ԵԱՔԴ/0238/01/16






ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ


«24» օգոստոսի 2017թ. ք.Երևան

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան)

Նախագահող դատավոր Ա.Մնացականյան
դատավորներ Կ.Մարդանյան
Ն.Հովակիմյան

քարտուղարությամբ Մ.Մահտեսյանի

մասնակցությամբ`
դատախազ Դ.Աղաջանյանի
պաշտպան Ա.Գրիգորյանի
ամբաստանյալ Մ.Այվազյանի

դռնբաց դատական նիստում, վճռաբեկ դատարանում գործերի քննության համար սահմանված կանոններով քննելով թիվ ԵԱՔԴ/0238/01/16 քրեական գործով Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի հունիսի 26-ի դատավճռի դեմ Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Դ.Աղաջանյանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքը
Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2016 թվականի օգոստոսի 8-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնի ավագ քննիչ Հ.Խեդոյանի որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և 110-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործությունների հատկանիշներով հարուցվել և վարույթ է ընդունվել թիվ 14147116 քրեական գործը:
2016 թվականի օգոստոսի 8-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնի պետի պաշտոնակատար Վ.Լաչինյանի որոշմամբ թիվ 14147116 քրեական գործի նախաքննության կատարումը հանձնարարվել է քննչական խմբին, որի կազմում ընդգրկվել են ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնի ավագ քննիչներ Գ.Ստեփանյանը և Հ.Խեդոյանը, իսկ քննչական խմբի ղեկավար է նշանակվել ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնի ավագ քննիչ Հ.Խեդոյանը:
2016 թվականի օգոստոսի 8-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնի ավագ քննիչ Հ.Խեդոյանի որոշմամբ քննչական խմբին հանձնարարված թիվ 14147116 քրեական գործն ընդունվել է վարույթ:
2016 թվականի նոյեմբերի 9-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնի ավագ քննիչ Հ.Խեդոյանի որոշմամբ թիվ 14147116 քրեական գործով Մկրտիչ Դավիթի Այվազյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 5-րդ կետով:
2016 թվականի դեկտեմբերի 19-ին Մկրտիչ Դավիթի Այվազյանի վերաբերյալ թիվ 14147116 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան (այսուհետ նաև` Առաջին ատյանի դատարան), որտեղ քրեական գործին շնորհվել է ԵԱՔԴ/0238/01/16 համարը:
2017 թվականի հունիսի 26-ին թիվ ԵԱՔԴ/0238/01/16 քրեական գործով Առաջին ատյանի դատարանի կողմից արագացված կարգով դատական քննության արդյունքում կայացված դատավճռով.
-Մկրտիչ Դավիթի Այվազյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 5-րդ կետով և նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակվել տուգանք` նվազագույն աշխատավարձի հինգհարյուրապատիկի` 500.000 (հինգ հարյուր հազար) ՀՀ դրամի չափով,
-Մկրտիչ Դավիթի Այվազյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` չհեռանալու մասին ստորագրությունը, թողնվել է անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը,
-Լուծվել է իրեղեն ապացույցների ճակատագիրը:
2017 թվականի հուլիսի 13-ին Վերաքննիչ դատարան է ստացվել Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի դեմ Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Դ.Աղաջանյանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքը, որը փոստային ծառայությանն է հանձնված եղել 2017 թվականի հուլիսի 11-ին:
2017 թվականի օգոստոսի 1-ին Վերաքննիչ դատարանի որոշմամբ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի դեմ Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Դ.Աղաջանյանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և ստացված քրեական գործը նշանակվել է դատական նիստում քննության:
Վերաքննիչ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստերը.
Մկրտիչ Դավիթի Այվազյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 5-րդ կետով` այն բանի համար, որ «նա կատարել է խուլիգանություն` զուգորդված անձի նկատմամբ բռնություն գործադրելով, ուրիշի գույքը վնասելով և բացառիկ ցինիզմով:
Այսպես` Մկրտիչ Այվազյանը, 2016 թվականի օգոստոսի 4-ին` ժամը 16:30-ի սահմաններում, գտնվելով ալկոհոլի ազդեցության տակ, հասարակական վայր հանդիսացող Երևան քաղաքի Փափազյան փողոցում և Կոմիտասի պողոտայում` անձի նկատմամբ բռնություն գործադրելով, ուրիշի գույքը վնասելով և բացառիկ ցինիզմով զուգորդված խուլիգանություն կատարելու ուղղակի դիտավորությամբ` սեփական անձի կարծեցյալ առավելություններն ընդգծելու մղումով, դիտավորությամբ կոպիտ կերպով խախտել է հասարակական կարգը, այն է` սեփականության իրավունքով իրեն պատկանող «ՎԱԶ-2103» մակնիշի 38NN088 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան վարել է նշված փողոցներով, որի ընթացքում բացառիկ ցինիզմով զուգորդված խուլիգանություն կատարելու ուղղակի դիտավորությամբ հարվածել է «Ֆորդ Տրանզիտ» մակնիշի 081LO67 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենային, այնուհետև կանգ չառնելով և ճանապարհային երթևեկության կանոնների բազմաթիվ խախտումներ կատարելով` շարունակել է վարել իր ավտոմեքենան և հարվածել է «Օպել» մակնիշի 33LD575 հաշվառման համարանիշի, այնուհետև «Մերսեդես» մակնիշի 06DQ099 հաշվառման համարանիշի, այնուհետև «Տոյոտա» մակնիշի 001VV91 հաշվառման համարանիշի, այնուհետև «Միցուբիշի ԻՈ» մակնիշի 14OO207 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենաններին, որից հետո միայն իջնելով ավտոմեքենայից տևական ժամանակ` շուրջ 10 րոպե բղավել, առանց որևէ պատճառի վիճաբանության մեջ է մտել Կոմիտասի պողոտայի և Փափազյան փողոցի խաչմերուկում հավաքված քաղաքացիների հետ, նրանց հասցեին հնչեցրել է հայհոյանքներ` այդ կերպ բացահայտ անհարգալից վերաբերմունք դրսևորել հասարակության անդամների` ավտոմեքենաների վարորդների և պատահական անցորդների նկատմամբ, վերջինների մոտ առաջացնելով վախի ու տագնապի զգացում և արհամարհելով պատշաճ վարքագիծ դրսևորելու հորդորները սեփական անձի առավելությունը հասարակության նկատմամբ ընդգծելու մոլուցքով տարված շարունակել է իր անօրինական գործողությունները, որի ընթացքում բռունցքով հարվածելով վնասել է Փափազյան փողոցով երթևեկող «Իսուզու» մակնիշի 32OU470 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայի դիմապակին, նշված ավտոմեքենայի տարեց վարորդ Գևորգ Ալբերտի Ամիրբեկյանի հասցեին հնչեցրել հայհոյանքներ և մեկ անգամ բռունցքով հարվածել վերջինի դեմքի հատվածին, ապա խուսափելով իր կողմից վնասված ավտոմեքենաների սեփականատերերի հետ հանդիպելուց` դիմել է փախուստի»:
Առաջին ատյանի դատարանի կողմից արագացված կարգով դատական քննության արդյունքում կայացված դատավճռում, մասնավորապես նշված է.
«[Մկրտիչ Դավիթի Այվազյանի] արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 5-րդ կետով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին, որով էլ նա ենթակա է պատասխանատվության և պատժի:
Ուսումնասիրելով ամբաստանյալ Մկրտիչ Դավիթի Այվազյանի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները, ամբաստանյալ Մկրտիչ Դավիթի Այվազյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, մասնավորապես այն, որ Մկրտիչ Դավիթի Այվազյանը կատարել է միջին ծանրության հանցանք, որի համար նախատեսված ազատազրկման ձևով պատժի առավելագույն ժամկետը հինգ տարի է, նախկինում դատված չէ:
Ամբաստանյալ Մկրտիչ Դավիթի Այվազյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք` նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մասի 4-րդ կետով, դիտվում է պատիժ նշանակելու պահին նրա խնամքին մինչև տասնչորս տարեկան երեխաների առկայությունը (Դավիթ Այվազյան` ծնված 2012 թվականի սեպտեմբերի 7-ին և Աննա Այվազյան` ծնված 2014 թվականի նոյեմբերի 14-ին):
Նույն հոդվածի 2-րդ մասով դատարանն որպես այդպիսին դիտում է նրա անկեղծորեն զղջալը:
Մկրտիչ Դավիթի Այվազյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանք` նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 63-րդ հոդվածի 1-ին մասի 14-րդ կետով, դիտվում է հանցանքն ալկոհոլի ազդեցության տակ կատարելը:
Ամբաստանյալ Մկրտիչ Դավիթի Այվազյանի պատժատեսակը, պատժաչափը որոշելիս դատարանը հաշվի է առնում վերջինիս պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքի առկայությունը, կատարած հանցանքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, օրենքով պաշտպանվող շահը, մասնավորապես այն, որ Մկրտիչ Դավիթի Այվազյանը կատարել է հասարակական կարգի և բարոյականության դեմ ուղղված հանցանք, սակայն միևնույն ժամանակ դատարանը հաշվի է առնում նաև Մկրտիչ Այվազյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների առկայությունը, նախկինում դատված չլինելը, ինչպես նաև այն հանգամանքը, որ տուժողներ Ա.Մելքումյանը, Գ.Գալստյանը, Գ.Ամիրբեկյանը, Դ.Մարտիկյանը, տուժողի ներկայացուցիչներ Զ.Անտոնյանը և Ա.Ռուբենյանը դիմումով նշել են, որ ամբաստանյալ Մկրտիչ Այվազյանից բողոք, պահանջ, քաղաքացիական հայց չունեն, որպիսի պայմաններում դատարանը գտնում է, որ պատժի նպատակներից մեկը` սոցիալական արդարության սկզբունքը լիովին իրացված է: Վերոհիշյալ հանգամանքներից ելնելով` դատարանը գտնում, որ պատժի նպատակները կիրականանան ամբաստանյալ Մկրտիչ Դավիթի Այվազյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 5-րդ կետի սանկցիայով նախատեսված 500.000 (հինգ հարյուր հազար) ՀՀ դրամի չափով տուգանքի ձևով պատիժը նշանակելու պայմաններում»:
Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Դ.Աղաջանյանը խնդրել է Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը` Մկրտիչ Այվազյանի նկատմամբ նշանակված պատժի մասով բեկանել և փոփոխել, այն է` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 5-րդ կետով Մկրտիչ Այվազյանի նկատմամբ պատիժ նշանակել ազատազրկում` 1 (մեկ) տարի ժամկետով:
Ներկայացված վերաքննիչ բողոքում, մասնավորապես նշված է.
Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ՝ խախտել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 5-րդ, 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների պահանջները, ինչը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-րդ հոդվածով նախատեսված քրեական օրենքի ոչ ճիշտ կիրառում է և հանգեցրել է նույն օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի պահանջներին չհամապատասխանող անօրինական և չհիմնավորված դատական ակտի կայացմանը:
Առաջին ատյանի դատարանի կողմից Մկրտիչ Այվազյանի նկատմամբ նշանակվել է ոչ արդարացի, ակնհայտ մեղմ պատիժ, որը չի համապատասխանում վերջինի կողմից կատարված հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին, բնույթին և բավարար չէ պատժի նպատակներն ապահովելու համար։
Առաջին ատյանի դատարանը, ամբաստանյալ Մկրտիչ Այվազյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս, որպես մեղմացնող հանգամանքներ դիտելով մեղքն ընդունելն ու զղջալը, տուժողների կողմից բողոք և պահանջ չներկայացնելը, ըստ անհրաժեշտության չի գնահատել վերջինի կատարած հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, դրանով իսկ չի ղեկավարվել պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով:
Ամբաստանյալ Մկրտիչ Այվազյանի կատարած հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը գնահատելիս Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի չի առել նշված հանցավոր արարքը որակյալ դարձնող հատկանիշները, մասնավորապես այն, որ հիշյալ հանցագործությունը, դասվելով հասարակական կարգի դեմ ուղղված հանցագործությունների շարքին, ոտնձգել է ոչ միայն այն հասարակական հարաբերությունների դեմ, որոնք անմիջականորեն ուղղված են հասարակական կարգի պահպանմանը, այլև նրանց դեմ, որոնք ուղղված են անձի առողջության, քաղաքացիների գույքային շահերի պահպանմանը։ Քննարկվող հանցավոր արարքի հանրային վտանգավորությունն առավել բարձր է գնահատվում հատկապես բացառիկ ցինիզմով, բռնություն գործադրելով և ուրիշի գույքը վնասելով զուգորդված լինելու համատեքստում։
Ամբաստանյալ Մկրտիչ Այվազյանի կողմից կատարված հանցագործության հանրային վտանգավորության բարձր մակարդակը հատկապես կայանում է հետևյալում.
-Մկրտիչ Այվազյանը դիտավորությամբ գույքային վնաս է պատճառել թվով շուրջ 6 ավտոմեքենաների, ընդ որում` գույքային վնաս պատճառելը եղել է ոչ թե մեկ ակտով կամ մեկ ուղիղ գործողությամբ, այլ հաջորդաբար, առանձին-առանձին նպատակ ունենալով վնասել յուրաքանչյուր ավտոմեքենային՝ որոշակի պարբերականությամբ, ինչը խոսում է ամբաստանյալի կողմից հանցանքը կատարելու ակնհայտ հանդգնության, շրջապատին ցինիկաբար հակադրվելու մղման մասին,
-վերը նշված գործողությունները կատարելուց հետո դրանք դադարեցնելու փոխարեն Մկրտիչ Այվազյանը շարունակել է խուլիգանական գործողությունները և պատահականության սկզբունքով բռունցքով հարվածելով վնասել է Փափազյան փողոցով երթևեկող «Իսուզու» մակնիշի 32ՕՍ470 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայի դիմապակին, նշված ավտոմեքենայի վարորդ Գևորգ Ամիրբեկյանի հասցեին հնչեցրել է հայհոյանքներ և մեկ անգամ բռունցքով հարվածել վերջինի դեմքին,
-Մկրտիչ Այվազյանի բոլոր գործողություններն ուղեկցվել են շրջապատի և հասարակության հասցեին ուղղված սեռական բնույթի հայհոյանքներով, վիրավորանքներով, անպարկեշտ արտահայտություններով։
Վերոգրյալը վկայում է ամբաստանյալ Մկրտիչ Այվազյանի կողմից հասարակական կյանքում ընդունված բարոյական և իրավական կանոնների նկատմամբ անթաքույց արհամարհանքի, խորապես դրանք չընդունելու և մերժելու մասին, որպիսի պայմաններում նրա նկատմամբ նշանակված տուգանքի ձևով պատժատեսակն առավել քան մեղմ է, չի համապատասխանում կատարված արարքի ու պատասխանատվության միջև անհրաժեշտ համաչափությանը, և միայն ազատազրկման ձևով պատիժը կարող է ուղղել տվյալ հանցագործին, վերականգնել սոցիալական արդարությունը։
Առաջին ատյանի դատարանի կողմից արձանագրված մեղմացնող հանգամանքներն արդեն իսկ հաշվի են առնվել նաև մեղադրողի կողմից, քանզի արագացված դատաքննության պայմաններում մեղսագրվող հոդվածի շրջանակներում ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակվելիք` տեսականորեն հնարավոր առավելագույն պատիժը կարող էր լինել 3 տարի 3 ամիս ժամկետով ազատազրկումը, սակայն մեղադրողն Առաջին ատյանի դատարանին միջնորդել է նշանակել պատիժ ազատազրկման ձևով՝ 1 տարի ժամկետով, այսինքն` հնարավոր հասանելիք պատժից նահանջ է կատարվել շուրջ 2 տարի 3 ամիս ժամկետով։
Առաջին ատյանի դատարանը, տուժողների կողմից բողոք և պահանջ չունենալու հանգամանքն արձանագրելով, անտեսել է այն իրողությունը, որ ամբաստանյալի կատարած հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը պատշաճ կերպով գնահատելու հիմնաքարային նշանակությունը կայանում է նրանում, որ հիշյալ հանցավոր արարքը ոտնձգել է ոչ միայն մասնավոր անձանց առողջության և գույքային շահերի դեմ, այլև դրանցով խախտվել է հասարակական կարգը, հասարակության նկատմամբ բացահայտ անհարգալից վերաբերմունք է ցուցաբերվել՝ հասարակության անդամների՝ անգամ պատահական անցորդների, ականատես այլ անձանց մոտ վախի և տագնապի մթնոլորտ է ստեղծվել։ Այդ իմաստով խախտվել է նաև արդարության՝ որպես պատիժ նշանակելու սկզբունքի բովանդակությունը, որն ընդգրկում է նաև հասարակության վերաբերմունքը ամբաստանյալի կողմից կատարված հանցավոր արարքների և դրանց համար վերջինի նկատմամբ նշանակված պատժի նկատմամբ։ Ուստի, պատիժ նշանակելիս արդարության սկզբունքը դատարանից պահանջում է ողջամտորեն հաշվի առնել արդարության մասին նաև հասարակական կարծիքը, առավել ևս, որ դրանք ձևավորվում են այն նույն հանգամանքների հիման վրա, որոնք դատարանը հաշվի է առնում պատիժ նշանակելիս (հանցագործության հանրորեն վտանգավորությունը, հանցավորի անձը և այլն)։
Վերաքննիչ դատարանում կողմերի արտահայտած դիրքորոշումները.
Դատական նիստի ժամանակ դատախազ Դ.Աղաջանյանը պնդեց ներկայացված վերաքննիչ բողոքը և խնդրեց այն բավարարել:
Պաշտպան Ա.Գրիգորյանն առարկեց ներկայացված վերաքննիչ բողոքի դեմ և խնդրեց այն մերժել` Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը թողնելով անփոփոխ:
Ամբաստանյալ Մ.Այվազյանը միացավ իր պաշտպանի դիրքորոշմանը:


Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
Վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում դատական ստուգման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը, ինչպես նաև ուսումնասիրելով բողոքի վերաբերյալ ստացված քրեական գործը` Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել հետևյալը.
Մկրտիչ Այվազյանին վերագրվող` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 3-րդ մասի սանկցիան որպես պատիժ նախատեսում է տուգանք` նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկից հինգհարյուրապատիկի չափով, կամ ազատազրկում` առավելագույնը հինգ տարի ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն.
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` գտնելով, որ դատավճռում նշանակված պատիժն անարդարացի է ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ լինելու պատճառով, չի համապատասխանում հանցագործության ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին, վերաքննիչ դատարանը մեղմացնում կամ խստացնում է պատիժը՝ ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով:
Գոռ Ավետիսյանի և Արմեն Հովակիմյանի գործով 2010 թվականի նոյեմբերի 5-ի թիվ ԵԱՔԴ/0164/01/09 որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«[ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների] վերլուծությունից երևում է, որ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, ինչպես նաև պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով, ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով` նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար: Հետևաբար, ակնհայտ մեղմ կամ ակնհայտ խիստ լինելու պատճառով անարդարացի կլինի այնպիսի պատիժը, որը նշանակվել է առանց պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների պահպանման»:
Նարեկ Սարգսյանի գործով 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«[Պ]ատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են`
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
(...)
ՀՀ քրեական օրենսգիրքը չի բովանդակում բոլոր այն հանգամանքների սպառիչ ցանկը, որոնք պետք է հաշվի առնվեն դատարանի կողմից կոնկրետ հանցագործության համար պատիժ նշանակելիս: Օրենսգիրքը, սակայն, դատարանին տալիս է պատժի անհատականացման ընդհանուր չափանիշներ, որոնց հիման վրա դատարանը կարող է նշանակել արդարության պահանջներին համապատասխանող պատիժ: Նշված չափանիշներն են`
ա) հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, ընդհանրապես, կոնկրետ հանցագործության կատարման հանգամանքների տեսանկյունից մասնավորապես,
բ) հանցավորի անձը,
գ) պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
(...)
[Վ]երաքննիչ դատարանն իրավասու է պատժի մասով փոփոխել առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը հետևյալ դեպքերում.
1) առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս չեն պահպանվել պատժի նշանակման ընդհանուր սկզբունքները,
2) առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս հաշվի չեն առնվել հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող, ինչպես նաև պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները,
3) առաջին ատյանի դատարանի կողմից վերոնշյալ հանգամանք(ներ)ը հաշվի չառնելը հանգեցրել է անհամաչափ և պատժի նպատակների տեսանկյունից բավարարության չափանիշին չհամապատասխանող պատժի նշանակման»:
Գարուշ Մադաթյանի գործով 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշման մեջ, անդրադառնալով այլընտրանքային սանկցիաների միջև ընտրություն կատարելիս պատժի արդարացիության ապահովմանը, ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«[Ա]յլընտրանքային սանկցիաների միջև ընտրություն կատարելիս պատժի արդարացիության սկզբունքի ապահովման հիմնական երաշխիքը դատարանների կողմից յուրաքանչյուր գործի քննության ժամանակ այնպիսի հանգամանքների բացահայտումն է, որոնք ազդել են անձի կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի վրա:
Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը:
Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում [կարևորվում է] խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը: (...) [Պ]ատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը»:
Վերոգրյալ իրավական նորմերի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո անդրադառնալով ամբաստանյալ Մկրտիչ Այվազյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հիմնավորումներին` Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ նրա նկատմամբ պատժի տեսակը և չափը որոշելիս Առաջին ատյանի դատարանը ղեկավարվել է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, բազմակողմանի գնահատման է ենթարկել ամբաստանյալ Մկրտիչ Այվազյանի անձը բնութագրող տվյալները, նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, ամբաստանյալի կողմից կատարված հանցագործության բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, որպիսի պայմաններում նրա նկատմամբ նշանակել է համաչափ պատիժ, որը բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածով սահմանված արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքից (համապատասխանում է կատարված հանցանքի ծանրությանը, այն կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար է նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար), ինչպես նաև կարող է ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով սահմանված պատժի նպատակները, այն է` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին և կանխել հանցագործությունները:
Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ դատախազի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքում նշված հանգամանքներն իրենց համաչափ արտացոլումն են գտել Առաջին ատյանի դատարանի կողմից նշանակված պատժում: Այս համատեքստում Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նկատել, որ կատարած արարքի համար Առաջին ատյանի դատարանի կողմից Մկրտիչ Այվազյանի նկատմամբ նշանակվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 3-րդ մասի սանկցիայով տուգանքի ձևով նախատեսված պատժի առավելագույն չափը: Ինչ վերաբերում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 3-րդ մասի սանկցիայով նախատեսված ազատազրկում պատժատեսակին, ապա տվյալ դեպքում Մկրտիչ Այվազյանի նկատմամբ այդ պատժատեսակի նշանակումը չէր բխի արդարության սկզբունքից, քանի որ նվազ խիստ տեսակի պատիժը` տուգանքն արդեն իսկ կարող է ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով սահմանված պատժի նպատակները:
Նման պայմաններում Վերաքննիչ դատարանն ընդունելի չի համարում ամբաստանյալ Մկրտիչ Այվազյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը խստացնելու վերաբերյալ դատախազի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքի պահանջը, ինչպես նաև դրա հիմքում դրված փաստարկները:
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Մկրտիչ Այվազյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններն արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի երաշխավորման տեսանկյունից բավարար չափով հիմնավորված են, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից թույլ չի տրվել այնպիսի դատական սխալ, որն ազդեցություն է ունեցել կամ կարող էր ազդեցություն ունենալ գործի ելքի վրա: Նման պայմաններում Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը բեկանելու իրավաչափ հիմքեր չկան, ուստի այն պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ դատախազի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքը` մերժել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 8-րդ, 361.1, 377-րդ, 385-րդ, 393-րդ և 394-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը
Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Դ.Աղաջանյանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքը մերժել` թիվ ԵԱՔԴ/0238/01/16 քրեական գործով Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի հունիսի 26-ի դատավճիռը թողնելով անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Ա.ՄՆԱՑԱԿԱՆՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ Կ.ՄԱՐԴԱՆՅԱՆ

Ն.ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆ