ԵԱՔԴ/0215/01/16



Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
Հ Ա Ն ՈՒ Ն Հ Ա Յ Ա Ս Տ Ա Ն Ի Հ Ա Ն Ր Ա Պ Ե Տ ՈՒ Թ Յ Ա Ն


«31» մարտի 2017 թ. ք.Երևան

Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը (այսուհետ նաև՝ Դատարան ) հետևյալ կազմով՝

նախագահությամբ՝ դատավոր Ա.Մաթևոսյանի,
քարտուղարությամբ՝ Հ.Արտաշեսյանի,
մասնակցությամբ`
մեղադրող Գ.Ալոյանի,
տուժող Գ.Մարտիրոսյանի,
ամբաստանյալ Հ.Աբրահամյանի,
պաշտպան Ռ.Սիրեկանյանի,


դատարանում, դռնբաց դատական նիստում, դատական քննության արագացված կարգի կիրառմամբ, քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Հովհաննես Եփրեմի Աբրահամյանի՝ ծնված 1960 թվականի հոկտեմբերի 23-ին Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, ամուսնացած, չի աշխատում, գրանցված և բնակվող ք.Երևան, Դավթաշեն 2-րդ թաղամաս, 45 շենք, բնակարան 10 հասցեում, որպես խափանման միջոց է ընտրված ստորագրություն չհեռանալու մասին: Մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված երկու դրվագ հանցավոր արարքներ կատարելու համար:

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնի ավագ քննիչ Ա.Վարդանյանի 2016 թվականի օգոստոսի 02-ի որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով հարուցվել և վարույթ է ընդունվել թիվ 14145616 քրեական գործը:
Թիվ 14145616 քրեական գործը 2016 թվականի օգոստոսի 09-ին ընդունվել է ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնի ավագ քննիչ Գ.Ստեփանյանի, 2016 թվականի օգոստոսի 15-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնի ավագ քննիչ Լ.Մարկոսյանի, իսկ 2016 թվականի սեպտեմբերի 07-ին` ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնի քննիչ Ս.Պողոսյանի վարույթ:
ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնի քննիչ Ս.Պողոսյանի 2016 թվականի հոկտեմբերի 12-ի որոշմամբ թիվ 14145616 քրեական գործով Հովհաննես Եփրեմի Աբրահամյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել ստորագրություն չհեռանալու մասին:
ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնի ավագ քննիչ Հ.Ռափյանի 2016 թվականի սեպտեմբերի 07-ի որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել և վարույթ է ընդունվել թիվ 14804616 քրեական գործը:
ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնի քննիչ Ս.Պողոսյանի 2016 թվականի սեպտեմբերի 26-ի որոշմամբ թիվ 14804616 քրեական գործն ընդունվել է վարույթ:
Քննիչի 2016 թվականի հոկտեմբերի 12-ի որոշմամբ թիվ 14804616 քրեական գործով Հովհաննես Եփրեմի Աբրահամյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել ստորագրություն չհեռանալու մասին:
Քննիչի 2016 թվականի հոկտեմբերի 14-ի որոշմամբ թիվ 14145616 քրեական գործին միացվել է թիվ 14804616 քրեական գործը` նախաքննությունը շարունակելով թիվ 14145616 քրեական գործի համարով:
ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնի քննիչ Ս.Պողոսյանի 2016 թվականի հոկտեմբերի 19-ի որոշմամբ թիվ 14145616 քրեական գործով Հովհաննես Եփրեմի Աբրահամյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և հաջորդ օրը նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված երկու դրվագ հանցավոր արարքներ կատարելու համար:
Քննիչի 2016 թվականի նոյեմբերի 03-ի որոշմամբ թիվ 14145616 քրեական գործով Գևորգ Գագիկի Մարտիրոսյանը ճանաչվել է որպես տուժող:
Քննիչի 2016 թվականի նոյեմբերի 11-ի որոշմամբ Գևորգ Գառնիկի Մարտիրոսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 186-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով քրեական հետապնդում չի իրականացվել`վերջինիս արարքում հանցակազմի բացակայության հիմքով:
Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Գ.Ալոյանի 2016 թվականի նոյեմբերի 15-ի որոշմամբ թիվ 14145616 քրեական գործի մեղադրական եզրակացությունը հաստատվել է և քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան, որը Դատարանում ստացվել է 2016 թվականի նոյեմբերի 17-ին:
Դատավորների միջև քրեական գործերի բաշխման էլեկտրոնային համակարգի միջոցով քրեական գործը թիվ ԵԱՔԴ/0215/01/16 համարի ներքո մակագրվել և 2016 թվականի նոյեմբերի 18-ին հանձնվել է դատավոր Ա.Մաթևոսյանին:
Դատավոր Ա.Մաթևոսյանի 2016 թվականի նոյեմբերի 18-ի որոշմամբ թիվ ԵԱՔԴ/0215/01/16 քրեական գործն ընդունվել է վարույթ և նույն թվականի դեկտեմբերի 02-ի որոշմամբ նշանակվել դատական քննության:
Հովհաննես Եփրեմի Աբրահամյանին նախաքննության մարմինը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված երկու դրվագ հանցավոր արարքներ կատարելու համար մեղադրանք է առաջադրել հետևյալ ձևակերպմամբ.
«[Հովհաննես Եփրեմի Աբրահամյանը] 2016 թվականի հուլիսի 14-ին` ժամը 11:20-ին, հասարակական վայր հանդիսացող Երևան քաղաքի Կիևյան 19ա շենքի դիմաց ուղղակի դիտավորությամբ կատարել է բռնություն գործադրմամբ զուգորդված խուլիգանություն, այն է` կոպիտ կերպով խախտել է հասարակական կարգը` սեփական անձի կարծեցյալ առավելությունն ընդգծելու մոլուցքով տարված բղավել, բարձրաձայն հնչեցրել է սեռական բնույթի հայհոյանքներ և բռնություն է գործադրել Գևորգ Մարտիրոսյանի նկատմամբ` ստեղծելով վախի և տագնապի զգացում` այդ կերպ բացահայտ անհարգալից վերաերմունք դրսևորելով հասարակության նկատմամբ:
Բացի այդ.
Մեղադրվում է նաև 24.08.2016 թվականին` ժամը 13:00-ի սահմաններում, հասարակական վայր հանդիսացող Հակոբ Հակոբյան 1 շենքի դիմաց ուղղակի դիտավորությամբ բռնություն գործադրելու սպառնալիքով զուգորդված խուլիգանություն կատարելու համար, այն է. Հովհաննես Աբրահամյանը, գտնվելով ալկոհոլային հարբածության վիճակում կոպիտ կերպով խախտել է հասարակական կարգը` սեփական անձի կարծեցյալ առավելությունն ընդգծելու մոլուցքով տարված շուրջ 30 րոպե բղավել, բարձրաձայն հնչեցրել է սեռական բնույթի հայհոյանքներ, քաշքշել և բռնություն գործադրելու` սպանության սպառնալիքներ է հնչեցրել Գևորգ Մարտիրոսյանի հասցեին, որին միջամտել են հարակից վաճառակետերի աշխատակիցները և պատահական անցորդները, սակայն Հովհաննես Աբրահամյանը անտեսելով վիճաբանությունը և հայհոյանքները դադարեցնելու հորդորները` շարունակել է հնչեցնել հայհոյանքներ և սպանության սպառնալիքներ, ստեղծելով վախի և տագնապի զգացում` այդ կերպ բացահայտ անհարգալից վերաբերմունք դրսևորելով հասարակության նկատմամբ: (…) »:

Արագացված դատական քննություն
Մինչ դատաքննությունն սկսելն ամբաստանյալ Հովհաննես Աբրահամյանն միջնորդեց դատական քննությունն անցկացնել արագացված կարգով և հայտարարեց, որ միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, խորհրդակցել է պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված կարգով դատաքննություն անցկացնելու բնույթն ու իրավական հետևանքները, առաջադրված մեղադրանքն իրեն պարզ է, համաձայն է մեղադրանքի հետ:
Պաշտպան Ռ.Սիրեկանյանը հավաստեց, որ ամբաստանյալ Հ.Աբրահամյանին բացատրվել է արագացված կարգով դատաքննություն անցկացնելու իրավական հետևանքները:
Մեղադրական եզրակացությունը հաստատելիս մեղադրող Գ.Ալոյանն առարկել է դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու դեմ, սակայն դատական նիստի ընթացքում հայտնեց, որ այլևս արագացված կարգ կիրառելու դեմ առկա բացառող հանգամանքները վերացել են և չի առարկում դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու միջնորդության դեմ:
Դատական նիստի ընթացքում տուժող Գևորգ Մարտիրոսյանը նշեց, որ չի առարկում դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու միջնորդության դեմ:
Դատարանը, լսելով ամբաստանյալ Հ.Աբրահամյանի դիրքորոշումն իրեն առաջադրված մեղադրանքի վերաբերյալ, հաշվի առնելով մինչ դատաքննություն սկսելը դատաքննության արագացված կարգ կիրառելու վերաբերյալ ամբաստանյալի միջնորդությունը, ինչպես նաև այդ կապակցությամբ մեղադրողի և տուժողի հայտնած դիրքորոշումները, գտնում է, որ սույն քրեական գործի քննությունը պետք է անցկացնել արագացված դատական քննության կարգով` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Եթե մեղադրողը մեղադրական եզրակացությունում չի առարկել արագացված կարգ կիրառելու դեմ, ապա ամբաստանյալը կամ մեղադրյալն իրեն առաջադրված մեղադրանքի հետ համաձայնվելու դեպքում իրավունք ունի միջնորդելու արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու մասին այն հանցագործություններով, որոնց համար Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքով նախատեսված պատիժը չի գերազանցում 10 տարի ժամկետով ազատազրկումը։
Մինչև դատաքննությունն սկսելը մեղադրողը դատարանի առաջարկությամբ կարող է իր դիրքորոշումը փոխել, թեպետ արագացված կարգ կիրառելու դեմ առարկել է մեղադրական եզրակացությունում։
2. Սույն հոդվածի առաջին մասով նախատեսված դեպքում դատարանը կիրառում է դատական քննության արագացված կարգ, եթե`
1) ամբաստանյալը գիտակցում է իր կողմից ներկայացված միջնորդության բնույթը և հետևանքները, և
2) միջնորդությունը ներկայացված է կամավոր, և
3) պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո, եթե ամբաստանյալն ունի այդպիսին։
3. Դատարանը, գտնելով, որ ամբաստանյալի կողմից միջնորդություն ներկայացնելիս չեն պահպանվել սույն հոդվածի առաջին կամ երկրորդ մասերով նախատեսված պայմանները, որոշում է ընդունում ընդհանուր կարգով դատաքննություն անցկացնելու մասին։
(…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի համաձայն`
«(…)
4. Հարցերի արդյունքում դատարանը, համոզվելով, որ առկա են սույն օրենսգրքի 375.1 հոդվածով նախատեսված պայմանները, որոշում է կայացնում արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին։ Հակառակ դեպքում դատական քննությունն իրականացվում է ընդհանուր կարգով։
5. Դատարանը արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելիս քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չի կատարում։ Սակայն ուսումնասիրում է ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները։
6. Դատարանը արագացված կարգով դատական քննության արդյունքում մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ, որը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժի երկու երրորդը փոքր է տվյալ հանցագործության համար նախատեսված առավել մեղմ պատժից` ապա առավել մեղմ պատիժը։
(…)
8. Սույն օրենսգրքի 168-րդ հոդվածի առաջին մասի 2-8-րդ կետերով նախատեսված դատական ծախսերն ամբաստնյալից ենթակա չեն բռնագանձման»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը թիվ ԵԿԴ/0209/01/10 քրեական գործով Շ.Ամիրխանյանի և Գ.Ֆարմանյանի վերաբերյալ 2011 թվականի փետրվարի 24–ին կայացված որոշման 24–րդ կետերում հայտնել է հետևյալը.
«(…) [Դ]ատական քննության արագացված կարգի կիրառման համար, ի թիվս այլոց, անհրաժեշտ են հետևյալ պայմանները.
1) ամբաստանյալը կամ մեղադրյալն իր միջնորդության մեջ հայտարարել է առաջադրված մեղադրանքի հետ համաձայն լինելու և արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու մասին,
2) ամբաստանյալը կամ մեղադրյալը գիտակցում է իր ներկայացրած միջնորդության բնույթն ու հետևանքները,
3) միջնորդությունը ներկայացված է կամավոր, պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.2-րդ հոդվածով նախատեսված ժամանակահատվածում, այն է՝ քրեական գործը դատարան ուղարկելու պահից մինչև դատաքննությունն սկսվելը,
4) մեղադրողը չի առարկում արագացված կարգ կիրառելու դեմ,
5) անձը մեղադրվում է այնպիսի հանցանք գործելու մեջ, որի համար նախատեսված պատիժը չի գերազանցում 10 տարի ժամկետով ազատազրկումը»:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը թիվ ԵՇԴ/0097/01/09 քրեական գործով Տ.Քամալյանի վերաբերյալ 2001 թվականի մարտի 26–ին կայացված որոշման 19–20-րդ կետերում հայտնել է հետևյալը.
«(…) 19. [Տ]ուժողի համար իր գործի «արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ» քննությունը, inter alia, ենթադրում է, որ
ա. Դատախազը ( մեղադրողը ) արագացված դատական քննության դեմ առարկելու կամ չառարկելու հարցը լուծելիս, պետք է հաշվի առնի տուժողի դիրքորոշումը՝ որպես մեղադրանքի կողմի սուբյեկտի (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 6–րդ հոդվածի 21–րդ կետ):
բ. Դատարանը չի կարող անցնել դատական քննության արագացված կարգի՝ առանց այդ հարցի կապակցությամբ տուժողի դիրքորոշումը պարզելու:
գ. Դատարանը կարող է դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու մասին մեղադրյալի միջնորդությունը մերժել, եթե դրա դեմ առարկում է տուժողը: Այդ դեպքում դատարանը կայացնում է առանձին որոշում, որում պատճառաբանում է արագացված դատական քննության արդյունքում տուժողի օրինական շահերի վտանգման հանգամանքը:
20. Դատախազի (մեղադրողի) և դատարանի համար, սույն որոշման նախորդ կետի հիման վրա, համապատասխանաբար, դատական քննության արագացված կարգի դեմ առարկելու և ամբաստանյալի համապատասխան միջնորդությունը մերժելու հարցը լուծելիս տուժողի դիրքորոշումը պետք է վճռական նշանակություն ունենա մասնավորապես այն դեպքերում, երբ տուժողը՝
ա. ողջամտորեն հիմնավորում է, որ իրեն հասցված վնասն ամբողջությամբ հատուցված չէ,
բ. փաստարկված առարկում է գործի փաստական հանգամանքների դեմ: »:
Դատարանը, սույն քրեական գործի փաստական հանգամանքները գնահատելով վերը շարադրված իրավական նորմերի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո, արձանագրում է հետևյալը.
ա) ամբաստանյալ Հովհաննես Աբրահամյանն իր միջնորդության մեջ հայտարարել է առաջադրված մեղադրանքի հետ համաձայն լինելու և արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու մասին,
բ) ամբաստանյալ Հովհաննես Աբրահամյանը գիտակցում է իր ներկայացրած միջնորդության բնույթն ու հետևանքները,
գ) միջնորդությունը ներկայացված է կամավոր, պաշտպան Ռ.Սիրեկանյանի հետ խորհրդակցելուց հետո և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.2–րդ հոդվածով նախատեսված ժամանակահատվածում, մինչև դատաքննությունն սկսվելը։
դ) մեղադրող Գ.Ալոյանը և տուժող Գևորգ Մարտիրոսյանը չեն առարկել արագացված կարգ կիրառելու դեմ,
ե) Հովհաննես Աբրահամյանը մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված երկու դրվագ հանցավոր արարքներ կատարելու համար, որոնց համար նախատեսված պատիժն ազատազրկման ձևով կազմում է առավելագույնը երկու տարի, հետևաբար այն չի գերազանցում 10 տարի ժամկետով ազատազրկումը։
Հաշվի առնելով վերը շարադրված փաստական հանգամանքները` Դատարանը գտնում է, որ առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1-րդ եւ 375.2-րդ հոդվածներով նախատեսված պայմաններն արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին։

Դատարանի իրավական վերլուծությունը և եզրահանգումը
Դատարանը, գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չկատարելով, հանգում է այն հետևության, որ ամբաստանյալ Հովհաննես Աբրահամյանը մեղավորությամբ կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված երկու դրվագ իրեն մեղսագրվող արարքները, դրանք կատարելու համար ենթակա է քրեական պատասխանատվության ու պատժի, որը ՀՀ քրեական դատավարության 375.3-րդ հոդվածի 6-րդ կետի համաձայն` չի կարող գերազանցել նշված հանցագործության համար օրենքով նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն` «Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները»:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի տեսակները»:
Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Նարեկ Սարգսյանի վերաբերյալ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 գործով կայացված որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(...) [Պ]ատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են`
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
(…) [Պ]ատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ` ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները` ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն»։
Վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ, ինչի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշման 39–րդ կետում և հայտնել է հետևյալը.
«(…)Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից։ Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։ Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են։ Հետևաբար կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա։ Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից:
(…)
Այսպիսով, նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին:
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։
(…) Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն»։
Դատարանը, հետազոտելով քրեական գործը, գտնում է, որ ամբաստանյալ Հովհաննես Աբրահամյանի անձը բնութագրող հանգամանք է հանդիսանում այն, որ նա.
- համաձայն ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի 2016 թվականի օգոստոսի 26-ի տեղեկանքի` դատվածություն չունի,
- համաձայն՝ «ՍՈՍ» համատիրության նախագահի տեղեկանքի, բնութագրվում է դրական,
- համաձայն «Նորք-Մարաշ» բժշկական կենտրոն սրտաբանական կլինիկայի էպիկրիզի` ունի աողջական խնդիրներ:
Անդրադառնալով ամբաստանյալ Հ.Աբրահամյանի հաշմանդամության երրորդ կարգ ունենալու հանգամանքին` Դատարանն արձանագրում է, որ պաշտպան Ռ.Սիրեկանյանի կողմից ներկայացրած ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարության աշխատակազմի ՀՀ բժշկասոցիալական փորձաքննության գործակալության բժշկասոցիալական փորձաքննական թիվ 1156498 որոշման համաձայն Հ.Աբրահամյանի հաշմանդամությունը սահմանվել է մինչև 2016 թվականի սեպտեմբերի 09-ը, իսկ վերափորձաքննության ժամկետ`մինչև 2016 թվականի օգոստոսի 06-ը:
Մինչդեռ, Դատարանին քրեական գործի քննության ընթացքում չներկայացվեց որևէ փաստաթուղթ, որը կհիմնավորեր ամբաստանյալ Հ.Աբրահամյանի կողմից վերափորձաքննությանը մասնակցելու հանգամանքը, հետևաբար Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Հ.Աբրահամյանի հաշմանդամության խումբ ունենալու հանգամանքը չի հաստատվել և չի կարող հաշվի առնվել որպես անձը բնութագրող հանգամանք:
Անդրադառնալով ամբաստանյալ Հովհաննես Աբրահամյանի պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքներին՝ Դատարանն արձանագրում է հետևյալը՝
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մասն ամրագրում է պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների ոչ սպառիչ ցանկը:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` «Պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն սույն հոդվածի առաջին մասում»:
Դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս հաշվի առնվող մեղմացնող հանգամանքների չափանիշների վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է հայտնել Պ.Բայրամյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշմամբ, համաձայն որի` (…) Դատարանի լայն հայեցողության շրջանակներում է (...) անձի պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքների կիրառման հարցը, քանի որ համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի` պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն նույն հոդվածի առաջին մասում: Այնուհանդերձ, դատարանի այս լիազորությունը բացարձակ չէ, և որպես մեղմացնող հաշվի առնվող հանգամանքները պետք է բավարարեն որոշակի չափանիշների: Դրանք են. ա) հանգամանքը պետք է իրական լինի, այսինքն` գործով ձեռք բերված ապացույցները պետք է հաստատեն դրա առկայությունը, բ) այն պետք է ողջամտորեն նվազեցրած լինի անձի կամ նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորությունը, գ) այն հաստատված ճանաչելիս դատարանը պետք է պահպանի ապացուցման ընդհանուր քրեադատավարական կանոնները, հանգամանքի առկայությունը հաստատող ապացույցները պետք է վերաբերելի և թույլատրելի լինեն, դրանք պետք է հետազոտված լինեն դատաքննության ընթացքում, ինչպես նաև պետք է պահպանվեն ապացույցների ստուգման և գնահատման օրենսդրական պահանջները
Վերը շարադրված իրավադրույթների և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշման լույսի ներքո՝ Դատարանը, որպես ամբաստանյալ Հովհաննես Աբրահամյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք, հաշվի է առնում այն, որ նա տվել է խոստովանական ցուցմունքներ, առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր է ճանաչել:
Անդրադառնալով ամբաստանյալ Հովհաննես Աբրահամյանի պատիժն ու պատասխանատվությունը ծանրացնող հանգամանքներին՝ Դատարանն արձանագրում է հետևյալը՝
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 63-րդ հոդվածի համաձայն՝
« 1.Պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ են՝
(…)
14) հանցանքն ալկոհոլի, թմրամիջոցների կամ թմրեցնող այլ նյութերի ազդեցության տակ կատարելը:
(…)
2. Դատարանը, ելնելով հանցագործության բնույթից, կարող է ծանրացնող չհամարել սույն հոդվածի առաջին մասի 10-րդ և 14-րդ կետերում մատնանշած հանգամանքները:
(…)»:
Դատաքննության ընթացքում հետազոտված «Նարկոլոգիական հանրապետական կենտրոն» ՓԲԸ-ի 2016 թվականի օգոստոսի 24-ի թիվ 391 սթափության վիճակի զննության արձանագրությամբ հիմնավորվել է, որ ամբաստանյալ Հ.Աբրահամյանը հանցանքը կատարելու պահին գտնվել է ալկոհոլի ազդեցության տակ:
Ալկոհոլի ազդեցության տակ հանցանք կատարելը սույն գործով որպես ծանրացնող հանգամանք գնահատելու հարցը քննարկելիս` Դատարանը կիրառելի է համարում Դ.Հովհաննիսյանի վերաբերյալ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 2009թ. դեկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09 որոշման մեջ արտահայտած մեկնաբանությունը, համաձայն որի` այն որպես պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանք գնահատելու համար դատարանը պարտավոր է հանգամանորեն պարզել և հաշվի առնել, թե հանցավոր արարքն իր բնույթով կապվա՞ծ է արդյոք հանցանք կատարած անձի՝ ալկոհոլ օգտագործած լինելու հետ, այսինքն` ալկոհոլի օգտագործումն հանցանքը կատարելուն նպաստող պայման հանդիսացել է, թե` ոչ։
Ելնելով ամբաստանյալ Հովհաննես Աբրահամյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 2-րդ մասով մեղսագրված արարքի բնույթից, քննվող դեպքի հանգամանքներից` Դատարանը գտնում է, որ ալկոհոլի օգտագործումը նպաստել է հանցանքի կատարմանը, ուստի Դատարանն ալկոհոլի օգտագործումը գնահատում է որպես ամբաստանյալ Հ.Աբրահամյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանք։
Դատարանն ամբաստանյալ Հովհաննես Աբրահամյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող այլ հանգամանքներ չի արձանագրել:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված հանցանքի համար նախատեսված են պատժի այլընտրանքային տեսակներ, մասնավորապես, տուգանք` նվազագույն աշխատավարձի հարյուրապատիկից երեքհարյուրապատիկի չափով, կամ կալանք` մեկից երեք ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկում` առավելագույնը երկու տարի ժամկետով:
Այլընտրանքային սանկցիաների միջև ճիշտ ընտրություն կատարելու և արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գարուշ Մադաթյանի վերաբերյալ թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 գործով 2009 թվականի փետրվարի 17–ին կայացված որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ. «(…) [Ա]յլընտրանքային սանկցիաների միջև ընտրություն կատարելիս պատժի արդարացիության սկզբունքի ապահովման հիմնական երաշխիքը դատարանների կողմից յուրաքանչյուր գործի քննության ժամանակ այնպիսի հանգամանքների բացահայտումն է, որոնք ազդել են անձի կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի վրա:
(…) Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը։»
Սույն դատավճռում շարադրված իրավադրույթների, դրանց վերլուծության արդյունքում ձևավորված դատողությունների և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո գնահատելով ամբաստանյալ Հովհաննես Աբրահամյանի կատարած հանցագործությունների բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, այդ թվում` նրա կատարած կոնկրետ արարքները, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, դրանք համադրելով պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հետ՝ Դատարանը հանգում է այն հետևության, որ տվյալ դեպքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիայով նախատեսված նվազ խիստ պատժատեսակի` տուգանքի կիրառման միջոցով հնարավոր է ապահովել պատժի նպատակների իրացվելիությունը:
Այսինքն` Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Հովհաննես Աբրահամյանի նկատմամբ յուրաքանչյուր դրվագի համար պատիժ պետք է նշանակել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիայով նախատեսված առավել նվազ պատժատեսակը` տուգանքը, որպիսի պայմաններում հնարավոր կլինի ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված` պատժի նպատակների իրացվելիությունը: Տվյալ դեպքում տուգանքը բխում է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարության և պատասխանատվության անհատականացման, պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցանքների համակցությամբ յուրաքանչյուր հանցագործության համար առանձին պատիժ (հիմնական և լրացուցիչ) նշանակելով` դատարանը վերջնական պատիժը որոշում է նշանակված պատիժները լրիվ կամ մասնակիորեն գումարելու միջոցով:
2. Եթե հանցանքների համակցությունն ընդգրկում է միայն ոչ մեծ ծանրության հանցանքներ, ապա վերջնական պատիժը նշանակվում է պատիժները լրիվ կամ մասնակիորեն գումարելու միջոցով: Ընդ որում, գումարելիս վերջնական պատիժը չի կարող գերազանցել 5 տարին:
(...)»
Հաշվի առնելով, որ սույն գործով Հ.Աբրահամյանին մեղսագրված հանցավոր արարքների համակցությունն ընդգրկում է ոչ մեծ ծանրության հանցանքներ` Դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի 2-րդ մասի կիրառմամբ, Հ.Աբրահամյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նշանակված պատժին մասնակիորեն գումարման է ենթակա ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված արարքի համար նշանակվող պատիժը։
Միևնույն ժամանակ, նկատի ունենալով այն, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 51-րդ հոդվածի 3-րդ մասը, համաձայն որի, եթե դատապարտվողն ի վիճակի չէ անհապաղ և ամբողջությամբ վճարելու նշանակված տուգանքը, ապա Դատարանը նրա համար վճարման ժամկետ է սահմանում առավելագույնը մեկ տարի ժամկետով կամ թույլատրում է տուգանքը մաս առ մաս վճարել նույն ժամկետում, որի դեպքում սահմանվում է տուգանքի վճարման ժամանակացույց և որոշվում է յուրաքանչյուր անգամ վճարման ենթակա գումարի չափը, ինչպես նաև հաշվի առնելով ամբաստանյալի սոցիալական դրությունը, Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է սահմանել ժամանակացույց, որի ընթացքում ամբաստանյալը մաս առ մաս կկարողանա վճարել նշանակվող տուգանքի չափը։
Անդրադառնալով ամբաստանյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցին` Դատարանը գտնում է, որ այն պետք է թողնել անփոփոխ՝ մինչև սույն դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնեը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` դատավճիռ կայացնելիս Դատարանը պարտավոր է անդրադառնալ նաև իրեղեն ապացույցների, գույքի նկատմամբ կիրառված (կիրառվելիք) արգելանքի, քաղաքացիական հայցի հարցերին, սակայն Դատարանը, պարզելով, որ սույն քրեական գործով իրեղեն ապացույցներ չկան, ամբաստանյալ Հովհաննես Աբրահամյանի գույքի վրա արգելանք չի կիրառվել, սահմանափակվում է այդ փաստերի արձանագրմամբ։
Նկատի ունենալով, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3 հոդվածի 8-րդ մասի համաձայն արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու դեպքում դատական ծախսերն ամբաստանյալից ենթակա չեն բռնագանձման, ուստի այդ հարցը Դատարանը համարում է լուծված:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 357-360-րդ, 365-րդ, 369-372-րդ, 375.3-375.4-րդ հոդվածներով` Դատարանը

Վ Ճ Ռ Ե Ց

Հովհաննես Եփրեմի Աբրահամյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված երկու դրվագ հանցավոր արարքներ կատարելու համար և դատապարտել.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 2-րդ մասով` տուգանքի, նվազագույն աշխատավարձի երեքհարյուրապատիկի` 300.000 (երեք հարյուր հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով,
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 2-րդ մասով` տուգանքի, նվազագույն աշխատավարձի երեքհարյուրապատիկի` 300.000 (երեք հարյուր հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված` պատիժների մասնակի գումարման սկզբունքի կիրառմամբ` ամբաստանյալ Հովհաննես Աբրահամյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ նշանակել տուգանք` 480.000 (չորս հարյուր ութսուն հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 51-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված կարգով թույլատրել նշանակված տուգանքը վճարել մաս առ մաս, 12 (տասներկու) ամսվա ընթացքում` յուրաքանչյուր ամիս 40.000 (քառասուն հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով։
Հովհաննես Եփրեմի Աբրահամյանիի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված չհեռանալու մասին ստորագրությունը, թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` հրապարակվելու օրվանից մեկամսյա ժամկետում:
Դատավճիռը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 1–ին կետով նախատեսված հիմքով չի կարող բողոքարկվել։




ԴԱՏԱՎՈՐ Ա.ՄԱԹԵՎՈՍՅԱՆ