ԵԱՔԴ/0019/01/17






ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ


«18» հունվարի 2018թ. ք.Երևան

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան)

Նախագահող դատավոր Ա.Մնացականյան
դատավորներ Կ.Մարդանյան
Ն.Հովակիմյան

քարտուղարությամբ Մ.Մահտեսյանի

մասնակցությամբ`
դատախազ Կ.Բարսեղյանի
պաշտպան Ա.Մկրտչյանի
ամբաստանյալ Գ.Ավանեսյանի

դռնբաց դատական նիստում, վճռաբեկ դատարանում գործերի քննության համար սահմանված կանոններով քննելով թիվ ԵԱՔԴ/0019/01/17 քրեական գործով Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի օգոստոսի 23-ի դատավճռի դեմ ամբաստանյալ Գուրգեն Ռաֆիկի Ավանեսյանի պաշտպան Արթուր Ալիխանյանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքը

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2017 թվականի հունվարի 30-ին ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Արաբկիրի բաժնի հետաքննության բաժանմունքի ավագ տեսուչ Ա.Գևորգյանի որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով հարուցվել և վարույթ է ընդունվել թիվ 14156917 քրեական գործը:
2017 թվականի փետրվարի 1-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնի քննիչ Կ.Մկրտչյանի որոշմամբ թիվ 14156917 քրեական գործն ընդունվել է վարույթ:
2017 թվականի փետրվարի 10-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնի քննիչ Կ.Մկրտչյանի որոշմամբ թիվ 14156917 քրեական գործով Գուրգեն Ռաֆիկի Ավանեսյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով:
2017 թվականի փետրվարի 28-ին Գուրգեն Ռաֆիկի Ավանեսյանի վերաբերյալ թիվ 14156917 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան (այսուհետ նաև` Առաջին ատյանի դատարան), որտեղ քրեական գործին շնորհվել է ԵԱՔԴ/0019/01/17 համարը:
2017 թվականի օգոստոսի 23-ին թիվ ԵԱՔԴ/0019/01/17 քրեական գործով Առաջին ատյանի դատարանի կողմից արագացված կարգով դատական քննության արդյունքում կայացված դատավճռով.
-Գուրգեն Ռաֆիկի Ավանեսյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով և նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակվել ազատազրկում` 3 (երեք) տարի 4 (չորս) ամիս ժամկետով,
-Պատժի կրման սկիզբը հաշվվել է արգելանքի վերցնելու պահից,
-Գուրգեն Ռաֆիկի Ավանեսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` չհեռանալու մասին ստորագրությունը, թողնվել է անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը,
-Լուծվել է իրեղեն ապացույցների ճակատագիրը:
2017 թվականի սեպտեմբերի 5-ին Վերաքննիչ դատարան է ստացվել Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի դեմ ամբաստանյալ Գուրգեն Ռաֆիկի Ավանեսյանի պաշտպան Արթուր Ալիխանյանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքը, որը փոստային ծառայությանն է հանձնված եղել 2017 թվականի սեպտեմբերի 4-ին:
2017 թվականի սեպտեմբերի 11-ին Վերաքննիչ դատարանի որոշմամբ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի դեմ ամբաստանյալ Գուրգեն Ռաֆիկի Ավանեսյանի պաշտպան Արթուր Ալիխանյանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և ստացված քրեական գործը նշանակվել է դատական նիստում քննության:
Վերաքննիչ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստերը.
Գուրգեն Ռաֆիկի Ավանեսյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով` այն բանի համար, որ «նա 2017 թվականի հունվարի 27-ին` ժամը 04:00-ի սահմաններում, ուրիշի գույքի գաղտնի հափշտակություն կատարելու դիտավորությամբ Երևան քաղաքի Վ.Վաղարշյան փողոցի 21-րդ շենքի առաջին մուտքի պահեստարան հանդիսացող խորդանոցի դռան փականը վնասելու միջոցով բացել է դուռը, ապօրինի մուտք գործել խորդանոց և այնտեղից գաղտնի հափշտակել նույն շենքի 1-ին բնակարանում բնակվող Լիլիթ Շիրակյանին պատկանող` 25.000 ՀՀ դրամ արժողությամբ ալյումինե աստիճան, 730 ՀՀ դրամ արժողությամբ ռետինե խողովակներ և 7.000 ՀՀ դրամ արժողությամբ կոյուղի մաքրելու համար նախատեսված զսպանակ, 2.000 ՀՀ դրամ արժողությամբ կաթսա` Լիլիթ Շիրակյանին պատճառելով զգալի չափի՝ ընդհանուր 34.730 ՀՀ դրամի գույքային վնաս»:
Առաջին ատյանի դատարանի կողմից արագացված կարգով դատական քննության արդյունքում կայացված դատավճռում, մասնավորապես նշված է.
«[Դ]ատարանը, գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չկատարելով, հանգում է այն հետևության, որ Գուրգեն Ռաֆիկի Ավանեսյանը մեղավորությամբ կատարել է (...) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով իրեն մեղսագրվող արարքը։
Հաստատված համարելով ամբաստանյալ Գուրգեն Ռաֆիկի Ավանեսյանի մեղավորությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ` Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ ամբաստանյալին մեղսագրվող արարքի համար պատժի նշանակման հետ կապված իրավական հարցերի հետևյալ խմբին.
ա) ապացուցված է արդյոք Գուրգեն Ռաֆիկի Ավանեսյանի պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների առկայությունը,
բ) ենթակա է արդյոք պատժի Գուրգեն Ռաֆիկի Ավանեսյանն իր կատարած հանցանքի համար,
գ) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի Գուրգեն Ռաֆիկի Ավանեսյանի նկատմամբ,
դ) Գուրգեն Ռաֆիկի Ավանեսյանն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը։
[Դ]ատարանը որպես ամբաստանյալ Գուրգեն Ռաֆիկի Ավանեսյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտարկում այն, որ առաջադրված մեղադրանքում ամբաստանյալն իրեն մեղավոր է ճանաչել` դեռևս նախաքննության ընթացքում տվել խոստովանական ցուցմունքներ (...), այդ կերպով աջակցելով հանցագործության բացահայտմանը։
Դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալ Գուրգեն Ռաֆիկի Ավանեսյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքն է հանցանքը կատարելու ռեցիդիվը։
Մասնավորապես ամբաստանյալ Գուրգեն Ռաֆիկի Ավանեսյանը նախկինում՝ 2004 թվականի դեկտեմբերի 14-ին` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով, 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով, 2006 թվականի հունվարի 20-ին` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով, 2006 թվականի հուլիսի 20-ին` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով, 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով, և 2011 թվականի փետրվարի 11-ին` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով, 34-177-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով, ենթարկվել է քրեական պատասխանատվության (...):
[Դ]ատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել, որ այն դեպքում, երբ հաստատված է համարվում անձի կողմից քրեական օրենքով արգելված հանցանքի կատարման փաստական հանգամանքը, ապա անհրաժեշտություն է առաջանում կյանքի կոչել քրեական իրավունքի հիմքում ընկած պատասխանատվության անխուսափելիության սկզբունքը (նպատակ ունենալով վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել հանցանք կատարած անձին և կանխել հետագա հանցագործությունների կատարումը` հանցավորի մոտ ձևավորելով իրավահպատակ վարքագիծ և ապահովելով նրա վերասոցիալականացումը հասարակությունում), բացառությամբ այն դեպքերի, երբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասում նախատեսված մեխանիզմների ուժով անձը կարող է ենթակա չլինել պատժի օրենքի ուժով (Ex lege):
Համադրելով վերոնշյալ դիրքորոշումը` ամբաստանյալ Գուրգեն Ռաֆիկի Ավանեսյանի կողմից գողություն կատարելու վերաբերյալ հաստատված փաստական հանգամանքի հետ, Դատարանն արձանագրում է, որ առկա է անհրաժեշտություն կատարված հանցանքի կապակցությամբ վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել Գուրգեն Ռաֆիկի Ավանեսյանին և կանխել հետագա հնարավոր հանցագործությունները` այդ կերպ նպաստելով ամբաստանյալի իրավահպատակ վարքագծի ձևավորմանը և նրա վերասոցիալականացմանը հասարակությունում։ Միևնույն ժամանակ, Դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործով ամբաստանյալի պատժի ենթակա չլինելու օրենքի ուժով նախատեսված հիմքերը բացակայում են։
Այսինքն, Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Գուրգեն Ռաֆիկի Ավանեսյանը ենթակա է պատժի` իր կողմից կատարված հանցանքի համար։
(...)
Սույն դատավճռում շարադրված իրավադրույթների, դրանց վերլուծության արդյունքում ձևավորված դատողությունների և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո գնահատելով ամբաստանյալ Գուրգեն Ռաֆիկի Ավանեսյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով կատարած հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, այդ թվում` նրա հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, հանցանքը կատարելուց հետո ամբաստանյալի դրսևորած վարքագիծը, դրանք համադրելով սույն դատավճռ[ում] արձանագրված՝ նրա պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների առկայության պայմաններում՝ Դատարանը հանգում է այն հետևության, որ տվյալ դեպքում սանկցիայով նախատեսված խիստ պատժատեսակի միջոցով հնարավոր է ապահովել պատժի նպատակների իրացվելիությունը:
Այսինքն` Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Գուրգեն Ռաֆիկի Ավանեսյանի նկատմամբ պատիժ պետք է նշանակել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետի սանկցիայով նախատեսված ազատազրկում պատժատեսակը, որի ռեալ (իրական) կիրառման միջոցով հնարավոր կլինի ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված` պատժի նպատակների իրացվելիությունը: Տվյալ դեպքում նշանակվող ազատազրկումը բխում է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարության և պատասխանատվության անհատականացման, պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից։
(...)
Նկատի ունենալով ամբաստանյալ Գուրգեն Ռաֆիկի Ավանեսյանի կողմից քրեական օրենքով արգելված արարքի կատարման եղանակը, բնույթը, հանրային վտանգավորության և հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ անհրաժեշտ է կիրառել քրեաիրավական ներգործության միջոց, որն անմիջականորեն պետք է ներգործի ամբաստանյալի նկատմամբ` ունենալով կանխարգելիչ (պրևենտիվ) բնույթ, ապագայում համանման արարքների կատարումը բացառելու համար։
Այսինքն, Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Գուրգեն Ռաֆիկի Ավանեսյանը պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակվող պատիժը»:
Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
Ամբաստանյալ Գուրգեն Ռաֆիկի Ավանեսյանի պաշտպան Արթուր Ալիխանյանը խնդրել է բեկանել և փոփոխել Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը, այն է` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածի կիրառմամբ Գուրգեն Ավանեսյանի նկատմամբ նշանակել տուգանք պատժատեսակի հնարավորինս նվազ չափ, իսկ դրա անհնարինության դեպքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ Գուրգեն Ավանեսյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել:
Ներկայացված վերաքննիչ բողոքներում, մասնավորապես նշված է.
Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել նյութական և դատավարական իրավունքի խախտումներ, որոնք ազդել են պատժի մասով գործով ճիշտ որոշում կայացնելու վրա, ինչի արդյունքում ամբաստանյալ Գուրգեն Ավանեսյանի նկատմամբ նշանակվել է անարդարացի և ակնհայտ խիստ պատիժ:
Առաջին ատյանի դատարանը, առանց լուրջ պատճառաբանության, գտել է, որ Գուրգեն Ավանեսյանը պետք է կրի ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը` չնշելով նույնիսկ տուգանք պատժատեսակի չկիրառման պատճառները:
Առաջին ատյանի դատարանի կողմից որպես Գուրգեն Ավանեսյանի պատասխանատավությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք չի նշվել, որ վերջինն ամուսնացած է, խնամքին է գտնվում անչափահաս երեխան և ունի մշտական բնակության վայր:
Առաջին ատյանի դատարանը Գուրգեն Ավանեսյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս խախտել է մի շարք իրավական նորմեր, ինչպես նաև Գուրգեն Ավանեսյանի արդար դատաքննության իրավունքը:
Առաջին ատյանի դատարանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը կիրառելու վերաբերյալ պաշտպանության կողմի միջնորդությունը չի քննարկել` նույնիսկ այդ մասին որևէ պատճառաբանություն չի նշել դատավճռում:
Վերաքննիչ դատարանում կողմերի արտահայտած դիրքորոշումները.
Դատական նիստի ժամանակ պաշտպան Ա.Մկրտչյանը և ամբաստանյալ Գ.Ավանեսյանը պնդեցին ներկայացված վերաքննիչ բողոքը և խնդրեցին այն բավարարել:
Դատախազ Կ.Բարսեղյանն առարկեց ներկայացված վերաքննիչ բողոքի դեմ և խնդրեց այն մերժել` Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը թողնելով անփոփոխ:
Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
Վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում դատական ստուգման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը, ինչպես նաև ուսումնասիրելով բողոքի վերաբերյալ ստացված քրեական գործը` Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել հետևյալը.
Վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում Վերաքննիչ դատարանը նախ հարկ է համարում անդրադառնալ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից Գուրգեն Ավանեսյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը փոփոխելու (մեղմացնելու) հարցին:
Գուրգեն Ավանեսյանին վերագրվող` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիան որպես պատիժ նախատեսում է տուգանք` նվազագույն աշխատավարձի հինգհարյուրապատիկից հազարապատիկի չափով, կամ ազատազրկում` երկուսից հինգ տարի ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` գտնելով, որ դատավճռում նշանակված պատիժն անարդարացի է ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ լինելու պատճառով, չի համապատասխանում հանցագործության ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին, վերաքննիչ դատարանը մեղմացնում կամ խստացնում է պատիժը՝ ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով:
Գոռ Ավետիսյանի և Արմեն Հովակիմյանի գործով 2010 թվականի նոյեմբերի 5-ի թիվ ԵԱՔԴ/0164/01/09 որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«[ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների] վերլուծությունից երևում է, որ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, ինչպես նաև պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով, ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով` նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար: Հետևաբար, ակնհայտ մեղմ կամ ակնհայտ խիստ լինելու պատճառով անարդարացի կլինի այնպիսի պատիժը, որը նշանակվել է առանց պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների պահպանման»:
Նարեկ Սարգսյանի գործով 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«[Պ]ատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են`
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
(...)
ՀՀ քրեական օրենսգիրքը չի բովանդակում բոլոր այն հանգամանքների սպառիչ ցանկը, որոնք պետք է հաշվի առնվեն դատարանի կողմից կոնկրետ հանցագործության համար պատիժ նշանակելիս: Օրենսգիրքը, սակայն, դատարանին տալիս է պատժի անհատականացման ընդհանուր չափանիշներ, որոնց հիման վրա դատարանը կարող է նշանակել արդարության պահանջներին համապատասխանող պատիժ: Նշված չափանիշներն են`
ա) հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, ընդհանրապես, կոնկրետ հանցագործության կատարման հանգամանքների տեսանկյունից մասնավորապես,
բ) հանցավորի անձը,
գ) պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
(...)
[Վ]երաքննիչ դատարանն իրավասու է պատժի մասով փոփոխել առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը հետևյալ դեպքերում.
1) առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս չեն պահպանվել պատժի նշանակման ընդհանուր սկզբունքները,
2) առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս հաշվի չեն առնվել հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող, ինչպես նաև պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները,
3) առաջին ատյանի դատարանի կողմից վերոնշյալ հանգամանք(ներ)ը հաշվի չառնելը հանգեցրել է անհամաչափ և պատժի նպատակների տեսանկյունից բավարարության չափանիշին չհամապատասխանող պատժի նշանակման»:
Գարուշ Մադաթյանի գործով 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշման մեջ, անդրադառնալով այլընտրանքային սանկցիաների միջև ընտրություն կատարելիս պատժի արդարացիության ապահովմանը, ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«[Ա]յլընտրանքային սանկցիաների միջև ընտրություն կատարելիս պատժի արդարացիության սկզբունքի ապահովման հիմնական երաշխիքը դատարանների կողմից յուրաքանչյուր գործի քննության ժամանակ այնպիսի հանգամանքների բացահայտումն է, որոնք ազդել են անձի կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի վրա:
Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը:
Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում [կարևորվում է] խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը: (...) [Պ]ատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը»:
Վերոգրյալ իրավական նորմերի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո անդրադառնալով ամբաստանյալ Գուրգեն Ավանեսյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հիմնավորումներին` Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ նրա նկատմամբ պատժի տեսակը և չափը որոշելիս Առաջին ատյանի դատարանը ղեկավարվել է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, բազմակողմանի գնահատման է ենթարկել ամբաստանյալ Գուրգեն Ավանեսյանի անձը բնութագրող տվյալները, նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, ամբաստանյալի կողմից կատարված հանցագործության բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, որպիսի պայմաններում նրա նկատմամբ նշանակել է համաչափ պատիժ, որը բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածով սահմանված արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքից (համապատասխանում է կատարված հանցանքի ծանրությանը, այն կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար է նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար), ինչպես նաև կարող է ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով սահմանված պատժի նպատակները, այն է` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:
Անդրադառնալով վերաքննիչ բողոքում նշված այն փաստարկին, որ ամբաստանյալ Գուրգեն Ավանեսյանն ամուսնացած է և նրա խնամքին է գտնվում անչափահաս երեխան, ապա Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նկատել, որ քրեական գործի նյութերում (այդ թվում` Վերաքննիչ դատարանում գործի քննության ընթացքում ներկայացված) առկա չեն նշված հանգամանքները հիմնավորող փաստաթղթեր:
Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ ամբաստանյալ Գուրգեն Ավանեսյանի պաշտպան Արթուր Ալիխանյանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքում նշված մյուս հանգամանքներն իրենց համաչափ արտացոլումն են գտել Առաջին ատյանի դատարանի կողմից նշանակված պատժում: Ինչ վերաբերում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիայով նախատեսված տուգանք պատժատեսակին, ապա տվյալ դեպքում Գուրգեն Ավանեսյանի նկատմամբ այդ պատժատեսակի նշանակումը չէր բխի արդարության սկզբունքից և չէր ապահովի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով սահմանված պատժի նպատակները` նկատի ունենալով Գուրգեն Ավանեսյանի կողմից հանցանքը կատարելու ռեցիդիվը, ինչը վկայում է ամբաստանյալի անձի վտանգավորության առավել բարձր աստիճանի մասին:
Ինչ վերաբերում է վերաքննիչ բողոքում նշված` Գուրգեն Ավանեսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածի կիրառմանը, ապա Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ ամբաստանյալ Գուրգեն Ավանեսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածի կիրառման հիմքերը (հանցանքի շարժառիթների ու նպատակների, հանցավորի դերի, հանցանքը կատարելիս ու դրանից հետո նրա վարքագծի և այլ հանգամանքների հետ կապված բացառիկ հանգամանքների առկայությունը, որոնք էականորեն նվազեցնում են հանցանքի՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, ինչպես նաև խմբակային հանցագործության մասնակցի կողմից խմբի կատարած հանցանքը բացահայտելուն ակտիվորեն աջակցելը) տվյալ դեպքում բացակայում են: Այլ կերպ ասած` Գուրգեն Ավանեսյանի անձը բնութագրող տվյալները, նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, նրա կողմից կատարված հանցագործության բնույթն ու վտանգավորության աստիճանն ինչպես առանձին-առանձին, այնպես էլ իրենց համակցության մեջ դուրս չեն սովորականի շրջանակներից և այն աստիճան առանձնահատուկ չեն, որ վերածվեն բացառության։
Նման պայմաններում Վերաքննիչ դատարանն ընդունելի չի համարում Գուրգեն Ավանեսյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը մեղմացնելու վերաբերյալ պաշտպանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքի պահանջը, ինչպես նաև դրա հիմքում դրված փաստարկները:
Վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում Վերաքննիչ դատարանը պետք է անդրադառնա նաև ամբաստանյալ Գուրգեն Ավանեսյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը կրելու անհրաժեշտությանը (պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հնարավորությանը):
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
(…)»:
Սուսաննա Ներսիսյանի գործով 2007 թվականի հունիսի 12-ի թիվ ՎԲ-124/07 որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«[ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ] հոդվածի կիրառումը հանցագործության տեսակի հետ կապված որևէ սահմանափակման չի ենթարկվում։ Դրա կիրառումը սահմանափակված չէ նաև հանցավոր արարքի վտանգավորության աստիճանով ու բնույթով, ինչպես նաև անձանց շրջանակով, որոնց նկատմամբ այն չի կարող կիրառվել։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման հիմնական պայմանը պատճառաբանված լինելն է։ Նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող բոլոր հանգամանքները։ Կարևորն այն է, որ հանգի հիմնավոր եզրակացության, որ դատապարտյալի ուղղումը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու»։
Թամարա Տեր-Գրիգորյանի գործով 2007 թվականի հոկտեմբերի 26-ի թիվ ՎԲ-192/07 որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«[Հ]անցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի և պատժաչափի, այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը»։
Կարեն Հարությունյանի գործով 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ի թիվ ՎԲ-201/07 որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«[Պ]ատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն առանց ռեալ (իրական) պատիժ նշանակելու դատապարտյալի ուղղվելու հնարավորության մասին։ Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին։
(…) Չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, դատարանը պարտավոր է, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, հաշվի առնել նաև հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը։ Դատարանի կողմից նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության վտանգավորության աստիճանին ու բնույթին։
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար կարևոր նշանակություն ունեն հանցագործության կատարման հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, մեղքի ձևը, հանցավորի կողմից այդ հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքները նախատեսելու բնույթն ու աստիճանը»։
Վերը նշված իրավական նորմերի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո անդրադառնալով ամբաստանյալ Գուրգեն Ավանեսյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը կրելու անհրաժեշտությանը (պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հնարավորությանը)` Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ վերաքննիչ բողոքում և Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռում վկայակոչված` ամբաստանյալ Գուրգեն Ավանեսյանի անձը դրականորեն բնութագրող տվյալները, նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները բավարար չեն գալու այն եզրահանգման, որ նրա ուղղումը հնարավոր է առանց ռեալ (իրական) պատիժ նշանակելու` նկատի ունենալով նրա կատարած հանցագործության բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, այդ թվում` մեղքի ձևը (ուղղակի դիտավորությունը), ինչպես նաև հանցավորի անձը և հանցանքը կատարելու ռեցիդիվը: Այս կապակցությամբ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ Գուրգեն Ավանեսյանը, նախկինում դատապարտված լինելով և ազատազրկման ձևով պատիժ կրած լինելով դիտավորյալ հանցանքներ` գողություններ կատարելու համար, ինչպես նաև ունենալով դատվածություն, կրկին կատարել է դիտավորյալ հանցագործություն` գողություն:
Վերոգրյալ հանգամանքների պայմաններում չի կարող առկա լինել համոզվածություն և վստահություն, որ Գուրգեն Ավանեսյանի ուղղումը հնարավոր է առանց ռեալ (իրական) պատիժ նշանակելու: Այլ կերպ ասած` առկա չեն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող այնպիսի տվյալներ, որոնք թույլ կտան ամբաստանյալ Գուրգեն Ավանեսյանի նկատմամբ կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը:
Վերը նշված եզրահանգումների պայմաններում Վերաքննիչ դատարանն ընդունելի չի համարում ամբաստանյալ Գուրգեն Ավանեսյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ պաշտպանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքի փաստարկները:
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Գուրգեն Ավանեսյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելու, ինչպես նաև ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը կրելու անհրաժեշտության վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններն արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի երաշխավորման տեսանկյունից բավարար չափով հիմնավորված են, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից թույլ չի տրվել այնպիսի դատական սխալ, որն ազդեցություն է ունեցել կամ կարող էր ազդեցություն ունենալ գործի ելքի վրա: Նման պայմաններում Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը բեկանելու իրավաչափ հիմքեր չկան, ուստի այն պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ պաշտպան Արթուր Ալիխանյանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքը` մերժել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 8-րդ, 361.1, 377-րդ, 385-րդ, 393-րդ և 394-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Ամբաստանյալ Գուրգեն Ռաֆիկի Ավանեսյանի պաշտպան Արթուր Ալիխանյանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքը մերժել` թիվ ԵԱՔԴ/0019/01/17 քրեական գործով Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի օգոստոսի 23-ի դատավճիռը թողնելով անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Ա.ՄՆԱՑԱԿԱՆՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ Կ.ՄԱՐԴԱՆՅԱՆ

Ն.ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆ