ԵԱՔԴ/0204/01/16






ԴԱՏԱՎՃԻՌ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

6 մարտի 2017թ. ք. Երևան

Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը (այսուհետ նաև՝ Դատարան),

Նախագահությամբ դատավոր` Ա. Նիկողոսյանի,
քարտուղարությամբ` Լ. Իսպիրյանի,
Ե. Կարապետյանի,
մասնակցությամբ`
մեղադրող` Գ. Ամիրյանի,
ամբաստանյալ` Ա. Ոսկանյանի,
պաշտպան` Ա.Հակոբյանի,
տուժող` Ս.Հակոբյանի,
Գ.Արմաղանյանի,
տուժողի ներկայացուցիչ` Ս.Հովսեփյանի,

դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի`
Արթուր Արտուշի Ոսկանյանի (ծնված` 13.06.1987թ. ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, ութամյա կրթությամբ, նախկինում չդատված, ամուսնացած, խնամքին երկու երեխա, ՀՀ ԱՆ «Նուբարաշեն» ՔԿՀ–ի կալանավոր) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177–րդ հոդվածի 3–րդ մասի 1–ին կետով, 177–րդ հոդվածի 1–ին մասով, 185–րդ հոդվածի 1–ին մասով և 333–րդ հոդվածի 1–ին մասով.

ՊԱՐԶԵՑ

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. 2016 թվականի հուլիսի 4–ին հարուցվել է թիվ 14140716 նախաքննական համարով քրեական գործը և վարույթ ընդունվել ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնի ավագ քննիչ Ն.Հովհաննիսյանի կողմից։
2016 թվականի հուլիսի 4–ին միևնույն քրեական գործով տուժող է ճանաչվել Սամվել Վոլոդյայի Հակոբյանը։
2016 թվականի հուլիսի 13–ին որոշում է կայացվել Արթուր Արտուշի Ոսկանյանին բերման ենթարկելու մասին։
2016 թվականի հուլիսի 14–ին որոշում է կայացվել Արթուր Արտուշի Ոսկանյանին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177–րդ հոդվածի 3–րդ մասի 1–ին կետով։
2016 թվականի հուլիսի 14–ին որոշում է կայացվել Արթուր Արտուշի Ոսկանյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց` ստորագրությունը` չհեռանալու մասին, ընտրելու վերաբերյալ։
2016 թվականի հուլիսի 14–ին որոշում է կայացվել մեղադրյալ Արթուր Արտուշի Ոսկանյանի նկատմամբ հետախուզում հայտարարելու մասին։
2016 թվականի հուլիսի 22–ին քրեական գործը վարույթ է ընդունվել ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնի ավագ քննիչ Հ.Խեդոյանի կողմից։
2016 թվականի օգոստոսի 4–ին քրեական գործը վարույթ է ընդունվել ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնի ավագ քննիչ Ն.Հովհաննիսյանի կողմից։
2016 թվականի օգոստոսի 25–ին Արթուր Արտուշի Ոսկանյանը բերման է ենթարկվել Արաբկիրի ոստիկանության բաժին։
2016 թվականի սեպտեմբերի 13–ին որոշում է կայացվել Արթուր Արտուշի Ոսկանյանին բերման ենթարկելու մասին։
2. 2016 թվականի հունվարի 25–ին հարուցվել է թիվ 14105616 նախաքննական համարով քրեական գործը և վարույթ ընդունվել ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնի ավագ քննիչ Ա.Հեբոյանի կողմից։
2016 թվականի հունվարի 25–ին միևնույն քրեական գործով տուժող է ճանաչվել Գարեգին Գուրգենի Արղամանյանը։
2016 թվականի մարտի 12–ին որոշում է կայացվել թիվ 14105616 քրեական գործը կասեցնելու մասին։
2016 թվականի սեպտեմբերի 9–ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնի ավագ քննիչ Ն.Հովհաննիսյանի կողմից որոշում է կայացվել թիվ 14105616 քրեական գործը վարույթ ընդունելու և կասեցված վարույթը վերսկսելու մասին։
2016 թվականի սեպտեմբերի 16–ին որոշում է կայացվել թիվ 14140716 քրեական գործին թիվ 14105616 քրեական գործը միացնելու և դրանք մեկ վարույթում` թիվ 14140716 համարի տակ քննելու մասին։
3. 2016 թվականի հուլիսի 27–ին հարուցվել է թիվ 15136516 նախաքննական համարով քրեական գործը և վարույթ ընդունվել ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք–Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի քննիչ Վ.Սիմոնյանի կողմից։
2016 թվականի հուլիսի 27–ին միևնույն քրեական գործով տուժող է ճանաչվել Ստեփան Հովսեփյանը։
2016 թվականի հուլիսի 28–ին Ստեփան Հովսեփյանը ճանաչվել է որպես տուժողի ներկայացուցիչ։
2016 թվականի սեպտեմբերի 1–ին Արթուր Արտուշի Ոսկանյանը որպես մեղադրյալ է ներգրավվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 185–րդ հոդվածի 1–ին մասով։
2016 թվականի սեպտեմբերի 5–ին քրեական գործը վարույթ է ընդունվել ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ավագ քննիչ Ն.Հովհաննիսյանի կողմից։
2016 թվականի հոկտեմբերի 4–ին որոշում է կայացվել ՀՀ տարածքում առկա Արթուր Արտուշի Ոսկանյանին սեփականության իրավունքով պատկանող անշարժ և շարժական գույքի վրա կալանք դնելու մասին։
2016 թվական հոկտեմբերի 6–ին որոշում է կայացվել Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ–Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի կողմից մեղադրյալ Արթուր Արտուշի Ոսկանյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կալանավորումը 2 ամիս ժամկետով կիրառելու վերաբերյալ։
2016 թվականի հոկտեմբերի 7–ին որոշում է կայացվել թիվ 14140716 քրեական գործը թիվ 14807916 քրեական գործին միացնելու և դրանք մեկ վարույթում միացնելու մասին։
4. 2016 թվականի սեպտեմբերի 16–ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնի ավագ քննիչ Ն.Հովհաննիսյանի կողմից որոշում է կայացվել թիվ 14807916 նախաքննական համարով քրեական գործ հարուցելու և վարույթ ընդունելու մասին։
5. 2016 թվականի հուլիսի 20–ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնի ավագ քննիչ Ն.Հովհաննիսյանի կողմից որոշում է կայացվել թիվ 14142916 նախաքննական համարով քրեական գործ հարուցելու և վարույթ ընդունելու մասին։
2016 թվականի սեպտեմբերի 16–ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնի ավագ քննիչ Ն.Հովհաննիսյանի կողմից որոշում է կայացվել թիվ 14142916 քրեական գործի վարույթը կարճելու և Մանվել, Վարդգես Սամվելի Հակոբյանների նկատմամբ քրեական հետապնդումը չիրականացնելու մասին։
6. 2016 թվականի հոկտեմբերի 9–ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնի ավագ քննիչ Ն.Հովհաննիսյանի կողմից որոշում է կայացվել Արթուր Ոսկանյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177–րդ հոդվածի 3–րդ մասի 1–ին կետով առաջադրված մեղադրյանքը փոփոխելու և նրան նոր մեղադրանք առաջադրելու մասին։
2016 թվականի հոկտեմբերի 9–ին Արթուր Ոսկանյանը որպես մեղադրյալ է ներգրավվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177–րդ հոդվածի 3–րդ մասի 1–ին կետով, 177–րդ հոդվածի 1–ին մասով, 185–րդ հոդվածի 1–ին մասով և 333–րդ հոդվածի 1–ին մասով։
2016 թվականի հոկտեմբերի 9–ին Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ–Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի կողմից որոշում է կայացվել մեղադրյալ Արթուր Արտուշի Ոսկանյանի նկատմամբ Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ–Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի` 2016 թվականի հոկտեմբերի 6–ի որոշմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված երկու ամիս ժամկետով կալանավորումը վերահաստատելու մասին։
2016 թվականի հոկտեմբերի 13–ին որոշում է կայացվել «ՎԱԶ 2102» մակնիշի, 01 SS 033 հ/հ ավտոմեքենան քրեական գործով որպես իրեղեն ապացույց ճանաչելու և Արման Գագիկի Մարությանի պատասխանատու պահպանմանը հանձնելու մասին։
2016 թվականի հոկտեմբերի 17–ին որոշում է կայացվել մեղադրյալ Արթուր Արտուշի Որսկանյանի անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերված «Նոկիա» մոդելի 352884055651880 և 352884055651898 գործարանային համարներով բջջային հեռախոսի, «Բլեյդ» ֆիրմայի ձեռքի ժամացույցի և շագանակագույն կաշվե գոտու վրա կալանք դնելու մասին։
2016 թվականի հոկտեմբերի 24–ին կազմվել է քրեական գործով մեղադրական եզրակացությունը, որը 2016 թվականի հոկտեմբերի 28–ին հաստատվել է Արաբկիր և Քանաքեռ–Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Գ.Ամիրյանի կողմից։
7. 2016 թվականի հոկտեմբերի 28–ին քրեական գործն ուղարկվել է Երեւան քաղաքի Արաբկիր եւ Քանաքեռ–Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան։
Քրեական գործը ստացվել է Երեւան քաղաքի Արաբկիր եւ Քանաքեռ–Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանում 2016 թվականի հոկտեմբերի 28–ին։
Դատավորների միջեւ քրեական գործերի բաշխման էլեկտրոնային համակարգի միջոցով, քրեական գործը` թիվ ԵԱՔԴ/0204/01/16 համարի ներքո, մակագրվել եւ 2016 թվականի հոկտեմբերի 28–ին հանձնվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ–Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի դատավոր Ա.Նիկողոսյանին։
2016 թվականի հոկտեմբերի 31-ին կայացվել է քրեական գործը վարույթ ընդունելու մասին որոշում, իսկ 2016 թվականի նոյեմբերի 14–ին` նշանակվել դատական քննության։
8. Արթուր Արտուշի Ոսկանյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177–րդ հոդվածի 3–րդ մասի 1–ին կետով այն արարքի կատարման համար, որ նա ուրիշի գույքի առանձնապես խոշոր չափերով գաղտնի հափշտակություն կատարելու դիտավորությամբ, 2016 թվականի հուլիսի 3-ի ժամը 23:00-ից մինչ հուլիսի 4-ը ժամը 08:00-ն ընկած ժամանակահատվածում, տեխնիկական միջոցների գործադրմամբ կոտրել է Սամվել Վոլոդյայի Հակոբյանին պատկանող Երևան քաղաքի Կոմիտաս 48 ա շենքի 89-րդ բնակարանի նկուղային հարկում գտնվող ավտոտնակի կախովի փականը, ապօրինի մուտք գործել ներս և ավտոտնակում կայանված «Կիա Սոռենտո» մակնիշի 35 AP 380 հ/հ ավտոմեքենայից գաղտնի հափշտակել՝ ընդհանուրը 4.825.000 ՀՀ դրամին համարժեք՝ 10.000 ԱՔՄՆ դոլար գումար և 120 ԱՄՆ դոլար արժողության ավտոմեքենայի նավիգացիոն սարքը։
Բացի այդ, Արթուր Արտուշի Ոսկանյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177–րդ հոդվածի 1–ին մասով այն արարքի կատարման համար, որ նա ուրիշի գույքի զգալի չափերով գաղտնի հափշտակություն կատարելու դիտավորությամբ, 2016 թվականի հունվարի 10-ի՝ ժամը 23:00-ից մինչև հունվարի 11-ը ժամը 14:00-ն ընկած ժամանակահատվածում, Երևան քաղաքի Կոմիտաս 48ա շենքի բակում կայանված, Գարեգին Գուրգենի Արմաղանյանին պատկանող «BMV» մակնիշի, 01 US 984 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայից գաղտնի հափշտակել է զգալի չափի՝ ընդհանուրը 240.000 ՀՀ դրամ գումարին համարժեք՝ ավտոմեքենայի երեք անվադողերն իրենց անվահեծերով և ձայնարկիչի «Auxi» սարքը:
Բացի այդ, Արթուր Արտուշի Ոսկանյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 185–րդ հոդվածի 1–ին մասով այն արարքի կատարման համար, որ նա 2016 թվականի հուլիսի 6-ին ժամը 20:30-ի սահմաններում, իր կողմից վարվող «Վազ 21012» մակնիշի 01 SS 033 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայով դիտավորությամբ վնասել է Երևան քաղաքի Աբովյան փողոցի թիվ 22 շենքի կամարաձև անցման դիմաց գտնվող արգելափակոցը՝ 163.000 դրամ գումարի վնաս պատճառելով Երևան քաղաքի Աբովյան 22, 22ա և Սայաթ-Նովա 8 շենքերի բնակիչներին:
Բացի այդ, Արթուր Արտուշի Ոսկանյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 185–րդ հոդվածի 1–ին մասով այն արարքի կատարման համար, որ նա իր ահազանգով սուտ մատնություն է կատարել, գիտակցաբար կեղծ տեղեկություններ է տվել այն մասին, որ 2016 թվականի հուլիսի 3-ին կամ 4-ին եղբայրներ Մանվել և Վարդգես Սամվելի Հակոբյանները Արաբկիր համայնքում գտնվող ինչ որ բնակարանում իրեն մեղադրելով իր կողմից չկատարված հանցագործության մեջ՝ գարեջրի շշով հարվածել են գլխին և զենքով սպառնացել։

Արագացված դատական քննություն.
9. Մինչ դատաքննությունը սկսելն ամբաստանյալ Արթուր Ոսկանյանը միջնորդեց դատական քննությունն անցկացնել արագացված կարգով` միաժամանակ հայտարարելով, որ միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, խորհրդակցել է Պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված դատաքննություն անցկացնելու բնույթն ու հետևանքները, առաջադրված մեղադրանքն իրեն պարզ և հասկանալի է, դրա հետ համաձայն է և ընդունում է այն ամբողջ ծավալով:
Մեղադրողը հայտնեց, որ չի առարկում արագացված դատական քննության դեմ։
Տուժողները նույնպես հայտնեցին, որ չեն առարկում արագացված դատական քննության դեմ։
Արագացված դատաքննության ընթացքում Մեղադրողը որպես ամբաստանյալի անձը բնութագրող, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք նշեց, որ ամբաստանյալն ունի երկու երեխաներ։
Արագացված դատաքննության ընթացքում Պաշտպանը որպես ամբաստանյալի անձը բնութագրող, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք` ներկայացրեց ամբաստանյալի կողմից հայրության ճանաչման մասին 2009 թվականի հուլիսի 12–ի թիվ 003426, 2014 թվականի հունիսի 25–ի թիվ 051584 վկայականները, 2009 թվականի հուլիսի 12–ի թիվ 540739 Արտուշ Արթուրի Ոսկանյանի ծննդյան վկայականը, 2014 թվականի հունիսի 25–ի թիվ 332605 Լյուդմիլա Արթուրի Ոսկանյանի ծննդյան վկայականը։
10. Դատական վիճաբանությունների փուլում Մեղադրողը միջնորդեց Արթուր Ոսկանյանին մեղավոր ճանաչել մեղսագրվող արարքներում։
Դատական վիճաբանությունների փուլում Պաշտպանը հայտնեց, որ խնդրում է հաշվի առնել այն, որ իր պաշտպանյալը խնամքին ունի մանկահասակ երեխաներ` Արտուշ Արթուրի Ոսկանյանը` ծնված 17.11.2009թ. և Լյուդմիլա Արթուրի Ոսկանյանը` ծնված 01.05.2014թ., նախկինում դատված չի եղել, միջնորդեց նշանակել մեղմ պատիժ:
Դատական վիճաբանությունների փուլում ամբաստանյալը հայտնեց, որ զղջում է կատարվածի համար:
Իր վերջին խոսքում ամբաստանյալը Դատարանից խնդրեց մեղմ պատիժ նշանակել։

Դատարանի իրավական վերլուծությունը և եզրահանգումը.
11. Լսելով ամբաստանյալի դիրքորոշումն իրեն առաջադրված մեղադրանքի վերաբերյալ, հաշվի առնելով մինչև դատաքննությունը սկսվելն իր կամքով և Պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո ներկայացրած միջնորդությունն արագացված դատաքննություն կիրառելու վերաբերյալ, ինչպես նաև այդ կապակցությամբ Մեղադրողի, Տուժողների հայտնած դիրքորոշումը, Դատարանը գտնում է, որ սույն քրեական գործով անհրաժեշտ է անդրադառնալ հետևյալ իրավական հարցին. արդյո՞ք թիվ ԵԱՔԴ/0204/01/16 քրեական գործով` ըստ մեղադրանքի Արթուր Արտուշի Ոսկանյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177–րդ հոդվածի 3–րդ մասի 1–ին կետով, 177–րդ հոդվածի 1–ին մասով, 185–րդ հոդվածի 1–ին մասով և 333–րդ հոդվածի 1–ին մասով առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1–րդ և 375.2–րդ հոդվածներով ամրագրված պայմանները` դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու համար։
12. Պատասխանելով սույն որոշման 11–րդ կետով բարձրացված իրավական հարցին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Եթե մեղադրողը մեղադրական եզրակացությունում չի առարկել արագացված կարգ կիրառելու դեմ, ապա ամբաստանյալը կամ մեղադրյալն իրեն առաջադրված մեղադրանքի հետ համաձայնվելու դեպքում իրավունք ունի միջնորդելու արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու մասին այն հանցագործություններով, որոնց համար Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքով նախատեսված պատիժը չի գերազանցում 10 տարի ժամկետով ազատազրկումը։
Մինչև դատաքննությունն սկսելը մեղադրողը դատարանի առաջարկությամբ կարող է իր դիրքորոշումը փոխել, թեպետ արագացված կարգ կիրառելու դեմ առարկել է մեղադրական եզրակացությունում։
2. Սույն հոդվածի առաջին մասով նախատեսված դեպքում դատարանը կիրառում է դատական քննության արագացված կարգ, եթե`
1) ամբաստանյալը գիտակցում է իր կողմից ներկայացված միջնորդության բնույթը և հետևանքները,
2) միջնորդությունը ներկայացված է կամավոր, և
3) պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո, եթե ամբաստանյալն ունի այդպիսին։
3. Դատարանը, գտնելով, որ ամբաստանյալի կողմից միջնորդություն ներկայացնելիս չեն պահպանվել սույն հոդվածի առաջին կամ երկրորդ մասերով նախատեսված պայմանները, որոշում է ընդունում ընդհանուր կարգով դատաքննություն անցկացնելու մասին։
Դատարանը արագացված կարգ կիրառելու միջնորդությունը մերժում է նաև, եթե պարզում է, որ ամբաստանյալի արարքի իրավաբանական որակումը ճիշտ չէ։ (…) Ամբաստանյալի կամ մեղադրյալի անմեղսունակության առնչությամբ հիմնավոր կասկածների առկայության դեպքում դատարանը մերժում է արագացված կարգ կիրառելու միջնորդությունը՝ անցնելով ընդհանուր կարգով գործի քննությանը։
(…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի համաձայն`
«(…)
4. Հարցերի արդյունքում դատարանը, համոզվելով, որ առկա են սույն օրենսգրքի 375.1 հոդվածով նախատեսված պայմանները, որոշում է կայացնում արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին։ Հակառակ դեպքում դատական քննությունն իրականացվում է ընդհանուր կարգով։
5. Դատարանը արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելիս քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չի կատարում։ Սակայն ուսումնասիրում է ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները։
6. Դատարանն արագացված կարգով դատական քննության արդյունքում մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ, որը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժի երկու երրորդը փոքր է տվյալ հանցագործության համար նախատեսված առավել մեղմ պատժից` ապա առավել մեղմ պատիժը։
(…)
8. Սույն օրենսգրքի 168 հոդվածի առաջին մասի 2-8-րդ կետերով նախատեսված դատական ծախսերն ամբաստանյալից ենթակա չեն բռնագանձման»։
13. ՀՀ սահմանադրական դատարանը 2010 թվականի դեկտեմբերի 28–ի թիվ ՍԴՈ-931 որոշման 6-րդ, 8-րդ և 11-րդ կետերում հայտնել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. «(…) Արագացված կարգով դատական քննությունը քրեական դատավարության ձև է, որն օրենքով սահմանված կարգով միտված է գործն առավել սեղմ ժամկետում և պարզեցված կանոններով լուծելուն։ Այս ինստիտուտի առանցքում «գործարքն» է քրեական դատավարության երկու կողմերի` մեղադրանքի և պաշտպանության կողմերի միջև, որի շրջանակներում մեղադրյալը համաձայնում է առաջադրված մեղադրանքին, ինչի դիմաց նրա համար երաշխավորվում է պատժի այնպիսի չափ, որը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժի երկու երրորդը փոքր է տվյալ հանցագործության համար նախատեսված առավել մեղմ պատժից` ապա առավել մեղմ պատիժ, ինչպես նաև ամբաստանյալն ազատվում է ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 168-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-8-րդ կետերով նախատեսված դատական ծախսերից։ Համաձայնելով արագացված դատաքննությանը` ամբաստանյալը նաև կամովին հրաժարվում է մի շարք սահմանադրաիրավական երաշխիքներից, այն է` անմեղության կանխավարկածի սկզբունք, գործի հրապարակային քննության և այլ իրավունքներ։ Մյուս կողմից` մեղադրողը հրաժարվում է մեղադրանքը պաշտպանելու իր գործառույթը լրիվ ծավալով իրականացնելուց` դրանով հնարավորություն ստանալով տնտեսել իր միջոցները, ինչպես նաև մեղադրյալին (ամբաստանյալին) խրախուսել համագործակցելու քրեական հետապնդման մարմինների հետ»։
ՀՀ սահմանադրական դատարանը միևնույն որոշման 6–րդ կետում անդրադարձել է նաև արագացված դատաքննության ինստիտուտի՝ որպես քրեական դատավարության տարբերակված վարույթի տեսակի, 1987 թվականին Եվրոպայի խորհրդի նախարարների կոմիտեի «Քրեական արդարադատության պարզեցման վերաբերյալ» թիվ R (87) 18 հանձնարարականում կատարված վերլուծությանը, որը Դատարանի համոզմամբ կիրառելի է նաև սույն գործի շրջանակներում` հաշվի առնելով, որ 2015 թվականի դեկտեմբերի 6–ի խմբագրությամբ ՀՀ Սահմանադրության 81–րդ հոդվածի պահանջն է ՀՀ Սահմանադրությամբ նախատեսված հիմնարար իրավունքների, այդ թվում անձի իրավունքների և ազատությունների արդյունավետ դատական պաշտպանության վերաբերյալ ՀՀ Սահմանադրությունում ամրագրված նորմերը մեկնաբանելիս հաշվի առնել Հայաստանի Հանրապետության վավերացրած՝ մարդու իրավունքների վերաբերյալ միջազգային պայմանագրերի հիման վրա գործող մարմինների պրակտիկան:
Ըստ վկայակոչված հանձնարարականի` արագացված դատաքննության ինստիտուտն ուղղված է քրեական արդարադատության համակարգի գործունեությունն արագացնելուն և պարզեցնելուն, մասնավորապես՝ ողջամիտ ժամկետում քրեական գործի լուծման վերաբերյալ միջազգային չափանիշները և պահանջներն ապահովելու պետության պարտավորությունն արդյունավետ իրականացնելուն, հանցագործությունների քննությունն իրականացնելիս հապաղումները վերացնելուն, որոնք կասկածի տակ են դնում քրեական օրենքի հեղինակությունը և ազդում արդարադատության պատշաճ իրականացման վրա, ինչպես նաև պետության քրեական քաղաքականության գերակա խնդիրներն արդյունավետ լուծելուն։
Որպես քննարկվող ինստիտուտի նպատակներ` հանձնարարականում նշված են, ի թիվս այլնի.
ա) դատավարական տնտեսումը, այսինքն` առանձին քրեական գործերով ժամանակի, միջոցների և ջանքերի կրճատումը` դրանք ավելի բարդ գործերի վարույթի համար օգտագործելու նպատակով,
բ) հանցագործության կատարման և պատժի նշանակման միջև ընկած ժամանակահատվածի կրճատումը, նպատակ ունենալով ուժեղացնել դատավարության և քրեական պատժի նախազգուշական ազդեցությունը,
գ) կողմերին հաշտեցնելը և այլն։
14. ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Տ.Քամալյանի վերաբերյալ ԵՇԴ/0097/01/09 գործով 2010 թվականի մարտի 26–ին կայացված որոշման 14–15–րդ, 18–19–րդ կետերում հայտնել է.
«(…) ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրիքը որևէ կանոն կամ ընթացակարգ չի սահմանում, որն ամրագրեր տուժող կողմի (այդ թվում` տուժողի, տուժողի ներկայացուցչի և օրինական ներկայացուցչի, տուժողի իրավահաջորդի) ներգրավվածությունը արագացված կարգի կիրառման հարցում։ Այլ կերպ` տուժող կողմից դիրքորոշումը հաշվի առնելու պահանջ ամրագրված չէ ո՛չ մեղադրողի համար` արագացված դատական քննության դեմ առարկելու կամ չառարկելու հարցը լուծելիս, և ո՛չ էլ դատարանի համար` արագացված դատական քննության անցնելու մասին որոշում կայացնելիս։
(…)
Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ «իր խախտված իրավունքները վերականգնելու (…) համար» սահմանադրական ձևակերպումը` որոշակիորեն վերաբերելի է նաև քրեական գործով տուժողին (նաև տուժողի իրավահաջորդին), քանի որ տուժողն այն անձն է, որի իրավունքները հանցագործությամբ խախտվում են։ Ընդ որում, տուժողի իրավաչափ շահերի շրջանակում է իրեն հասցված վնասի վերականգնումը, իրեն վնաս պատճառած արարքի հանգամանքների լրիվ բացահայտումը ու դրա ճիշտ քրեաիրավական որակումը, իր նկատմամբ հանցանք կատարած անձի դատապարտումը և արդարացի պատժի նշանակումը։ Այդ շահերի ապահովման երաշխիքներից է տուժողի իրավունքը, որպեսզի իր գործով դատական քննությունն ընթանա «արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ»
Տուժողի համար իր գործի «արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ» քննությունը, inter alia, ենթադրում է, որ
ա. Դատախազը (մեղադրողը) արագացված դատական քննության դեմ առարկելու կամ չառարկելու հարցը լուծելիս, պետք է հաշվի առնի տուժողի դիրքորոշումը` որպես մեղադրանքի կողմի սուբյեկտի (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 6-րդ հոդվածի 21-րդ կետ)։
բ. Դատարանը չի կարող անցնել դատական քննության արագացված կարգի ` առանց այդ հարցի կապակցությամբ տուժողի դիրքորոշումը պարզելու։
գ. Դատարանը կարող է դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու մասին մեղադրյալի միջնորդությունը մերժել, եթե դրա դեմ առարկում է տուժողը։ Այդ դեպքում դատարանը կայացնում է առանձին որոշում, որում պատճառաբանում է արագացված դատական քննության արդյունքում տուժողի օրինական շահերի վտանգման հանգամանքը։
Դատախազի (մեղադրողի) և դատարանի համար, սույն որոշման նախորդ կետի հիման վրա, համապատասխանաբար, դատական քննության արագացված կարգի դեմ առարկելու և ամբաստանյալի համապատասխան միջնորդությունը մերժելու հարցը լուծելիս տուժողի դիրքորոշումը պետք է վճռական նշանակություն ունենա մասնավորապես այն դեպքերում, երբ տուժողը `
ա. ողջամտորեն հիմնավորում է, որ իրեն հասցված վնասն ամբողջությամբ հատուցված չէ,
բ. փաստարկված առարկում է գործի փաստական հանգամանքների դեմ»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը թիվ ԵԿԴ/0209/01/10 քրեական գործով Շողակաթ Ամիրխանյանի և Գառնիկ Ֆարմանյանի վերաբերյալ 2011 թվականի փետրվարի 24–ին կայացված որոշման 24–րդ կետերում հայտնել է.
«(…) [Դ]ատական քննության արագացված կարգի կիրառման համար, ի թիվս այլոց, անհրաժեշտ են հետևյալ պայմանները.
1) ամբաստանյալը կամ մեղադրյալն իր միջնորդության մեջ հայտարարել է առաջադրված մեղադրանքի հետ համաձայն լինելու և արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու մասին,
2) ամբաստանյալը կամ մեղադրյալը գիտակցում է իր ներկայացրած միջնորդության բնույթն ու հետևանքները,
3) միջնորդությունը ներկայացված է կամավոր, պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.2-րդ հոդվածով նախատեսված ժամանակահատվածում, այն է՝ քրեական գործը դատարան ուղարկելու պահից մինչև դատաքննությունն սկսվելը,
4) մեղադրողը չի առարկում արագացված կարգ կիրառելու դեմ,
5) անձը մեղադրվում է այնպիսի հանցանք գործելու մեջ, որի համար նախատեսված պատիժը չի գերազանցում 10 տարի ժամկետով ազատազրկումը»:
15. Սույն դատավճռի 12–ից 14–րդ կետերում մատնանշված իրավական նորմերը, ՀՀ Սահմանադրական դատարանի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումները համադրելով սույն դատավճռի 8–ից 10–րդ կետերում նշված փաստական հանգամանքների հետ, Դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
ա) ամբաստանյալ Արթուր Ոսկանյանն իր միջնորդության մեջ հայտարարել է առաջադրված մեղադրանքի հետ համաձայն լինելու և արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու մասին,
բ) ամբաստանյալ Արթուր Ոսկանյանը գիտակցել է իր ներկայացրած միջնորդության բնույթն ու հետևանքները,
գ) միջնորդությունը ներկայացվել է կամավոր, պաշտպան Մարինե Ֆարմանյանի հետ խորհրդակցելուց հետո և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.2–րդ հոդվածով նախատեսված ժամանակահատվածում, մինչև դատաքննությունը սկսվելը։
դ) Մեղադրողը չի առարկել արագացված կարգ կիրառելու դեմ,
ե) Արթուր Ոսկանյանը մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177–րդ հոդվածի 3–րդ մասի 1–ին կետով, 177–րդ հոդվածի 1–ին մասով, 185–րդ հոդվածի 1–ին մասով և 333–րդ հոդվածի 1–ին մասով նախատեսված հանցանքներ գործելու մեջ, որոնց համար նախատեսված պատիժը չի գերազանցում 10 տարի ժամկետով ազատազրկումը։
Հաշվի առնելով «ա»–ից «ե» կետում շարադրված փաստական հանգամանքները, ինչպես նաև այն, որ Տուժողները չեն առարկում արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու դեմ, ուստի Դատարանը գտնում է, որ առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1-րդ եւ 375.2-րդ հոդվածներով նախատեսված պայմանները արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու համար։
Հիմք ընդունելով վերոգրյալը` Դատարանը, գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չկատարելով, հանգում է այն հետևության, որ Արթուր Արտուշի Ղազարյանը մեղավորությամբ կատարել է սույն դատավճռի 3-րդ կետում արձանագրված` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177–րդ հոդվածի 3–րդ մասի 1–ին կետով, 177–րդ հոդվածի 1–ին մասով, 185–րդ հոդվածի 1–ին մասով և 333–րդ հոդվածի 1–ին մասով իրեն մեղսագրվող արարքները։
16. Հաստատված համարելով ամբաստանյալ Արթուր Արտուշի Ոսկանյանի մեղավորությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177–րդ հոդվածի 3–րդ մասի 1–ին կետով, 177–րդ հոդվածի 1–ին մասով, 185–րդ հոդվածի 1–ին մասով և 333–րդ հոդվածի 1–ին մասով նախատեսված հանցանքների կատարման մեջ` Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ ամբաստանյալին մեղսագրվող արարքի համար պատժի նշանակման հետ կապված իրավական հարցերի հետևյալ խմբին.
ա) ապացուցված է արդյո՞ք Արթուր Արտուշի Ոսկանյանի պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների առկայությունը.
բ) ենթակա է արդյո՞ք պատժի Արթուր Արտուշի Ոսկանյանն իր կատարած հանցանքի համար.
գ) ի՞նչ պատիժ պետք է նշանակվի Արթուր Արտուշի Ոսկանյանի նկատմամբ.
դ) Արթուր Արտուշի Ոսկանյանն արդյո՞ք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը։
17. Պատասխանելով սույն դատավճռի 16–րդ կետի «ա» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61–րդ հոդվածի համաձայն`
«(…)
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:
(…)»
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մասն ամրագրում է պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների ոչ սպառիչ ցանկը, այն է`
«(…)
4) պատիժ նշանակելու պահին հանցավորի խնամքի տակ մինչեւ տասնչորս տարեկան երեխայի առկայությունը, (…)
9) մեղայականով ներկայանալը, հանցագործությունը բացահայտելուն, հանցագործության մյուս մասնակիցներին մերկացնելուն, հանցագործությամբ ձեռք բերված գույքը որոնելուն աջակցելը»:
18. Նախորդ կետում վկայակոչված իրավադրույթները համադրելով սույն դատավճռում արձանագրված փաստական տվյալների հետ` Դատարանը որպես ամբաստանյալ Արթուր Արտուշի Ոսկանյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտարկում այն, որ առաջադրված մեղադրանքում ամբաստանյալն իրեն մեղավոր է ճանաչել` դեռևս նախաքննության ընթացքում տվել խոստովանական ցուցմունքներ (տե՛ս հ.2 գ.թ. 28-34, 36-42, 199, 252-255, հ.3 գ.թ. 110-112, 125-129, 176-179), այդ կերպով աջակցելով հանցագործության բացահայտմանը։ Այսպես, որպես մեղադրյալ Արթուր Ոսկանյանը 2016 թվականի հոկտեմբերի 21–ի հարցաքննության ընթացքում նշել է. «Առաջադրված մեծադրանքում լիովին մեղավոր եմ ճանաչում և զղջում կատարածներիս համար»։
Բացի այդ, Դատարանը որպես ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտարկում խնամքին երկու մանկահասակ երեխաներ ունենալը։ Մասնավորապես, նրա խնամքին են գտնվում` Արտուշ Արթուրի Ոսկանյանը` ծնված 2009 թվականի նոյեմբերի 17-ին և Լյուդմիլա Արթուրի Ոսկանյանը` ծնված 2014 թվականի մայիսի 1-ին։
Դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալ Արթուր Արտուշի Ոսկանյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ բացակայում են։
Միևնույն ժամանակ, Դատարանը որպես ամբաստանյալ Արթուր Արտուշի Ոսկանյանի անձը բնութագրող տվյալ է դիտարկում` ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնից ստացված թիվ 6/7-2790 գրության համաձայն` դատվածություն չունենալը։
19. Պատասխանելով սույն դատավճռի 16–րդ կետի «բ» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել, որ այն դեպքում, երբ հաստատված է համարվում անձի կողմից քրեական օրենքով արգելված հանցանքի կատարման փաստական հանգամանքը, ապա անհրաժեշտություն է առաջանում կյանքի կոչել քրեական իրավունքի հիմքում ընկած պատասխանատվության անխուսափելիության սկզբունքը (նպատակ ունենալով վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել հանցանք կատարած անձին և կանխել հետագա հանցագործությունների կատարումը` հանցավորի մոտ ձևավորելով իրավահպատակ վարքագիծ և ապահովելով նրա վերասոցիալականացումը հասարակությունում), բացառությամբ այն դեպքերի, երբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասում նախատեսված մեխանիզմների ուժով անձը կարող է ենթակա չլինել պատժի օրենքի ուժով (Ex lege):
Համադրելով վերոնշյալ դիրքորոշումը` ամբաստանյալ Արթուր Արտուշի Ոսկանյանի կողմից զգալի չափերով, առանձնապես խոշոր չափերով գողություն, ուրիշի գույքը դիտավորությամբ ոչնչացում, սուտ մատնություն կատարելու վերաբերյալ հաստատված փաստական հանգամանքի հետ, Դատարանն արձանագրում է, որ առկա է անհրաժեշտություն կատարված հանցանքների կապակցությամբ վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել Արթուր Արտուշի Ոսկանյանին և կանխել հետագա հնարավոր հանցագործությունները` այդ կերպ նպաստելով ամբաստանյալի իրավահպատակ վարքագծի ձևավորմանը և նրա վերասոցիալականացմանը հասարակությունում։ Միևնույն ժամանակ, Դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործով ամբաստանյալի պատժի ենթակա չլինելու օրենքի ուժով նախատեսված հիմքերը բացակայում են։
Այսինքն, Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Արթուր Արտուշի Ոսկանյանը ենթակա է պատժի` իր կողմից կատարված հանցանքների համար։
20. Պատասխանելով սույն դատավճռի 16–րդ կետի «գ» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն` «Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները»:
(…)
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3–րդ հոդվածի համաձայն`
«(…)
6. Դատարանն արագացված կարգով դատական քննության արդյունքում մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ, որը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժի երկու երրորդը փոքր է տվյալ հանցագործության համար նախատեսված առավել մեղմ պատժից` ապա առավել մեղմ պատիժը։
(…)
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի տեսակները»:
Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Նարեկ Սարգսյանի վերաբերյալ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 գործով կայացված որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(...) [Պ]ատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են`
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
(…) [Պ]ատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ` ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները` ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ, ինչի վերաբերյալ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշման 39–րդ կետում հայտնել է հետևյալը.
«(…) Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից։ Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։ Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են։ Հետևաբար կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա։ Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից:
(…)
Այսպիսով, նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի հարցերի վերաբերյալ մանրամասն տե՛ս Գարուշ Մադաթյանի վերաբերյալ վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի ԵՇԴ/0029/01/08 որոշման 14-րդ կետը)։
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։
(…) Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն»։
21. Վերը վկայակոչված իրավական դիրքորոշումների հիման վրա` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել.
Սույն դատավճռում շարադրված իրավադրույթների, դրանց վերլուծության արդյունքում ձևավորված դատողությունների և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո գնահատելով ամբաստանյալ Արթուր Արտուշի Ոսկանյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177–րդ հոդվածի 3–րդ մասի 1–ին կետով, 177–րդ հոդվածի 1–ին մասով, 185–րդ հոդվածի 1–ին մասով և 333–րդ հոդվածի 1–ին մասով կատարած հանցագործությունների բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, այդ թվում` նրա հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, հանցանքը կատարելուց հետո ամբաստանյալի դրսևորած վարքագիծը, դրանք համադրելով սույն դատավճռի 18-րդ կետում արձանագրված՝ նրա անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքի, պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայության պայմաններում՝ Դատարանը հանգում է այն հետևության, որ ամբաստանյալին վերագրվող արարքներից յուրաքանչյուրի համար օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայով նախատեսված խիստ պատժատեսակի` ազատազրկման, միջոցով հնարավոր է ապահովել պատժի նպատակների իրացվելիությունը:
Այսինքն` Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Արթուր Արտուշի Ոսկանյանի նկատմամբ պատիժ պետք է նշանակել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177–րդ հոդվածի 1–ին մասով, 177-րդ հոդվածի 3–րդ մասի 1–ին կետով, 185–րդ հոդվածի 1–ին մասով և 333–րդ հոդվածի 1–ին մասի սանկցիայով նախատեսված ազատազրկում պատժատեսակը, որի ռեալ (իրական) կիրառման միջոցով հնարավոր կլինի ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված` պատժի նպատակների իրացվելիությունը: Տվյալ դեպքում նշանակվող տուգանքը բխում է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարության և պատասխանատվության անհատականացման, պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից։
22. Պատասխանելով սույն դատավճռի 16–րդ կետի «դ» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
Նկատի ունենալով ամբաստանյալ Արթուր Արտուշի Ոսկանյանի կողմից քրեական օրենքով արգելված արարքների կատարման եղանակը, բնույթը, հանրային վտանգավորության և հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ անհրաժեշտ է կիրառել քրեաիրավական ներգործության միջոց, որն անմիջականորեն պետք է ներգործի ամբաստանյալի նկատմամբ` ունենալով կանխարգելիչ (պրևենտիվ) բնույթ, ապագայում համանման արարքների կատարումը բացառելու համար։
Այսինքն, Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Արթուր Արտուշի Ոսկանյանը պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակվող պատիժը։
23. Հաշվի առնելով, որ բացակայում է քաղաքացիական հայց, բռնագանձման ենթակա գույք` Դատարանը չի անդրադառնում դրանց վերաբերյալ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360–րդ հոդվածով նախատեսված հարցերին։
Անդրադառնալով որպես իրեղեն ապացույց ճանաչված «ՎԱԶ 21012» մակնիշի 01 SS 033 h/h ավտոմեքենային դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո պետք է թողնել Արման Գագիկի Մարությանի տնօրինմանը ։
Անդրադառնալով Արթուր Արտուշի Ոսկանյանի շարժական և անշարժ գույքի նկատմամբ դրված կալանքին, դատարանը գտնում է, որ այն պետք է վերացնել դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո։
Անդրադառնալով Արթուր Արտուշի Ոսկանյանի անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերված` «Նոկիա» մոդելի 352884055651880 և 352884055651898 գործարանային համարներով բջջային հեռախոսի, «Բլեյդ» ֆիրմայի ձեռքի ժամացույցի և շագանակագույն կաշվե գոտու վրա դրված կալանքին, Դատարանը գտնում է, որ այն պետք է վերացնել և դրանք վերադարձնել Արթուր Արտուշի Ոսկանյանին` սույն դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո
Անդրադառնալով ամբաստանյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցին` Դատարանը գտնում է, որ մինչև սույն դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելն այն պետք է թողնել անփոփոխ` դատական ակտի հնարավոր բողոքարկման դեպքում ամբաստանյալի դատավարական պարտականությունների պատշաճ կատարումն ապահովելու համար:
Դատարանը նաև գտնում է, որ դատական ծախսերի հարցը պետք է համարել լուծված, քանի որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 168-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով նախատեսված դատական ծախսը բացակայում է, իսկ նշված հոդվածի նույն մասի 2-ից 8-րդ կետերով նախատեսված դատական ծախսերը, համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի 8-րդ մասի` ամբաստանյալից բռնագանձման ենթակա չեն:
Միևնույն ժամանակ, Դատարանն արձանագրում է, որ առկա չէ որևէ հիմք` ամբաստանյալի նկատմամբ հարկադիր բուժում կամ խնամակալություն նշանակելու համար:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 357-360-րդ, 365-րդ, 369-372-րդ, 375.3-375.4-րդ հոդվածներով` Դատարանը`

ՎՃՌԵՑ`

Արթուր Արտուշի Ոսկանյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 3–րդ մասի 1–ին կետով նախատեսված հանցագործություն կատարելու մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել ազատազրկում` 5 (հինգ) տարի ժամկետով։
Արթուր Արտուշի Ոսկանյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 1–ին մասով նախատեսված հանցագործություն կատարելու մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել ազատազրկում` 6 (վեց) ամիս ժամկետով։
Արթուր Արտուշի Ոսկանյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 185-րդ հոդվածի 1–ին մասով նախատեսված հանցագործություն կատարելու մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել ազատազրկում` 6 (վեց) ամիս ժամկետով։
Արթուր Արտուշի Ոսկանյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 333-րդ հոդվածի 1–ին մասով նախատեսված հանցագործություն կատարելու մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել ազատազրկում` 6 (վեց) ամիս ժամկետով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66–րդ հոդվածի համաձայն, հանցանքների համակցությամբ պատիժները մասնակիորեն գումարելու միջոցով, Արթուր Արտուշի Ոսկանյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ նշանակել ազատազրկում` 6 (վեց) տարի ժամկետով` պատժի կրման սկիզբը հաշվելով 2016 թվականի հոկտեմբերի 6–ից։
Արթուր Արտուշի Ոսկանյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանավորումը թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Որպես իրեղեն ապացույց ճանաչված «ՎԱԶ 21012» մակնիշի 01 SS 033 h/h ավտոմեքենան դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո թողնել Արման Գագիկի Մարությանի տնօրինմանը։
Արթուր Արտուշի Ոսկանյանի շարժական և անշարժ գույքի նկատմամբ դրված կալանքը վերացնել դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո։
Արթուր Արտուշի Ոսկանյանի անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերված` «Նոկիա» մոդելի 352884055651880 և 352884055651898 գործարանային համարներով բջջային հեռախոսի, «Բլեյդ» ֆիրմայի ձեռքի ժամացույցի և շագանակագույն կաշվե գոտու վրա դրված կալանքը վերացնել և դրանք վերադարձնել Արթուր Արտուշի Ոսկանյանին` սույն դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո։
Դատավճռի ծախսերի հարցը համարել լուծված։
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ քրեական վերաքննիչ դատարան հրապարակվելու օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում, բացառությամբ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395–րդ հոդվածի 1–ին կետով նախատեսված հիմքի։


ԴԱՏԱՎՈՐ` Ա.ՆԻԿՈՂՈՍՅԱՆ