ԵԱՔԴ/0195/01/16






ՈՐՈՇՈՒՄ
ՔՐԵԱԿԱՆ ԳՈՐԾԻ ՎԱՐՈՒՅԹԸ ԿԱՐՃԵԼՈՒ ԵՎ ՔՐԵԱԿԱՆ ՀԵՏԱՊՆԴՈՒՄԸ ԴԱԴԱՐԵՑՆԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ
30 մայիսի 2017թ. ք.Երևան

Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը (այսուհետ նաև՝ Դատարան),

նախագահությամբ դատավոր` Ա. Նիկողոսյանի,
քարտուղարությամբ` Լ.Իսպիրյանի,
Ե. Կարապետյանի,

մասնակցությամբ`
մեղադրող՝ Ա. Առաքելյանի,
ամբաստանյալ` Ա. Համբարձումյանի,
պաշտպան` Լ. Ավետիսյանի,
տուժող` Մ.Կարապետյանի,

դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի`
Աշոտ Սարիբեկի Համբարձումյանի (ծնված 27.09.1962թ.–ին, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, չամուսնացած, չի աշխատում, նախկինում չդատված, բնակվող ք.Երևան, Զ. Սարկավագի փողոց 128բ շենքի 20 բն.) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 117–րդ հոդվածով,

ՊԱՐԶԵՑ

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. 2016 թվականի սեպտեմբերի 26–ին հարուցվել է թիվ 09126416 նախաքննական համարով քրեական գործը։
2016 թվականի սեպտեմբերի 26–ին Մարատ Ռազմիկի Կարապետյանը ճանաչվել է տուժող։
2016 թվականի սեպտեմբերի 28–ին Աշոտ Սարիբեկի Համբարձումյանի նկատմամբ խափանման միջոց է ընտրվել ստորագրությունը՝ չհեռանալու մասին:
2016 թվականի սեպտեմբերի 30–ին Աշոտ Սարիբեկի Համբարձումյանը ներգրավել է որպես մեղադրյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 117-րդ հոդվածով։
Մեղադրական եզրակացությունը կազմվել է 2016 թվականի հոկտեմբերի 6–ին, որը 2016 թվականի հոկտեմբերի 12–ին հաստատվել է Արաբկիր և Քանաքեռ–Զեյթուն վարչական շրջաններ դատախազության ավագ դատախազ Ա. Առաքելյանի կողմից։
Քրեական գործը թիվ ԵԱՔԴ/0195/01/16 համարի ներքո 2016 թվականի հոկտեմբերի 17–ին դատավորների միջև գործեր բաշխման էլեկտրոնային համակարգի միջոցով մակագրվել և հանձնվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ–Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի դատավոր Ա.Նիկողոսյանին։ Նույն օրը կայացվել է քրեական գործը վարույթ ընդունելու մասին որոշում։
2016 թվականի նոյեմբերի 1–ին կայացվել է քրեական գործը դատական քննության նշանակելու մասին որոշում։

Գործի լուծման համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքները.
2. Մեղադրական եզրակացության եզրափակիչ մասի համաձայն` Աշոտ Սարիբեկի Համբարձումյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 117–րդ հոդվածով այն ենթադրյալ հանցանքի համար, որ նա 2016 թվականի սեպտեմբերի 16–ին, ժամը 19։50–ի սահմաններում Երևան քաղաքի Զ. Սարկավագի փողոցում ուղեվարձը վճարելու հարցի շուրջ վիճաբանության մեջ է մտել «Տիգրան» ՍՊԸ ներքո գործող թիվ 47 երթուղային ավտոբուսի վարորդ Մարատ Ռազմիկի Կարապետյանի հետ, որի ժամանակ իր մոտ եղած սուր ծակող-կտրող գարծիք հանդիսացող, շագանակագույն բռնակով ծալովի դանակով հարվածներ է հասցրել Մարատ Կարապետյանի մարմնի մասերին՝ ձախ ոտնաթաթի 5-րդ մատի հիմային ֆալանգի քերձվածքի ձևերով, վերջինիս առողջությանը պատճառելով թեթև վնաս, առողջության կարջատև քայքայումով:
3. 2017 թվականի մայիսի 25–ին Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ–Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանում ստացվել է տուժող Մարատ Ռազմիկի Կարապետյանից հետևյալ բովանդակությամբ դիմումը. «Հայտնում եմ, որ ես հաշտվել եմ գործով ամբաստանյալ Աշոտ Սարիբեկի Համբարձումյանի հետ, գտնվում ենք նորմալ հարաբերությունների մեջ, ես Աշոտ Համբարձումյանից նյութական կամ որևէ այլ պահանջ ու բողոք չունեմ: Համաձայն եմ, որ թիվ ԵԱՔԴ/0195/01/16 քրեական գործով ամբաստանյալ Աշոտ Սարիբեկի Համբարձումյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցվի և քրեական գործով վարույթը կարճվի՝ իմ կողմից գործով ամբաստանյալի հետ հաշտվելու հիմքով»։
Նույն օրը Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ–Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանում ստացվել է ամբաստանյալ Աշոտ Սարիբեկի Համբարձումյանից հետևյալ բովանդակությամբ դիմումը. «Հայտնում եմ, որ ես և գործով տուժող Մարատ Ռազմիկի Կարապետյանը հաշտվել ենք միմյանց հետ, գտնվում ենք նորմալ հարաբերությունների մեջ, տուժողն ինձանից որևէ պահանջ չունի: Միջնորդում եմ իմ վերաբերյալ թիվ ԵԱՔԴ/0195/01/16 քրեական գործով իմ նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնել և քրեական գործով վարույթը կարճել տուժողի կողմից իմ՝ որպես գործով ամբաստանյալի հետ հաշտվելու հիմքով»:
4. 2017 թվականի մայիսի 30–ին կայացած դատական նիստի ընթացքում ամբաստանյալ Աշոտ Համբարձումյանը հայտնեց, որ համաձայն է տուժողի հետ հաշտվելու հիմքով քրեական գործի վարույթը կարճմանը և քրեական հետապնդման դադարեցմանը։
Դատական նիստի ընթացքում տուժողը հայտնեց, որ հաշտվել է ամբաստանյալի հետ և խնդրում է կարճել գործի վարույթը։
Դատական նիստի ընթացքում Մեղադրողը չառարկեց ներկայացված միջնորդության կապակցությամբ` նշելով, որ տուժողն ու ամբաստանյալը հաշտվելու դեպքում քրեական գործի վարույթը ենթակա է կարճման, իսկ քրեական հետապնդումը` դադարեցման։

Դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
5. Դատական քննության ընթացքում քննության առնելով Դատարանին ներկայացված` տուժողի և ամբաստանյալի միջնորդությունները, այդ կապակցությամբ մեղադրողի դիրքորոշումը, հետազոտելով քրեական գործի նյութերը, Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է պարզել, թե արդյո՞ք առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված անհրաժեշտ նախադրյալները թիվ ԵԱՔԴ/0195/01/16 քրեական գործով ամբաստանյալ Աշոտ Համբարձումյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և քրեական գործով վարույթը կարճելու համար` տուժող Մարատ Կարապետյանի հետ հաշտվելու հիմքով։
6. ՄԱԿ–ի Գլխավոր վեհաժողովի կողմից 1985 թվականի նոյեմբերի 29–ին ընդունված` «Հանցագործությունների և իշխանության չարաշահման զոհերի համար արդարադատության հիմնական սկզբունքների հռչակագիր» վերտառությամբ թիվ 40/34 բանաձևի «Ա» բաժնի 6–րդ կետի «բ» ենթակետում նշված է, որ պետք է թույլ տրվեն զոհերին իրենց կարծիքներն ու մտահոգությունները ազգային քրեական արդարադատության համակարգին համապատասխան ներկայացնելու և քննարկելու դատաքննության համապատասխան փուլերում, որտեղ այն ազդեցություն կունենա իրենց անձնական շահերին, առանց կանխակալ մոտեցում ցուցաբերելու մեղադրյալի նկատմամբ։
Եվրոպայի խորհրդի Նախարարների կոմիտեի 1985 թվականի հունիսի 28–ի` «Քրեական իրավունքում և դատավարությունում զոհերի կարգավիճակի մասին» R(85)11 հանձնարարականի համաձայն` հայեցողական որոշումը, թե արդյո՞ք քրեական հետապնդում իրականացնել հանցանք կատարած անձի նկատմամբ` չպետք է ընդունվի առանց սահմանված ընթացակարգով քննարկելու տուժողին պատճառված վնասի հատուցումը, այդ թվում լուրջ ջանքերը, որոնք գործադրվել են մեղադրյալի կողմից այդ ուղղությամբ։
7. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 33–րդ հոդվածի համաձայն` մասնավոր հետապնդման գործեր են համարվում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 183–րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերը:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35–րդ հոդվածի 1–ին մասի 5–րդ կետի համաձայն` քրեական գործ չի կարող հարուցվել և քրեական հետապնդում չի կարող իրականացվել, իսկ հարուցված քրեական գործի վարույթը ենթակա է կարճման, եթե` քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված դեպքերում տուժողը հաշտվել է կասկածյալի կամ մեղադրյալի հետ։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 36–րդ հոդվածի համաձայն` մասնավոր հետապնդման գործերով վարույթը կարճվում է, և փաստվում է քրեական հետապնդում իրականացնելուց հրաժարում, երբ տուժողը հաշտվում է մեղադրյալի հետ:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 73–րդ հոդվածի համաձայն` ոչ մեծ ծանրության հանցանք կատարած անձը կարող է ազատվել քրեական պատասխանատվությունից, եթե նա հաշտվել է տուժողի հետ և հատուցել կամ այլ կերպ հարթել է նրան պատճառած վնասը:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 37–րդ հոդվածի համաձայն` դատարանը կարող է հարուցված քրեական գործի վարույթը կարճել եւ քրեական հետապնդումը դադարեցնել Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 73-րդ հոդվածով նախատեսված դեպքերում։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 183–րդ հոդվածի համաձայն` Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 117-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության վերաբերյալ գործերը հարուցվում են ոչ այլ կերպ, քան տուժողի բողոքի հիման վրա, և կասկածյալի կամ մեղադրյալի կամ ամբաստանյալի հետ նրա հաշտվելու դեպքում ենթակա են կարճման: Միևնույն ժամանակ` հաշտությունը թույլատրվում է մինչև դատավճիռ կայացնելու համար դատարանի` խորհրդակցական սենյակ հեռանալը։
8. Աշոտ Բաբայանի վերաբերյալ 2011 թվականի հուլիսի 13-ի թիվ ԵԱՔԴ/0157/01/10 քրեական գործով որոշման 16-րդ և 18–րդ կետերում ՀՀ վճռաբեկ դատարանը հայտնել է.
«16. (…) Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ հաշտության հիմքով անձին քրեական պատասխանատվությունից ազատելը վարույթն իրականացնող մարմնի հայեցողական լիազորությունն է, որի իրացումը ենթադրում է որոշակի նախապայմանների առկայություն: Դրանք են՝
1) անձի կողմից ոչ մեծ ծանրության հանցանք կատարած լինելը,
2) տուժողի և հանցանք կատարած անձի հաշտությունը,
3) պատճառված վնասը հատուցած կամ այլ կերպ հարթած լինելը:
Միևնույն ժամանակ, վարույթն իրականացնող մարմինը կարող է հրաժարվել իր լիազորությունն իրացնելուց այն դեպքում, երբ բացակայում է նշված երեք նախապայմաններից (իրավաչափության պայմաններից) մեկը կամ մի քանիսը։
(…)
18. Սույն որոշման 16-րդ կետում նշված իրավաչափության պայմաններից երկրորդը տուժողի և հանցանք կատարած անձի հաշտությունն է: Հանցանք կատարած անձի համար հաշտությունը հանցանքի կատարման մեջ իրեն մեղավոր ճանաչելն է, այդ արարքի համար զղջալը, ափսոսանք հայտնելը, իսկ տուժողի համար՝ հանցանք կատարած անձին ներելը: Բացի այդ, հաշտությունը ենթադրում է տուժողի և ենթադրյալ հանցագործի կամավոր և փոխադարձ համաձայնություն միմյանց հետ հաշտվելու վերաբերյալ: Այսինքն` հաշտությունը պետք է լինի ինչպես գործողություն, այնպես էլ փոխադարձ գործողությունների արդյունք:
Հաշտության կամավոր բնույթը ենթադրում է հաշտվելու վերաբերյալ կողմերի ինքնուրույն և ազատ կամահայտնություն:
Հաշտության փոխադարձ բնույթը նշանակում է, որ կողմերից երկուսն էլ պետք է հայտարարեն հաշտության մասին:
Հաշտության կամավոր և փոխադարձ բնույթի բացակայության դեպքում վարույթն իրականացնող մարմինը չի կարող որոշում կայացնել հաշտության հիմքով քրեական գործի վարույթը կարճելու և քրեական հետապնդումը դադարեցնելու վերաբերյալ: Այլ կերպ՝ հաշտությունը երկու կողմերի փոխադարձ կամահայտնությունն է, այն երբեք չի կարող կրել միակողմանի բնույթ, և եթե տուժողը ցանկություն է հայտնում հաշտվելու, իսկ հանցանք կատարած անձը դրա դեմ առարկում է, կամ հակառակը, ապա հաշտության հիմքով քրեական գործի վարույթը կարճելու և քրեական հետապնդումը դադարեցնելու իրավական հիմքը բացակայում է: Նույն կերպ, հաշտությունը կամավոր և փոխադարձ չի կարող համարվել, հետևաբար՝ այդ հիմքով քրեական գործի վարույթը չի կարող դադարեցվել, եթե հաշտությունը հետևանք է տուժողի նկատմամբ հանցանք կատարած անձի գործադրած ոչ իրավաչափ ներգործության։
19. (…)Հետևաբար հանցանք կատարած անձը չի կարող ազատվել քրեական պատասխանատվությունից, եթե նա չի հատուցել կամ այլ կերպ չի հարթել տուժողին հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված ֆիզիկական, գույքային և բարոյական վնասը:
Դրա հետ մեկտեղ, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ եթե տուժողն իրեն պատճառված վնասի հատուցման պահանջ չի ներկայացնում, կամ տուժողն ու հանցանք կատարած անձը համաձայնության են գալիս վնասն ապագայում հատուցելու մասին, կամ տուժողը զիջում է պարտքը, կամ պարզապես չի ցանկանում ստանալ իրեն պատճառված վնասի փոխհատուցում, ապա այդ հանգամանքը չի կարող խոչընդոտել հանցանք կատարած անձին քրեական պատասխանատվությունից հաշտության հիմքով ազատելուն»։
9. Ամբաստանյալ Աշոտ Համբարձումյանին առաջադրված մեղադրանքը` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 117–րդ հոդվածով, դասվում է մասնավոր հետապնդման քրեական գործերի շարքին։
Այդպիսի գործերի մասնավոր բնույթն արտահայտվում է նրանում, որ դրանց կապակցությամբ քրեական հետապնդում նախաձեռնվում է տուժողի բողոքի հիման վրա։ Այդ նախաձեռնության իրավունքը բացառիկ է և վերապահված է միայն քրեական վարույթի մասնավոր մասնակից` տուժող ճանաչված անձանց։
Այդ հանգամանքով էլ պայմանավորված է մասնավոր հետապնդման քրեական գործերով իրականացվող քրեական վարույթի առանձնահատկությունը, որն արտահայտվում է այն նախաձեռնող սուբյեկտի կողմից քրեական վարույթը տնօրինելու լիարժեք իրավազորության առկայությամբ։
Այսինքն, մասնավոր հետապնդման քրեական գործերի հետագա ընթացքը կանխորոշված է այդ վարույթը նախաձեռնող սուբյեկտի կամահայտնությամբ։ Վերջինիս էությունը կայանում է նրանում, որ քանի դեռ տուժողը քրեական վարույթի ընթացքում շարունակում է պնդել իր բողոքը, ձեռնամուխ լինել իր մասնավոր շահերի պաշտպանությանը, հետաքրքրություն ցուցաբերել գործի ելքի նկատմամբ, այնքան շարունակվում է քրեական վարույթը` հասնելով իր հանգուցալուծման։
Սակայն, այն դեպքում, երբ տուժողը քրեական վարույթի հետագա ընթացքի նկատմամբ կորցնում է իր հետաքրքրությունը, հրաժարվում է իր ներկայացրած պահանջից` ազատ և փոխադարձ կամահայտնությամբ հաշտվելով մեղադրյալի հետ` ներելով նրան, ապա այդ գործերով վարույթը կարճվում է և փաստվում է քրեական հետապնդում իրականացնելուց հրաժարում։
Սույն գործով, քրեական վարույթը նախաձեռնվել է ոչ մեծ ծանրության հանցանք հանդիսացող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 117–րդ հոդվածով` տուժող Մարատ Կարապետյանի բողոքի հիման վրա, հետևաբար, քրեական վարույթի հետագա ընթացքը տնօրինելու իրավազորությամբ ևս օժտված է եղել նա։
Մարատ Կարապետյանի կողմից ներկայացված միջնորդության բովանդակությունից պարզ է դառնում, որ տուժողը հաշտվել է ամբաստանյալ Աշոտ Համբարձումյանի հետ` հրաժարվելով իր ներկայացրած բողոքից, չունենալով որևէ պահանջ նրա նկատմամբ։
Միևնույն ժամանակ, այդ հաշտության մասին է հավաստում նաև Աշոտ Համբարձումյանի կողմից իր ազատ կամահայտնությամբ ներկայացված միջնորդությունում նշված այն հանգամանքը, որ հաշտվել է տուժող Մարատ Կարապետյանի հետ և համաձայն է, որ իր նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցվի և քրեական գործով վարույթը կարճվի՝ տուժողի հետ հաշտվելու հիմքով:
Դատարանն արձանագրում է, որ տուժողի միջնորդությունը և այդ կապակցությամբ ամբաստանյալի դիրքորոշումը վկայում են, որ Մարատ Կարապետյանը և Աշոտ Համբարձումյանը հաշտվել են կամավոր և փոխադարձ համաձայնության արդյունքում։
Հետևաբար, Աշոտ Համբարձումյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման, իսկ քրեական գործով վարույթը` կարճման։
Անդրադառնալով ամբաստանյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցին` Դատարանը գտնում է, որ մինչև սույն որոշումն օրինական ուժի մեջ մտնելն այն պետք է թողնել անփոփոխ` դատական ակտի հնարավոր բողոքարկման դեպքում ամբաստանյալի դատավարական պարտականությունների պատշաճ կատարումն ապահովելու համար:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 73–րդ հոդվածով, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 5-րդ կետով, 37–րդ, 41-րդ և 183–րդ հոդվածներով՝ Դատարանը.

Ո Ր Ո Շ Ե Ց`


Աշոտ Սարիբեկի Համբարձումյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 117–րդ հոդվածով քրեական գործի վարույթը կարճել և քրեական հետապնդումը դադարեցնել` տուժողի և ամբաստանյալի` միմյանց հետ հաշտվելու հիմքով։
Աշոտ Սարիբեկի Համբարձումյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված ստորագրությունը` չհեռանալու մասին, թողնել անփոփոխ մինչև սույն որոշումն օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ քրեական վերաքննիչ դատարան հրապարակվելու օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում։


ԴԱՏԱՎՈՐ` Ա. ՆԻԿՈՂՈՍՅԱՆ