության համար, բավարարում է դատախազի միջնորդությունը և կալանքի տակ պահելու որոշում ընդունում, ՌԴ օրենսգրքի 327 հոդվածի հատկանիշներով հարուցված քր. գործի մեղադրանքով: 09.02.2016 թվականին (չունենալով իրավական իրավունք այդ 327 հոդվածով կալանքը երկարացնելու) նորից էքստրադիցիան ապահովելու համար հերթական դատական որոշումով մնում եմ կալանքի տակ: Հիմա եթե ձերբակալվել եմ 13.04.2015 թվականին ՀՀ-ին հանձնման նպատակով ու եղել եմ անընդմեջ կալանքի տակ ու գտնվում եմ կալանքի տակ մինչ օրս, ապա ինչով է պայմանավորված 10.07.2015թ-ից մինչև 09.02.2016թ. կալանքի տակ եղած ժամկետը չհաշվելը: Ընդ որում առաջին ատյանի դատարանը դատավճռում ներկայացնում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածը և փաստորեն խախտում է այդ հոդվածի 3 և 4 կետերով պայմանավորված դրույթը:
ՌԴ Նովոկուզնեցկ քաղաքի Օրջոնիկիձե շրջանի դատարանի 29.02.206 թվականի կայացած դատավճռում նշված է, որ 10.07.2015թ. մինչև 09.02.2016 թվականը կալանքի տակ գտնվելու ժամանակը հաշվել պատժի կրման մաս…:
Վերոհիշյալ ներկայացված փաստարկներով, հիմնավորումներով և մեկնաբանություններով պայմանավորված, հստակ պետք է արձանագրվի, որ թիվ 14200295 քրեական գործով 07.02.1995 թվականին իմ, Արման Պետրոսյանի և Վահան Կուրղինյանի նկատմամբ կազմված մեղադրանքը եղել է վաղաժամ և ոչ ճիշտ, 20.06.1995 թվականին քր. գործից անջատված մասով կազմված մեղադրական եզրակացությունը՝ սխալ խմբագրությամբ:
Իրականում մեկ անձի կողմից կատարած կրկնակի հանցագործությունը ներկայացվում է որպես հանցախմբի կողմից կատարած հանցագործություն:
Առաջին ատյանի դատարանի 28.06.2022 թվականին կայացրած դատավճիռը ապօրինի է, կայացված է մեկ անձի կողմից անարժանահավատ ցուցմունքի և այդ ցուցմունքից բխող հետագա հետևանքների, թերի և ոչ օբյեկտիվ դատաքննության, դատավորի կողմնակալության, փաստերի սխալ գնահատման արդյունքում:
Ղեկավարվելով ՀՀ քրեադատավարական օրենսգրքի համապատասխան դրույթներով, 28.06.2022 թվականին ԵԱՔԴ/0046/01/17 քրեական գործով առաջին ատյանի դատարանի կայացրած վճիռը պետք է բեկանվի:
Ստեղծված ներկայիս իրավիճակից ելնելով, ես լիովին հասկանում և գիտակցում եմ, որ Հայաստանի Հանրապետության շահերից չի բխում ինձ արդարացնելու վճիռ կայացնելը, ասենք առնվազն ամենատարրական՝ ֆինանսական հատուցում ապահովվելու տեսակետից: Բայց եթե ՀՀ-ն միջազգային ասպարեզում և պետության սահմանադրությամբ հայտարարում է իրեն իրավական, արդարադատության հիմունքներով և սահմանադրությամբ ապահովող մարդու իրավունքների և ազատությունների երաշխավորող պետություն, ապա հանուն այդ արդարադատության՝ վերոհիշյալ հանգամանքներից ելնելով, պետք է կայացվի ոչ միայն իմ նկատմամբ մեղսագրվող արարքում արդարացման որոշում, այլ թիվ 14200295 քրեական գործից անջատված մասերի՝ 04.09.1995թ. կայացված դատավճիռը՝ Ա.Թադևոսյանի և Գ.Մախմուրյանի, և 29.12.1997թ. կայացված դատավճիռը՝ Վ.Կուրղինյանի նկատմամբ, պետք է բեկանվի:
Այնքանով, որ 28.01.95 թվականին հարուցված թիվ 14200295 քրեական գործում ներգրավված եմ եղել ես, Ա.Թադևոսյանի և Գ.Մախմուրյանի մասով անջատված քրեական գործում վճիռ կայացնելիս չի քննարկվել իմ հանցակից լինելու կամ չլինելու հարցը, ինչպես նաև ողջամիտ և օբյեկտիվ քննության չի ենթարկվել Ա.Թադևոսյանի ցուցմունքի արժանահավատությունը իմ մասով, դա հնարավորություն է տալի, նոր ի հայտ եկած հանգամանքների առկայության պարագայում վերականգնել (վերանորոգել) բողոքարկման բաց թողնված ժամանակը: Վերաքննիչ դատարանի դատաքննության վարույթի շրջանակներում կամ առանձին վարույթով քննության առնել նաև այդ դատավճիռների բեկանման հարցը:
Բեկանել նշված հ. 161 1995թ. քրեական գործով 04.09.1995թ. կայացած դատավճիռը, կատարել խմբագրական փոփոխություններ ըստ մեղադրանքի բովանդակության և կայացնել նոր վճիռ, սահմանված պատժի չափերը թողնելով անփոփոխ:
Նույն թիվ 14200295 քր. գործից անջատված մաս և շնորհված թիվ հ. 266 քրեական գործով 29.12.1997թ. կայացած դատավճիռը՝ Վահան Կուրղինյանի նկատմամբ, ևս ենթակա է բեկանման:
Նույն հիմունքներով պետք է վերականգնել (վերանորոգել) բաց թողնված ժամանակը:
Առավել պատճառաբանվածությամբ (կոնֆրոնտացիայի բացակայություն) բեկանել նշված 29.12.1997թ. դատավճիռը, և կայացնել նոր արդար վճիռ Վահան Կուրղինյանի նկատմամբ (ռեաբիլիտացիա):
Այս խնդիրներին արդար լուծում չտալը, դա ավելի առավել ոճրագործություն է, որովհետև չարորակ ուռուցքի նման անվերջանալի տարածում է գտնելու և ուրիշ ապագա կայանալիք դատավճիռների մեջ նոր անարդար, ապօրինի վճիռների հիմք, ապացույց է հանդիսանալու (...)»։
4. Վերաքննիչ դատարանում կողմերի արտահայտած դիրքորոշումները.
Դատական նիստի ժամանակ պաշտպան Ա.Ջուվանովան ներկայացրեց իր դիրքորոշումները պաշտպան Թ.Բաղդասարյանի ներկայացրած վերաքննիչ բո¬¬ղոքի վերաբերյալ պնդելով այն՝ խնդրե¬ց այն բավարարել:
Ամբաստանյալը նույնպես ներկայացրած վերաքննիչ բո¬¬ղոքը պնդեց՝ խնդրե¬լով այն բավարարել:
Դատախազ Դ.Բաղդասարյանը 30.03.2023 թվականին ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան մուտքագրված գրությամբ առարկել է վերաքննիչ բողոքի դեմ՝ խնդրելով այն մերժել:
5. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
Վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահման¬նե¬րում դատական ստուգ¬ման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի օրինականությունը և հիմնա¬վոր¬վածութ¬յունը, ուսում¬նա¬սիրելով բողոքների վերաբերյալ ստացված քրեական գործի նյու¬թե¬րը՝ Վերաքննիչ դատարանը հանգում է հետևյալ հետևությունների.
5.1 ՀՀ քրեական դատավարության նոր օրենսգրքի նորմերի կիրառելիության հարցի պար¬¬¬¬զում.
Վերաքննիչ դատարանը նախ և առաջ արձանագրում է, որ ԵԱՔԴ/0046/01/17 քրեական գործը քննվել և լուծվել է ՀՀ ազգային ժողովի կողմից 1998 թվականի հուլիսի 1-ին ընդունված ՀՀ քրեական դա¬տա¬վարության օրենսգրքով (այսուհետ՝ նախկին քրեական դատավարության օրենսգիրք) սահ¬մանված կանոննե¬րով, դրանք սույն վարույթի համատեքստում շարունակում են գործել՝ հետևյալ հիմնավոր¬մ¬ամբ:
2022 թվականի հուլիսի 1-ին գործողության մեջ է դրվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքը (այսուհետ նաև՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրք):
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 482-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…) 2. Սույն օրենսգրքի ուժի մեջ մտնելու պահից ուժը կորցրած ճանաչել 1998 թվականի հուլիսի 1-ին ընդունված Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգիրքը` հետագա բոլոր փոփոխություններով և լրացումներով, բացառությամբ սույն օրենսգրքի 483-րդ հոդվածով նախատեսված դեպքերի»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքի 483-րդ հոդվածի 7-րդ և 8-րդ մասերի համաձայն՝

«7. Այն քրեական գործերը, որոնցով մինչև սույն օրենսգիրքն ուժի մեջ մտնելը դատական քննություն նշանակելու մասին որոշում է կայացվել, քննվում և լուծվում են մինչև 2022 թվականի հուլիսի 1-ը գործող կարգով:
8. Մինչև սույն օրենսգիրքն ուժի մեջ մտնելը կայացված դատական ակտերով վերաքննիչ և վճռաբեկ բողոքները բերվում և քննվում են մինչև 2022 թվականի հուլիսի 1-ը գործող կարգով»:
Վերը նշված իրավակարգավորումներից բխում է, որ այն քրեական գործերով, որոնցով մինչև 2022 թվականի հուլիս 1-ը Առաջին ատյանի դատարանի կողմից կայացվել է դատական քննության նշանակելու մասին որոշում, կիրառելի է մինչև 2022 թվականի հուլիսի 1-ը գործող ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքը։
Միևնույն ժամանակ վերը նշված իրավակարգավորումներից բխում է նաև, որ այն դատական ակտերով, որոնք կայացվել են 2022 թվականի հուլիսի 1-ից հետո, վերանայման բողոքները բերվում և քննվում են 2022 թվականի հուլիսի 1-ից գործող ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված կարգով։
Վերոգրյալի հաշվառմամբ Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ տվյալ դեպքում բողոքի քննության ընթացակարգի առումով կիրառելի են 2022 թվականի հուլիսի 1-ից գործող ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված վերաքննության կանոնները։ Սակայն վերը նշված իրավակարգավորումների, ինչպես նաև այն փաստի հաշվառմամբ, որ Առաջին ատյանի դատարանը, որպես կիրառելի իրավունք իրավաչափորեն հիմք է ընդունել մինչև 2022 թվականի հուլիսի 1-ը գործող իրավակարգավորումները, վիճարկվող դատական ակտի իրավաչափությունը ստուգելիս բովանդակային առումով կիրառելի է մինչև 2022 թվականի հուլիսի 1-ը գործող ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքը:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 355-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն`
«Դատական վերանայման բողոքի հիմքերը և դրանք հաստատող փաստերը ներկայաց¬վ¬ում են բացառապես բողոքում և չեն կարող փոփոխվել կամ լրացվել դատական վարույթի ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Վերաքննությունը և վճռաբեկությունն իրականացվում են բողոքում նշված հիմքի և այն հաստատող փաստերի սահմաններում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 362-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Դատական վերանայման արդյունքով բողոքարկված դատական ակտը բեկանվում կամ փոփոխվում է, եթե`
1) ճիշտ չի կիրառվել Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագիրը.
2) ճիշտ չի կիրառվել նյութական օրենքը.
3) առկա է քրեադատավարական օրենքի էական խախտում.
4) առկա է որևէ փաստական կամ իրավական հանգամանք, որի հետևանքով բողո-քարկ¬վող դատական ակտը դարձել է ոչ իրավաչափ»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 370-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Բողոքը քննելու արդյունքով վերաքննիչ դատարանը կայացնում է եզրափակիչ դատա¬¬կան ակտ, որը՝
1) հաստատում կամ լրացնում է առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը.
2) ամբողջությամբ կամ մասամբ փոխարինում է առաջին ատյանի դատարանի դատա¬կան ակտին.
3) ամբողջությամբ կամ մասամբ վերացնում է առաջին ատյանի դատարանի դատական ակ¬տը:
2. Վերաքննիչ դատարանը եզրափակիչ դատական ակտը կայացնում է սույն օրենսգրքով սահմանված ընդհանուր կանոններով` հաշվի առնելով սույն հոդվածում շա-րադրված պահանջները:
3. Վերաքննիչ դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հար¬ցե¬րը.
1) հիմնավոր է արդյոք վերաքննիչ բողոքը (վերաքննիչ բողոքներից յուրաքանչյուրը).
2) հայտնաբերվել է արդյոք սույն օրենսգրքի 359-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված որևէ հանգամանք.
3) պետք է արդյոք փոխել սույն օրենսգրքի 348-րդ հոդվածով սահմանված որևէ հարցի առաջին ատյանի դատարանի տված պատասխանը.
4) բողոքարկվող դատական ակտը պետք է արդյոք բեկանվի կամ փոփոխվի.
5) եթե բողոքարկվող դատական ակտը ենթակա է բեկանման, ապա այն պետք է բեկանվի ամբողջությամբ, թե որոշակի մասով.
6) եթե բողոքարկվող դատական ակտը ենթակա է ամբողջությամբ կամ որոշակի մասով բեկանման, ապա պետք է կայացվի նոր դատական ակտ, թե վարույթը պետք է փոխանց¬վի առաջին ատյանի համապատասխան դատարան.
7) եթե վարույթը ենթակա է փոխանցման առաջին ատյանի համապատասխան դատա¬րան, ապա ինչ ծավալով պետք է իրականացվի նոր վարույթը»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 371-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Վերաքննության արդյունքով վերաքննիչ դատարանը`
1) դատական ակտը թողնում է անփոփոխ: Այն դեպքում, երբ վերաքննիչ դատարանը մեր¬ժում է վերաքննիչ բողոքը, սակայն գտնում է, որ գործն ըստ էության ճիշտ լուծող դատա¬¬կան ակտը թերի կամ մասնակի սխալ է հիմնավորված, ապա հիմնավորում է անփո¬փոխ թողնված դատական ակտը. (...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 372-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Վերաքննության կարգով բողոքարկված դատական ակտը բեկանվում կամ փոխվում է, եթե՝
1) գործի փաստական հանգամանքների մասին դատական ակտում շարադրված հետևութ¬¬յունները չեն համապատասխանում դատարանում հետազոտված ապացույցներին.
2) ճիշտ չի կիրառվել Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագիրը.
3) ճիշտ չի կիրառվել նյութական օրենքը.
4) առկա է քրեադատավարական օրենքի էական խախտում.
5) դատավճռով նշանակված պատիժը չի համապատասխանում կատարված հանցանքի ծանրությանը և մեղադրյալի անձին.
6) առկա է որևէ փաստական կամ իրավական հանգամանք, որի հաշվառմամբ բողո¬քարկվող դատական ակտը դարձել է ոչ իրավաչափ»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝
«4. Պարզելով, որ մեղադրյալի արդարացման կամ նրա նկատմամբ քրեական հետապնդման դադարեցման վերաբերյալ իրավական գնահատականը ճիշտ չէ այն պատճառով, որ այդ արարքը որևէ հանցակազմ է պարունակում, կամ առկա չէ այդ
արարքի հանցավորությունը բացառող որևէ հանգամանք (դատապարտվելու փոխարեն մեղադրյալն արդարացվել է, կամ նրա նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցվել է), վերաքննիչ դատարանը բեկանում է դատական ակտը` վարույթը փոխանցելով առաջին ատյանի դատարան՝ նոր քննության: Եթե նախկինում վարույթը նույն հիմքով փոխանցված է եղել առաջին ատյանի դատարան, ապա վերաքննիչ դատարանը բեկանում է դատական ակտը` կայացնելով նոր դատական ակտ»:
5.2 Վերոգրյալ իրավական նորմերի լույսի ներքո բազմակողմանի և օբյեկտիվ ստուգման են¬թարկելով դատաքննութ¬յան ըն¬թաց¬քում հետազոտված ապացույցները, յուրաքանչյուր ա¬¬պա¬ցույց գնահատելով վերաբերե¬լիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապա¬ցույց¬ներն ի¬րենց համակցութ¬յամբ՝ գործի լուծ¬ման համար բավարարության տեսանկյունից՝ Վե¬րաքննիչ դատարանը փաստում է, որ պաշտպանի և ամբաստանյալի ներկայացրած վերաքննիչ բողոքը ենթակա է մերժ¬¬ման. Առա¬¬ջին ատյանի դատարանն իրավաչափորեն կայացրել է մեղադրական դա¬տա¬¬կան ակտ, որն անհրա¬ժեշտ է թողնել անփոփոխ:
5.3 Վերը նշված հետևութ¬յունների Վերաքննիչ դատարանը հանգում է հետևյալ իրավական վերլու¬ծությունների և դատողութ¬յունների արդ¬յունքներով.
Նախկին քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը ապացույցները գնահատում են իրենց ներքին համոզմամբ»։
Նախկին քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածի համաձայն` «Միայն ապացույցների հիման վրա են հաստատվում`
1) դեպքը և հանգամանքները (կատարման ժամանակը, տեղը, եղանակը և այլն).
2) կասկածյալի և մեղադրյալի առնչությունը դեպքին.
3) հանցագործության` քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները.
4) անձի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված արարքը կատարելու մեջ.
5) քրեական օրենքով նախատեսված պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ խստացնող հանգամանքները.
6) այն հանգամանքները, որոնցով դատավարության մասնակիցը կամ քրեական դատավարությանը մասնակցող այլ անձը հիմնավորում է իր պահանջները, եթե այլ բան նախատեսված չէ օրենքով»։
Նախկին քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման` վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից։
2. Հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված իրենց ներքին համոզմամբ»։
Նախկին քրեական դատավարության օրենսգրքի 365-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Մեղադրական դատավճիռը չի կարող հիմնված լինել ենթադրությունների վրա և կայացվում է միայն այն դեպքում, երբ հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունն ապացուցված է դատական քննության ընթացքում։ Հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունը կարող է համարվել ապացուցված, եթե դատարանը, ղեկավարվելով անմեղության կանխավարկածով, հիմնվելով պատշաճ
իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դատական քննության ընթացքում գործի հանգամանքների հետազոտման արդյունքների վրա, դատաքննության ժամանակ հետազոտված հավաստի ապացույցների հիման վրա, ամբաստանյալի մեղավորության մասին չփարատվող բոլոր կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով, սույն օրենսգրքի 360 հոդվածի առաջին մասի 1-4-րդ կետերում նշված հարցերին տալիս է հաստատող պատասխաններ»։
Նախկին քրեական դատավարության օրենսգրքի 371-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Դատավճռի նկարագրական-պատճառաբանական մասում ցույց է տրվում (...) 3) այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչպես նաև այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները»։
«Ապացույցների բավարարություն» հասկացության էությունը, ապացույցների բավարարությունը որոշելու ընդհանուր չափանիշները, դրանցից յուրաքանչյուրի բնութագիրը Վճռաբեկ դատարանը քննարկել և վերլուծել է Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշման շրջանակներում։
Մասնավորապես, վկայակոչված որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը, համեմատական վերլուծության ենթարկելով «ապացուցման առարկա» և «ապացույցների բավարարություն» հասկացությունները, նշել է. «(…) եթե ապացուցման առարկան ցույց է տալիս, թե ինչ է անհրաժեշտ պարզել յուրաքանչյուր քրեական գործով, ապա ապացույցների բավարարությունը կապված է այն ապացուցողական նյութի հետ, որը վերաբերում է ապացուցման առարկային և թույլ է տալիս այդ հանգամանքների մասին գալ արժանահավատ հետևության։ Որոշելով ապացույցների բավարարությունը` վարույթն իրականացնող մարմինները լուծում են քրեական գործի համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքների հետազոտման խորության աստիճանի հետ կապված հարցերը, մասնավորապես այն, թե ի՞նչ աստիճանի պետք է մանրացվի յուրաքանչյուր հանգամանքը, և ի՞նչ ծավալի ապացույցներ են անհրաժեշտ այդ հանգամանքները հավաստի պարզելու և դրա հիման վրա այս կամ այն դատավարական որոշումը կայացնելու համար։
Այսպիսով, ապացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշումը, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից` այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը։
Ի տարբերություն ապացուցման առարկայի, ապացույցների բավարարություն հասկացության բովանդակությունը քրեական դատավարության օրենսդրությամբ բացահայտված չէ, այսինքն` օրենքում հստակ նշում չկա այն մասին, թե մինչև ե՞րբ պետք է հավաքվեն և հետազոտվեն ապացույցները, որպեսզի յուրաքանչյուր գործով պարզվի ապացուցման առարկան ամբողջությամբ կամ նրա տարրերն առանձին վերցրած։ Բացի այդ, օրենքում սահմանված չէ միասնական չափանիշ առ այն, թե ե՞րբ են ի հայտ գալիս յուրաքանչյուր քրեական գործով ապացուցման առարկան բացահայտված համարելու հիմքերը։
Վճռաբեկ դատարանը՝ Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի գործով 2014թ. հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշմամբ իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ. «(...) ապացույցների բավարարությունը որոշելու հետևյալ ընդհանուր չափանիշները՝
1) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունք,
2) դատավարական որոշումների հիմնավորվածություն և պատճառաբանվածություն,
3) անմեղության կանխավարկած» (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 14-15-րդ կետերը, իսկ վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքի, դատավարական որոշումների հիմնավորվածության և պատճառաբանվածության, անմեղության կանխավարկածի մասին մանրամասն տե՛ս նույն որոշման 16-19-րդ կետերը)։
29. Վերահաստատելով և զարգացնելով նախորդ կետում մեջբերված գործով արտահայտած իրավական դիրքորոշումները` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ «ապացույցների բավարարությունը» որոշելու չափանիշներն են.
1) անմեղության կանխավարկածը,
2) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքը,
3) դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունը և պատճառաբանվածությունը։
30. Անդրադառնալով անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին` Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ քրեական դատավարությունում կանխավարկածը օրենքով կամ նախադեպային իրավունքով հաստատված այն կանոնն է, որի համաձայն՝ որոշակի հանգամանք համարվում է հաստատված, քանի դեռ օրենքով սահմանված կարգով չի ապացուցվել հակառակը։ Մարդու անմեղությունը քրեական դատավարության կարևորագույն կանխավարկածներից է, որն ամրագրված է ինչպես ՀՀ Սահմանադրությամբ, միջազգային պայմանագրերով և օրենքներով, այնպես էլ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքով։ Հանցանք կատարելու մեջ անձի մեղավորությունը հաստատված համարելը ոչ այլ ինչ է, քան անմեղության կանխավարկածի հաղթահարում։ Միևնույն ժամանակ, անձին դատապարտելու համար համարժեք ապացույցների բավարար համակցության բացակայությունը նշանակում է, որ անձի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարված չէ։ Այլ խոսքով՝ քրեական դատավարության ընթացքում չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղության։
Հարկ է նշել նաև, որ անմեղության կանխավարկածն ամրագրող նորմերը, ինչպես նաև նախադեպային իրավունքը սահմանում են ոչ միայն այդ սկզբունքի բուն էությունը, այլև՝ դրա հաղթահարման, նույնն է, թե անձի մեղավորության հաստատման համար անհրաժեշտ դատավարական չափորոշիչները։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը Մ.Հակոբյանի գործով որոշման մեջ շեշտել է. «(…) ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը դատարաններին պարտավորեցնում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածում թվարկված՝ ապացուցման ենթակա հանգամանքների, այդ թվում՝ կոնկրետ հանցանքի հատկանիշների և այդ հանցանքի մեջ անձի մեղավորության վերաբերյալ իր հետևությունները հիմնավորել վերաբերելի, փոխկապակցված, հավաստի ապացույցներով և ոչ թե ենթադրություններով։ Այլ խոսքով՝ հանցանքի մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր անձի վերաբերյալ` ապացուցման ենթակա յուրաքանչյուր հանգամանքի կապակցությամբ դատարանի հետևությունը պետք է հիմնված լինի ոչ թե գնահատողական դատողությունների, կանխատեսումների կամ կարծիքների, այլ կոնկրետ գործով օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված
փաստական տվյալների վրա։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղսագրվող հանցագործության և դրա հատկանիշների ապացուցման բեռը կրում է մեղադրանքի կողմը, իսկ չփարատված կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի։ Դրանից հետևում է, որ մեղադրանքի կողմը կրում է անձի մեղքը հաստատելու համար բավարար ապացույցներ ներկայացնելու պարտականությունը (…)» (տե՛ս Մարգար Հակոբյանի վերաբերյալ 2013 թվականի մայիսի 8-ի թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 որոշման 13-րդ կետը)։ Անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել և իրավական դիրքորոշում է արտահայտել նաև Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով որոշման մեջ (տե՛ս Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0044/01/11 որոշման 14-րդ կետը)։
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի ուսումնասիրությունը ևս ցույց է տալիս, որ Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 2-րդ կետով երաշխավորված անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը, ի թիվս այլոց, ենթադրում է մեղադրանքի կողմի պարտականությունը ներկայացնելու անձին դատապարտելու համար բավարար ապացույցներ (տե՛ս, ի թիվս այլոց, Barbera Messegue and Jabardo v. Spain, գանգատ թիվ 10590/83, 1988 թվականի դեկտեմբերի 6-ի վճիռ, 77-րդ կետ, Janosevic v. Sweden, գանգատ թիվ 34619/97, 2002 թվականի հուլիսի 23-ի վճիռ, 97-րդ կետ)։
Այսպիսով, անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը ենթադրում է ապացույցների այնպիսի ամբողջության առկայություն, որն անհրաժեշտ է անձի մեղավորությունը ողջամիտ (հիմնավոր) կասկածից վեր ապացուցված համարելու, այլ ոչ թե անձի մեղավորության մասին ենթադրություններ անելու համար։
31. Ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս չափանիշին՝ ներքին համոզմունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի վերաբերյալ որոշման մեջ և դիրքորոշում ձևավորել այն մասին, որ «(…) Ներքին համոզմունքը, որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն, մի կողմից, պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից, անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ։
Ապացույցները, որոնք հավաքվել և ստուգվել են օրենքին համապատասխան, կազմում են ներքին համոզմունքի այն օբյեկտիվ հիմքը, որն իր դրսևորումն է գտնում ընդունվող որոշումներում։ Թեպետ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա, այն չի կարող լինել կամայական։ Դրա հիմքում պետք է դրված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննությունը։ (…)» (տե՛ս Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշման 14-րդ կետը)։
Այսպիսով, «ներքին համոզմունքը» սուբյեկտիվ-օբյեկտիվ կատեգորիա է։ Այն ապացույցների գնահատումն իրականացնող սուբյեկտի գիտակցված և ողջամիտ համոզվածությունն է իր իսկ կողմից կայացված որոշման հիմնավորվածության մեջ (սուբյեկտիվ բնույթ)։ Այդպիսի համոզվածությունը պետք է ձևավորված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննության արդյունքում և հիմնվի
թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների բավարար համակցությամբ հաստատված փաստերի վրա, որոնք անկողմնակալ դիտորդի մոտ ողջամտորեն կձևավորեն նույն համոզվածությունը (օբյեկտիվ բնույթ)։
Ելնելով այն հանգամանքից, որ ներքին համոզմունքն ունի օբյեկտիվ հիմքեր, անհրաժեշտ է այն տարբերակել ինտուիցիայից, ենթադրություններից և այլ անհաշվետու զգացմունքներից։ Ի տարբերություն դրանց, ներքին համոզմունքը չի կարող ձևավորվել առանց օբյեկտիվ հիմքի և հիմնվել անթույլատրելի, ոչ վերաբերելի, անարժանահավատ ապացույցների վրա։ Այլ խոսքով, ներքին համոզմունքը հիմնվում է ողջամիտ կարծիքի, գիտելիքի վրա, այլ ոչ թե ենթադրությունների, երևակայության, համակրանքի, հակակրանքի կամ կանխակալ կարծիքի վրա։
Ներքին համոզմունքի՝ որպես ապացույցների գնահատման արդյունքի օբյեկտիվ հիմքը քրեական գործով ձեռք բերված, բազմակողմանի և օբյեկտիվ հետազոտված ապացույցների բավարար համակցությունն է։ Այս առումով անհրաժեշտ է վերլուծել ապացույցների թույլատրելիության, վերաբերելիության և արժանահավատության հատկանիշները, որոնց տեսանկյունից ապացույցները ենթակա են գնահատման։
31.1. Ապացույցների թույլատրելիության հատկանիշը վերաբերում է դրանց ձևական կողմին։ Դրա էությունը կազմում է ապացույցները ձեռք բերելիս օրենքով նախատեսված դատավարական պահանջների պահպանվածությունը և ենթադրում է.
- աղբյուրի օրինականություն՝ ապացույցը պետք է ձեռք բերվի միայն օրենքով սահմանված աղբյուրներից (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մաս),
- ձեռքբերման միջոցների օրինականություն՝ պետք է պահպանված լինեն ապացույցների ձեռքբերմանն ուղղված գործողություններ կատարելուն օրենքով առաջադրված պահանջները,
- դատավարական ձևակերպում՝ ապացույցը, դրա ձեռքբերման գործընթացը պետք է օրենքով սահմանված կարգով ենթարկվեն դատավարական ձևակերպման,
- լիազորված սուբյեկտ՝ այն պետք է ստացված լինի ապացույց ձեռք բերելու լիազորությամբ օժտված սուբյեկտի կողմից։
Ապացույցն անթույլատրելի ճանաչելու հիմքերը հստակ սահմանված են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածով։
31.2. Վերաբերելիությունն ապացույցի կարողությունն է իր բովանդակությամբ ծառայելու ապացուցման առարկայի մեջ մտնող հանգամանքները, գործի քննության և լուծման համար նշանակություն ունեցող այլ տվյալները բացահայտելուն և հաստատելուն։ Այլ խոսքով՝ ապացույցի վերաբերելիության հատկանիշն արտացոլում է ապացույցի և գործի քննության ու լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքների միջև կապը։ Ապացույցը կհամարվի վերաբերելի, եթե տեղեկություններ պարունակի գործի համար որևէ նշանակություն ունեցող փաստի մասին։
31.3. Ապացույցի արժանահավատության հատկանիշը նույնպես վերաբերում է ապացույցի բովանդակային գնահատմանը։ Արժանահավատ է այն ապացույցը, որի ճշմարտացիությունը կասկած չի հարուցում։ Ապացույցն արժանահավատության տեսանկյունից գնահատելիս դատարանը պետք է հիմք ընդունի հետևյալ հանգամանքները.
ա) ապացույցի աղբյուրի հատկանիշները (օրինակ՝ փորձագետի ձեռնհասությունը, ցուցմունք տվող անձի շահագրգռվածությունը, որոշ դեպքերում հոգեբանական և
ֆիզիոլոգիական հատկանիշները, վիճակը, ինչպես նաև անձին վերաբերող այլ հատկանիշներ, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ այդ անձի կողմից գործի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներն ընկալելու, մտապահելու, վերարտադրելու գործընթացի վրա),
բ) ապացույցի ձևավորման հանգամանքները (օրինակ՝ վկայի կողմից կոնկրետ հանգամանքն ընկալելու պայմանները, պաշտպանի, ներկայացուցչի ներկայությունը և այլն),
գ) ապացուցողական տեղեկությունը ձեռք բերելու միջոցը,
դ) ապացույցի բովանդակությունը կազմող տեղեկությունը հաստատող կամ հերքող հանգամանքների առկայությունը,
ե) նույն տեղեկության ստացումն այլ աղբյուրից։
Յուրաքանչյուր ապացույց արժանահավատության տեսանկյունից պետք է գնահատվի ապացույցների համակցության մեջ՝ բազմակողմանի և մանրամասն գնահատելով փաստական տվյալների ստացման աղբյուրները և ապացույցի ձևավորման ամբողջ ընթացքը։ Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ վերջնական որոշում կարող է կայացվել դրա բովանդակությունն այլ աղբյուրներից ստացված տեղեկությունների հետ համադրելու արդյունքում։ Որոշակի փաստի վերաբերյալ այս կամ այն աղբյուրից ստացված տեղեկությունների արժանահավատությունը գնահատելու համար անհրաժեշտ է վերլուծել ստացված տեղեկությունների բովանդակությունը, համադրել դրանք այլ ապացույցների հետ, պարզել դրանց համապատասխանությունը կամ հակասությունը, հակասության դեպքում` դրա պատճառները։
Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ դատարանի եզրահանգումները պետք է հիմնվեն գործում առկա փաստական տվյալների վրա։
32. Ապացույցների գնահատման արդյունքում ձևավորված ներքին համոզմունքն իրավական նշանակություն է ստանում և օբյեկտիվացվում ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս՝ դատավարական որոշումների հիմնավորման և պատճառաբանման չափանիշի միջոցով (սույն չափանիշի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների մասին տե՛ս նաև Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 18-րդ կետը)։ Ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը ենթադրում է ապացույցները բարեխիղճ վերլուծության ենթարկելու պարտականություն։
Վերջին դիրքորոշումը բխում է նախկին քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի 4-րդ մասի պահանջից, որի համաձայն՝ «Դատարանի դատավճիռը պետք է լինի պատճառաբանված։ Պատճառաբանման ենթակա են դատարանի կողմից դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները։
Դատական ակտի պատճառաբանվածության հարցին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ֆ.Գալստյանի գործով որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…) Դատական ակտի պատճառաբանվածությունը կոչված է պարզաբանելու, թե ինչու է դատարանը եկել այս կամ այն հետևության, որ իրավանորմերով է ղեկավարվել նման որոշում կայացնելիս և միևնույն ժամանակ հնարավորություն է ստեղծում վերադաս դատարանի կողմից դատական ակտի օրինականության և հիմնավորվածության ստուգման համար։
(…) Պատճառաբանված որոշման բացակայությունն արդեն իսկ օբյեկտիվորեն սահմանափակում է վերադաս դատական ատյանի հնարավորությունը` լիարժեք դատական ստուգման ենթարկելու բողոքարկվող դատական ակտի օրինականությունն ու հիմնավորվածությունը և կայացնելու արդարացի որոշում, հետևաբար դատական ակտի չպատճառաբանված լինելը հանգեցնում է քրեական դատավարության կարևորագույն սկզբունքներից մեկի` ՀՀ Սահմանադրությամբ և քրեադատավարական օրենքով երաշխավորված արդար դատական քննության իրավունքի խախտման։
(…) Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն իր մի շարք որոշումներում՝ ներպետական դատարանների կողմից կայացված որոշումների չպատճառաբանվածությունը կամ ոչ բավարար պատճառաբանվածությունը դիտել [է] «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասով երաշխավորված` անձի արդար դատական քննության իրավունքի խախտում (տե՛ս Սալովն ընդդեմ Ուկրաինայի (Salov v. Ukraine) 06.09.2005 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 65518/01, Բոլդեան ընդդեմ Ռումինիայի (Boldea v. Romania) 15.02.2007 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 19997/02, Գրադինարն ընդդեմ Մոլդովայի (Gradinar v. Moldova) 08.04.2008 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 7170/02)» (տե՛ս Ֆրունզիկ Գալստյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի մարտի 26-ի թիվ ԵԿԴ/0058/11/09 որոշման 18-20-րդ կետերը)։
Վերահաստատելով Ֆ.Գալստյանի գործով որոշմամբ ձևավորած իրավական դիրքորոշումը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ դատարանը պարտավոր է իր դատական ակտում ամրագրել և թույլատրելիության, վերաբերելիության ու արժանահավատության տեսանկյունից գնահատման ենթարկել այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչպես նաև նշել այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 371-րդ հոդվածի 3-րդ կետ)։ Հակառակ դեպքում ապացույցների գնահատումը, դրա արդյունքում դատարանի համապատասխան ներքին համոզմունքի ձևավորումը կկրեն սուբյեկտիվ բնույթ, կհանգեցնեն կամայականության և անձի արդար դատաքննության իրավունքի խախտման՝ սահմանափակելով նաև դատական ակտի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը ստուգելու վերադաս դատարանի հնարավորությունը։
33. Սույն որոշման 29-32-րդ կետերում կատարված իրավական վերլուծության հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ գործի լուծման համար ապացույցների բավարարությունը որոշելու չափանիշները սերտորեն փոխկապակցված են և փոխադարձաբար պայմանավորում են միմյանց։ Գործի լուծման համար բավարար ապացույցներ ասելով` պետք է հասկանալ թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն, որը, հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը, անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն անձի մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա կայացնել հիմնավորված և պատճառաբանված որոշում։
Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանը նաև արձանագրել է. «Ապացույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով (…) ։ Ակնհայտ է, որ ապացույցները բավարար չեն, եթե`
1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար,
2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքը անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ,
3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում» (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 17-րդ կետը)։
Այսպիսով, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշը։ Ընդ որում, «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշ ասելով, պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը։ Վերոգրյալը չի նշանակում, որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կարող առաջացնել որևէ կասկած, սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր)։ Այլ խոսքով՝ մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած»։
Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երևում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը քրեական գործի նախաքննությամբ ձեռք բերված և դատաքննությամբ հետազոտված վերը շարադրված ապացույցների գնահատմամբ հաստատված է համարել այն, որ Գեորգի Սաֆարյանը, ընկերների՝ Արթուր Թադևոսյանի, Վահան Կուրղինյանի և Արման Պետրոսյանի հետ նախապես Գեղամ Մախմուրյանից տեղեկանալով, որ վերջինիս ծանոթ՝ Իրանի Իսլամական Հանրապետության քաղաքացի Հայկ Աբրահամյանը 1995 թվականի հունվարին, ասֆալտի գործարան հիմնելու նպատակով Իրանից իր հետ Հայաստան է բերել խոշոր գումար, որոշել են սպանել վերջինիս և հափշտակել նշված գումարը: Այդ նպատակով, հանցավոր խմբի անդամները պայմանավորվել են Գեորգի Սաֆարյանի կողմից բերված, գործով չպարզված, դեղնավուն թունավոր նյութը գարեջրի մեջ լուծելով մատուցել Հայկ Աբրահամյանին, սպանել նրան, որից հետո հափշտակել նրա գույքը և հավասարապես բաժանել միմյանց միջև:
Իրենց հանցավոր մտադրությունն իրականացնելու նպատակով, հանցակիցները 1995 թվականի հունվարի 26-ին ժամը 19:30-ի սահմաններում, հանդիպել են Երևանի Մետրոպոլիտենի Երիտասարդական կայարանի մոտ, որտեղ Գեղամ Մախմուրյանը կամովին հրաժարվել է հանցագործությանը մասնակցելուց, պատճառաբանելով, որ վախենում է, և հեռացել է: Նույն օրը՝ ժամը 20:30-ի սահմաններում Գեորգի Սաֆարյանը, Արթուր Թադևոսյանը և Արման Պետրոսյանը գնացել են Երևան քաղաքի Կոմիտասի պողոտայի 25/2 շենքի բակ, որտեղ Վահան Կուրղինյանը պայմանավորվածության համաձայն, իրավապահ մարմինների աշխատակիցների հայտնվելու դեպքում սուլելու միջոցով նրանց տեղյակ պահելու նպատակով մնացել է շենքի բակում, իսկ հանցակիցները Հայկ Աբրահամյանին տեսակցելու և նրա հետ զվարճանալու պատրվակով մուտք են գործել նույն շենքի վերջինիս՝ թիվ 46-րդ բնակարան:
Բնակարանում՝ Գեորգի Սաֆարյանը, նախապես գարեջրի տարայում ներարկիչով ներմղված, չպարզված բաղադրության թունավոր նյութով պատրաստված գարեջուրը հրամցրել է Հայկ Աբրահամյանին, ով սակայն չի մահացել և շուրջ 10 րոպե անց քնել է: Տեսնելով, որ Հայկ Աբրահամյանը չի մահացել, Արթուր Թադևոսյանը բռնել է տուժողի ոտքերից, Արման Պետրոսյանը՝ որովայնի հատվածից, որից հետո Գեորգի Սաֆարյանն իր հետ նախապես վերցված երկու կողմերից փայտյա բռնակներով հարմարեցված մետաղյա լարով խեղդամահ է արել նրան: Հավաստիանալով, որ Հ.Աբրահամյանը մահացել է, հանցակիցները բնակարանից հափշտակել են ընդհանուրը՝ 1.512.000 ՀՀ դրամին համարժեք ԱՄՆ դոլար և տարբեր ապրանքներ ու ժամը 04-ի սահմաններում՝ հեռացել։
Վերաքննիչ դատարանն անդրադառնալով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 8-րդ կետով ամբաստանյալ Գեորգի Սաֆարյանի անմեղության վերաբերյալ պաշտպանի և ամբաստանյալի փաստարկներին, քրեական գործի ուսումնասիրությամբ եզրահանգում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում ստուգման ենթարկելով քրեական գործի հիմքում դրված ապացույցների ձեռքբերման աղբյուրները, յուրաքանչյուր ապացույց գնահատելով թույլատրելիության, վերաբերելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, ղեկավարվելով օրենքով, ներքին համոզմամբ, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 8-րդ կետով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալ Գեորգի Սաֆարյանի մեղավորության վերաբերյալ հանգել է ճիշտ հետևության:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները հիմնավորված ու պատճառաբանված են, իսկ քրեական գործի փաստական հանգամանքների մասին Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները հետազոտված ապացույցներին չհամապատասխանելու և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 8-րդ կետով ամբաստանյալ Գեորգի Սաֆարյանին առաջադրված մեղադրանքը հիմնավորված չլինելու վերաբերյալ պաշտպանի և ամբաստանյալի փաստարկները քրեական գործի նյութերում իրենց հաստատումը չեն գտել, հետևաբար չեն կարող հիմք հանդիսանալ Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու համար:
5․5 Անդրադառնալով ամբաստանյալ Գեորգի Սաֆարյանի նկատմամբ նշանակված պատժին, Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 8-րդ կետով սանկցիան պատիժ է նախատեսում՝ ազատազրկում՝ տասներկուսից քսան տարի ժամկետով, կամ ցմահ ազատազրկմամբ:
Նույն քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն`
«Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժն արդարացի է, եթե համապատասխանում է հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար է անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար։»
Նույն քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` «Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվող պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները։»
Նույն քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով նույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները։»
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս հանցավորի նկատմամբ անհատական մոտեցումն անհրաժեշտ է, որպեսզի դատարանը պատժի տեսակն ու չափը ընտրելիս համոզվի, որ դրանով կհասնի պատժի վերը նշված նպատակներին, որոնք փոխկապակցված և փոխհամաձայնեցված են (մեկ նպատակը ենթադրում է մյուսները և յուրաքանչյուրի ինքնուրույն իրականացումն օժանդակում է մյուսներին)։ Այսինքն` պատժի նպատակներին հասնելու երաշխիք է հանցագործություն կատարած անձի նկատմամբ արդարացի, արարքի ծանրությանը և հասարակական վտանգավորությանը համապատասխան պատիժ նշանակելը։
Նախկին քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` հանցագործության` «Հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները, որոշիչ հանգամանքներ են պատժի տեսակը և չափը որոշելու հարցում։»
Այսինքն, դատարանը պետք է բացահայտի կատարված կոնկրետ հանցանքի առանձնահատուկ հատկանիշները, որոնք կարող են ազդել հանրության համար վտանգավորության աստիճանի վրա (հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, վնասի չափը և այլն)։
Դատարանը հանրության համար վտանգավորության բնույթը որոշելու ժամանակ պետք է պարզի և հաշվի առնի նաև պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը հանցանքի կատարման պահին։
Նախկին քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները: Պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև նախկին քրեական օրենսգրքի 62-րդ և 63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։
Դրանք հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի, հանցավորի անձնավորության մասին և յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատականացնել պատիժը։ Պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները բնութագրում են ինչպես կատարված հանցագործությունը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությունը։ Դրանք բարձրացնում կամ իջեցնում են հասարակական վտանգավորության աստիճանը և ազդում են պատժի վրա։
Քրեական օրենքի Ընդհանուր մասի վերը թվարկված դրույթներից հետևում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի, այնպես էլ պատժաչափի վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը:
Նախկին քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն. «1. Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մաuին։
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիu դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները (...)»։
Մեջբերված իրավական նորմերը Վճռաբեկ դատարանը վերլուծել և դրանց վերաբերյալ իրավական դիրքորոշումներ է հայտնել թիվ ՎԲ-50/07, ՎԲ-124/07, ՎԲ-142/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-201/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԱՎԴ2/0059/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09 ԵԿԴ/0042/01/11, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում։ Նշված որոշումներում Վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ։ Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից։ Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։ Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և այն կատարող անձը կոնկրետ են։ Հետևաբար կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, այն կատարող անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա։ Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից։
Անդրադառնալով նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցին՝ Թ.Տեր-Գրիգորյանի գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ «Պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ և 63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։ Հանցակազմի սահմաններից դուրս գտնվելով, դրանք բնութագրում են ինչպես կատարված հանցագործությունը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությունը, հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին՝ համապատասխանաբար բարձրացնելով կամ իջեցնելով այն։ Դրանց գնահատմամբ է հնարավոր յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատական մոտեցում ցուցաբերել՝ ինչպես պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս։
(…) նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա՝ նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը» (տե՛ս Թամարա Տեր-Գրիգորյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2007 թվականի հոկտեմբերի 26-ի թիվ ՎԲ-192/07 որոշումը)։
Դ.Հովհաննիսյանի գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ «Չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, սակայն դատարանը պարտավոր է, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, հաշվի առնել նաև հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը։ Դատարանի կողմից նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության վտանգավորության աստիճանին ու բնույթին։
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար կարևոր նշանակություն ունեն հանցագործության կատարման հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, մեղքի ձևը, հանցավորի կողմից այդ հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքները նախատեսելու բնույթն ու աստիճանը» (տե՛ս Դավիթ Հովհաննիսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09 որոշման 12-րդ կետը)։
Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս, ինչպես նաև պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ համապատասխան հետևության հանգելիս դատարանը, ի թիվս այլոց, պետք է հաշվի առնի արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը և բնույթը։
Հանցագործության այս հատկանիշներին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ.Մադաթյանի գործով որոշման մեջ՝ իրավական դիրքորոշում արտահայտելով այն մասին, որ «Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության՝ հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ։
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը» (տե՛ս Գարուշ Մադաթյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի ԵՇԴ/0029/01/08 որոշման 14-րդ կետը)։
Սույն գործի նյութերի հետազոտմամբ պարզվել է, որ ամբաստանյալ Գեորգի Սաֆարյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի է առել ինչպես ամբաստանյալի կողմից կատարած հանցագործության բնույթն ու հասարակական վտանգավորության աստիճանը, այնպես էլ նրա անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
Առաջին ատյանի դատարանը որպես ամբաստանյալ Գեորգի Սաֆարյանի անձը բնութագրող հանգամանքներ հաշվի է առել հետևյալը՝
1. ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի հաշվառումների համաձայն համարվում է դատվածություն չունեցող,
2. Բնակության վայրում բնութագրվել է դրական (հիմք՝ Երևան քաղաքի Բաղյան փողոցի 1-ին նրբանցքի 3-րդ շենքի լիազոր Ա.Խաչիկյանի կողմից 23.03.1995թ. տրված բնութագիրը, հատոր 1, գ.թ. 288),
Առաջին ատյանի դատարանն արձանագրել է, որ ամբաստանյալ Գեորգի Սաֆարյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ առկա չեն:
Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, վերոգրյալ իրավական նորմերը, Վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումները համադրելով սույն գործի հանգամանքների հետ, ինչպես նաև հաշվի առնելով վերը թվարկված ամբաստանյալի անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, և ղեկավարվելով նախկին քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին, 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասերով և 61-րդ հոդվածով, եկել է եզրահանգման, որ ամբաստանյալ Գեորգի Սաֆարյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 8-րդ կետով պետք է պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 10 տարի ժամկետով ինչը, կարող է ապահովվել պատժի նպատակները և տվյալ դեպքում հիմնավոր ու բավարար է` պատժի նշանակման և դրա արդարացիության օրենսդրական նպատակներն ու պահանջներն իրագործելու և ապահովելու համար:
Անդրադառնալով Գևորգի Սաֆարյանի կողմից վերաքննիչ բողոքում նշված այն պատճառաբանություններին «Վաղեմության ժամկետի կիրառման մասով, թեպետ ես ինձ մեղսագրվող արարքում մեղավոր չեմ ճանաչում, պնդում եմ, որ նշված հանցագործության հետ ես հանցավոր առնչություն չունեմ, այնուամենայնիվ դատարանի դիրքորոշման հետ համաձայն չեմ: Ես այդ քսան տարիների ընթացքում բնակվել եմ ՌԴ-ում, կազմել եմ ընտանիք, քրեական պատասխանատվության չեմ ենթարկվել, ձերբակալման ժամանակ 2015թ-ին խնամքիս ունեցել եմ դեռևս անչափահաս երեխա և չեմ հանդիսանում հանրային վտանգ ներկայացնող անձ:», Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի է առել արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ ամբաստանյալի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը, հանցագործության կատարման շարժառիթը (հանցանքն ուղղակի՝ վաղօրոք ծագած դիտավորությամբ, շահադիտական դրդումներով կատարելը), հանցագործության կատարման եղանակը, ինչպես նաև այն կատարելիս Գեորգի Սաֆարյանի դերը, հետհանցավոր վարքագիծը, որպիսի հանգամանքներն իրենց համակցության մեջ Առաջին ատյանի դատարանին թույլ են տվել եզրահանգելու Գեորգի Սաֆարյանի կատարած արարքի առավել բարձր հանրային վտանգավորության մասին: Արդյունքում, Առաջին ատյանի դատարանն իրավաչափորեն հնարավոր չի գտել վաղեմության ժամկետն անցնելու հետևանքով ամբաստանյալ Գևորգի Սաֆարյանին ազատել քրեական պատասխանատվությունից:
Վերը նշվածի հաշվառմամբ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Գեորգի Սաֆարյանի կողմից կատարած արարքի և նրա անձի հանրային վտանգավորությունը չեն նվազել:
Միևնույն ժամանակ, Առաջին ատյանի դատարանը պատժի ժամկետին հաշվակցել է Գեորգի Գրիշայի Սաֆարյանի՝ Ռուսաստանի Դաշնությունում 2015 թվականի ապրիլի 13-ից մինչև 2015 թվականի հուլիսի 10-ը արգելանքի տակ գտնվելու ժամանակահատվածը՝ 2 ամիս 27 օրը՝ թողնելով կրելու ազատազրկում՝ 9 տարի 9 ամիս 3 օր ժամկետով:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է նաև, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից ամբաստանյալ Գեորգի Սաֆարյանի նկատմամբ նշանակված ինչպես պատիժը, այնպես էլ պատժաչափն արդարացի են և համապատասխանում են ամբաստանյալի կատարած հանցագործությունների ծանրությանը և նրա անձին։
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ քննության առնելով նախկին քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման հնարավորության և նախկին քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով ամրագրված պատժի նպատակների իրացվելիության հարցը և հաշվի առնելով սույն գործի հանգամանքները, մեղսագրված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթն ու աստիճանը և նրա անձը, Առաջին ատյանի դատարանը հանգել է ճիշտ հետևության, որ տվյալ դեպքում ամբաստանյալ Գեորգի Սաֆարյանի անձը բնութագրող վերը նշված հանգամանքները բավարար չեն գալու այն եզրահանգման, որ նրա ուղղումը հնարավոր է առանց ռեալ /իրական/ պատիժ նշանակելու։
Վերաքննիչ դատարանը հանգում է հետևության, որ Առաջին ատյանի դատարանն իրենց համակցության մեջ օբյեկտիվ ստուգման ու գնահատման ենթարկելով ամբաստանյալ Գեորգի Սաֆարյանի անձը, նրա պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքը, արարքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, եկել է ճիշտ եզրահանգման, որ ամբաստանյալ Գեորգի Սաֆարյանի ուղղվելը հնարավոր չէ առանց պատիժը կրելու, ուստի նա պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը, որի միջոցով միայն կարելի է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներին:
Վերաքննիչ դատարանը նման եզրահանգման է գալիս` ելնելով քրեական օրենսդրության սկզբունքներից և պատժի նպատակների իրականացման անհրաժեշտությունից:
5.8 Այսպիսով, վերը նշված վերլուծությունների համատեքստում Վերաքննիչ դատարանը գալիս է եզրահանգման, որ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել նյութական և դատավարական իրավունքի այնպիսի խախտումներ, որոնք ազդել են գործի ելքի վրա:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 370-րդ, 371-րդ և 379-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը.

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Պաշտպան Թամարա Բաղդասարյանի և ամբաստանյալ Գեորգի Սաֆարյանի վերաքննիչ բողոքները մերժել՝ Գեորգի Գրիշայի Սաֆարյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 8-րդ կետով Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2022 թվականի հունիսի 28-ի թիվ ԵԱՔԴ/0046/01/17 դատավճիռը թողնելով անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում։


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Լ․ ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ Ս․ ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ

Ռ․ ՊԱՊՈՅԱՆ