ԵԱՔԴ/0131/01/16
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան) հետևյալ կազմով.

նախագահող դատավոր` Ռ.Մխիթարյան
դատավորներ` Ս.Չիչոյան
Մ.Արղամանյան

քարտուղարությամբ` Հ.Հակոբյանի

մասնակցությամբ`
մեղադրող Գ.Գևորգյանի
պաշտպան Ս.Հարությունյանի
ամբաստանյալ Ա.Աբդոյանի
տուժողի իրավահաջորդ Զ.Մելիքսեթյանի
տուժողի իրավահաջորդի ներկայացուցիչ
Ա.Քալաշյանի

2017 թվականի ապրիլի 11-ին, Երևան քաղաքում,

դռնբաց դատական նիստում, ամբաստանյալ Արթուր Աբդոյանի պաշտպան Սիրանուշ Հարությունյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Արթուր Սիմոնի Աբդոյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով.

ՊԱՐԶԵՑ

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. 2016 թվականի մարտի 2-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչությունում հարուցվել է թիվ 60102916 քրեական գործը` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասի հատկանիշներով:
2016 թվականի մարտի 17-ին Կառլոս Գերասիմի Մելիքսեթյանը ճանաչվել է տուժող:
2016 թվականի ապրիլի 1-ին Զորայր Կառլոսի Մելիքսեթյանը ճանաչվել է տուժողի իրավահաջորդ:
2016 թվականի հունիսի 18-ին Արթուր Սիմոնի Աբդոյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ, և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով:
Նույն օրը` 2016 թվականի հունիսի 18-ին, Ա.Աբդոյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել չհեռանալու մասին ստորագրությունը:
2016 թվականի հունիսի 28-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան (այսուհետ նաև` Առաջին ատյանի դատարան):
Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2016 թվականի դեկտեմբերի 5-ի դատավճռով ամբաստանյալ Ա.Աբդոյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանք կատարելու մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակվել ազատազրկում՝ 2 (երկու) տարի ժամկետով` տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքի զրկմամբ` 2 (երկու) տարի ժամկետով:
Ամբաստանյալի նկատմամբ ընտրված չհեռանալու մասին ստորագրություն խափանման միջոցը թողնվել է անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, պատժի սկիզբը հաշվվել է փաստացի արգելանքի վերցվելու պահից:
Դատավճռով բավարարվել է նաև տուժողի իրավահաջորդ Զ.Մելիքսեթյանի կողմից հարուցված քաղաքացիական հայցը՝ ամբաստանյալ Ա.Աբդոյանից իր օգտին 1.500.000 (մեկ միլիոն հինգ հարյուր հազար) ՀՀ դրամ բռնագանձելու պահանջի մասին:
Առաջին ատյանի դատարանի՝ վերը նշված դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է բերել ամբաստանյալ Ա.Աբդոյանի պաշտպան Ս.Հարությունյանը:
Վերաքննիչ դատարանի՝ 2017 թվականի հունվարի 24-ի որոշմամբ վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ:

Գործի փաստական հանգամանքները և վերաքննիչ բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
2. Արթուր Սիմոնի Աբդոյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ. «նա, 2016թ. փետրվարի 29-ին` ժամը 13.40-ի սահմաններում, իրեն վստահված «Գոռ Ստեփանյան» ԱՁ-ին պատկանող «Օպել-Աստրա» մակնիշի 34 DC 790 հ/հ ավտոմեքենան վարել է Երևան քաղաքի Հր.Քոչար փողոցով` Գյուլբենկյան փողոցի կողմից դեպի Կիևյան փողոցի ուղղությամբ, կենտրոնական գոտով, շուրջ 30-40 կմ/ժամ արագությամբ: Մոտենալով Հր.Քոչար-Կիևյան-Բաղրամյան փողոցների խաչմերուկին` թույլ է տվել ՃԵԿ-ի 67 կետի պահանջին հակասող գործողություն, այն է` տեսնելով իր ընթացքի ուղղությամբ ձախից դեպի աջ` Կիևյան փողոցում` լուսացույցի կարմիր լույսի տակ կանգնած ավտոմեքենաների առջևից փողոցը հանգիստ քայլերով, ուղիղ անկյան տակ հատող հետիոտն Կառլոս Գերասիմի Մելիքսեթյանին, ժամանակին չի դիմել արգելակման իր վարած ավտոմեքենան մինչ վրաերթի տեղին հասնելը կանգնեցնելու համար, որի տեխնիկական հնարավորությունն ունեցել է, ավտոմեքենայի առջևի աջ մասով վրաերթի է ենթարկել հետիոտն Կ.Մելիքսեթյանին և անզգուշությամբ պատճառել նրան մահ` դրանով իսկ պայմանավորել տվյալ վրաերթի առաջացումը»:
3. Առաջին ատյանի դատարանը, կիրառելով դատական քննության արագացված կարգ և հաստատված համարելով ամբաստանյալ Ա.Աբդոյանի մեղավորությունը՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ, գտել է, որ նրա նկատմամբ պետք է պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 2 (երկու) տարի ժամկետով` տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքի զրկմամբ` 2 (երկու) տարի ժամկետով: Միևնույն ժամանակ հետևություն է արել առ այն, որ այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով հնարավոր չէ հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներին, և որ ամբաստանյալ Ա.Աբդոյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման դեպքում կխախտվեն նաև արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները:
Որպես ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ՝ Առաջին ատյանի դատարանն արձանագրել է, որ առաջադրված մեղադրանքում Ա.Աբդոյանն իրեն մեղավոր է ճանաչել, տվել է խոստովանական ցուցմունքներ, զղջացել է կատարածի համար, նախկինում դատապարտված չի եղել, խնամքին ունի մինչև տասնչորս տարեկան (2013 թվականի հունիսի 1-ին ծնված) մեկ երեխա:
Առաջին ատյանի դատարանը, նաև արձանագրել է, որ ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ չկան:

Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
4. Բողոքի հեղինակը փաստարկել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների պահանջների խախտում՝ ամբաստանյալ Ա.Աբդոյանի նկատմամբ կայացրել է ակնհայտ խիստ պատիժ սահմանող դատական ակտ, որով հաշվի չեն առնվել ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող բոլոր հանգամանքները:
Ի հիմնավորումն իր վերը նշված փաստարկի` բողոքի հեղինակը, մեջբերումներ կատարելով Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռից, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ և 70-րդ հոդվածներից, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ թիվ ՎԲ-124/07, թիվ ՎԲ-01/08, թիվ ԳԴ1/0003/01/10 և թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 գործերով որոշումներում արձանագրված իրավական դիրքորոշումներից, մասնավորապես նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի չի առել, որ ամբաստանյալ Ա.Աբդոյանն ընդունել է առաջադրված մեղադրանքը և աջակցելով քննությանը՝ դեպքի հանգամանքների վերաբերյալ տվել է ցուցմունքներ, դեպքից հետո տուժողին տեղափոխել է հիվանդանոց, փախուստի չի դիմել, ինչպես նաև ընդունել է դատաքննության ընթացքում տուժողի ներկայացուցչի կողմից հարուցված քաղաքացիական հայցը: Միևնույն ժամանակ նախկին դատվածություն չունի, բնութագրվում է դրական, խնամքին են գտնվում մանկահասակ երեխան, կինը և մայրը, հայրը մահացել է ու ընտանիքի միակ կերակրողը հանդիսանում է ամբաստանյալը:
Գտնում է, որ առկա են բոլոր հիմքերը` ամբաստանյալ Ա.Աբդոյանի նկատմամբ «համաչափ» պատիժ սահմանելու և այդ պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելու համար, և որ դրանով հնարավոր կլինի հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով սահմանված պատժի նպատակներին:
Վերոգրյալի հիման վրա բողոքի հեղինակը խնդրել է Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը բեկանել և փոփոխել` ամբաստանյալ Ա.Աբդոյանի նկատմամբ մեղմ պատիժ սահմանել և այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառել:

Վերաքննիչ դատարանի դատական նիստում կողմերի արտահայտած դիրքորոշումները.
5. Ամբաստանյալ Ա.Աբդոյանը և պաշտպան Ս.Հարությունյանը պնդել են վերաքննիչ բողոքը և խնդրել են այն բավարարել:
Մեղադրող Գ.Գևորգյանը, տուժողի իրավահաջորդ Զ.Մելիքսեթյանը և վերջիններիս ներկայացուցիչ Ա.Քալաշյանն առարկել են վերաքննիչ բողոքի դեմ և խնդրել են այն մերժել՝ Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը թողնելով օրինական ուժի մեջ:

Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
6. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 381-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն`
«Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը ներկայացվում են բացառապես վերաքննիչ բողոքում, և դրանք չեն կարող փոփոխվել և լրացվել գործի դատական քննության ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Գտնելով, որ դատավճռում նշանակված պատիժն անարդարացի է ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ լինելու պատճառով, չի համապատասխանում հանցագործության ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին, վերաքննիչ դատարանը մեղմացնում կամ խստացնում է պատիժը` ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով»։
Մեջբերված քրեադատավարական իրավադրույթների լույսի ներքո վերլուծելով սույն որոշման 4-րդ կետում շարադրված վերաքննիչ բողոքի հիմքերն ու հիմնավորումները՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ սույն գործով պետք է պատասխանել այն հարցին, թե արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի երաշխավորման տեսանկյունից հիմնավորված և պատճառաբանված են արդյոք ամբաստանյալ Ա.Աբդոյանի նկատմամբ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից կիրառված հիմնական և լրացուցիչ պատժի տեսակները, սահմանված պատժաչափերը և նշանակված հիմնական պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու անթույլատրելիության վերաբերյալ հետևությունները։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
«Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի համաձայն.
«1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից ու ազատություններից օրենքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն.
«1.Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2.Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:
3.Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը թիվ ՎԲ-142/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-50/07, ՎԲ-201/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԵԿԴ/0042/01/11, ԵՇԴ/0143/01/13, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում անդրադառնալով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին, կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ հանցավորի անձին և հանցագործության վտանգավորության բնույթին ու աստիճանին համաչափ քրեաիրավական ներգործության միջոց ընտրելու, ինչպես նաև դրա շրջանակներում համաչափ պատժաչափ սահմանելու պահանջն ուղղակիորեն բխում է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների, մասնավորապես` արդարության և պատասխանատվության անհատականացման հիմնարար սկզբունքների բովանդակությունից։ Վճռաբեկ դատարանը մշտապես ընդգծել է, որ արդարացի է այն պատիժը, որի ընտրությունը գործի բոլոր հանգամանքների` հանցագործության վտանգավորության բնույթի և աստիճանի (հանցագործության մեղքի ձև, շարժառիթ, նպատակ, պատճառված վնասի չափ, եղանակ, գործիքներ ու միջոցներ և այլն), հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների, մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների ամբողջական ու բազմակողմանի վերլուծության արդյունք է և բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված` պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից։ Վերոնշյալ պահանջներից նահանջը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն.
«1. Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
(…)»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի իրավադրույթները բազմիցս վերլուծության են ենթարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքում, և մշտապես վերահաստատվել է այն իրավական դիրքորոշումը, որ առանց պատիժը փաստացի կրելու դատապարտյալի ուղղվելու հնարավորության վերաբերյալ դատարանի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների, հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի համակողմանի ու ամբողջական գնահատման վրա։ Չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, սակայն դատարանն այն կիրառելիս պետք է ղեկավարվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով` նպատակ ունենալով ապահովելու ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում թվարկված պատժի նպատակների իրացվելիությունը (տե’ս, ի թիվ այլնի, Վճռաբեկ դատարանի թիվ ԵԱԴԴ/0034/01/12, ԼԴ/0093/01/12, ՏԴ/0018/01/13, ԵԿԴ/0096/01/13, ԵԿԴ/0252/01/13, ԵՄԴ/0027/01/14, ԳԴ/0014/01/14, ՍԴ/0204/01/13 որոշումները)։
7. Նախորդ կետում շարադրված իրավադրույթների և իրավական դիրքորոշումների համատեքստում պետք է արձանագրել, որ տվյալ դեպքում ամբաստանյալ Ա.Աբդոյանն Առաջին ատյանի դատարանի 2016 թվականի դեկտեմբերի 5-ի դատավճռով մեղավոր է ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանք կատարելու մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակվել ազատազրկում` 2 (երկու) տարի ժամկետով` տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքի զրկմամբ` 2 (երկու) տարի ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործությունը դասվում է անզգուշությամբ կատարվող միջին ծանրության հանցագործությունների շարքին, որի համար հիմնական պատիժ է նախատեսված միայն ազատազրկման ձևով՝ առավելագույնը հինգ տարի ժամկետով, և որպես պարտադիր լրացուցիչ պատիժ՝ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքի զրկում՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով:
Նշված հոդվածով նախատեսված հանցանք կատարած անձանց նկատմամբ պատժի տեսակ և չափ ընտրելու, ինչպես նաև նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցերը լուծելու ընթացքում դատարանի կողմից հաշվի առնվող հանգամանքներին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ա.Սահակյանի գործով որոշման մեջ՝ արձանագրելով, որ. «ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի վերաբերյալ գործերով պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս դատարանները պետք է հաշվի առնեն հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները, ինչպես նաև հանցանքի կատարումից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը: Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ վերոնշյալ գործերով դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն տրանսպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթին, որի արդյունքում տեղի է ունեցել հանցագործությունը: Նշված հանգամանքի կարևորումը պայմանավորված է նրանով, որ Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 10-րդ գլխով նախատեսված՝ ճանապարհային երթևեկության կանոնների առավել կոպիտ խախտումները (...) վտանգ են առաջացնում ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների համար և առավել հավանական դարձնում հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը: Բացի այդ, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ տրանսպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը կարևոր նշանակություն ունի նաև հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին ճիշտ պատկերացում կազմելու համար:
(…) Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է հանցագործության կատարումից անմիջապես հետո հանցանք կատարած անձի վարքագիծը, ինչպես նաև նրա վարքագիծը հետագայում հարուցված քրեական գործի քննության ընթացքում: Մասնավորապես, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործություն կատարած անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս և պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը լուծելիս դատարանը պետք է գնահատի այն հանգամանքը, թե հանցագործության կատարումից անմիջապես հետո ամբաստանյալն արդյոք անհրաժեշտ օգնություն է ցուցաբերել տուժողին, թե, թողնելով դեպքի վայրը, դիմել է փախուստի: Հետագա վարքագծի գնահատման համար դատարանը պետք է ուշադրության արժանացնի նաև այն, թե քրեական գործի քննության ընթացքում ամբաստանյալն արդյոք ինքնակամ ներկայացել է վարույթն իրականացնող մարմնին, դեպքի վերաբերյալ տվել ճշմարտացի, ինքնախոստովանական ցուցմունքներ, արդյոք որոշակի քայլեր է ձեռնարկել տուժողի կամ նրա հարազատների հետ հաշտվելու ուղղությամբ կամ ինքնակամ հատուցել է հանցագործության արդյունքում տուժողի բուժման կամ հուղարկավորության ծախսերը: (…)» (տե՛ս Արամ Սերյոժայի Սահակյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի օգոստոսի 27-ի թիվ ԳԴ1/0003/01/10 որոշումը):
Զարգացնելով Ա.Սահակյանի գործով որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները` ՀՀ վճռաբեկ դատարանն Է. Ասատրյանի գործով որոշման մեջ շեշտել է, որ. «(…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը ճիշտ գնահատելու և որպես արդյունք հանցավորի նկատմամբ քրեաիրավական ներգործության համաչափ միջոց կիրառելու համար դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն այն հանգամանքին, թե տրանսպորտային միջոցի վարորդը ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումն արդյոք գիտակցաբար է թույլ տվել: Բացի այդ, դատարանները պետք է գնահատեն, թե տվյալ խախտման արդյունքում, ինչպես ընդհանուր առմամբ, այնպես էլ կոնկրետ իրադրությունում որքանով էր հավանական ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հնարավորությունը և որքանով էր ակնհայտ տրանսպորտային միջոցը վարողի համար իր կողմից թույլ տված խախտման և հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման միջև պատճառական կապի զարգացման հավանականությունը: Այլ խոսքով` համապատասխան գնահատականի պետք է արժանացվի կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը: (…)» (տե՛ս Էդմոն Գերասիմի Ասատրյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2012 թվականի օգոստոսի 24-ի թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 որոշման 18-րդ կետը):
Ինչպես հետևում է վերը շարադրվածից, ՀՀ վճռաբեկ դատարանը, հաշվի առնելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների տարածվածության բարձր աստիճանը և դրանց բնույթն ու առանձնահատկությունները, կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել այն մասին, որ նշված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս, ինչպես նաև պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները, ինչպես նաև հանցանքի կատարումից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը: Դատարանը հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնի.
ա) ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթին,
բ) նշված կանոնների խախտման և դրա արդյունքում առաջացող հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքին,
գ) հանցագործության կատարումից հետո անձի դրսևորած վարքագծին:
Դրա հետ մեկտեղ, Ա. Հովհաննիսյանի գործով որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը նաև ընդգծել է, որ. «[ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ] հոդվածով նախատեսված հանցանքի կատարման դեպքում պատիժ նշանակելիս և այն կրելու անհրաժեշտության հարցը որոշելիս հատկապես կարևոր է գնահատել նաև հանցագործությամբ պատճառված վնասը: Վերջինս ցանկացած հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը բնութագրող հիմնական ցուցանիշներից է, այդ թվում` այն հանցակազմերի, որոնցով սահմանված չէ որպես հանցակազմի տարր: Այն իր համարժեք գնահատականը պետք է ստանա նաև ճանապարհային երթևեկության և տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնները խախտելու վերաբերյալ հանցագործություններով պատիժ նշանակելիս, քանի որ այդպիսի հանցագործությունների հետևանքով կարող են պատճառվել հանցակազմով նախատեսված, ինչպես նաև դրանից դուրս գտնվող ամենատարբեր բնույթի հետևանքներ, այդ թվում՝ մարդու առողջության միջին ծանրության կամ ծանր վնաս, մարդու մահ (այդ թվում՝ երկու կամ ավելի մարդու), գույքային վնաս:
Մասնավորապես՝ հանրորեն վտանգավոր հետևանքներով պայմանավորված` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով որպես հանցակազմի ծանրացնող հանգամանք է նախատեսված անզգուշությամբ մարդու մահ առաջանալը, իսկ 3-րդ մասով՝ հանցակազմի առավել ծանրացնող հանգամանք՝ անզգուշությամբ երկու կամ ավելի մարդու մահ առաջանալը: Վերոնշյալից հետևում է, որ կախված օրենքով պահպանվող հարաբերության (հանցակազմի ինչպես հիմնական, այնպես էլ լրացուցիչ օբյեկտ) իրավական արժեքից՝ դրան պատճառված վնասը պայմանավորում է տվյալ հանցագործության հանրային վտանգավորության, հետևաբար նաև պատժելիության աստիճանը: Սույն դեպքում պաշտպանվող հարաբերությունը մարդու կյանքն է (լրացուցիչ օբյեկտ), որը հիմնարար սոցիալական արժեք է և այդպիսով օժտված է քրեաիրավական պաշտպանության բարձր աստիճանով:
Ակնհայտ է՝ որքան ծանր է վրա հասած հետևանքը, մեծ՝ վնասի չափը, այնքան բարձր է հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը: Վերջինս հակադարձ համեմատական է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառելիության հնարավորությանը: Այլ խոսքով՝ որքան բարձր է հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը, այնքան ցածր է դրա համար նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հավանականությունը» (տե՛ս Արամայիս Հովհաննիսյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2015 թվականի փետրվարի 27-ի թիվ ԳԴ/0014/01/14 որոշումը):
Վերը շարադրվածի լույսի ներքո վերլուծելով սույն որոշման 2-րդ կետում արձանագրված՝ ամբաստանյալ Ա.Աբդոյանի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների բնույթն ու այդ կանոնների խախտման և դրա արդյունքում առաջացած հանրորեն վտանգավոր հետևանքի նկատմամբ ամբաստանյալի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքի հիմնահարցը՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ պարագայում երթևեկության համար ի հայտ եկած վտանգը հայտնաբերելով, սակայն մինչև վրաերթի տեղին հասնելն ավտոմեքենան կանգնեցնելու փոխարեն, ինչի ռեալ հնարավորությունն ամբաստանյալ Ա.Աբդոյանն ունեցել է (տե՛ս գործի նյութերը և մեղադրանքի փաստական կողմի նկարագրությունը), երթևեկությունը շարունակելը չէր կարող ամբաստանյալի կողմից չդրսևորվել գիտակցաբար: Ավելին, նկարագրված իրադրությունն ինքնին վկայում է չհիմնավորված ինքնավստահության մասին, երբ անձը նախատեսում է իր գործողության (անգործության)՝ հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, սակայն առանց բավարար հիմքերի՝ ինքնավստահորեն հույս է ունենում, որ դրանք կկանխվեն: Նշված իրադրության պայմաններում ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին և առողջությանը վնաս պատճառելու հավանականությունն անհերքելիորեն եղել է մեծ, ուստի թույլ տված խախտման և հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման միջև պատճառական կապի զարգացման հավանականությունն ամբաստանյալի համար եղել է ակնհայտ: Նշված հանգամանքն իր հերթին մեծացնում է ինչպես ամբաստանյալի անձի, այնպես էլ նրա կատարած հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը, ինչը, ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալների, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների, այդ թվում՝ խնամքին մինչև տասնչորս տարեկան մեկ երեխայի, կնոջ և մոր առկայության, վրաերթից հետո տուժողին բուժհաստատություն տեղափոխելու, մեղքն ընդունելու, կատարածի համար զղջալու և տուժողի իրավահաջորդի կողմից ներկայացված քաղաքացիական հայցն ընդունելու համակցության մեջ որևէ կերպ չի կարող նվազել և հնարավորություն տալ հանգելու այն հետևության, որ ամբաստանյալի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիայով չնախատեսված ավելի մեղմ պատժատեսակ կիրառելու, կամ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիայով նախատեսված ազատազրկում պատժատեսակի՝ Առաջին ատյանի դատարանի սահմանած չափից պակաս պատժաչափ սահմանելու, կամ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիայով նախատեսված պարտադիր լրացուցիչ պատիժը չնշանակելու, կամ ազատազրկման ձևով նշանակված հիմնական պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացվելիությանը:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Ա.Աբդոյանի նկատմամբ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից կիրառված հիմնական և լրացուցիչ պատիժների տեսակները, սահմանված պատժաչափերը և նշանակված հիմնական պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու անթույլատրելիության վերաբերյալ հետևությունն արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի երաշխավորման տեսանկյունից հիմնավոր են, և Առաջին ատյանի դատարանի կողմից թույլ չի տրվել այնպիսի դատական սխալ, որը, ի վնաս ամբաստանյալի, ազդեցություն է ունեցել կամ կարող էր ազդեցություն ունենալ գործի ելքի վրա:
Արդյունքում Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ բերված վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում Առաջին ատյանի դատարանի` 2016 թվականի դեկտեմբերի 5-ի դատավճիռը բեկանելու իրավաչափ հիմքեր չկան, ուստի այն պետք է թողնել օրինական ուժի մեջ, իսկ ամբաստանյալ Ա.Աբդոյանի պաշտպան Ս.Հարությունյանի վերաքննիչ բողոքը՝ մերժել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-394-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը.

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Վերաքննիչ բողոքը մերժել:
Ամբաստանյալ Արթուր Սիմոնի Աբդոյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2016 թվականի դեկտեմբերի 5-ի դատավճիռը թողնել օրինական ուժի մեջ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:



ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ռ.ՄԽԻԹԱՐՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Ս.ՉԻՉՈՅԱՆ

Մ.ԱՐՂԱՄԱՆՅԱՆ