ԵԱՔԴ/0133/01/16






ԴԱՏԱՎՃԻՌ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

22 օգոստոսի 2016թ. ք. Երևան

Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը (այսուհետ նաև՝ Դատարան),

նախագահությամբ դատավոր` Ա. Նիկողոսյանի,
քարտուղարությամբ` Գ.Վարդանյանի,
Մ.Սարգսյանի,
մասնակցությամբ`
մեղադրող` Գ.Մանուկյանի,
ամբաստանյալ` Լ.Մովսեսյանի,

դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի`
Լևոն Մեսրոպի Մովսեսյանի (ծնված 1986 թվականի հունվարի 12–ին Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՌԴ քաղաքացի, բարձրագույն կրթությամբ, աշխատում է «Մելտեքս» ՍՊԸ–ում ոպես կոորդինատոր, ամուրի, նախկինում չդատապարտված, բնակվում է Երևան քաղաքի Պարոնյան փողոցի 22 շենքի 7–րդ բնակարանում) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 243.1-րդ հոդվածի 2-րդ մասով.

ՊԱՐԶԵՑ

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. 2016 թվականի հունիսի 9–ին հարուցվել է թիվ 60107616 նախաքննական համարով քրեական գործը։
2016 թվականի հունիսի 29–ին Լևոն Մեսրոպի Մովսեսյանը որպես մեղադրյալ է ներգրավվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 243.1–րդ հոդվածի 2–րդ մասով։
2016 թվականի հունիսի 29–ին Լևոն Մեսրոպի Մովսեսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել ստորագրությունը` չհեռանալու մասին։
Մեղադրական եզրակացությունը կազմվել է 2016 թվականի հունիսի 30–ին, որը 2016 թվականի հուլիսի 4–ին հաստատվել է Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Գ.Մանուկյանի կողմից։
2016 թվականի հուլիսի 4–ին ուղարկվել և 2016 թվականի հուլիսի 6–ին Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ–Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանում ստացվել է քրեական գործը։
Դատավորների միջեւ քրեական գործերի բաշխման էլեկտրոնային համակարգի միջոցով, քրեական գործը` թիվ ԵԱՔԴ/0133/01/16 համարի ներքո, մակագրվել եւ 2016 թվականի հուլիսի 7–ին հանձնվել է ինձ։ Նույն օրը կայացվել է քրեական գործը վարույթ ընդունելու մասին որոշում։
2. Դատավորների միջեւ քրեական գործերի բաշխման էլեկտրոնային համակարգի միջոցով, քրեական գործը` թիվ ԵԱՔԴ/0133/01/16 համարի ներքո, մակագրվել եւ 2016 թվականի հուլիսի 7–ին հանձնվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ–Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի դատավոր Ա.Նիկողոսյանին։ Նույն օրը կայացվել է քրեական գործը վարույթ ընդունելու մասին որոշում, իսկ 2016 թվականի հուլիսի 20–ին` նշանակվել դատական քննության։
3. Լևոն Մեսրոպի Մովսեսյանին մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա 2016 թվականի հունիսի 4-ին ժամը 05:30-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Կոմիտասի պողոտայում, առանց տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքի, ոչ սթափ վիճակում, վարել է «Սուզուկի» մակնիշի 03 TT 101 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան, որի ընթացքում կանգնեցվել է ՀՀ ոստիկանության ճանապարհային ոստիկանության 1-ին սպայական գումարտակի 2-րդ սպայական դասակի տեսուչ Ստեփան Խաչատրյանի կողմից և առանց տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքի, ոչ սթափ վիճակում ավտոմեքենա վարելու համար կազմվել է վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ թիվ ԱԹ 720946 արձանագրությունը, որը ՃՈ համակարգչային բազա մուտքագրելիս պարզվել է, որ 11.03.2015թ. Լ.Մովսեսյանի նկատմամբ ոչ սթափ վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելու համար կազմվել է թիվ ԱԹ 234014 արձանագրությունը, որի հիման վրա 13.03.2015թ. կայացվել է 150.000 ՀՀ դրամ տուգանելու մասին որոշում, իսկ 16.01.2016թ. մեկ տարվա ընթացքում ոչ սթափ վիճակում կրկնակի անգամ տրանսպորտային միջոց վարելու համար կազմվել է թիվ ԱԹ 572193 արձանագրությունը, որի հիման վրա 01.02.2016թ. կայացվել է տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից 1 տարի ժամանակով զրկելու մասին որոշում:
Այսպիսով, Լևոն Մովսեսյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 243.1 հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցավոր արարքը կատարելու համար, քանի որ նա 01.02.2016թ. զրկված լինելով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից մեկ տարի ժամանակով, 2016 թվականի հունիսի 4-ին, ժամը 05:30-ին, Երևան քաղաքի Կոմիտասի պողոտայում, առանց տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքի, ոչ սթափ վիճակում վարել է «Սուզուկի» մակնիշի 03 TT 101 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան:

Ապացույցների հետազոտում և գնահատում
4. Դատարանը հաստատված է համարում Լևոն Մովսեսյանի կողմից առանց տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքի, ոչ սթափ վիճակում ավտոմեքենա վարելու հանգամանքը։
Մասնավորապես, Դատարանը հաստատված է համարում այն հանգամանքը, որ Լևոն Մովսեսյան 2016 թվականի փետրվարի 2–ին զրկված լինելով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից մեկ տարի ժամկետով, 2016 թվականի հունիսի 4-ին, ժամը 05:30-ին, Երևան քաղաքի Կոմիտասի պողոտայում, առանց տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքի, ոչ սթափ վիճակում վարել է «Սուզուկի» մակնիշի 03 TT 101 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան:
Միևնույն ժամանակ, Դատարանը նաև հաստատված է համարում հետևյալ փաստական հանգամանքները.
ա) 2015 թվականի մարտի 11–ին Լ.Մովսեսյանի նկատմամբ ոչ սթափ վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելու համար կազմվել է թիվ ԱԹ 234014 արձանագրությունը, որի հիման վրա 2015 թվականի մարտի 13–ին կայացվել է 150.000 ՀՀ դրամ տուգանելու մասին որոշում,
բ) 2016 թվականի հունվարի 16–ին մեկ տարվա ընթացքում ոչ սթափ վիճակում կրկնակի անգամ տրանսպորտային միջոց վարելու համար կազմվել է թիվ ԱԹ 572193 արձանագրությունը, որի հիման վրա 2016 թվականի փետրվարի 1–ին կայացվել է տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից 1 տարի ժամանակով զրկելու մասին որոշում:
5. Դատարանի կողմից հաստատված վերոնշյալ հանգամանքները հիմնավորվում են ներքոշարադրյալ փաստական տվյալներով.
Դատաքննության ընթացքում ամբաստանյալ Լևոն Մովսեսյանը հայտնեց, որ առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչվում:
6. Դատաքննության ընթացքում ըստ սահմանված ապացույցների հետազոտման կարգի՝ սկզբում հետազոտվեցին որպես այլ փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ թիվ ԱԹ 720946, ԱԹ 234014, ԱԹ 572193 արձանագրությունները և որոշումները, սթափության վիճակի զննության մասին թիվ 103102, 100196, 101060 բժշկական արձանագրությունները, որոնք կցված են քրեական գործին (տե՛ս Գ/Թ-4-14, 36):
2015 թվականի մարտի 11–ի կազմված թիվ ԱԹ 234014 արձանագրության համաձայն` Լևոն Մեսրոպի Մովսեսյանի «Սուզուկի» մակնիշի 03 TT 101 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան կանգնեցվել է Պռոշյան փողոցում, ստուգման արդյունքում պարզվել է, որ վարորդը գտնվել է ոչ սթափ վիճակում։ Արձանագրությանը կցված է թիվ 101060 արձանագրությունը, որը հավաստում է Լևոն Մեսրոպի Մովսեսյանի ոչ սթափ վիճակում գտնվելը 2015 թվականի մարտի 11–ին։
2016 թվականի հունվարի 16–ին կազմված թիվ ԱԹ 572193 արձանագրության համաձայն` Լևոն Մեսրոպի Մովսեսյանի «Սուզուկի» մակնիշի 03 TT 101 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան կանգնեցվել է Մոսկովյան փողոցում, ստուգման արդյունքում պարզվել է, որ վարորդը գտնվել է ոչ սթափ վիճակում։ Արձանագրությանը կցված է թիվ 103196 արձանագրությունը, որը հավաստում է Լևոն Մեսրոպի Մովսեսյանի ոչ սթափ վիճակում գտնվելը 2016 թվականի հունվարի 16–ին։
2016 թվականի փետրվարի 1–ին կազմված տեղեկանքի համաձայն` Լևոն Մեսրոպի Մովսեսյանը զրկվել է տրանսպորտային միջոցի վարելու իրավունքից մեկ տարի ժամկետով, որի հիման վրա 2016 թվականի փետրվարի 2–ին որոշում է կայացվել տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից 1 տարի ժամկետով զրկելու մասին։
2016 թվականի հունիսի 4–ին կազմված թիվ ԱԹ 720946 արձանագրության համաձայն` Լևոն Մեսրոպի Մովսեսյանի «Սուզուկի» մակնիշի 03 TT 101 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան կանգնեցվել է Կոմիտասի պողոտայում, ստուգման արդյունքում պարզվել է, որ վարորդը գտնվել է ոչ սթափ վիճակում։ Արձանագրությանը կցված է թիվ 103102 արձանագրությունը, որը հավաստում է Լևոն Մեսրոպի Մովսեսյանի ոչ սթափ վիճակում գտնվելը 2016 թվականի հունիսի 4–ին։
7. Դատաքննության ընթացքում ամբաստանյալ Լևոն Մովսեսյանը հրաժարվեց ցուցմունք տալուց և պնդեց իր նախաքննական ցուցմունքը, որը նույնպես հետազոտվեց դատական քննության ընթացքում:
Այսպես, որպես մեղադրյալ հարցաքննված Լևոն Մեսրոպի Մովսեսյանը 2016 թվականի հունիսի 29-ին ցուցմունք է տվել հետևյալ բովանդակությամբ.
«Դեպքի վերաբերյալ ես նախկինում ցուցմունք տվել եմ և պնդում եմ այն: Նորից կհայտնեմ մանրամասները, այն է` 2015թ. մարտի 11-ին, գիշերային ժամերին, հստակ ժամը չեմ հիշում, ես վերը նշված «Սուզուկի» մակնիշի 03 TT 101 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայով, ոչ սթափ վիճակում, երթևեկում էի Երևան քաղաքի Պռոշյան փողոցով, երբ իմ ավտոմեքենան կանգնեցրին ՃՈ աշխատակիցները: Երբ ՃՈ աշխատակիցը մոտեցավ, պահանջեց փաստաթղթերս, նա զգաց, որ ես ալկոհոլային խմիչք եմ օգտագործել, և ստուգման նպատակով ինձ տարան «Շտապբուժօգնություն» ՓԲԸ-ի կենտրոնական կայան, որտեղ հատուկ սարքի միջոցով ստուգվեց իմ սթափության վիճակը, պարզվեց, որ առկա է 0.76 մգ/լ ալկոհոլի պարունակություն իմ կողմից արտաշնչած օդում: Դրանից հետո իմ ավտոմեքենան ՃՈ տեսուչները տեղափոխեցին ՃՈ տուգանային հրապարակ, տեսուչի կողմից կազմվեց վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ արձանագրություն, որը ստորագրվեց իմ և տեսուչի կողմից: Մի քանի օր անց ես գնացի ՃՈ վարչական գործունեության բաժանմունք, որտեղ կազմվեց համապատասխան որոշում և ինձ տուգանեցին 150.000 ՀՀ դրամով:
2016թ. հունվարի 16-ին, նորից գիշերային ժամերին, հստակ ժամը չեմ կարող ասել, ես վերը նշված «Սուզուկի» մակնիշի 03 TT 101 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան, կրկին ոչ սթափ վիճակում, վարում էի Երևան քաղաքի Մոսկովյան փողոցով, երբ իմ ավտոմեքենային մոտեցավ ՃՈ աշխատակիցները: ՃՈ աշխատալիցը, պահանջեց փաստաթղթերս, այդ ընթացքում նա զգաց, որ ես ալկոհոլային խմիչքեմ օգտագործել, և ստուգման նպատակով ՃՈ տեսուչները ինձ տարան «Շտապբուժօգնության» ՓԲԸ-ի կենտոնական կայան, որտեղ բժշկի կողմից հատուկ սարքի միջոցով պետք է ստուգվեր իմ սթափության վիճակը, սակայն ես հրաժարվեցի ենթարկվել սթափության վիճակի զննության: Դրանից հետո իմ ավտոմեքենան ՃՈ տեսուչները տեղափոխեցի ՃՈ տուգանային հրապարակ, տեսուչի կողմից կազմվեց վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ արձանագրություն, որը ստորագրվեց իմ և տեսուչի կողմից: Մի քանի օր անց ՃՈ-ում կազմվեց համապատասխան որոշում և ինձ զրկեցին տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից մեկ տարի ժամանակով, ինձանից վերցրին իմ վարորդական վկայականը, որը «B, C» կարգի էր:
Սույն թվականի հունիսի 4-ին, ժամը 05:30-ի սահմաններում, ես «Սուզուկի» մակնիշի 03 TT 101 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայով երթևեկում էի Երևան քաղաքի Կոմիտասի պողոտայով, երբ իմ ավտոմեքենան կանգնեցրին ՃՈ աշխատակիցները: Երբ ՃՈ աշխատակիցը մոտեցավ, պահանջեց փաստաթղթերս, ես չկարողացա ներկայացնել վարորդական իրավունքի վկայական, քանի որ վարորդական իրավունքից արդեն իսկ զրկված էի: Այդ ընթացքում ՃՈ աշխատակիցը զգաց, որ ես ալկոհոլային խմիչք եմ օգտագործել և ստուգման նպատակով ՃՈ տեսուչները ինձ տարան «Շտապբուժօգնության» ՓԲԸ-ի կենտոնական կայան, որտեղ բժշկի կողմից հատուկ սարքի միջոցով ստուգվեց իմ սթափության վիճակը, պարզվեց, որ առկա է 0.67 մգ/լ ալկոհոլի պարունակություն իմ կողմից արտաշնչած օդում: Դրանից հետո իմ ավտոմեքենան ՃՈ տեսուչները տեղափոխեցին ՃՈ տուգանային հրապարակ, տեսուչի կողմից կազմվեց վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ արձանագրություն: Հաջորդ օրը ես գնացի ՃՈ վարչական գործունեության բաժին, որտեղ ինձ ասացին, որ օրենքի մեջ փոփոխություն է տեղի ունեցել, և ավտոմեքենա վարելու իրավունքից զրկված լինելով, ոչ սթափ վիճակում, ավտոմեքենա վարելու համար սահմանվել է քրեական պատասխանատվություն, ուստի իրենց կողմից կազմվաց նյութերը ուղարկվել են Երևան քաղաքի քննչական վարչություն` հետագա ընթացքը պարզելու համար:
Նշեմ, որ ես ընդունում եմ, որ երեք դեպքում էլ ես ավտոմեքենա վարել եմ ոչ սթափ վիճակում, որևէ առարկություն չունեմ բժիշկների կողմից կազմված սթափության վիճակի զննության և դրանից հրաժարվելու արձանագրություններում առկա տվյալների հետ կապված: Ընդունում եմ, որ սխալ եմ վարվել և զրկված լինելով ավտոմեքենա վարելու իրավունքից, ոչ սթափ վիճակում ավտոմեքենա եմ վարել, զղջում եմ կատարածիս համար և խմդրում եմ օրենքի սահմաններում ինձ մեղմ պատասխանատվության ենթարկեք: Ցուցմունքիս ավելացնելու ոչինչ չունեմ» (տե՛ս Գ/Թ-28):
8. Դատաքննության ընթացքում նաև հետազոտվեց Լևոն Մեսրոպի Մովսեսյանի բնութագիրը՝ տրված Երևան քաղաքի Պարոնյան 22 շենքի բնակիչներից, հետևյալ բովանդակությամբ. «Տրվում է Պարոնյան 22 շենքի 7-րդ բնակարանի բնակիչ Լևոն Մեսրոպի Մովսեսյանին առ այն, որ նա կարգապահ, օրինակելի բնակիչ է և վայելում է հարևանության հարգանքը: Ծննդյան օրվանից բնակվելով այս հասցեում՝ նա աչքի է ընկել հոգատարությամբ և համեստությամբ» (տե՛ս Գ/Թ-20):
9. Դատաքննության ընթացքում նաև հետազոտվեց ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնից 2016 թվականի հուլիսի 14-ին ստացված թիվ 6/7-1851 գրությունն այն մասին, որ Լևոն Մովսեսի Մեսրոպյանի դատվածության և հետախուզման վերաբերյալ ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնում տվյալներ չկան:

Դատարանի իրավական վերլուծությունները.
10. Ուսումնասիրելով և հետազոտելով քրեական գործի նյութերն ըստ մեղադրանքի՝ Լևոն Մեսրոպի Մովսեսյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 243.1-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, վերլուծելով ամբաստանյալի նախաքննական ցուցմունքը, այն համադրելով այլ ապացույցների հետ, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ` Դատարանն անդրադառնում է ամբաստանյալ Լևոն Մեսրոպի Մովսեսյանին մեղսագրվող արարքի որակման իրավաչափության հետ կապված իրավական հարցերի հետևյալ խմբին.
ա) ապացուցված է արդյո՞ք արարքը, որի կատարման մեջ մեղադրվում է Լևոն Մեսրոպի Մովսեսյանը,
բ) այդ արարքը համապատասխանում է արդյո՞ք քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի նորմերի հատկանիշներին,
գ) ապացուցված է արդյո՞ք Լևոն Մեսրոպի Մովսեսյանի կողմից այդ արարքը կատարելը.
դ) ապացուցված է արդյո՞ք Լևոն Մեսրոպի Մովսեսյանի մեղավորությունը տվյալ հանցանքը կատարելու մեջ և, եթե այո, ապա քրեական օրենսգրքի որ հոդվածով, մասով, կետով է նախատեսված այն.
11. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…)
3. Հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ։
4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր կասկածները, որոնք չեն կարող փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի կամ կասկածյալի։
(…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը ապացույցները գնահատում են իրենց ներքին համոզմամբ»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածի համաձայն` «Միայն ապացույցների հիման վրա են հաստատվում`
1) դեպքը և հանգամանքները (կատարման ժամանակը, տեղը, եղանակը և այլն).
2) կասկածյալի և մեղադրյալի առնչությունը դեպքին.
3) հանցագործության` քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները.
4) անձի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված արարքը կատարելու մեջ.
5) քրեական օրենքով նախատեսված պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ խստացնող հանգամանքները.
6) այն հանգամանքները, որոնցով դատավարության մասնակիցը կամ քրեական դատավարությանը մասնակցող այլ անձը հիմնավորում է իր պահանջները, եթե այլ բան նախատեսված չէ օրենքով»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման` վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից։
2. Հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված իրենց ներքին համոզմամբ»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 365-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Մեղադրական դատավճիռը չի կարող հիմնված լինել ենթադրությունների վրա և կայացվում է միայն այն դեպքում» երբ հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունն ապացուցված է դատական քննության ընթացքում։ Հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունը կարող է համարվել ապացուցված, եթե դատարանը, ղեկավարվելով անմեղության կանխավարկածով, հիմնվելով պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դատական քննության ընթացքում գործի հանգամանքների հետազոտման արդյունքների վրա, դատաքննության ժամանակ հետազոտված հավաստի ապացույցների հիման վրա, ամբաստանյալի մեղավորության մասին չփարատվող բոլոր կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով սույն օրենսգրքի 360 հոդվածի առաջին մասի 1-4-րդ կետերում նշված հարցերին տալիս է հաստատող պատասխաններ»։
12. «Ապացույցների բավարարություն» հասկացության էությունը, ապացույցների բավարարությունը որոշելու ընդհանուր չափանիշները, դրանցից յուրաքանչյուրի բնութագիրը ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը քննարկել և վերլուծել է Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 գործով կայացվաղ որոշման 14-15-րդ, 16–19–րդ կետերում։
Մասնավորապես, վկայակոչված որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը, համեմատական վերլուծության ենթարկելով «ապացուցման առարկա» և «ապացույցների բավարարություն» հասկացությունները, նշել է. «(…) եթե ապացուցման առարկան ցույց է տալիս, թե ինչ է անհրաժեշտ պարզել յուրաքանչյուր քրեական գործով, ապա ապացույցների բավարարությունը կապված է այն ապացուցողական նյութի հետ, որը վերաբերում է ապացուցման առարկային և թույլ է տալիս այդ հանգամանքների մասին գալ արժանահավատ հետևության։ Որոշելով ապացույցների բավարարությունը` վարույթն իրականացնող մարմինները լուծում են քրեական գործի համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքների հետազոտման խորության աստիճանի հետ կապված հարցերը, մասնավորապես այն, թե ի՞նչ աստիճանի պետք է մանրացվի յուրաքանչյուր հանգամանքը, և ի՞նչ ծավալի ապացույցներ են անհրաժեշտ այդ հանգամանքները հավաստի պարզելու և դրա հիման վրա այս կամ այն դատավարական որոշումը կայացնելու համար։
Այսպիսով, ապացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշումը, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից` այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը։
Ի տարբերություն ապացուցման առարկայի, ապացույցների բավարարություն հասկացության բովանդակությունը քրեական դատավարության օրենսդրությամբ բացահայտված չէ, այսինքն` օրենքում հստակ նշում չկա այն մասին, թե մինչև ե՞րբ պետք է հավաքվեն և հետազոտվեն ապացույցները, որպեսզի յուրաքանչյուր գործով պարզվի ապացուցման առարկան ամբողջությամբ կամ նրա տարրերն առանձին վերցրած։ Բացի այդ, օրենքում սահմանված չէ միասնական չափանիշ առ այն, թե ե՞րբ են ի հայտ գալիս յուրաքանչյուր քրեական գործով ապացուցման առարկան բացահայտված համարելու հիմքերը։
Վճռաբեկ դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի համակարգային վերլուծության հիման վրա արձանագրում է ապացույցների բավարարությունը որոշելու հետևյալ ընդհանուր չափանիշները՝
1) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունք,
2) դատավարական որոշումների հիմնավորվածություն և պատճառաբանվածություն,
3) անմեղության կանխավարկած»։
13. Վերահաստատելով և զարգացնելով նախորդ կետում մեջբերված գործով արտահայտած իրավական դիրքորոշումները` Վճռաբեկ դատարանը Արարատ Ավագյանի և Վահրամ Սահակյանի վերաբերյալ 2014 թվականի հոկտեմբերի 31–ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 գործով կայացված որոշման 30-32–րդ կետերում արձանագրել է.
«(…) [Ա]նմեղության կանխավարկածի սկզբունքը ենթադրում է ապացույցների այնպիսի ամբողջության առկայություն, որն անհրաժեշտ է անձի մեղավորությունը ողջամիտ (հիմնավոր) կասկածից վեր ապացուցված համարելու, այլ ոչ թե անձի մեղավորության մասին ենթադրություններ անելու համար։
(…) «[Ն]երքին համոզմունքը» սուբյեկտիվ-օբյեկտիվ կատեգորիա է։ Այն ապացույցների գնահատումն իրականացնող սուբյեկտի գիտակցված և ողջամիտ համոզվածությունն է իր իսկ կողմից կայացված որոշման հիմնավորվածության մեջ (սուբյեկտիվ բնույթ)։ Այդպիսի համոզվածությունը պետք է ձևավորված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննության արդյունքում և հիմնվի թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների բավարար համակցությամբ հաստատված փաստերի վրա, որոնք անկողմնակալ դիտորդի մոտ ողջամտորեն կձևավորեն նույն համոզվածությունը (օբյեկտիվ բնույթ)։
Ելնելով այն հանգամանքից, որ ներքին համոզմունքն ունի օբյեկտիվ հիմքեր, անհրաժեշտ է այն տարբերակել ինտուիցիայից, ենթադրություններից և այլ անհաշվետու զգացմունքներից։ Ի տարբերություն դրանց, ներքին համոզմունքը չի կարող ձևավորվել առանց օբյեկտիվ հիմքի և հիմնվել անթույլատրելի, ոչ վերաբերելի, անարժանահավատ ապացույցների վրա։ Այլ խոսքով, ներքին համոզմունքը հիմնվում է ողջամիտ կարծիքի, գիտելիքի վրա, այլ ոչ թե ենթադրությունների, երևակայության, համակրանքի, հակակրանքի կամ կանխակալ կարծիքի վրա։
Ներքին համոզմունքի՝ որպես ապացույցների գնահատման արդյունքի օբյեկտիվ հիմքը քրեական գործով ձեռք բերված, բազմակողմանի և օբյեկտիվ հետազոտված ապացույցների բավարար համակցությունն է։ (…)
32. Ապացույցների գնահատման արդյունքում ձևավորված ներքին համոզմունքն իրավական նշանակություն է ստանում և օբյեկտիվացվում ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս՝ դատավարական որոշումների հիմնավորման և պատճառաբանման չափանիշի միջոցով (սույն չափանիշի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների մասին տե՛ս նաև Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 18-րդ կետը)։ Ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը ենթադրում է ապացույցները բարեխիղճ վերլուծության ենթարկելու պարտականություն։
(…)
Այսպիսով, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշը։ Ընդ որում, «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշ ասելով, պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը։ Վերոգրյալը չի նշանակում, որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կարող առաջացնել որևէ կասկած, սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր)։ Այլ խոսքով՝ մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած»։
14. Պատասխանելով սույն դատավճռի 10–րդ կետի «ա» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին` Դատարանը ներքին համոզմամբ վերլուծելով և գնահատելով դատաքննության ընթացքում հետազոտված ապացույցներն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
Ամբաստանյալի նախաքննական ցուցմունքի, գործում առկա և դատաքննության ընթացքում հետազոտված վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ արձանագրությունների, այդ թվում` թիվ ԱԹ 572193 արձանագրության, որի հիման վրա կայացվել է տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից 1 տարի ժամանակով զրկելու մասին որոշում, ինչպես նաև ամբաստանյալի բժշկական սթափության վերաբերյալ կազմված 103102, 100196, 101060 բժշկական արձանագրությունների համադրված վերլուծության արդյունքում, Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալը 2016 թվականի հունիսի 4-ին, ժամը 05:30-ին, Երևան քաղաքի Կոմիտասի պողոտայում, առանց տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքի, ոչ սթափ վիճակում վարել է «Սուզուկի» մակնիշի 03 TT 101 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան:
Այսինքն, Դատարանն ապացույցների վերոնշյալ զանգվածի հիման վրա հաստատված է համարում այն դեպքը, որի կապակցությամբ ամբաստանյալ Լևոն Մովսեսյանին առաջադրվել է մեղադրանք։
15. Պատասխանելով սույն դատավճռի 10–րդ կետի «բ» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել, որ վերոնշյալ հաստատված դեպքի հատկանիշներով արարքը քրեականացված է և ամրագրվել է «Տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված անձի կողմից տրանսպորտային միջոց վարելը կամ այդ անձի կողմից ոչ սթափ վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելը կամ սթափության վիճակի զննություն անցնելուց հրաժարվելը կամ խուսափելը» վերտառությամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 243.1–րդ հոդվածի 2–րդ մասի` տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված անձի կողմից ոչ սթափ վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելու հանցակազմի հատկանիշներին։
Այդ հանցակազմն օրենսդրի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքում լրացվել է 2015 թվականի դեկտեմբերի 21–ին ընդունված «Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին» ՀՕ–180–Ն օրենքով։ Միևնույն ժամանակ, իրավական մեկնաբանության տեքստային ռազմավարության օրենսդրի կամքի բացահայտման հնարքը կիրառելու դեպքում պարզ է դառնում, որ օրենսդիրը ՀՀ քրեական օրենսգրքում 243.1–րդ հոդվածով հանցակազմը լրացրել է` նպատակ հետապնդելով կանոնակարգել ճանապարհային երթեւեկության անվտանգության ապահովման բնագավառը։
Այդ հանցակազմի անմիջական օբյեկտը ճանապարհային երթևեկության և տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնների խախտման կապակցությամբ մարդու, հասարակության և պետության անվտանգության ապահովմանն ուղղված հասարակական հարաբերություններն են, որոնք վնասվել են կատարված դեպքի արդյունքում։
Հանցակազմի օբյեկտիվ կողմն արտահայտվում է հետևյալ գործողությամբ` անձի կողմից ոչ սթափ վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելով։ Միաժամանակ, վերոնշյալ անձը պետք է զրկված լինի տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից։
Սույն քրեական գործով դատաքննության ընթացքում հետազոտված 2016 թվականի փետրվարի 1–ի տեղեկանքի համաձայն` Լևոն Մեսրոպի Մովսեսյանը զրկվել է տրանսպորտային միջոցի վարելու իրավունքից մեկ տարի ժամկետով։ Բացի այդ, ամբաստանյալի սթափության վիճակի զննության մասին վերջին` թիվ 103102 բժշկական արձանագրության համաձայն` ամբաստանյալը 2016 թվականի հունիսի 4–ին գտնվել է ոչ սթափ վիճակում։ Այդ փաստական տվյալները վկայում են, որ ամբաստանյալի արարքում առկա են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 243.1–րդ հոդվածի 2–րդ մասով նախատեսված հանցակազմի օբյեկտիվ կողմի հատկանիշները։
Հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմը դրսևորվում է ուղղակի դիտավորությամբ, այսինքն` անձը գիտակցելով, որ ինքը զրկված է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից և գտնվում է ոչ սթափ վիճակում վարում է այն։
Սույն քրեական գործով ամբաստանյալը նույնպես գործել է ուղղակի դիտավորությամբ` գիտակցելով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված լինելով ոչ սթափ վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելու հանգամանքները, այսպես` ամբաստանյալն իր նախաքննական ցուցմունքում հայտնել է. «(…) [Ս]խալ եմ վարվել և զրկված լինելով ավտոմեքենա վարելու իրավունքից, ոչ սթափ վիճակում ավտոմեքենա եմ վարել (…)»
Հանցակազմի սուբյեկտ կարող է լինել 16 տարեկան լրացած մեղսունակ ֆիզիկական անձը, որպիսի չափանիշներին համապատասխանում է նաև ամբաստանյալ Լևոն Մեսրոպի Մովսեսյանը (տե՛ս անձնագիրը Գ/Թ–19)։
Այսպիսով, վերոգրյալի հիման վրա, Դատարանը գտնում է, որ արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի հատուկ մասում նախատեսված 243.1–րդ հոդվածի 2–րդ մասի` տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված անձի կողմից ոչ սթափ վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելու հանցակազմի հատկանիշներին։
16. Պատասխանելով սույն դատավճռի 10–րդ կետի «գ» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
Պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում հետազոտման ենթարկելով` ամբաստանյալ Լևոն Մեսրոպի Մովսեսյանի նախաքննական ցուցմունքը, այն գնահատելով որպես վերաբերելի, թույլատրելի և արժանահավատ, ինչպես նաև այն համադրելով որպես այլ փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ թիվ ԱԹ 720946, ԱԹ 234014, ԱԹ 572193 արձանագրությունների, որոշումների և սթափության վիճակի զննության մասին թիվ 103102, 100196, 101060 բժշկական արձանագրությունների հետ` Դատարանը գտնում է, որ հիշյալ փաստական տվյալների համակցությունը վկայում է ամբաստանյալ Լևոն Մեսրոպի Մովեսյանի կողմից տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված ոչ սթափ վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելու հանցավոր արարքի կատարումը։
17. Պատասխանելով սույն դատավճռի 10–րդ կետի «դ» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
Անձի մեղավորությունն իրեն վերագրվող արարքում հիմնավորված համարելու համար անհրաժեշտ` ապացուցողական «հիմնավոր կասկածից վեր» շեմի հաղթահարումը հիմնված է ոչ միայն օբյեկտիվ փաստական տվյալների հիման վրա, մասնավորապես` վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ թիվ ԱԹ 720946, ԱԹ 234014, ԱԹ 572193 արձանագրությունների և որոշումների, սթափության վիճակի զննության մասին թիվ 103102, 100196, 101060 բժշկական արձանագրությունների, այլ նաև Լևոն Մեսրոպի Մովսեսյանի նախաքննական ցուցմունքի վրա, որում նա նշել է. «Ընդունում եմ, որ սխալ եմ վարվել և զրկված լինելով ավտոմեքենա վարելու իրավունքից, ոչ սթափ վիճակում ավտոմեքենա եմ վարել»։ Վերջինս հավաստում է, որ ամբաստանյալ Լևոն Մեսրոպի Մովսեսյանը գիտակցել է տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված լինելը և ոչ սթափ վիճակում գտնվելը` քրեական օրենքով արգելված հանցանքը կատարելիս։
Հիշյալ փաստական տվյալների համացության հիման վրա ըստ էության բացակայում է ամբաստանյալ Լևոն Մեսրոպի Մովսեսյանին առաջադրված մեղադրանքի ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած, որի հիման վրա Դատարանը ողջամտորեն գտնում է,, որ «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշով հիմնավորված է ամբաստանյալ Լևոն Մեսորոպի Մովսեսյանի մեղքն իր կողմից կատարված արարքում։
Այսինքն, Դատարանը գտնում է, որ ապացուցված է Լևոն Մեսրոպի Մովսեսյանի կողմից տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված ոչ սթափ վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելու հանցանքի կատարումը։
18. Դատարանն ամբաստանյալ Լևոն Մեսրոպի Մովսեսյանին մեղսագրվող արարքի որակումն իրավաչափ համարելով՝ գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ ամբաստանյալին մեղսագրվող արարքի համար պատժի նշանակման հետ կապված իրավական հարցերի հետևյալ խմբին.
ա) ապացուցված է արդյո՞ք Լևոն Մեսրոպի Մովսեսյանի պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների առկայությունը.
բ) ենթակա է արդյո՞ք պատժի Լևոն Մեսրոպի Մովսեսյանն իր կատարած հանցանքի համար.
գ) ի՞նչ պատիժ պետք է նշանակվի Լևոն Մեսրոպի Մովսեսյանի նկատմամբ.
դ) Լևոն Մեսրոպի Մովսեսյանն արդյո՞ք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը.
19. ՀՀ Սահմանադրության 71–րդ հոդվածի 1–րդ մասի համաձայն`
«1. Հանցանք կատարած անձի պատժի հիմքը նրա մեղքն է:
2. Օրենքով սահմանված պատիժը, ինչպես նաեւ նշանակված պատժատեսակը եւ պատժաչափը պետք է համաչափ լինեն կատարված արարքին»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10–րդ հոդվածի համաձայն`
«Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը եւ քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ եւ բավարար լինեն նրան ուղղելու եւ նոր հանցագործությունները կանխելու համար:
(…)»
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61–րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը եւ չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով եւ բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը եւ պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մասն ամրագրում է պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների ոչ սպառիչ ցանկը, այն է`
«(…)
9) մեղայականով ներկայանալը, հանցագործությունը բացահայտելուն, հանցագործության մյուս մասնակիցներին մերկացնելուն, հանցագործությամբ ձեռք բերված գույքը որոնելուն աջակցելը։
(…)»:
20. Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Նարեկ Սարգսյանի վերաբերյալ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 գործով կայացված որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(...) [Պ]ատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են`
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերանշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
(…) [Պ]ատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ` ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները` ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն»։
21. Վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ, ինչի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշման 39–րդ կետում հայտնել է հետևյալը.
«(…) Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից։ Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։ Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են։ Հետևաբար կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա։ Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից:
(…)
Այսպիսով, նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի հարցերի վերաբերյալ մանրամասն տե՛ս Գարուշ Մադաթյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի ԵՇԴ/0029/01/08 որոշման 14-րդ կետը)։
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։
(…) Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն»։
22. Պատասխանելով սույն դատավճռի 18–րդ կետի «ա» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում արձանագրել ամբաստանյալ Լևոն Մեսրոպի Մովսեսյանի անձը բնութագրող, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող, ծանրացնող ներքոշարադրյալ հանգամանքները` դրանց առկայության դեպքում.
Այսպես, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումները համադրելով սույն դատավճռում արձանագրված փաստական տվյալների հետ` Դատարանը որպես ամբաստանյալ Լևոն Մեսրոպի Մովսեսյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք, դիտարկում է, որ առաջադրված մեղադրանքում Լևոն Մեսրոպի Մովսեսյանի նախաքննության ընթացքում իրեն մեղավոր է ճանաչել և տվել խոստովանական ցուցմունքներ (տե՛ս Գ/Թ–28), այդ կերպով աջակցելով հանցագործության բացահայտմանը։
Դատարանն արձանագրում է նաև, որ ամբաստանյալ Լևոն Մեսրոպի Մովսեսյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ բացակայում են։
Բացի այդ, Դատարանն արձանագրում է որ որպես ամբաստանյալ Լևոն Մեսրոպի Մովսեսյանի անձը բնութագրող տվյալ ենթակա է դիտարկման Լևոն Մեսրոպի Մովսեսյանի բնութագիրը՝ տրված Երևան քաղաքի Պարոնյան 22 շենքի բնակիչների կողմից (տե՛ս Գ/Թ–20)։
Միևնույն ժամանակ, որպես Լևոն Մեսրոպի Մովսեսյանի անձը բնութագրող տվյալ է ենթակա դիտարկման այն, որ նա նախկինում դատապարտված չի եղել, այսինքն` նախկինում արատավորված չի եղել։
23. Պատասխանելով սույն դատավճռի 18–րդ կետի «բ» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել, որ այն դեպքում, երբ հաստատված է համարվում անձի կողմից քրեական օրենքով արգելված հանցանքի կատարման փաստական հանգամանքը, ապա անհրաժեշտություն է առաջանում կյանքի կոչել քրեական իրավունքի հիմքում ընկած պատասխանատվության անխուսափելիության սկզբունքը (նպատակ ունենալով վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել հանցանք կատարած անձին և կանխել հետագա հանցագործությունների կատարումը` հանցավորի մոտ ձևավորելով իրավահպատակ վարքագիծ և ապահովելով նրա վերասոցիալականացումը հասարակությունում), բացառությամբ այն դեպքերի, երբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասում նախատեսված մեխանիզմների ուժով անձը կարող է ենթակա չլինել պատժի օրենքի ուժով (Ex lege):
Համադրելով վերոնշյալ դիրքորոշումը` ամբաստանյալ Լևոն Մեսրոպի Մովսեսյանի կողմից տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված լինելով ոչ սթափ վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելու հաստատված փաստական հանգամանքի հետ, Դատարանն արձանագրում է, որ առկա է անհրաժեշտություն կատարված հանցանքի կապակցությամբ սոցիալական արդարությունը վերականգնելու, Լևոն Մովսեսի Մեսրոպյանին ուղղելու և հետագա հնարավոր հանցագործությունները կանխելու համար, այդ կերպ նպաստելով ամբաստանյալի իրավահպատակ վարքագծի ձևավորմանը և նրա վերասոցիալականացմանը հասարակությունում։ Միևնույն ժամանակ, Դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործով օրենքի ուժով պատժի ենթակա չլինելու հիմքերը բացակայում են։
Այսինքն, Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Լևոն Մեսրոպի Մովսեսյանը ենթակա է պատժի` տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված լինելով ոչ սթափ վիճակում տրանսպորտային միջոց վարելու հանցանքի կատարման համար։
24.Պատասխանելով սույն դատավճռի 18–րդ կետի «գ» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 243-րդ հոդվածի 2–րդ մասով սահմանված հանցանքի համար նախատեսված են պատժի այլընտրանքային տեսակներ: Մասնավորապես` տուգանք նվազագույն աշխատավարձի երեքհարյուրապատիկից հինգհարյուրապատիկի չափով, կամ ազատազրկում՝ վեց ամսից մեկ տարի ժամկետով:
Այլընտրանքային սանկցիաների միջև ճիշտ ընտրություն կատարելու և արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գարուշ Մադաթյանի վերաբերյալ թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 գործով 2009 թվականի փետրվարի 17–ին կայացված որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ. «(…) [Ա]յլընտրանքային սանկցիաների միջև ընտրություն կատարելիս պատժի արդարացիության սկզբունքի ապահովման հիմնական երաշխիքը դատարանների կողմից յուրաքանչյուր գործի քննության ժամանակ այնպիսի հանգամանքների բացահայտումն է, որոնք ազդել են անձի կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի վրա:
(…) Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը»։
25. Սույն դատավճռում շարադրված իրավադրույթների, դրանց վերլուծության արդյունքում ձևավորված դատողությունների և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո գնահատելով ամբաստանյալ Լևոն Մեսրոպի Մովսեսյանի կատարած հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, այդ թվում` նրա կատարած կոնկրետ արարքը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, հանցանքը կատարելուց հետո ամբաստանյալի դրսևորած վարքագիծը, դրանք համադրելով սույն դատավճռում արձանագրված՝ նրա անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների հետ, ծանրացնող հանգամանքների բացակայության պայմաններում՝ Դատարանը հանգում է այն հետևության, որ տվյալ դեպքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 243.1-րդ հոդվածի 2–րդ մասի սանկցիայով նախատեսված նվազ խիստ պատժատեսակ` տուգանք կիրառելու միջոցով հնարավոր է ապահովել պատժի նպատակների իրացվելիությունը:
Այսինքն` Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Լևոն Մեսրոպի Մովսեսյանի նկատմամբ պատիժ պետք է նշանակել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 243-րդ հոդվածի 2–րդ մասի սանկցիայով նախատեսված առավել նվազ պատժատեսակը` տուգանքը, և որ այդ պատժի ռեալ (իրական) կիրառման միջոցով միայն հնարավոր կլինի ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված` պատժի նպատակների իրացվելիությունը: Տվյալ դեպքում տուգանքը բխում է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարության և պատասխանատվության անհատականացման, պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից։
Միևնույն ժամանակ, հիմք ընդունելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 51–րդ հոդվածի 3–րդ մասը, որի համաձայն` եթե դատապարտվողն ի վիճակի չէ անհապաղ և ամբողջությամբ վճարելու նշանակված տուգանքը, ապա Դատարանը նրա համար վճարման ժամկետ է սահմանում առավելագույնը մեկ տարի ժամկետով կամ թույլատրում է տուգանքը մաս առ մաս վճարել նույն ժամկետում, որի դեպքում սահմանվում է տուգանքի վճարման ժամանակացույց, և որոշվում է յուրաքանչյուր անգամ վճարման ենթակա գումարի չափը, ինչպես նաև հաշվի առնելով նշանակվող պատժատեսակի սոցիալական ներգործության բնույթը` Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է սահմանել ժամանակացույց, որի ընթացքում ամբաստանյալը մաս առ մաս կկարողանա վճարել նշանակվող տուգանքի չափը։
26.Պատասխանելով սույն դատավճռի 18–րդ կետի «դ» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
Սույն քրեական գործով ամբաստանյալ Լևոն Մեսրոպի Մովսեսյանի նկատմամբ նախկինում երեք անգամ կիրառվել են վարչաիրավական ներգործության միջոցներ, որոնք Դատարանի համոզմամբ արդյունավետ չեն եղել ամբաստանյալի կողմից ճանապարհային երթևեկության կանոնների պահպանման նկատմամբ իրավահպատակ վարքագիծ ձևավորելու հարցում։ Վերջինիս մասին է վկայում նաև այն հանգամանքը, որ ամբաստանյալ Լևոն Մովսեսյանն իր հայտնած նախաքննական ցուցմունքով հայտնել է. «Նշեմ, որ ես ընդունում եմ, որ երեք դեպքում էլ ես ավտոմեքենա վարել եմ ոչ սթափ վիճակում (…)»։
Տվյալ դեպքում Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ անհրաժեշտ է կիրառել քրեաիրավական ներգործության միջոց, որը անմիջականորեն պետք է ներգործի ամբաստանյալի նկատմամբ` ունենալով կանխարգելիչ (պրևենտիվ) բնույթ, ապագայում համանման արարքների կատարումը բացառելու համար։
Այսինքն, Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Լևոն Մեսրոպի Մովսեսյանը պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակվող պատիժը։
27. Նկատի ունենալով, որ սույն քրեական գործով բացակայում է քաղաքացիական հայց, պատճառված վնաս, իրեղեն ապացույցներ, Դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360–րդ հոդվածում նախատեսված այդ հարցերին չի անդրադառնում։
Անդրադառնալով ամբաստանյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցին` Դատարանը գտնում է, որ մինչև սույն դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելն այն պետք է թողնել անփոփոխ` դատական ակտի հնարավոր բողոքարկման դեպքում ամբաստանյալի դատավարական պարտականությունների պատշաճ կատարումն ապահովելու համար:
Դատարանը նաև գտնում է, որ դատական ծախսերի հարցը պետք է համարել լուծված, քանի որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 168-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով նախատեսված դատական ծախսը բացակայում է։
Միևնույն ժամանակ, Դատարանն արձանագրում է, որ առկա չէ որևէ հիմք` ամբաստանյալի նկատմամբ հարկադիր բուժում կամ խնամակալություն նշանակելու համար, գործով բռնագանձման ենթակա գույք չկա:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 357-360-րդ, 365-րդ, 369-372-րդ հոդվածներով` Դատարանը`

ՎՃՌԵՑ`

Լևոն Մեսրոպի Մովսեսյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 243.1-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործություն կատարելու մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել տուգանք` 360.000 (երեք հարյուր վաթսուն հազար) ՀՀ դրամի չափով, որը պետք է վճարվի 12 (տասներկու) ամսվա ընթացքում` յուրաքանչյուր ամիս 30.000 (երեսուն հազար) ՀՀ դրամի չափով։
Լևոն Մեսրոպի Մովսեսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված ստորագրությունը` չհեռանալու մասին, թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Դատական ծախսերի հարցը համարել լուծված։
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ քրեական վերաքննիչ դատարան հրապարակվելու օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում։



ԴԱՏԱՎՈՐ` Ա.ՆԻԿՈՂՈՍՅԱՆ