ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն №ԵԱՔԴ/0244/01/16
վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության
առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը
կայացրած դատարանի կազմը նախագահող
դատավոր` Մ.Մելքոնյան

Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ք. Երևանում


ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև`
Վերաքննիչ դատարան) հետևյալ կազմով`



ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Տ.ՍԱՀԱԿՅԱՆԻ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ա.ԱԶԱՐՅԱՆԻ
Մ.ՊԱՊՈՅԱՆԻ
ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Ռ.ԴԱՎՈՅԱՆԻ
ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ`
ՊԱՇՏՊԱՆ` Վ.ԲԱԲԱՅԱՆԻ
ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼ` Ա.ՄԽԻԹԱՐՅԱՆԻ



2017 թվականի հուլիսի 25-ին դռնբաց դատական նիստում ամբաստանյալ Ա.Մխիթարյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա, վճռաբեկության կարգով քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Արմեն Միտուշի Մխիթարյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 4-րդ մասով,




Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1. Գործի դատավարական նախապատմությունը և փաստական հանգամանքները.
2016 թվականի նոյեմբերի 14-ին ժամը 20:30-ին ոստիկանության ԵՔՎ ՔՀԲ-ի ծառայողները ստացված օպերատիվ տվյալներն իրացնելիս, ոստիկանության Արաբկիրի բաժնի ՔՀ բաժանմունքի ծառայողների հետ համատեղ, Երևան քաղաքի Փափազյան 22 շենքի դիմացից ապօրինի թմրանյութ և դրա համար նախատեսված պրեկուրսորներ պահելու և թմրամիջոց օգտագործելու կասկածանքով ոստիկանության Արաբկիրի բաժին բերման են ենթարկել Երևան քաղաքի Մամիկոնյանց 49/1 շենքի 2-րդ բնակարանի բնակիչ Արմեն Մխիթարյանին, ում մոտից անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերվել է 2.5 մլ. ծավալով ներարկիչ լցված թափանցիկ յուրահատուկ սուր հոտով քացախաթթվի անհիդրիդին նմանվող հեղուկով։
Համաձայն դատանյութագիտական փորձաքննության թիվ 449 Ք-16 եզրակացության` Արմեն Մխիթարյանի մոտից անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերված ներարկիչում առկա հեղուկը հանդիսացել է 0.003024 կգ. մաշով քացախաթթվի անհիդրիդ տեսակի պրեկուրսոր։
Փաստի առթիվ 2016 թվականի նոյեմբերի 23-ին ոստիկանության Արաբկիրի բաժնում հարուցվել է թիվ 14189616 քրեական գործը՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 4-րդ մասի հատկանիշներով։
Նույն օրը քրեական գործը ուղարկվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժին՝ նախաքննությունը շարունակելու համար։
Նախաքննական մարմնի 2016 թվականի նոյեմբերի 29-ի որոշմամբ կասկածյալ Արմեն Մխիթարյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրվել է ստորագրություն չհեռանալու մասին:
Նախաքննական մարմնի 2016 թվականի դեկտեմբերի 02-ի որոշմամբ Արմեն Մխիթարյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 4-րդ մասով, այն բանի համար, որ «նա խախտելով թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի մասին 2002 թվականի դեկտեմբերի 26-ի ՀՀ օրենքի և ՀՀ Կառավարության 2010 թվականի մարտի 18-ի թիվ 270-ն որոշման պահանջները, առանց իրացնելու նպատակի 2014 թվականի ընթացքում ապօրինի ձեռք է բերել և իր մոտ պահել 0.003024կգ քաշով քացախաթթվի անհիդրիդ տեսակի պրեկուրսոր, որը 14.11.2016 թվականին ոստիկանության աշխատակիցների կողմից անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերվել և առգրավել է»:
2016 թվականի դեկտեմբերի 23-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան (այսուհետ նաև`Առաջին ատյանի դատարան)` ըստ էության քննության առնելու համար:
Առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի ապրիլի 13-ի դատավճռով ամբաստանյալ Արմեն Մխիթարյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 4-րդ մասով և դատապարտվել կալանքի` 1 (մեկ) ամիս 15 (տասնհինգ) օր ժամկետով:
Պատժի սկիզբը հաշվել նրան փաստացի արգելանքի վերցնելու պահից:
Արմեն Մխիթարյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` ստորագրություն չհեռանալու մասին, թողնվել է անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է ներկայացրել ամբաստանյալ Արմեն Մխիթարյանը:
Ներկայացված բողոքի կապակցությամբ պատասխան չի ստացվել:
Թիվ ԵԱՔԴ/0244/01/16 քրեական գործը Վերաքննիչ դատարանի դատավոր Տ.Սահակյանին և կոլեգիալ կազմում ընդգրկված դատավորներին է հանձնվել 2017 թվականի մայիսի 05-ին և Վերաքննիչ դատարանի նույն թվականի հունիսի 16-ի որոշմամբ` վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ, նշանակվել քննության`ՀՀ վճռաբեկ դատարանում գործերի քննության համար սահմանված կանոններով:

2.Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
Ըստ ամբաստանյալի ներկայացրած վերաքննիչ բողոքի` Առաջին ատյանի դատարանի կողմից իր նկատմամբ նշանակված պատիժը անարդարացի է:
Ի հիմնավորումը ներկայացվածի ամբաստանյալը նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը չի քննարկել իր նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու նպատակահարմարության հարցը, ինչպես նաև չի պատճառաբանել, թե ինչու տուգանքի ձևով նշանակված պատժի միջոցով հնարավոր չէ հասնել պատժի նպատակներին:
Բացի այդ, ամբաստանյալը վերաքննիչ բողոքում հավելել է, որ իր խնամքին է անչափահաս երեխան, ինքը բնութագրվում է դրական, ակտիվորեն համագործակցել է վարույթն իրականացնող մարմնի հետ հանցագործությունը բացահայտելու հարցում:
Ամփոփելով ներկայցվածը ամբաստանյալը եկել է այն եզրահանգման, որ իր նկատմամբ կիրառելի է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը:
Ելնելով վերոգրյալից, Վերաքննիչ դատարանին խնդրել է.
«1.Վերաքննիչ բողոքը ընդունել վարույթ (...)։
2.Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 13.04.2017 թ. թիվ ԵԱՔԴ/0244/01/16 դատական գործով մեղադրական դատավճիռը իմ՝ Արմեն Մխիթարյանի վերաբերյալ մասնակի բեկանել պատժի մասով և որոշում կայացնեք իմ Արմեն Մխիթարյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը մեղմացնել, այն պայմանականորեն չկիրառել` կիրառելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի դրույթները»։

3.Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
Վերաքննիչ դատարանը` ստուգելով գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման ու քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, ինչպես նաև գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի նորմերի պահպանումը, լսելով պաշտպանական կողմի հիմնավորումները վերաքննիչ բողոքի կապակցությամբ, ներկայացված վերաքննիչ բողոքի հիմքերի ու հիմնավորումների սահմաններում վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, հանգում է այն հետևության, որ վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
Վերաքննիչ դատարանը վերաքննիչ բողոքում բարձրացված հարցին անդրադառնալուց առաջ անհրաժեշտ է համարում արձանագրել հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում»:
Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն`
«Վերաքննիչ դատարանում բողոքի քննության ժամանակ առաջին ատյանի դատարանում հաստատված փաստական հանգամանքներն ընդունվում են որպես հիմք, բացառությամբ այն դեպքի, երբ բողոքում վիճարկվում է որևէ փաստական հանգամանք և վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն եզրակացության, որ տվյալ փաստական հանգամանքի վերաբերյալ եզրակացության հանգելիս առաջին ատյանի դատարանն այն ճիշտ չի գնահատել»:
Սույն գործով Վերաքննիչ դատարանի առջև բարձրացված հարցը հետևյալն է` արդյո՞ք ամբաստանյալ Արմեն Մխիթարյանի նկատմամբ նշանակված պատժի և այն կրելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները բխում են քրեական գործի փաստական տվյալներից և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից, թե՞ ոչ:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը`
(…)
5) ապացուցված է արդյոք ամբաստանյալի պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների առկայությունը.
6) ենթակա է արդյոք պատժի ամբաստանյալն իր կատարած հանցանքի համար.
7) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի ամբաստանյալի նկատմամբ.
8) ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը.
(…)»:
Նշված իրավադրույթից երևում է, որ կոնկրետ պատժաչափով, կոնկրետ պատժատեսակի նշանակումը և արդեն իսկ նշանակված պատիժը կրելու անհրաժեշտության հարցի լուծումն իրենցից ներկայացնում են պատժի հարցերի դատական լուծման գործընթացի ինքնուրույն և հաջորդական փուլեր:
Այսինքն` դատարանը, նախ և առաջ որոշում է ամբաստանյալի` պատժի ենթակա լինելու հարցը, այնուհետև` դրա տեսակը և չափը, որից հետո որոշում, թե ամբաստանյալն արդյո՞ք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը` հաշվի առնելով առանց նշանակված պատիժը փաստացի կրելու դրա նպատակներին հասնելու հնարավորությունը:
Այս առումով հատկանշական է Վճռաբեկ դատարանի հետևյալ դիրքորոշումը, համաձայն որի`
«(...) Արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի տեսանկյունից կարևոր նշանակություն ունեն համապատասխան քրեաիրավական սանկցիաները, որոնք կրում են հարաբերականորեն որոշակի (պատիժ են նախատեսում որոշակի սահմաններում) կամ այլընտրանքային բնույթ (նախատեսում են պատժի մի քանի տեսակներ)։ Ընդ որում, այլընտրանքային սանկցիաները հանցավորի պատասխանատվության անհատականացման ավելի լայն սահմաններ են նախատեսում։
Հոդվածի սանկցիայի շրջանակներում կոնկրետ պատժատեսակ և պատժաչափ ընտրելիս դատարանը, թեև օժտված է իր ներքին համոզմունքին և իրավագիտակցությանը համապատասխան որոշակի հայեցողություն դրսևորելու ազատությամբ, սակայն այն չի կարող բացարձակ և կամայական բնույթ կրել։
Բացի այդ, Վճռաբեկ դատարանը արձանագրել է, որ այլընտրանքային սանկցիաների միջև ընտրություն կատարելիս պատժի արդարացիության սկզբունքի ապահովման հիմնական երաշխիքը դատարանների կողմից յուրաքանչյուր գործի քննության ժամանակ այնպիսի հանգամանքների բացահայտումն է, որոնք ազդել են անձի կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի վրա (տե´ս Վճռաբեկ դատարանի Գարուշ Նորիկի Մադաթյանի վերաբերյալ թիվ գործով ԵՇԴ/0029/01/08 որոշումը):
Պատիժ նշանակելիս դատարանի հայեցողությունը սահմանափակվում է օրենքով կանխորոշված որոշակի շրջանակներով` հանցավոր արարքի հանրային վտանգավորության բնույթով և աստիճանով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներով, որոնք դատարանն անպայման պետք է հաշվի առնի պատժի արդարացիության ապահովման համար (...)» (տե՛ս Էդվարդ Ադամյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2014 թվականի դեկտեմբերի 16-ի թիվ ԵԷԴ/0048/01/14 որոշման 17-րդ կետը)։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն`«Թմրամիջոցներ կամ հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութեր պատրաստելու նպատակով պրեկուրսորներ ապօրինի պատրաստելը, վերամշակելը, ձեռք բերելը, պահելը, փոխադրելը, առաքելը կամ դրանք ապօրինի իրացնելը` պատժվում են տուգանքով` նվազագույն աշխատավարձի առավելագույնը չորսհարյուրապատիկի չափով, կամ կալանքով` առավելագույնը երեք ամիս ժամկետով»:
Ինչպես երևում է քննարկվող հոդվածի սանկցիան այլընտրանքային է, այն հնարավորություն է տալիս դատարանին, ելնելով կոնկրետ հանցագործության հանրային վտանգավորության բնույթից և աստիճանից, հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակել արդարացի պատիժ` ընտրելով հոդվածի սանկցիայով նախատեսված պատժատեսակներից որևէ մեկը`տուգանք կամ կալանք:
ՀՀ Սահմանադրության 71-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Օրենքով սահմանված պատիժը, ինչպես նաև նշանակված պատժատեսակը և պատժաչափը պետք է համաչափ լինեն կատարված արարքին»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1.Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները։
2.Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով։
3.Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»։
Մեջբերված իրավական նորմերը Վճռաբեկ դատարանը վերլուծել և դրանց վերաբերյալ իրավական դիրքորոշումներ է հայտնել թիվ ՎԲ-50/07, ՎԲ-142/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-201/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԵԿԴ/0042/01/11, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում։ Նշված որոշումներում Վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ։ Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից։ Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։ Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են։ Հետևաբար` կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա։ Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մաuին։
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիu դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։ (...)»։
Մեջբերված քրեաիրավական դրույթը Վճռաբեկ դատարանը վերլուծության է ենթարկել թիվ ՎԲ-50/07, ՎԲ-139/07, ՎԲ-195/07, ՎԲ-01/08, ԵԿԴ/0034/01/08, ԱՎԴ2/0059/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09, ԼԴ2/0019/01/09, ՍԴ/0226/01/09, ԳԴ1/0003/01/10, ՍԴ/0085/01/10, ԵԿԴ/0126/01/10, ԵԷԴ/0201/01/11, ԵԱԴԴ/0034/01/12, ԼԴ/0093/01/12, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում։
Վերոնշյալ որոշումներում Վճռաբեկ դատարանի կողմից ձևավորված կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունը, որ ամբաստանյալի ուղղումը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու։ Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը փաստել է, որ չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, սակայն դատարանը, կոնկրետ գործի հանգամանքների բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ գնահատման հիման վրա, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, ինչպես նաև նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը, անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս պարտավոր է հաշվի առնել՝
ա) հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները,
բ) պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և (կամ) ծանրացնող հանգամանքները,
գ) հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը,
դ) հանցագործության կատարման հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները,
ե) հանցանք կատարած անձի մեղքի ձևը,
զ) հանցանք կատարած անձի կողմից հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքները նախատեսելու բնույթն ու աստիճանը և այլն։
Այսպիսով, նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի հարցերի վերաբերյալ մանրամասն տե՛ս Գարուշ Մադաթյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի ԵՇԴ/0029/01/08 որոշման 14-րդ կետը)։
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա (տե´ս Վճռաբեկ դատարանի Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 գործով որոշումը):
Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությամբ պարզվել է Արմեն Մխիթարյանը, առանց իրացնելու նպատակի 2014 թվականի ընթացքում ապօրինի ձեռք է բերել և իր մոտ պահել 0.003024 կգ քաշով քացախաթթվի անհիդրիդ տեսակի պրեկուրսոր:
Առաջին ատյանի դատարանը վերջինիս նկատմամբ պատիժ նշանակելիս և այն կրելու հարցը քննարկելիս հաշվի է առել այն, որ`
1)Արմեն Մխիթարյանին մեղսագրվող արարքն իր բնույթով ոչ մեծ ծանրության է և ուղղված է բնակչության առողջության դեմ, որի իրավական պաշտպանության ձևերից մեկն էլ քրեաիրավական պաշտպանությունն է, որն իրականացվում է մարդկանց առողջությանը վնաս պատճառող կամ այն վտանգի տակ դնող որոշակի արարքների համար քրեական պատասխանատվություն սահմանելով։
2)Ամբաստանյալ Արմեն Մխիթարյանը բնութագրվում է դրական, իրեն մասնակի մեղավոր է ճանաչել, տվել խոստովանական ցուցմունքներ, զղջացել կատարածի համար, վերջինիս խնամքին է անչափահաս երեխան` ծնված 2007 թվականի նոյեմբերի 25-ին:
3)Ամբաստանյալ Արմեն Մխիթարյանի արարքում առկա է հանցանքը կատարելու ռեցիդիվը:
Վերոնշյալի ներքո անդրադառնալով ներկայացված բողոքի փաստարկներին` Վերաքննիչ դատարանը արձանագրում է հետևյալը`
Սույն գործով ինչպես արդեն նշվեց ամբաստանյալ Արմեն Մխիթարյանի արարքում առկա է հանցանքը կատարելու ռեցիդիվը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 22-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցագործությունների ռեցիդիվ է համարվում դիտավորությամբ հանցանք կատարելն այն անձի կողմից, ով դատվածություն ունի նախկինում դիտավորությամբ կատարված հանցանքի համար:
(...)»:
Նույն օրենսգրքի 67.1 հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցագործությունների ռեցիդիվի, վտանգավոր և առանձնապես վտանգավոր ռեցիդիվի դեպքում պատիժ նշանակելիս հաշվի են առնվում կատարված հանցագործությունների քանակը, բնույթը և ծանրությունը, այն հանգամանքները, որոնց հետևանքով նախկին պատիժը բավարար չի եղել մեղավորի ուղղման համար, ինչպես նաև նոր հանցագործության բնույթը, ծանրությունը և հետևանքները։
2. Հանցագործությունների ռեցիդիվի համար նշանակված պատիժը չի կարող պակաս լինել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավելագույն պատժի կեսից։
(…)»:
Հատկանշական է Վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումն այն մասին, որ հանցագործությունների ռեցիդիվը հանցագործությունների բազմակիության տարատեսակ է, որը պետք է ունենա ինքնուրույն նորմատիվային արժեք և ուրույն դեր քրեաիրավական հարաբերությունների կարգավորման կառուցակարգում։ Հակառակ պարագայում կստացվի, որ հանցագործությունների ռեցիդիվը կազմող իրավադրույթները հասարակական հարաբերությունների որևէ շրջանակ չեն կանոնակարգում և առարկայազուրկ են, որպիսի ենթադրությունը չի բխում օրենսդրական կարգավորման տրամաբանությունից, արդյունքում վտանգվում է քրեական օրենսդրության խնդիրների իրականացումը (տե՛ս Արմեն Պապիկյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2007 թվականի հոկտեմբերի 26-ի թիվ ՎԲ-149/07 որոշումը)։
Անդրադառնալով հանցագործությունների ռեցիդիվի դեպքում պատիժ նշանակելու կանոններին՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ այդպիսի կանոնների՝ օրենսդրի կողմից սահմանումը, ըստ էության, պայմանավորված է ռեցիդիվային հանցավորության դեպքում անձի՝ հանրային բարձր վտանգավորությամբ, ինչը դրսևորվում է նրանում, որ նա, իր նախկին հակաօրինական գործունեությանը պետության կողմից տրված բացասական գնահատականի պայմաններում նոր հանցանք կատարելով, արտահայտում է իր արհամարհական վերաբերմունքը հասարակության և պետության շահերի նկատմամբ (տե՛ս Արամայիս Հարությունյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2015 թվականի մարտի 27-ի թիվ ՍԴ/0204/01/13 որոշումը)։
Սույն նկատառումներից ելնելով էլ օրենսդիրը սահմանել է ռեցիդիվի դեպքում պատիժ նշանակելու հատուկ կանոններ՝ բացառելու, ի թիվս այլնի, չարդարացված մեղմ պատիժների նշանակման հնարավորությունը։
Վերոգրյալի համատեքստում վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 67.1-րդ հոդվածը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ հանցագործությունների ռեցիդիվի դեպքում պատժաչափ որոշելիս դատարանի լիազորությունները որոշակիորեն սահմանափակված են։ Մասնավորապես՝ հասարակ, վտանգավոր և առանձնապես վտանգավոր ռեցիդիվի դեպքում դատական հայեցողության սահմանները արգելափակված են առավելագույն պատժաչափի համապատասխանաբար՝ կեսից, երկու երրորդից, երեք քառորդից ոչ պակաս չափով պատժի նշանակմամբ:
Միաժամանակ Վճռաբեկ դատարանը ընդգծել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 67.1-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված «առավելագույն պատիժ» եզրույթը ենթադրում է սանկցիայով նախատեսված և նշանակման համար թույլատրելի, այսինքն՝ կիրառման ենթակա պատժատեսակներից առավել խիստը (տե´ս Արմեն Թամարյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի` 2016 թվականի մարտի 30-ի թիվ ԼԴ/0039/01/15)։
Հիմք ընդունելով վերագրյալը, իրավական նորմերն և դրանց վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումները, Վերաքննիչ դատարանը` հաշվի առնելով, որ ամբաստանյալ Արմեն Մխիթարյանի մոտ առկա է հանցանքը կատարելու ռեցիդիվը, գտնում է, որ վերջինիս նկատմամբ որպես պատժատեսակ տուգանքը չի կարող նշանակվել, որի պայմաններում Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները` ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատժի տեսակի և չափի վերաբերյալ իրավաչափ են և բխում են սույն գործի նյութերից, հետևյալ պատճառաբանությամբ.
Ինչպես նշվեց ՀՀ քրեական օրենսգրքի 67.1 հոդվածով նախատեսված է իմպերատիվ պահանջ, այն է`
«(…) Հանցագործությունների ռեցիդիվի համար նշանակված պատիժը չի կարող պակաս լինել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավելագույն պատժի կեսից (…)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 4-րդ մասի սանկցիան ձևակերպված է հետևյալ կերպ.
«(...) Պատժվում են տուգանքով` նվազագույն աշխատավարձի առավելագույնը չորսհարյուրապատիկի չափով, կամ կալանքով` առավելագույնը երեք ամիս ժամկետով»:
(…)»:
Այսինքն` սույն գործով ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ կարող է նշանակվել միայն կալանքի ձևով, քանի որ սանկցիայով նախատեսված մյուս պատժատեսակի` տուգանքի համեմատ կալանքն է հանդիսանում «առավելագույն պատիժ», որի չափն էլ չի կարող պակաս լինել սանկցիայով տվյալ պատժատեսակի համար նախատեսված առավելագույն չափի կեսից (այս պարագայում մեկ ամիս տասնհինգ օրից):
Հիմք ընդունելով վերոգրյալը Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ ամբաստանյալի վերաքննիչ բողոքի փաստարկն այն մասին, որ Առաջին ատյանի դատարանը իր նկատմամբ պատիժ նշանակելիս չի քննարկել տուգանքի կիրառման նպատակահարմարությունը, անհիմն է, քանի որ սույն պարագայում վերջինիս նկատմամբ նշանակված պատժից և պատժաչափից ավելի նվազ պատիժ և պատժաչափ հնարավոր չէ սահմանել:
Անդրադառնալով ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հանգամանքին` Վերաքննիչ դատարանը, հաշվի առնելով կատարված արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը, ամբաստանյալ Արմեն Մխիթարյանի անձը բնութագրող, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները և վերջինիս արարքում պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքի առկայությունը, հանգում է այն հետևության այն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով, սույն պարագայում հնարավոր չէ հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում ամրագրված պատժի նպատակներին, այն է` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-394-րդ, 402-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի ապրիլի 13-ի դատավճիռը` քրեական գործով ըստ մեղադրանքի Արմեն Միտուշի Մխիթարյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 4-րդ մասով, թողնել օրինական ուժի մեջ, իսկ ամբաստանյալ Արմեն Մխիթարյանի վերաքննիչ բողոքը մերժել:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Տ.ՍԱՀԱԿՅԱՆ


ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ա.ԱԶԱՐՅԱՆ


Մ.ՊԱՊՈՅԱՆ