Գործ No ԵԱՔԴ/0041/01/17

ԴԱՏԱՎՃԻՌ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՙ30՚ մայիսի 2017 թվական քաղաք Երևան


Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանը,

նախագահությամբ` դատավոր Արթուր Մկրտչյանի
քարտուղարությամբ` Միլենա Սարգսյանի
մասնակցությամբ`
մեղադրող Նելլի Աշրաֆյանի
տուժող Գագիկ Ենոքյանի

դատարանում, դռնբաց դատական նիստում քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Հարություն Համլետի Վանյանի /ծնված 1986 թվականի հունիսի 29-ին` Լուռու մարզի Վանաձոր քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, ամուսնացած, չի աշխատում, հաշվառված` Լոռու մարզ, գյուղ Մեծ Պառնի, 19-րդ փողոց, 15-րդ տուն, բնակվող` քաղաք Երևան, Մեծարենցի փողոց 73-րդ տուն, նախկինում դատված` 1/ ՀՀ Լոռու մարզի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի` 21.08.2013թ. դատավճռով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով դատապարտվել է 1 տարի 4 ամիս ժամկետով ազատազրկման, 2/ Երևան քաղաքի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի ընդհանուր իրավասության դատարանի` 30.01.2015թ. դատավճռով և ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի 23.06.2015թ. որոշմամբ 3 դրվագով` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով դատապարտվել է 2 տարի 6 ամիս ժամկետով ազատազրկման, պատժից ազատվել է 04.12.2015թ., դատվածությունը չմարված/ մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով:

Գործի դատավարական նախապատմությունը

2017 թվականի փետրվարի 02-ին ՀՀ ոստիկանության Քանաքեռ-Զեյթունի բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել է թիվ 09155217 քրեական գործը:
2017 թվականի մարտի 14-ին Հարություն Վանյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել ստորագրություն` չհեռանալու մասին:
2017 թվականի մարտի 21-ին Հարություն Վանյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
2017 թվականի մարտի 31-ին թիվ 09155217 ուղարկվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարան:

Գործի փաստական հանգամանքները

Նախաքննության մարմինն ամբաստանյալ Հարություն Վանյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրանք է առաջադրել, որ ՙ նա խարդախությամբ՝ վստահությունը չարաշահելու եղանակով, ուրիշի գույքի զգալի չափի հափշտակություն կատարելու դիտավորությամբ, 2017թ.-ի փետրվարի 07-ին ժամը 18:00-ի սահմաններում Երևան քաղաքի Հյուսիսային ավտոկայանում նստել է Գագիկ Օնիկի Ենոքյանին պատկանող ՙԳազ 2410՚ մակնիշի 31 LL 454 հաշվառման համարանիշի տաքսի ավտոմեքենան և պատվիրել նշված վայրից իրեն տեղափոխել դեպի ՙԶվարթնոց՚ օդանավակայան: Հասնելով Երևան քաղաքի Կ.Ուլնեցի 62-րդ շենքի մոտ Հարություն Վանյանը ապրանքի համար ինչ-որ գրասենյակում գումար մուծելու համար խնդրել է Գագիկ Ենոքյանին, որ վերջինս ավտոմեքենան կայանի իր կողմից նշված շենքի բակում և իրեն սպասի: Դուրս գալով ավտոմեքենայից իբր գնացել է գրասենյակ, ապա վերադառնալով, հայտնել է, որ իր մոտ եղած գումարը չի բավարարում վճարում կատարելու համար, խնդրել է գումար ՙԶվարթնոց՚ օդանավակայանից վերադառնալուց հետո վերադարձնելու պայմանով, սակայն, չարաշահելով Գագիկ Ենոքյանի վստահությունը՝ վերջինցս վերցրել է զգալի չափի՝ 45.000 ՀՀ դրամ գումար և խարդախությամբ հափշտակելով այն՝ գնացել է և այլևս չի վեադարձել:՚:

Ապացույցների հետազոտում և գնահատում

Ամբաստանյալ Հարություն Վանյանն առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել և դատաքննության փուլում, օգտվելով իր դատավարական իրավունքից, հրաժարվել է ցուցմունք տալուց` նշելով, որ պնդում է նախաքննության փուլում տված ցուցմունքները:
Նախաքննության փուլում ամբաստանյալ Հարություն Վանյանը ցուցմունք է տվել, որ 2017թ.-ի փետրվարի 07-ին երթուղային տաքսիով Վանաձոր քաղաքից վերադարձել է Երևան քաղաք, և հասնելով Հյուսիսային ավտոկայան՝ ժամը 16:00-ի սահմաններում, իջել է այդտեղ: Ավտոկայանի դիմաց՝ փողոցում, տեսել է երկու տաքսի ավտոմեքենա ՙԳազ 2410՚ և ՙՎազ 21099՚ մակնիշի: Մոտենալով նրանց, խնդրել է, որ իրեն տեղ տեղափոխեն, սակայն չի հիշում, թե կոնկրետ ուր: Նստելով ՙԳազ 2410՚ մակնիշի ավտոմեքենան, Գագիկ Ենոքյանին խնդրել է, որ իրեն տեղափոխի Զեյթուն թաղամաս: Հասնելով Կ.Ուլնեցի փողոցի մոտ ասել է, որ ավտոմեքենայով մտնի շենքի բակ: Հենց շենքի բակում Գագիկ Ենոքյանից վերցրել է 45.000 ՀՀ դրամ ու փախել այնտեղից: Ինքը Գագիկ Դավթյանին և Գագիկ Ենոքյանին նախկինում չի ճանաչել: Ինքը ունեցել է առողջական խնդիրներ և բուժվելու համար բավականաչափ գումար չունենալու պատճառով, ցանկացել է խարդախությամբ որևէ մեկից գումար հափշտակել:
Գ/թ 64-66, 86

Տուժող Գագիկ Օնիկի Ենոքյանը դատաքննության փուլում ըստ էության պնդել է նախաքննության փուլում տված ցուցմունքը, որ իրեն պատկանող ՙԳազ 2410՚ մակնիշի 31 LL 454 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայով տաքսի է վարում` Հյուսիսային ավտոկանգառի դիմացից: Նշված մեքենայով երբեմն նաև տեղափոխում է շինարարական ապրանքներ:
2017թ.-ի փետրվարի 07-ին՝ առավոտյան ժամը 10:00-ից գտնվել է Հյուսիսային ավտոկայանում իր վերը նշված մեքենայով: Այդտեղ է եղել նաև Գագիկ Դավթյանը, որը ևս տաքսի է վարում` ՙՎԱԶ 21099՚ մակնիշի ավտոմեքենայով: Գագիկ Դավթյանն իրեն գումար է պարտք եղել՝ 1500 ՀՀ դրամի չափով և այդ օրը հանդիպելով նրան` վերջինս վերդարձրել է պարտքից 1000 դրամ, իսկ 500 դրամը` պայմանավորվել հետագայում վերադարձնել: Երբ իրեն է տվել այդ 1000 ՀՀ դրամանոցը, ծոցագրպանից հանել է իր մոտ եղած 46.000 ՀՀ դրամը և նրա տված 1000 ՀՀ դրամանոցը դրել այդ գումարի մեջ՝ դասավորելով այն: Նույն օրը՝ ժամը 16:00-ից 17:00-ի սահմաններում ինքն ու Գագիկ Դավթյանը նստած են եղել իր մեքենայի մեջ և այդ ժամանակ իր մեքենայի դիմացից, Գագիկ Դավթյանի կողմից, իրենց է մոտեցել Հարություն Համլետի Վանյանը: Վերջինիս տեսնելով, Գագիկ Դավթյանը անմիջապես դուրս է եկել իր մեքենայից և մոտենալով նրան՝ ուղեկցել նրա մեքենայի մոտ: Մոտավորապես 10-15 րոպե զրուցելուց հետո երկուսով մոտեցել են իրեն, ապա Գագիկ Դավթյանն իրեն ասել է, որ Հարություն Վանյանը Քանաքեռում է բնակվում ՙմեր ախպերնա՚, և հարցրել, արդյոք ինքը վերջինիս 4000 ՀՀ դրամով կտեղափոխի ՙԶվարթնոց՚ օդանավակայան, սակայն ինքը մերժել է: Այդ ժամանակ իրեն է մոտեցել մի կին և խնդրել տեղափոխել Ավան թաղամաս: Ավան թաղամասից վերադառնալուց հետո, երբ կանգնել է իր մշտական վայրում, կրկին Հարություն Վանյանն ու Գագիկ Դավթյանը մոտեցել են իրեն և վերջինս ասել է, որ նա գնում է օդանավակայան ուղևոր տեղափոխելու, իսկ ինքն էլ գնա բեռ տեղափոխելու՝ Հարություն Վանյանի հետ միասին: Պայմանավովածության համաձայն Հարություն Վանյանը նստել է իր մեքենան, և արդեն ճանապարհին՝ զրույցի ընթացքում, նա իրեն ներկայացել է Արմեն անունով, ապա ասել, որ Զեյթուն թաղամասի Կ.Ուլնեցի փողոցի վրա գրասենյակ կա, որտեղ պետք է մուծում կատարի բեռը ստանալու համար: Ժամը 18:00-ի սահմաններում՝ հասնելով Հարություն Վանյանի մատնանշած վայրը, վերջինս դուրս է եկել մեքենայից, մտել շենքերից մեկի մուտքը, ապա մոտ 5 րոպե անց հետ վերադարձել և նստելով մեքենայի մեջ, սկսել է բջջային հեռախոսով զրուցել և ինչ-որ մեկի հետ, գումարային հարցեր քննարկել: Կրկին անգամ իջնելով և հետ վերադառնալով իրեն հարցրել է, թե արդյոք իր մոտ 110.000 ՀՀ դրամ ունի, թե ոչ, և կարող է նրան օգնել, իսկ ինքը ասել է, որ իր մոտ ունի 47.000 ՀՀ դրամ, որից 2000 ՀՀ դրամով պետք է մեքանայի մեջ գազ լցնի և կարող է տալ 45.000 ՀՀ դրամ: Հենց այդ պահին մեքենայի մեջ նրան է տվել այդ 45.000 ՀՀ դրամը և նա վերցնելով այն, ասել է, որ գնում է վճարումը կատարելու և անդորրագիրը վերցնելուց հետո կվերադառնա: Մոտավորապես 10 րոպե սպասելով և տեսնելով, որ նա չի վերադառնում, դուրս է եկել նրա հետևից, գնացել այն շենք, որտեղ մտել էր Հարություն Վանյանը, ապա շենքի պատահական բնակիչներից մեկից հարցրել է, թե արդյոք այդտեղ գրասենյակ կա, թե ոչ և տեղեկանալով, որ ոչ մի գրասենյակ էլ չկա, բարձրացել է մեկ հարկ վերև ու տեսել, որ շենքը երկկողմանի մուտք ունի, և հասկացել է, որ Հարություն Վանյանը խարդախությամբ հափշտակել է իր գումարն ու հեռացել:
Գ/թ 3-6, 12, 23-27, 69

Վկա Գագիկ Աբրահամի Դավթյանը նախաքննության փուլում ցուցմունք է տվել, որ հիմնական աշխատանք չունի և իր անձնական ՙՎԱԶ 21099՚ մակնիշի 34 VR 939 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայով տաքսի է վարում՝ կանգնելով Հյուսիսային ավտոկայանի դիմաց: Նշված վայրում կանգնում է նաև ՙԳԱԶ 2410՚ մակնիշի ավտոմեքենայով Գագիկ Ենոքյանը, որին ճանաչում է մոտ 5 տարի` որպես այդ վայրում տաքսու վարորդի: 2017թ.-ի փետրվարի 07-ին առավոտյան ժամը 09:00-ից գտնվել է Հյուսիսային ավտոկայանում: Նույն օրը՝ ժամը 16:00-ի սահմաններում, երբ Գագիկ Ենոքյանի մեքենայի մեջ նստած զրուցելիս է եղել, տեսել է, որ իրենց առջևից դեպի իրենց ուղղությամբ քայլում է Հարություն Վանյանը, ով այդ ընթացքում խոսել է բջջային հեռախոսով: Երբ նա մոտեցել է իրենց, մեքենայի միջից նրան հարցրել է, թե արդյոք տաքսի է պետք, իսկ նա պատասխանել է, որ մեծ չափսերով մեքենա է անհրաժեշտ, քանի որ օդանավակայանից պետք է բեռ տեղափոխվի Առինջ գյուղում գտնվող ՙԱռինջ Մոլ՚: Դեռևս մեքենայի մեջ նստած, Գագիկ Ենոքյանի ներկայությամբ ինքը զրուցել է այդ երիտասարդի հետ, որից հետո ինքն ու Գագիկն իջել են մեքենայից, մոտեցել նրան, զրուցել են: Խոսակցության ժամանակ ուղևոր է մոտեցել Գագիկ Ենոքյանին և վերջինիս տեղափոխել է նրան: Երբ ինքն ու Հարություն Վանյանը մնացել են երկուսով` Հարություն Վանյանն իրեն պարբերաբար հարցրել է, թե երբ է վերադառնալու Գագիկ Ենոքյանը, ինքը պատասխանել է, որ տեղյակ չէ: Դրսում կանգնած ժամանակ բջջային հեռախոսով զրուցելու ընթացքում իրեն ասել է, որ իր համար էլ է գործ գտել, և հարցրել է, թե որքան գումարով օդանավակայանից Արտաշատ քաղաք կտեղափոխի, ինքն ասել է` 8000 ՀՀ դրամով: Հ.Վանյանը կրկին զանգահարել է, որից հետո կրկին իրեն ասել, որ համաձայն է և միաժամանակ ասել, որ իրեն վճարելու են ռուսական 1000 ռուբլի, ինքը համաձայնվել է: Դրանից հետո Հարություն Վանյանը նստել է իր մեքենան և ասել, որ երկուսով գնան Զվարթնոց օդանավակայան, իբր այնտեղից նա մեկ ուրիշ բեռնատար մեքանա կփնտրի և դրանով հետ կգա: Երբ երկուսով գնացել են, ճանապարհին՝ Առինջ գյուղ տանող ճանապարհի մոտ, տեսել են, որ հանդիպակաց գոտուց գնում է Գագիկ Ենոքյանը և Հարություն Վանյանն իրեն ասել է, որ շրջադարձ կատարի և գնան նրա հետևից: Հասնելով Գագիկ Ենոքյանին` մոտեցել է նրան, հարցրել, թե 4000 ՀՀ դրամով Հարություն Վանյանին կտեղափոխի օդանավակայան, թե ոչ, Գագիկ Ենոքյանը պատասխանել է, որ 5000 ՀՀ դրամով նրան կտեղափոխի, ապա համաձայնության գալով, Հարություն Վանյանը նստել է նրա մեքենան, ինքն էլ առաջարկել է, որ միմյանց հետևից գնան, որ ինքն էլ այնտեղից գնա Արտաշատ քաղաք, միևնույն ժամանակ Հարություն Վանյանին ասել է, որ նա իրեն զանգահարի բջջային հեռախոսով, որ համարը գրանցվի իր մոտ: Հասնելով Զվարթնոց օդանավակայան, զանգահարել է Հարություն Վանյանի հեռախոսահամարին, սակայն այն անջատված է եղել, որից հետո մոտ մեկ ժամ սպասելուց հետո իրեն է զանգահարել Գագիկ Ենոքյանը և ասել, որ Հարություն Վանյանը նրան խաբել և գումար է հափշտակել: Վկան նշել է նաև, որ Հարություն Վանյանին նախկինում չի ճանաչել:
Գ/թ 8-10, 28-31

Անձին ճանաչման ներկայացնելու մասին արձանագրության համաձայն` տուժող Գագիկ Ենոքյանը իրեն ճանաչման ներկայացրած թվով չորս անձանցից ճանաչել է Հարություն Վանյանին և հայտարարել, որ դա հենց այն նույն անձն է, ով 2017թ-ի փետրվարի 07-ին իրենից խարդախությամբ հափշտակել է 45.000 ՀՀ դրամ:
Գ/թ 74

Հարություն Վանյանի և Գագիկ Ենոքյանի միջև կատարված առերեսման արձանագրության համաձայն` վերջինս Հարություն Վանյանին առերես պնդել է իր վերը շարադրված ցուցմունքը:
Գ/թ 75-76

Այլ փաստաթուղթն ապացույց ճանաչելու և քրեական գործին կցելու մասին որոշման համաձայն` 2017թ.-ի մարտի 14-ին ՀՀ ոստիկանության Քանաքեռ-Զեյթունի բաժնի ՔՀԲ-ի օպեր-լիազոր, ոստիկանության ավագ լեյտենանտ Հ.Մուրադյանը նույն բաժնի պետ, ոստիկանության գնդապետ Ռ.Մ.Նավասարդյանին զեկուցագիր է ներկայացրել այն մասին, որ ոստիկանության Քանաքեռ-Զեյթունի բաժին բերման ենթարկված Հարություն Համլետի Վանյանը 2017թ.-ի փետրվարի 07-ին՝ ժամը 18 :00-ի սահմաններում Երևան քաղաքի Կ.Ուլնեցի 62-րդ շենքի մոտ Գագիկ Օնիկի Ենոքյանի վստահությունը չարաշահելու եղանակով խաբեությամբ վերջինիցս վերցրել է 45.500 ՀՀ դրամ գումար և հեռացել անհայտ ուղղությամբ /գ/թ 52/
Գ/թ 88-89

Զննության արձանագրության համաձայն` զննության է ենթարկվել Գագիկ Դավթյանի, Գագիկ Ենոքյանի և Հարություն Վանյանի կողմից օգտագործվող բջջային հեռախոսահամարները: Զննության արդյունքում պարզվել է, որ Գագիկ Դավթյանը 2017թ.-ի փետրվարի 07-ին՝ ժամը 16:26-ից մինչև ժամը 16:48-ը գտնվել է Զվարթնոց օդանավակայանի տարածքում:
Գ/թ 90-93

2017թ.-ի փետրվարի 11-ին Հարություն Համլետի Վանյանի կողմից ՀՀ ոստիկանության Քանաքեռ-Զեյթունի բաժնում հանցագործության վերաբերյալ հաղորդում է տվել:
Գ/թ 1

Դատարանի իրավական վերլուծությունները

Դատարանը գործով ձեռք բերված յուրաքանչյուր ապացույց գնահատելով թույլատրելիության վերաբերելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, ղեկավարվելով օրենքով, ներքին համոզմամբ, գտնում է, որ ամբաստանյալ Հարություն Վանյանի մեղավորությունը` խարդախություն` վստահությունը չարաշահելու եղանակով Գագիկ Ենոքյանի գույքի զգալի չափերով հափշտակություն կատարելու մեջ, նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով, ապացուցված է:
Վերոհիշյալ հանցանքի կատարման համար ամբաստանյալը ենթակա է քրեական պատասխանատվության և պատժի, որը նա պետք է կրի:

ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը Լիա Ավետիսյանի գործով 2011թ. փետրվարի 24-ի որոշմամբ (ԵԿԴ/0176/01/09) արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
ՙԽաբեությունը գույքի սեփականատիրոջը կամ գույքը տիրապետողին մոլորության մեջ գցելու նպատակով իրական, ճշմարիտ փաստերի դիտավորյալ խեղաթյուրումն է կամ ճշմարտության մասին լռելը: Այսպիսով, խաբեությունը դրսևորվում է հետևյալ երկու եղանակով`
ա) իրական, ճշմարիտ փաստերի դիտավորյալ խեղաթյուրում,
բ) ճշմարտության մասին լռել:
Իրական, ճշմարիտ փաստերի դիտավորյալ խեղաթյուրման դեպքում հանցավորը գույքի սեփականատիրոջ կամ գույքը տիրապետողի մոտ սխալ պատկերացում է ստեղծում գույքը նրա տնօրինությանն անցնելու օրինական հիմքերի մասին և առաջ բերում գույքի հանձնման օրինականության պատրանք (ակտիվ խաբեություն): Իրական, ճշմարիտ փաստերի խեղաթյուրումը կարող է իրականացվել կամ բանավոր խոսքի միջոցով կամ դրսևորվել որոշակի գործողություններով: Գործողությունների միջոցով փաստերի խեղաթյուրումը, սակայն, ենթադրում է տուժողի վրա հանցագործի առավել ակտիվ ներգործություն:
Ճշմարտության մասին լռելու դեպքում հանցավորը դիտավորյալ լռում է իրավական նշանակություն ունեցող փաստական հանգամանքների մասին, որի արդյունքում գույքի սեփականատերը կամ գույքը տիրապետողը մոլորության մեջ են ընկնում գույքը հանցավորին հանձնելու օրինական հիմքերի առկայության հարցում (պասիվ խաբեություն): Ճշմարտության մասին լռելը, սակայն, քրեորեն պատժելի է այն դեպքերում, երբ հանցագործը պարտավոր էր տուժողին իրազեկել այնպիսի հանգամանքների մասին, որոնց իմացության արդյունքում տուժողը մոլորության մեջ չէր ընկնի (...):
Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է այն հարցին, թե ինչ հատկանիշների հիման վրա է սահմանազատվում խարդախության հանցակազմը քաղաքացիաիրավական պարտավորությունների չկատարման կամ ոչ պատշաճ կատարման դեպքերից:
Տարբեր տեսակի գործարքների (առուվաճառք, գրավ, փոխառություն, այդ թվում` վարկային պայմանագիր և այլն) կատարման ժամանակ ծագող քաղաքացիական իրավահարաբերություններից խարդախության հանցակազմի սահմանազատման հիմնախնդրին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է` ելնելով այն հանգամանքից, որ անձի կողմից իր գույքային պարտավորությունների չկատարումը դեռևս չի վկայում անձի մոտ հանցանքի կատարման դիտավորության առկայության մասին: Այլ կերպ` անձի կողմից քաղաքացիաիրավական պարտավորության չկատարումը դեռևս չի վկայում վերջինիս արարքում խարդախության հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմի և հետևաբար, խարդախության հանցակազմի առկայության մասին:
Նշված գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է այն իրավական դիրքորոշումը, որ խարդախությունը քաղաքացիաիրավական պարտավորություններից տարանջատելիս անհրաժեշտ է հաշվի առնել հետևյալ հանգամանքները.
ա) Խարդախության դեպքում տուժողին խաբելու կամ նրա վստահությունը չարաշահելու մտադրությունն անձի մոտ ծագում է նախքան գույքը կամ գույքի նկատմամբ իրավունքներ ձեռք բերելը:
բ) Խարդախության դեպքում անձի մոտ քաղաքացիաիրավական պայմանագրով ստանձնած պարտավորությունները (գույքը փոխանցել, կատարել վարկային պարտավորությունը, պարտքը վերադարձնել և այլն) չկատարելու դիտավորությունը ծագում է նախքան գույքը կամ գույքի նկատմամբ իրավունքներ ձեռք բերելը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն` ՙՀանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար՚:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` ՙպատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից ու ազատություններից օրենքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ՚:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` ՙՊատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները՚:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` ՙՀանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները՚:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` ՙՊատժի տեսակը և չափը որոշվում է հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով՚:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը 2012թ. նոյեմբերի 1-ին Սերոբ Սարգսյանի վերաբերյալ թիվ ՍԴ/0109/01/12 գործով արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. ՙ(…) պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են`
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
(…) պատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ` ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները` ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն:
Վճռաբեկ դատարանը գտել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի գրեթե բոլոր հոդվածների սանկցիաներում ամրագրված վերոնշյալ մոտեցումը պայմանավորված է այն տրամաբանությամբ, որ քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են: Ուստի կոնկրետ արարքի և անձի նկատմամբ համընդհանուր քրեական օրենքով նախատեսված սանկցիան կիրառելիս դատարանը պետք է որոշակի հայեցողություն դրսևորի:
Այսինքն` առանց դատարանի հայեցողության պատժի անհատականացումն անհնար է:
(…) Պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հանգամանքների հայեցողական և ոչ երբեք կամային գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված` պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից (տե°ս Նարեկ Գևորգի Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշման 14-րդ, 22-23-րդ կետերը)՚:
Ամբաստանյալ Հարություն Վանյանի անձը բնութագրող տվյալներ դատարանը հաշվի է առնում, որ նա ամուսնացած է: Դատարանն ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտում, որ նա ընդունել է մեղքը և անկեղծորեն զղջացել կատարած արարքի համար: Ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ առկա չեն:
(…) Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը:
(…) Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորել է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, և գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունըե (տե՛ս Գարուշ Նորիկի Մադաթյանի վերաբերյալ 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշումը):
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Կարեն Հարությունյանի վերաբերյալ գործով վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներ, մասնավորապես` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածները հանգել է այն հետևության, որ պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով` հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար (տե'ս ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` Կարեն Հարությունյանի վերաբերյալ գործով 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ի ՎԲ-201/07 որոշումը):

ՀՀ քրեական օրենսգրքի 22-րդ հոդվածի համաձայն`
ՙ(...)
2. Հանցագործությունների ռեցիդիվը վտանգավոր է համարվում՝
1) դիտավորությամբ հանցանք կատարելու դեպքում, եթե անձը նախկինում երկու անգամից ոչ պակաս ազատազրկման է դատապարտվել դիտավորյալ հանցագործության համար:
(...)՚:
Դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալ Հարություն Վանյանը, նախկինում երկու անգամ ազատազրկման դատապարտված լինելով դիտավորյալ հանցագործության համար` դարձյալ կատարել է դիտավորյալ հանցագործություն, այսինքն` առկա է հանցագործությունների վտանգավոր ռեցիդիվ:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 67.1-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
ՙ(...)Հանցագործությունների վտանգավոր ռեցիդիվի համար նշանակված պատիժը չի կարող պակաս լինել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավելագույն պատժի երկու երրորդից: (...)՚:
Հետևաբար, ամբաստանյալ Հարություն Վանյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս դատարանը պետք է ղեկավարվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 67.1-րդ հոդվածի կանոններով:
Հաշվի առնելով ամբաստանյալ Հարություն Վանյանի կատարած հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, դրա կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցագործությունը կատարելուց հետո նրա դրսևորած վարքագիծը, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը և այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, դատարանը գտնում է, որ Հարություն Վանյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության կատարման համար ենթակա է պատժի ազատազրկման ձևով:

Քննարկելով քաղաքացիական հայցի և գույքային վնասի հատուցման հարցը` դատարանը գտնում է, որ տուժող Գագիկ Ենոքյանի կողմից 45.000 ՀՀ դրամի չափով ներկայացված քաղաքացիական հայցը ենթակա է մասնակի բավարարման` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` ՙՔաղաքացիական պատասխանող է ճանաչվում ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձը, որի վրա օրենքով, քրեական գործով վարույթի ընթացքում ներկայացված հայցի հիման վրա կարող է դրվել գույքային պատասխանատվություն քրեական օրենսգրքով չթույլատրված արարքով գույքային վնաս պատճառած մեղադրյալի գործողությունների համար՚:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 158-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` ՙՔաղաքացիական հայց հարուցվում է կասկածյալի, մեղադրյալի կամ նրա դեմ, ում վրա կարող է գույքային պատասխանատվություն դրվել մեղադրյալի գործողությունների համար՚:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 367-րդ հոդվածի համաձայն` ՙԴատավճիռ կայացնելիս դատարանը, ելնելով քաղաքացիական հայցի հիմքերի ու չափի ապացուցված լինելու հանգամանքից, հարուցված հայցը բավարարում է լրիվ կամ մասնակիորեն, կամ մերժում է դրա բավարարումը, կամ այն թողնում է առանց քննության՚:
Քաղաքացիական հայցի հիմքին և առարկային վերաբերող վերոշարադրյալ քրեադատավարական նորմերը Վճռաբեկ դատարանը համակարգային վերլուծության է ենթարկել Ա.Մկրտչյանի և Ա.Ստեփանյանի գործերով կայացված որոշումներում:
Մասնավորապես, Ա.Մկրտչյանի գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արտահայտել այն մասին, որ ՙ(…) քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցի առարկան է կազմում հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասը, որի հատուցման մասին պահանջը հայցվորը ներկայացնում է մեղադրյալին կամ նրա գործողությունների համար պատասխանատվություն կրող անձին: Քաղաքացիական հայցի առարկայի որոշման համար անհրաժեշտ է, որպեսզի վնասն անմիջականորեն հանցագործությամբ պատճառված լինի: (…)՚ (տե'ս Ավետիս Մկրտչյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ի թիվ ՎԲ-150/07 որոշումը:
Ա.Ստեփանյանի գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արտահայտել, որ ՙ(…) քրեական դատավարությունում մեղադրյալի կամ մեղադրյալի գործողությունների համար պատասխանատվություն կրող անձի դեմ քաղաքացիական հայց կարող է ներկայացվել և, համապատասխանաբար, դատարանում քննության առարկա լինել բացառապես հանցագործությամբ պատճառված և քրեական դատավարության կարգով հատուցման ենթակա գույքային վնասի առկայության պարագայում: Քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցի քննության հիմքում ընկած է միասնական իրավաբանական փաստը` հանցագործությունը, որի կատարման համար անձը ենթարկվում է ինչպես քրեական, այնպես էլ քաղաքացիաիրավական պատասխանատվության այն դեպքերում, երբ առկա է հանցագործությամբ պատճառված գույքային վնաս (…):
(…) դատարանը, ապացուցված համարելով հանցագործության մեջ մեղադրվող անձի մեղքը, ինչպես նաև հանցավոր արարքի և հասցված վնասի միջև պատճառական կապը, լուծում է նաև քաղաքացիական հայցը` գնահատելով ներկայացված հայցադիմումի հիմքերի ու չափի ապացուցված լինելու հանգամանքը՚ (տե‘ս Ալվարդ Չուբարի Ստեփանյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի հոկտեմբերի 20-ի թիվ ԼԴ/0327/01/10 որոշման 21-րդ կետը):
Վերոշարադրյալ իրավանորմերի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի որոշումների վերլուծության արդյունքում պարզ է դառնում, որ քաղաքացիական հայցի առարկան կազմում է հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասը: Քաղաքացիական հայցի առարկա չի կարող հանդիսանալ և հետևաբար քրեական դատավարության շրջանակներում հատուցման ենթակա չէ այն վնասը, որը, թեև այս կամ այն կերպ պայմանավորված է կատարված իրավախախտմամբ, սակայն չի առաջացել հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված գույքային և ֆիզիկական վնասի հետևանքով: Այլ կերպ` քրեական դատավարության կարգով հատուցման ենթակա են բացառապես հանցագործությամբ պատճառված վնասները, իսկ հանցագործության հետևանքով պատճառված այլ վնասների հատուցման վերաբերյալ պահանջները չեն կարող քննության առնվել քրեական գործի հետ համատեղ և պետք է թողնվեն առանց քննության, ինչը շահագրգիռ անձին հնարավորություն կտա իր գույքային պահանջները ներկայացնել քաղաքացիական դատավարության կարգով (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 155-րդ հոդվածի 3-րդ մաս):
Սույն քրեական գործի դատական քննությամբ հաստատվել է, որ ամբաստանյալ Հարություն Վանյանի կատարած հանցագործության հետևանքով Գագիկ Ենոքյանին պատճառվել է 45.000 ՀՀ դրամ գումարի չափով գույքային վնաս:
Հետևաբար, քաղաքացիական հայցը պետք է բավարարել մասնակի և ամբաստանյալ Հարություն Վանյանից հօգուտ տուժող Գագիկ Ենոքյանի պետք է բռնագանձել 45.000 /քառասունհինգ հազար/ ՀՀ դրամ` որպես հանցագործության հետևանքով անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասի հատուցում:
Անդրադառնալով խափանման միջոցին` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Հարություն Վանյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` ստորագրություն` չհեռանալու մասին, պետք է թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 163-րդ, 357-360-րդ, 365-րդ, 366-րդ, 369-373-րդ և 379-րդ հոդվածներով, դատարանը`

ՎՃՌԵՑ

Հարություն Համլետի Վանյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել ազատազրկում 1 /մեկ/ տարի 6 /վեց/ ամիս ժամկետով:
Հարություն Համլետի Վանյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` ստորագրություն` չհեռանալու մասին, թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Տուժողի քաղաքացիական հայցը բավարարել մասնակի և Հարություն Համլետի Վանյանից հօգուտ տուժող Գագիկ Օնիկի Ենոքյանի բռնագանձել 45.000 /քառասունհինգ հազար/ ՀՀ դրամ` որպես հանցագործության հետևանքով անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասի հատուցում:
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան հրապարակվելու օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում:



ԴԱՏԱՎՈՐ Ա.ՄԿՐՏՉՅԱՆ