ԵԱՔԴ/0128/01/16






ՈՐՈՇՈՒՄ
ՔՐԵԱԿԱՆ ԳՈՐԾԻ ՎԱՐՈՒՅԹԸ ԿԱՐՃԵԼՈՒ ԵՎ ՔՐԵԱԿԱՆ ՀԵՏԱՊՆԴՈՒՄԸ ԴԱԴԱՐԵՑՆԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

20 հոկտեմբերի 2016թ. ք.Երևան

Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը (այսուհետ նաև՝ Դատարան),

նախագահությամբ դատավոր` Ա. Նիկողոսյանի,
քարտուղարությամբ` Կ. Գրեյանի,
Ա.Վարդանյանի,
Լ. Իսպիրյանի,
մասնակցությամբ`
մեղադրող՝ Ա.Գրիգորյանի,
ամբաստանյալ՝ Ա.Նաջարյանի,
պաշտպան` Վ.Մարտիրոսյանի,

դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի`
Արծրուն Բաբկենի Նաջարյանի (ծնված` 30.04.1958թ., Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, բարձրագույն կրթությամբ, ամուսնացած, նախկինում չդատապարտված, աշխատում է ՀՀ Էկոնոմիկայի նախարարության շուկայի վերահսկողության տեսչական մարմնի փաստաթղթա–շրջանառության և իրավական աջակցության բաժնի գլխավոր մասնագետ, հաշվառված` ք.Երևան, Գլինկայի փողոց, 6–րդ շենք, 12–րդ բնակարանում) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 315-րդ հոդվածի 1–ին մասով.

ՊԱՐԶԵՑ

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. 2015 թվականի փետրվարի 13–ին Երևան քաղաքի քննչական վարչություն են ստացվել ՀՀ գլխավոր դատախազության պետական շահերի պաշտպանության վարչության կողմից 2014 թվականի 2–րդ կիսամյակի աշխատանքի ծրագրով ՀՀ Էկոնոմիկայի նախարարության վերահսկողության պետական տեսչությունում կատարված ուսումնասիրությունների արդյունքները` օրենքով սահմանված կարգով ընթացքը լուծելու համար։
ՀՀ գլխավոր դատախազության պետական շահերի պաշտպանության վարչության 2014 թվականի երկրորդ կիսամյակի աշխատանքի ծրագրով ուսումնասիրության են ենթարկվել 2010–ից 2013 թվականների ընթացքում ՀՀ Էկոնոմիկայի նախարարության, դրա համակարգում գործող մարմինների և կազմակերպությունների հարուցած կամ նրանց դեմ ներկայացրած հայցերի, դրանց հիման վրա ընդունված դատական ակտերի հիմնավորվածության, բողոքարկման ու կատարման ուղղությամբ իրականացված աշխատանքների ընթացքում պետական շահերի պաշտպանության վիճակը։
2015 թվականի փետրվարի 23–ին որոշում է կայացվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35–րդ հոդվածի 1–ին մասի 2–րդ կետի հիմքով քրեական գործ հարուցելը մերժելու, ՀՀ Էկոնոմիկայի նախարարության աշխատակազմի շուկայի վերահսկողության պետական տեսչության աշխատակիցների նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 315–րդ հոդվածով քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին։
Որոշման օրինականությունը ստուգելու համար 2015 թվականի փետրվարի 24–ին նյութերն ուղարկվել են Երևան քաղաքի դատախազություն։
2015 թվականի հուլիսի 14–ին Հայաստանի Հանրապետության գլխավոր դատախազ Գ.Ս.Կոստանյանի կողմից որոշում է կայացվել քրեական գործի հարուցումը մերժելու, քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին որոշումը վերացնելու և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 315–րդ հոդվածի 2–րդ մասի հատկանիշներով քրեական գործ հարուցելու մասին։
2015 թվականի հուլիսի 17–ին Երևան քաղաքի քննչական վարչության պետի տեղակալի ցուցումով թիվ 61203815 քրեական գործի նախաքննության կատարումը հանձնարարվել է նույն վարչության ավագ քննիչ Ռ.Ռ.Մանուկյանին։
2016 թվականի հունիսի 3–ին կայացվել է Արծրուն Բաբկենի Նաջարյանին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին որոշում` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 315–րդ հոդվածի 1–ին մասով։
2016 թվականի հունիսի 3–ին Արծրուն Բաբկենի Նաջարյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել ստորագրությունը` չհեռանալու մասին։
2016 թվականի հունիսի 15–ին որպես Արծրուն Նաջարյանի պաշտպան է նեգրավվել Վահագն Մարտիրոսյանը։
Մեղադրական եզրակացությունը կազմվել է 2016 թվականի հունիսի 24–ին, որը հաստատվել է Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Ա.Գրիգորյանի կողմից 2016 թվականի հունիսի 27–ին։
2. 2016 թվականի հունիսի 27–ին քրեական գործը ստացվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ–Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանում։
Դատավորների միջև քրեական գործերի բաշխման էլեկտրոնային համակարգի միջոցով քրեական գործը` թիվ ԵԱՔԴ/0128/01/16 համարի ներքո, մակագրվել և 2016 թվականի հունիսի 29–ին հանձնվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ–Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի դատավոր Ա.Նիկողոսյանին։ Նույն օրը կայացվել է քրեական գործը վարույթ ընդունելու մասին որոշում, իսկ 2016 թվականի հուլիսի 14–ին` դատական քննության նշանակելու մասին։
2016 թվականի հունիսի 27–ին Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ–Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանում ստացվել է Երևան քաղաքի դատախազության կողմից ներկայացված հայցադիմումը` «Պետությանը պատճառված 8.230.000 ՀՀ դրամ գումարը բռնագանձելու և բռնագանձումը պատասխանողի գույքի վրա տարածելու պահանջի մասին»։

Գործի լուծման համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքները.
3. Մեղադրական եզրակացության եզրափակիչ մասի համաձան` Արծրուն Բաբկենի Նաջարյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 315–րդ հոդվածի 1–ին մասով, որ նա հանդիսանալով ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարության աշխատակազմի շուկայի վերահսկողության պետական տեսչության փաստաթղթաշրջանառության և իրավական համակարգման բաժնի պետ, քաղաքացիական ծառայողի անձնագրով ունենալով վարչական տուգանքներ կիրառելու վերաբերյալ տեսչության պետի որոշումների նախապատրաստման, հաշվառման և գրանցման, կիրառված վարչական տուգանքների ամփոփման, հաշվետվությունների և տեղեկանքների կազմման աշխատանքների իրականացման պարտականություններ, ինչպես նաև ունենալով իրեն անմիջականորեն ենթակա աշխատողների և բաժնի ընթացիկ գործունեությունը կազմակերպելու, ծրագրելու, համակարգելու, ղեկավարելու և վերահսկելու պատասխանատվություն, այսինքն` հանդիսանալով մշտապես կազմակերպական–տնօրինչական և վարչատնտեսական գործառույթներ իրականացնող պետական ծառայող` պաշտոնատար անձ, 2010–2013 թվականների ընթացքում դրսևորել է հանցավոր անփութություն, թերի և ոչ պատշաճ է կատարել քաղաքացիական ծառայողի պաշտոնի անձնագրով սահմանված իր պարտականությունները, որի արդյունքում պետական բյուջե չի վերականգնվել 8.320.000 ՀՀ դրամի չափով գումար և պետության օրինական շահերին պատճառվել է էական վնաս։
Մասնավորապես` Արծրուն Նաջարյանը, չունենալով իր պարտականությունների կատարման հնարավորությունը բացառող կամ խոչընդոտող օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոններ, թերի է կատարել քաղաքացիական ծառայողի պաշտոնի անձնագրի 11–րդ կետի 2–րդ մասով սահմանված իր պարտականությունները և դրսևորելով հանցավոր անգործություն` չի կատարել և ոչ պատշաճ է կատարել կիրառված վարչական տուգանքների ամփոփման աշխատանքները, ինչի հետևանքով չի տեղեկացել, հետևաբար որևէ միջոց չի ձեռնարկել տեսչությունից ելքագրված, սակայն ՀՀ վարչական դատարան ու ՀՀ ԱՆ ԴԱՀԿ ծառայություն չմուտքագրված հայցադիմումների և հարկադիր կատարման մասին գրությունների ընթացքի մասին, որևէ միջոց չի ձեռնարկել դրանց ընթացքի մասին տեղեկություններ ստանալու համար, ինչպես նաև միջոցներ չի ձեռնարկել ՀՀ վարչական դատարանի կողմից տրված կատարողական թերթերը հարկադիր կատարման միջոցների կիրառման համար ԴԱՀԿ ծառայություն ուղարկելու ուղղությամբ, անհրաժեշտ հետևողականություն չի ցուցաբերել իրեն անմիջականորեն ենթակա աշխատողների ընթացիկ գործունեությունը կազմակերպելու, ղեկավարելու և վերահսկելու ուղղությամբ, ինչի հետևանքով մի շարք վարչական վարույթներով կիրառված տուգանքները բռնագանձելու ուղղությամբ բացառապես ոչինչ չի ձեռնարկվել և բաց են թողնվել դրանք պահանջելու դատավարական ժամկետները (տե՛ս հատոր 4, Գ/Թ-240-241)։
Նույնաբովանդակ է նաև Արծրուն Բաբկենի Նաջարյանին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին` 2016 թվականի հունիսի 3–ի որոշումը (տե՛ս հատոր 4, Գ/Թ-157-159)։
4. 2016 թվականի հոկտեմբերի 20–ին կայացած դատական նիստի ընթացքում ամբաստանյալ Արծրուն Նաջարյանի Պաշտպանը Դատարանին ներկայացրեց միջնորդություն` ամբաստանյալի նկատմամբ քրեական գործի վարույթը կարճելու և քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին։
Պաշտպանը հայտնեց, որ միջնորդում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105–րդ հոդվածի 1–ին մասի 5–րդ կետի և 106–րդ հոդվածի 1–ին մասի հիմքով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 315–րդ հոդվածի 1–ին մասով հարուցված քրեական գործով ձեռք բերված բոլոր ապացույցներն անթույլատրելի ճանաչել և ապացույցների շարքից հանել ըստ էության այն պատճառաբանությամբ, որ մեղադրական եզրակացությունը չի համապատասխանում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված պահանջներին, այն է` չի ներառում ամբաստանյալին բնութագրող հանգամանքները, ի պաշտպանություն ամբաստանյալի բերվող փաստարկները, ի պաշտպանություն ամբաստանյալի բերվող փաստարկների ստուգման արդյունքում հավաքված ապացույցները։
Ամբաստանյալը հայտնեց, որ միանում է իր Պաշտպանի միջնորդությանը։
Մեղադրողը հայտնեց, որ առարկում է ներկայացված միջնորդության դեմ, քանի որ մեղադրական եզրակացությունը կազմված է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի պահանջներին համապատասխան, իսկ Պաշտպանի կողմից չեն ներկայացվել այնպիսի փաստական տվյալներ, որոնք կհիմնավորեին քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցներն անթույլատրելի ճանաչելը։
Դատարանը, լսելով կողմերի դիրքորոշումը, որոշեց ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 102–րդ հոդվածով հետաձգել Պաշտպանի կողմից ներկայացված միջնորդության քննությունը մինչև գործի համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքների պարզումը։
Դատական քննության ընթացքում Մեղադրողը հրապարակեց մեղադրանքի եզրափակիչ մասը, որի կապակցությամբ ամբաստանյալ Արծրուն Նաջարյանը հայտնեց, որ իրեն անհասկանալի է առաջադրված մեղադրանքի ծավալը։ Այդ կապակցությամբ Մեղադրողը հայտնեց, որ ամբաստանյալին մեղադրանք է առաջադրված 2010–2013թթ–ի ընթացքում պաշտոնեական անփութություն դրսևորելու համար։
Դատական քննության ընթացքում Դատարանը, հայտնաբերելով, որ առկա է ամբաստանյալի նկատմամբ քրեական հետապնդումը բացառող հիմք, այն է` անցել է քրեական պատասխանատվության ենթարկվելու վաղեմությամբ ժամկետը, օրենքով սահմանված կարգով այդ մասին հայտնեց կողմերին` նպատակ հետապնդելով պարզել ամբաստանյալի կամահայտնությունը քրեական գործի հետագա ընթացքը շարունակելու կապակցությամբ։
Ամբաստանյալ Արծրուն Նաջարյանը, խորհրդակցելով իր Պաշտպանի հետ, հայտնեց, որ համաձայն է, որ քրեական գործի վարույթը կարճվի և իր նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցվի քրեական պատասխանատվության ենթարկվելու վաղեմությամբ ժամկետն անցնելու հիմքով։
Միևնույն ժամանակ, դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե արդյո՞ք գիտակցում է իր միջնորդության բնույթն ու դրանից բխող հետևանքները, այդ թվում, որ եթե վաղեմության ժամկետն անցնելու հիմքով քրեական հետապնդումը դադարեցվի, ապա այն լինելու է ոչ արդարացնող հիմքով, ամբաստանյալ Արծրուն Նաջարյանը պատասխանեց, որ գիտակցում է առաջացող հետևանքները, ցանկանում է, որ քրեական հետապնդումն իր նկատմամբ դադարեցվի ոչ արդարացնող հիմքով։
Դատական քննության ընթացքում Մեղադրողը հայտնեց, որ առարկում է ամբաստանյալի նկատմամբ քրեական հետապնդում դադարեցնելու և քրեական գործի վարույթը կարճելու դեմ վաղեմության ժամկետն անցնելու հիմքով, քանի որ այդ ժամկետը դեռևս չի անցել և այն լրանում է 2016 թվականի դեկտեմբերի 26–ին` նկատի ունենալով, որ մեղադրական եզրակացության համաձայն` ամբաստանյալին մեղսագրվող վերջին արարքը կատարվել է 2014 թվականի դեկտեմբեր ամսին։

Դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
5. Դատական քննության ընթացքում լսելով ամբաստանյալի և Պաշտպանի դիրքորոշումը` վաղեմության ժամկետն անցնելու հիմքով քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և քրեական գործի վարույթը կարճելու վերաբերյալ, այդ կապակցությամբ Մեղադրողի դիրքորոշումը, հետազոտելով քրեական գործի նյութերը, Դատարանը գտնում է, որ սույն գործով անհրաժեշտ է անդրադառնալ հետևյալ իրավական հարցին. արդյո՞ք առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված անհրաժեշտ նախադրյալները թիվ ԵԱՔԴ/0128/01/16 քրեական գործով ամբաստանյալ Արծրուն Բաբկենի Նաջարյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և քրեական գործով վարույթը կարճելու համար` վաղեմության ժամկետն անցնելու հիմքով։
6. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 19-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Ըստ բնույթի և հանրության համար վտանգավորության աստիճանի` հանցագործությունները դասակարգվում են` ոչ մեծ ծանրության, միջին ծանրության, ծանր և առանձնապես ծանր հանցագործությունների։
(…)
2. Ոչ մեծ ծանրության հանցագործություններ են համարվում դիտավորությամբ կատարված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում երկու տարի ժամկետով ազատազրկումը, կամ որոնց համար նախատեսված է ազատազրկման հետ կապ չունեցող պատիժ, ինչպես նաեւ անզգուշությամբ կատարված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում երեք տարի ժամկետով ազատազրկումը:
(…)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Անձն ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից, եթե հանցանքն ավարտված համարվելու օրվանից անցել են հետևյալ ժամկետները (…)
1) երկու տարի` ոչ մեծ ծանրության հանցանքն ավարտված համարելու օրվանից, (…)
2. Վաղեմության ժամկետը հաշվարկվում է հանցանքն ավարտված համարելու օրվանից մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելու պահը (…)։
3. Վաղեմության ժամկետի ընթացքն ընդհատվում է, եթե մինչև նշված ժամկետներն անցնելն անձը կատարում է միջին ծանրության, ծանր կամ առանձնապես ծանր նոր հանցանք։ Այս դեպքում վաղեմության ժամկետի հաշվարկն սկսվում է նոր հանցանքի ավարտված համարելու պահից։
4. Վաղեմության ժամկետի ընթացքը կասեցվում է, եթե անձը խուսափում է քննությունից կամ դատից։ Այս դեպքում վաղեմության ընթացքը վերսկսվում է անձին ձերբակալելու կամ մեղայականով նրա ներկայանալու պահից (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 6-րդ կետի համաձայն` «Քրեական գործ չի կարող հարուցվել և քրեական հետապնդում չի կարող իրականացվել, իսկ հարուցված քրեական գործի վարույթը ենթակա է կարճման, եթե անցել են վաղեմության ժամկետները»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 6-րդ մասի համաձայն` «Սույն հոդվածի առաջին մասի 6-րդ և 13-րդ կետերում նշված հիմքերով գործի վարույթի կարճում և քրեական հետապնդման դադարեցում չի թույլատրվում, եթե դրա դեմ առարկում է մեղադրյալը։ Այս դեպքում գործի վարույթը շարունակվում է սովորական կարգով»։
7. ՀՀ վճռաբեկ դատարանն Անահիտ Սաղաթելյանի վերաբերյալ թիվ ԳԴ5/0022/01/10 քրեական գործով 2011 թվականի հոկտեմբերի 10–ին կայացրած որոշման 24–րդ կետում իրավական դիրքորոշում է արտահայտել հետևյալի մասին.
«(…) կապված արարքի բնույթից և հանրության համար վտանգավորության աստիճանից, նախատեսված են քրեական պատասխանատվության ենթարկելու տարբեր ժամկետներ, որոնց անցնելու դեպքում կատարված արարքը կորցնում է իր վտանգավորությունը, և անձն ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից։ Վերոգրյալի հիման վրա քրեադատավարական օրենքը վաղեմության ժամկետն անցնելը դիտում է որպես քրեական գործի վարույթը և քրեական հետապնդումը բացառող հանգամանք` սահմանելով, որ քրեական գործ չի կարող հարուցվել և քրեական հետապնդում չի կարող իրականացվել, իսկ հարուցված քրեական գործի վարույթը ենթակա է կարճման, եթե անցել են վաղեմության ժամկետները։
Միևնույն ժամանակ քրեադատավարական օրենքը վաղեմության ժամկետն անցնելու հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատելու պարտադիր նախապայման է դիտում մեղադրյալի համաձայնությունը, որի բացակայությունը ենթադրում է վարույթի շարունակում ընդհանուր կարգով։ Ինչպես երևում է նշված արգելքը սահմանող իրավանորմի վերլուծությունից, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 6-րդ կետի կիրառման համար ենթադրյալ իրավախախտում կատարած անձի համաձայնությունն անհրաժեշտ է միայն այն դեպքում, երբ քրեական գործն արդեն իսկ հարուցված է, և անձը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ, այսինքն` նրա նկատմամբ սկսվել է քրեական հետապնդում։
Բոլոր այն դեպքերում, երբ քրեական գործը դեռ հարուցված չէ, կամ քրեական գործը հարուցվել է, սակայն որևէ անձի մեղադրանք չի առաջադրվել, և անցել են վաղեմության ժամկետները, ապա ենթադրյալ իրավախախտում կատարած անձի համաձայնությունն անհրաժեշտ չէ, և մինչդատական վարույթն իրականացնող մարմինը պարտավոր է իր նախաձեռնությամբ հրաժարվել քրեական գործ հարուցելուց կամ որոշում կայացնել հարուցված քրեական գործի վարույթը կարճելու մասին։ Այլ կերպ` քրեական պատասխանատվության ենթարկելու ժամկետներն անցած լինելն ինքնին բացառում է քրեական գործի վարույթը և քրեական հետապնդումը` անկախ ենթադրյալ իրավախախտում կատարած անձի համաձայնությունից կամ առարկությունից. համաձայնության հարցն առաջ է գալիս միայն կոնկրետ անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում սկսելուց` նրան մեղադրանք առաջադրելուց հետո (…)»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը, անդրադառնալով վաղեմության ժամկետն անցնելու հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատելու հիմքին, Հրանտ Մազմանյանի գործով 2015 թվականի մարտի 27–ին կայացված թիվ ԵԿԴ/0121/11/14 որոշման 16–րդ կետում հայտնել է.
«(…) Դատարանը կրկնում է, որ քրեական պատասխանատվության ենթարկելու վաղեմության ժամկետները լրացած լինելը քրեական գործով վարույթը կամ քրեական հետապնդումը բացառող ոչ արդարացնող (ոչ ռեաբիլիտացիոն) հիմք է (տե՛ս Ա.Բաղդասարյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ի թիվ ԵԱՔԴ/0009/11/13 որոշման 16-րդ կետը): Իսկ ոչ ռեաբիլիտացիոն այս հիմքով անձի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու կամ քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին որոշում կայացնելու դեպքում ոչ թե փաստվում է նրա անմեղությունը, այլ վերջինիս մեղավորության հարցը մնում է չլուծված, այսինքն՝ անձը ձեռք չի բերում արդարացվածի կարգավիճակ՝ դրանից բխող բոլոր իրավական հետևանքներով (անձը չի օգտվում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 66-րդ հոդվածով երաշխավորված արդարացվածի բոլոր իրավունքներից), ուստիև չեն բացառվում բացասական բնույթ ունեցող որոշ սոցիալ-իրավական հետևանքների առաջացումը (վնասի հատուցման պարտականություն, հետագայում աշխատանքի անցնելու խոչընդոտներ և այլն): Հետևաբար նշված հիմքով անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին որոշում կայացնելն առանց վերջինիս դիրքորոշումը (համաձայնությունը կամ առարկությունը) պարզելու զրկում է նրան իր անմեղության ապացուցման, իր իրավունքների և ազատությունների իրավական պաշտպանության արդյունավետ միջոցի կարևորագույն իրավունքներից»:
8. Օրենսդրի կողմից ՀՀ քրեադատավարական օրենքում ի թիվս այլոց, նախատեսված է նաև անձի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և քրեական գործի վարույթը կարճելու այնպիսի հիմք, ինչպիսին է վաղեմության ժամկետը անցնելը։
Անձին քրեական պատասխանատվությունից ազատելու այդպիսի հիմքի առկայությունն ինքնանպատակ չէ։ Մասնավորապես, այն օրենսդրի կողմից ամրագրվել է նպատակ` հետապնդելով ապահովել ողջամիտ ժամկետում անձի քրեական պատասխանատվության ենթարկվելը, այդ թվում` կատարված արարքի բնույթին և հանրային վտանգավորության աստիճանին համապատասխան չափով` համաչափ պատժի նշանակումը։
Սակայն, այն դեպքում, երբ անցնում են օրենսդրի կողմից իրավական որոշակիության սկզբունքին համապատասխան կերպով սահմանված վաղեմության ժամկետները, ապա անցած ժամանակահատվածի հետ մեկտեղ նաև նվազում է ոչ միայն անձի կողմից կատարած քրեական օրենքով արգելված ենթադրյալ արարքի հանրային վտանգավորությունը, այլ նաև այդ արարքի կապակցությամբ անձի նկատմամբ նշանակվելիք պատժի կողմից հետապնդվող նպատակների իրացվելիության հնարավորությունը։ Վերջինս պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ անձի կողմից քրեական օրենքով արգելված ենթադրյալ հանցանքի կատարման համար նշանակվող պատիժը կարող է ծառայել իր նպատակներին բացառապես այն դեպքում, երբ նշանակվում է անձի կողմից իրեն մեղսագրվող արարքը կատարելու պահից հետո ողջամիտ ժամկետում` անձի վերասոցիալականացումը և իրավահպատակ վարքագծի ձևավորումն ապահովելու նպատակով։ Այդ դեպքում քրեական օրենքով հետապնդվող խնդիրները համարվում են լուծված` առանց անձի կողմից իրական պատիժ կրելու։
Վերոգրյալի հիման վրա անհրաժեշտ է արձանագրել, որ վաղեմության ժամկետն անցնելու դեպքում` անձին մեղսագրվող ենթադրյալ հանցանքի կապակցությամբ քրեական գործի ըստ էության քննություն իրականացնելը դառնում է առարկայազուրկ, բացառությամբ այն դեպքի, երբ անձն իր կամահայտնությամբ պահանջում է քրեական գործի ըստ էության քննություն` անկախ վաղեմության ժամկետներն անցած լինելու հանգամանքից։ Օրենսդրի կողմից անձին տրված այդպիսի հնարավորությունը հանդիսանում է 2015 թվականի դեկտեմբերի 6–ի խմբագրությամբ ՀՀ Սահմանադրության 66–րդ հոդվածով և «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» 1950 թվականի նոյեմբերի 4–ի Եվրոպական կոնվենցիայի 6–րդ հոդվածով ամրագրված անձի անմեղության կանխավարկածի անկյունաքարային երաշխիք, քանզի վաղեմության ժամկետն անցնելու դեպքում` անձի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցվում է ոչ արդարացնող հիմքով։
Այսպես, վաղեմության ժամկետն անցնելու հիմքով անձի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնելիս` չի ճանաչվում և հռչակվում անձի անմեղությունն իրեն մեղսագրվող արարքում, սակայն, միևնույն ժամանակ չի էլ արձանագրվում անձի մեղավորությունն իրեն մեղսագրվող արարքում, քանի որ անձն իր կամահայտնությամբ հրաժարվում է քրեական գործի հետագա բովանդակային քննությունից։
Այդ պատճառով էլ օրենսդրի կողմից ՀՀ քրեադատավարական օրենքում իմպերատիվորեն ամրագրվել է անձի դիրքորոշման պարզումը` քրեական վարույթի հետագա ընթացքը շարունակելու հարցի կապակցությամբ, այն դեպքում, երբ արդեն անցել է քրեական պատասխանատվության ենթարկվելու վաղեմության ժամկետը։
Անհրաժեշտ է նաև արձանագրել, որ այն դեպքում, երբ անձը հրաժարվում է իր գործի ըստ էության քննության իրավունքից, ապա քրեական վարույթն իրականացնող մարմինը, սույն գործի շրջանակներում նաև Դատարանը, պարտավոր է այդ անձի նկատմամբ դադարեցնել քրեական հետապնդումը և կարճել քրեական վարույթը` առանց արձանագրելու անձի մեղավոր կամ անմեղ լինելն իրեն մեղսագրվող արարքում։
9. Սույն քրեական գործով Արծրուն Բաբկենի Նաջարյանին մեղսագրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 315–րդ հոդվածի 1–ին մասով նախատեսված` քրեական օրենքով արգելված ենթադրյալ հանցանքի կատարումը, որը դասվում է ոչ մեծ ծանրությամբ հանցագործությունների շարքին` նկատի ունենալով, որ այդ հանցակազմի սանկցիան ընդգրկում է տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի երեքհարյուրապատիկից հինգհարյուրապատիկի չափով, կամ կալանք՝ առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով:
Միևնույն ժամանակ, քրեական գործով ամբաստանյալ Արծրուն Նաջարյանը Դատարանին հայտնել է իր համաձայնությունն իր նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և քրեական գործի վարույթը կարճելու համար` վաղեմության ժամկետն անցած լինելու հիմքով։
Բացի այդ, Դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալն իր կամահայտնությունը հայտնել է կամավոր, սեփական նախաձեռնությամբ, խորհրդակցելով իր Պաշտպանի հետ, գիտակցելով առաջացող իրավական հետևանքների բնույթը, այդ թվում` այն, որ վաղեմության ժամկետն անցած լինելու հիմքով քրեական հետապնդման դադարեցումը կրելու է ոչ արդարացնող (ոչ ռեաբիլիտացիոն) բնույթ։
Սույն քրեական գործով Դատարանն անհրաժեշտ է համարում արձանագրել նաև հետևյալ փաստական հանգամանքները.
ա) Թե՛ 2016 թվականի հունիսի 3–ին կայացված որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին որոշման, թե՛ քրեական գործով կազմված մեղադրական եզրակացության եզրափակիչ մասի համաձայն` Արծրուն Բաբկենի Նաջարյանին մեղսագրվում է 2010–2013թթ–ի ընթացքում ենթադրյալ պաշտոնեական անփութության դրսևորմամբ հանցանքի կատարում, ուստի ամբաստանյալին վերագրվող հանցանքն ավարտվել է 2013 թվականի դեկտեմբերի 31–ին։
Դատարանն արձանագրում է, որ այն դեպքում, երբ անձին առաջադրվում է ավարտված հանցանքի ենթադրյալ կատարման մեղադրանք, ապա մեղադրանքի ծավալում պետք է ընդգրկված լինի ոչ միայն հանրորեն վտանգավոր արարքի կատարումը, այլ նաև հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացումը` նկատի ունենալով, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 33–րդ հոդվածի 1–ին մասի համաձայն` ավարտված է համարվում այն հանցանքը, որը պարունակում է ՀՀ քրեական օրենսգրքով նախատեսված հանցակազմի բոլոր հատկանիշները։
Դատարանի հիշյալ դիրքորոշումը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ անձին առաջադրված մեղադրանքը պետք է անվերապահորեն համապատասխանի իրավական որոշակիության սկզբունքին։ Հակառակ պարագայում, կխաթարվի անձի արդար դատաքննության հիմնարար իրավունքն իր բոլոր բաղադրիչներով, այդ թվում` առաջադրված մեղադրանքից պաշտպանվելու իրավունքից։
Սույն քրեական գործի շրջանակներում ամբաստանյալին առաջադրված մեղադրանքի ծավալն ընդգրկում է 2010–2013թթ–ի ընթացքում ենթադրյալ պաշտոնեական անփութության հանցանքի կատարումը, որի մասին հայտնեց նաև Մեղադրողը դատական նիստի ընթացքում։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Համլետ Սահակյանի վերաբերյալ 2013 թվականի հոկտեմբերի 18-ին կայացված թիվ ԼԴ/0207/01/12 որոշման 15-րդ կետում նշել է, որ պաշտոնեական անփութության հանցակազմը նյութական է, այսինքն` ավարտված է համարվում անձի կողմից հանրորեն վտանգավոր արարքի կատարման արդյունքում հանրորեն վտանգավոր հետևանքները վրա հասնելու պահից։
Հետևաբար, նկատի ունենալով այդ հանգամանքը, ինչպես նաև այն, որ ամբաստանյալին առաջադրված է 2010–2013թթ–ի ընթացքում պաշտոնեական անփութության ավարտված ենթադրյալ հանցանքի կատարում, այսինքն` իրավական որոշակիության սկզբունքից ելնելով դրանում ընդգրկված են նաև ենթադրյալ վտանգավոր իրավական հետևանքները, ուստի Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալին վերագրվող ենթադրյալ հանցանքն ավարտվել է 2013 թվականի դեկտեմբերի 31–ին։
բ) Արծրուն Բաբկենի Նաջարյանին մեղսագրվող քրեական օրենքով չթույլատրված արարքը ավարտված համարելու օրվանից ի վեր անցել է ավելի քան երկու տարի,
գ) ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի 2016 թվականի հուլիսի 4-ի թիվ 6/7-1782 գրության համաձայն` Արծրուն Բաբկենի Նաջարյանի կողմից նոր հանցագործություն կատարելու կամ դատվածության վերաբերյալ տեղեկություններ առկա չեն։
10. Նկատի ունենալով սույն որոշման նախորդ կետում արձանագրված փաստական հանգամանքները` Դատարանը գտնում է, որ անցել է Արծրուն Բաբկենի Նաջարյանին մեղսագրվող արարքի կատարման համար օրենսդրի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75–րդ հոդվածի 1–ին մասի 1–ին կետում սահմանված վաղեմության ժամկետը։
Հետևաբար, հաշվի առնելով այդ հանգամանքը, ինչպես նաև ամբաստանյալ Արծրուն Բաբկենի Նաջարյանի համաձայնությունը` քրեական վարույթի հետագա ընթացքը չշարունակելու և ոչ արդարացնող հիմքով քրեական հետապնդումը դադարեցնելու վերաբերյալ, վաղեմության ժամկետն անցնելու հիմքով քրեական հետապնդումը դադարեցնելու արգելքների բացակայությունը` Դատարանը գտնում է, որ թիվ ԵԱՔԴ/0128/01/16 քրեական գործի վարույթը պետք է կարճել, իսկ ամբաստանյալ Արծրուն Բաբկենի Նաջարյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 315–րդ հոդվածի 1–ին մասով քրեական հետապնդումը դադարեցնել` վաղեմության ժամկետն անցած լինելու հիմքով։
11. Անդրադառնալով Պաշտպանի կողմից ներկայացված միջնորդությանը` քրեական գործով վարույթը կարճելու և քրեական հետապնդումը դադարեցնելու վերաբերյալ` քրեական գործով ձեռք բերված բոլոր ապացույցներն անթույլատրելի ճանաչելու հիմքով և այն պատճառաբանությամբ, որ մեղադրական եզրակացությունը չի համապատասխանում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված պահանջներին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
Քրեական գործով կազմված մեղադրական եզրակացությունն իրենից ներկայացնում է իրականացված նախաքննության արդյունքների ամփոփումը, որը հիմք է հանդիսանում Դատարանում քրեական գործի քննության համար։ Ընդ որում, եթե Դատարանը քրեական գործը վարույթ ընդունելուց հետո ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 296–րդ հոդվածով ամրագրված իր իրավասությունից չի օգտվում և քրեական գործով կազմված մեղադրական եզրակացությունը չի վերադարձնում Մեղադրողին, ապա պարզ է դառնում, որ Դատարանի համոզմամբ մեղադրական եզրակացությունը Մեղադրողին վերադարձնելու հիմքերը բացակայում են և այն չի կարող համարվել անհամապատասխան ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված պահանջներին։
Բացի այդ, անդրադառնալով մեղադրական եզրակացության հիմքում դրված ապացույցներն անթույլատրելի ճանաչելուն` Դատարանը գտնում է, որ դատական նիստի նախապատրաստության փուլում Պաշտպանի կողմից ներկայացված միջնորդությամբ նման հարց քննարկվել չի կարող։ Դատական նիստի նախապատրաստության ընթացքում Դատարանը ողջամտորեն ձեռնարկում է բոլոր այն անհրաժեշտ միջոցառումները, որոնք ուղղված են հաջորդ` քրեական գործի ըստ էության քննությունն ապահովող դատաքննության փուլի պատշաճ կազմակերպմանը։ Հենց այդ փուլում էլ կարող է քննարկվել ապացույցների թույլատրելիության հարցը։ Հակառակ պարագայում կխաթարվի քրեական դատավարության փուլերի միջև առկա գործառութային կապը։
Ուստի, Դատարանը գտնում է, որ Պաշտպանի կողմից ներկայացված միջնորդությունը ենթակա է մերժման։
12. Անդրադառնալով Երևան քաղաքի դատախազության կողմից ներկայացված քաղաքացիական հայցին` ամբաստանյալ Արծրուն Բաբկենի Նաջարյանից հօգուտ պետական բյուջեի 8.320.000 ՀՀ դրամ գումար բռնագանձելու վերաբերյալ, Դատարանը գտնում է, որ այն պետք է թողնել առանց քննության` նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու դեպքում քրեական վարույթը կարճվում է, մինչդեռ քրեական դատավարության շրջանակներում ներկայացված քաղաքացիական հայցն անմիջականորեն փոխկապակցված է քրեական վարույթի հետ, որի ընթացքի հետագա դադարեցումն անհնարին է դարձնում Դատարանի կողմից քաղաքացիական հայցը բովանդակային քննության առնելու հնարավորությունը։
Բացի այդ, ինչպես նշել է ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Փայլակ Էլիզբարյանի վերաբերյալ 2007 թվականի փետրվարի 27–ին կայացված թիվ ՎԲ–35/07 որոշման 4–րդ կետում` ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 163–րդ և 360–րդ հոդվածի համաձայն քաղաքացիական հայցը լուծվում է դատավճռով, մինչդեռ քրեական գործի վարույթը կարճելիս` քաղաքացիական հայցը պետք է թողնվի առանց քննության։
13. Անդրադառնալով ամբաստանյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի հարցին` Դատարանը գտնում է, որ մինչև սույն որոշման օրինական ուժի մեջ մտնելն այն պետք է թողնել անփոփոխ` դատական ակտի հնարավոր բողոքարկման դեպքում ամբաստանյալի դատավարական պարտականությունների պատշաճ կատարումն ապահովելու համար:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75–րդ հոդվածով, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 6-րդ կետով և 41-րդ հոդվածով՝ Դատարանը.

Ո Ր Ո Շ Ե Ց`

Արծրուն Բաբկենի Նաջարյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 315–րդ հոդվածի 1–ին մասով թիվ ԵԱՔԴ/0128/01/16 քրեական գործի վարույթը կարճել և քրեական հետապնդումը դադարեցնել` վաղեմության ժամկետն անցնելու հիմքով։
Արծրուն Բաբկենի Նաջարյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված ստորագրությունը` չհեռանալու մասին, թողնել անփոփոխ մինչև սույն որոշման օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Երևան քաղաքի դատախազության կողմից ներկայացված քաղաքացիական հայցը` ամբաստանյալ Արծրուն Բաբկենի Նաջարյանից հօգուտ պետական բյուջեի 8.320.000 (ութ միլիոն երեք հարյուր քսան հազար) ՀՀ դրամ գումար բռնագանձելու վերաբերյալ, թողնել առանց քննության։
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ քրեական վերաքննիչ դատարան հրապարակվելու օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում։



ԴԱՏԱՎՈՐ` Ա. ՆԻԿՈՂՈՍՅԱՆ