Հիմնական
Գործի համար:
ԵԱՔԴ/0126/01/16
Վիճակագրական տողի համար :
8.28
Պատասխանող
Արսեն Մաթոսյան
Արսեն Մաթևոսյան Հարություն
Արսեն Մաթոսյան
Արսեն Մաթոսյան
Դատավոր
Քրեական վերաքննիչ
Մանուշակ Պետրոսյան
Արշակ Խաչատրյան
Սեվակ Համբարձումյան
Գրիշա Մելիք-Սարգսյան
Արաբկիր Քանաքեռ-Զեյթուն
Արթուր Մկրտչյան
Վճռաբեկ
Սամվել Օհանյան
Դատավոր
Քրեական վերաքննիչ
Մանուշակ Պետրոսյան
Արշակ Խաչատրյան
Սեվակ Համբարձումյան
Գրիշա Մելիք-Սարգսյան
Արաբկիր Քանաքեռ-Զեյթուն
Արթուր Մկրտչյան
Վճռաբեկ
Սամվել Օհանյան
| Դատարան | Օր | Ժամ | Դատարանի դահլիճի համար | Ստատուս | Որոշում | Այլ նշումներ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Քրեական վերաքննիչ | 2016-11-02 | 10:00 | 4 | Կայացվել է | ||
| Արաբկիր Քանաքեռ-Զեյթուն | 2016-07-15 | 10:30 | 5 | Կայացել է |
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական ԵԱՔԴ/0126/01/16
շրջանների ընդհանուր իրավասության
առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը
կայացրած դատարանի կազմը
նախագահող դատավոր` Ա.Մկրտչյան
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
02 նոյեմբերի 2016թ. ք.Երևան
ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ /այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան/ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ`
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ
Ս.ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ
ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆԻ
ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ`
ՄԵՂԱԴՐՈՂ` Հ.ԽԱԼԱԹՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆ` Ա.ԹԱՄՐԱԶՅԱՆԻ
ՏՈՒԺՈՂԻ ԻՐԱՎԱՀԱՋՈՐԴ` Դ.ՍԻՐԱԿԱՆՅԱՆԻ
ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼ` Ա.ՄԱԹՈՍՅԱՆԻ
դռնբաց դատական նիստում Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Հ.Խալաթյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա, վճռաբեկության կարգով քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Արսեն Հարությունի Մաթոսյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով,
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
1.Գործի դատավարական նախապատմությունը և փաստական հանգամանքները.
2016 թվականի փետրվարի 02-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչությունում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հարուցվել է թիվ 60101016 քրեական գործը:
2016 թվականի հունիսի 06-ին Արսեն Մաթոսյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ, նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով այն բանի համար, որ <<նա, 2016թ. հունվարի 26-ին` ժամը 17.00-ի սահմաններում, <<Տոյոտա>> մակնիշի T 505 YR 42 rus ավտոմեքենան վարել է Երևան քաղաքի Թբիլիսյան խճուղով` Աբովյան քաղաքի կողմից դեպի Ազատության պողոտայի ուղղությամբ, իր ուղեմասի երկրորդ գոտով, շուրջ 70-80 կմ/ժամ արագությամբ: Հասնելով Թբիլիսյան խճուղու 20/8 հասցեի մոտակայքին` թույլ է տվել ՃԵԿ-ի 65, 66 կետերի և <<Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին>> ՀՀ օրենքի 23 հոդվածի 3-րդ մասի պահանջներին հակասող գործողություններ, այն է` հաշվի չառնելով առկա ճանապարհային պայմանների, մասնավորապես առջևում առկա ճանապարհահատվածի ձյունածածկ և սառցապատ լինելու հանգամանքները, ավտոմեքենան վարել է ընթացքի այնպիսի արագությամբ, որի արդյունքում արգելակման միջոցով ավտոմեքենայի ընթացքի արագությունը դանդաղեցնելիս, կորցրել է ավտոմեքենայի կառավարումը և ինքնաբերաբար առաջ սահելով, դուրս է եկել հանդիպակաց ուղեմաս, իր գործողություններով ստեղծել է վթարային իրադրություն և ընդհարվել հանդիպակաց ուղեմասով ընթացող` Կարեն Գնելի Շահինյանի վարած <<Մերսեդես>> մակնիշի 99 FM 996 պ/հ ավտոմեքենային, որի հետևանքով վերջինիս ուղևոր Նելլի Նորիկի Եղիազարյանին անզգուշությամբ պատճառել է մահ` ինքն իրեն զրկելով վթարը կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից:>>:
Նույն օրը Ա.Մաթոսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել ստորագրություն չհեռանալու մասին:
2016 թվականի հունիսի 24-ին թիվ 60101016 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարան /այսուհետ նաև` Դատարան/:
Դատաքննությունն անց է կացվել արագացված կարգի կիրառմամբ:
Դատարանի 15.07.2016 թվականի դատավճռով Արսեն Հարությունի Մաթոսյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և դատապարտվել է ազատազրկման 2 /երկու/ տարի ժամկետով` զրկվելով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից 2 /երկու/ տարի ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվել և սահմանվել է փորձաշրջան` 2 /երկու/ տարի ժամկետով:
Արսեն Հարությունի Մաթոսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` ստորագրություն չհեռանալու մասին, թողնվել է անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Վճռվել է` իրեղեն ապացույց ճանաչված և ՀՀ ոստիկանության <<Ճանապարհային ոստիկանություն>> ծառայությանն ի պահ հանձնված <<Տոյոտա>> մակնիշի T 505 YR 42 rus պ/հ և <<Մերսեդես>> մակնիշի 99 FM 996 պ/հ ավտոմեքենաները, դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, վերադարձնել սեփականատերերին:
Դատարանի վերոնշյալ դատավճռի դեմ 15.08.2016 թվականին վերաքննիչ բողոք է բերել Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Հ.Խալաթյանը:
Վերաքննիչ բողոքի կապակցությամբ գրավոր պատասխան չի ներկայացվել:
Թիվ եԱՔԴ/0126/01/16 քրեական գործը Վերաքննիչ դատարանի դատավոր Մ.Պետրոսյանին և կոլեգիալ կազմում ընդգրկված դատավորներին է հանձնվել 28.09.2016 թվականին, Վերաքննիչ դատարանի 03.10.2016 թվականի որոշմամբ` վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ, և նշանակվել է քննության` ՀՀ վճռաբեկ դատարանում գործերի քննության համար սահմանված կանոններով:
2.Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, փաստարկներն ու պահանջը.
Բողոքի հեղինակը` մեղադրող Հ.Խալաթյանը գտել է, որ Դատարանի 27.06.2016 թվականի դատավճիռն օրինական և հիմնավոր չէ` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
Բողոքաբերը` վկայակոչելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ, 70-րդ հոդվածների պահանջները, վկայակոչելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` Գ.Մադաթյանի վերաբերյալ գործով 17.02.2009 թվականի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08, Ա.Սահակյանի վերաբերյալ գործով 27.08.2010 թվականի թիվ ԳԴ1/0003/01/10, Է.Ասատրյանի վերաբերյալ գործով 24.08.2012 թվականի թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները, նշել է, որ վիճարկվող դատավճռի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ դրանում ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի արարքի հանրային վտանգավորության հարցը քննարկելիս Դատարանը հանգել է սխալ եզրահանգման: Դատարանը համապատասխան վերլուծության ենթարկելով արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը բնութագրող հանգամանքների` կատարված արարքի բնույթի, հետևանքների, դրա նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքի վերաբերյալ, հանգել է հետևության, որ Արսեն Մաթոսյանի արարքը սուբյեկտիվ կողմից դրսևորվել է հացավոր անփութությամբ: Դատարանն անտեսել է, որ Արսեն Մաթոսյանի արարքը սուբյեկտիվ կողմից բնութագրվում է ոչ թե հանցավոր անփութությամբ, այլ հանցավոր ինքնավստահությամբ, որն անզգույշ մեղքի ձևի առավել վտանգավոր տեսակն է: Դատարանի դատավճռով հաշվի չի առնվել կատարված արարքի հետևանքը` այն, որ Ա.Մաթոսյանի գործողությունների հետևանքով առաջացել է մարդու մահ:
Ըստ բողոքաբերի` Դատարանի կողմից որպես ամբաստանյալի պատիժը մեղմացնող հաշվի առնված հանգամանքները չեն համապատասխանում Պ.Բայրամյանի գործով որոշմանը:
Դատավճռով որևէ կերպ չի պատճառաբանվել, որ թե դրական բնութագրվելը, ուսանող լինելը, տուժողւի իրավահաջորդի կողմից բողոք և պահանջ չներկայացնելը, ինչ նշանակություն ունի հանրային մեղադրանքի գործով և ինչպես է նվազեցնում կատարված հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը, կամ ինչպես է վերականգնում սոցիալական արդարությունը:
Դատարանը միաժամանակ արձանագրել է, որ ամբաստանյալը վատառողջ է, վթարի արդյունքում ստացել է կյանքին վտանգ սպառնացող ծանր վնաս և ներկայումս ունի բուժման կարիք, սակայն պարզ չէ, թե Դատարանը ինչպես է եկել այն եզրահանգման, որ վթարի արդյունքում ամբաստանյալին պատճառված մարմնական վնասվածքների հետ կապված ներկայումս վերջինիս անհրաժեշտ է բուժում, քանի որ դրա վերաբերյալ հավաստող որևէ փաստաթուղթ դատարանի կողմից չի հետազոտվել դատաքննության ընթացքում և այդպիսիք քրեական գործում առկա չեն։
Դատարանը, ճիշտ վերլուծության չենթարկելով, որ Արսեն Մաթոսյանի արարքը սուբյեկտիվ կողմից դրսևորվել է ոչ թե հանցավոր անփութությամբ, այլ հանցավոր ինքնավստահությամբ, նշանակություն չի տվել Արամ Սերյոժայի Սահակյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի օգոստոսի 27-ի թիվ ԳԴ1/0003/01/10 որոշման 20-րդ կետում արտահայտած իրավական դիրքորոշմանը՝ <<ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթին>>, ինչի արդյունքում ճիշտ գնահատականի չի արժանացել այն հանգամանքը, որ Արսեն Մաթոսյանի կողմից կատարած խախտման բնույթը թեև ներառված չէ <<Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ>> ՀՀ օրենսգրքի 10-րդ գլխով նախատեսված` ճանապարհային երթևեկության կանոնների առավել կոպիտ խախտումների ցանկում, սակայն պետք է հաշվի առնել, որ այդ ցանկը սպառիչ չէ և վերը շարադրված ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումներով իրավական դիրքորոշում է արտահայտվել, որ յուրաքանչյուր դեպքում խախտման բնույթը պետք է քննարկվի գործի տվյալ հանգամանքների համատեքստում:
Սույն դեպքում ակնհայտ է, որ Արսեն Մաթոսյանն ավտոմեքենան վարելու ընթացքում պետք է հաշվի առներ ճանապարհի ձյունածածկ և սառցեպատ լինելու հանգամանքը ու մեքենան չվարեր թույլատրելի առավելագույն արագության` 70-80 կմ/ժ արագությամբ ու կատարեր մանևրում։ Պարզ է, որ սառցեպատ և ձյունածածկ եղանակային պայմաններում, ավտոմեքենան վարելու ժամանակ, ավտոմեքենայի վարորդը, տվյալ դեպքում` ամբաստանյալ Արսեն Մաթոսյանը, հանդիսանալով հատուկ սուբյեկտ, կարող էր և պարտավոր էր գիտակցել, որ առավել վտանգավոր և դժվար է դառնում մեքենան կառավարել նման եղանակային պայմաններում, առավել մեծ է նման պայմաններում պատահարի առաջացման հավանականությունը և անհրաժեշտ է նման պայմաններում զերծ մնալ ճանապարհի տվյալ հատվածում սահմանված թույլատրելի առավելագույն արագության պայմաններում մեքենան վարելուց և ցանկացած խոչընդոտի առաջացման պայմաններում անխուսափելի է ծանր հետևանքներ առաջանալու հավանականությունը։
Դատարանն անդրադառնալով վթարի և դրա արդյունքում վրա հասած հետևանքների մեջ Արսեն Մաթոսյանի դերակատարմանը, որը, ի դեպ թվարկված է վերջինիս պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների և դրական բնութագրող հանգամանքների հետ միասին, ճանապարհի սառցեպատ և ձյունածածկ լինելու հանգամանքը մեկնաբանվել է հօգուտ ամբաստանյալի, անտեսելով, որ տվյալ դեպքում, Արսեն Մաթոսյանը, պարտավոր է եղել կանխատեսել նման հետևանքների առաջացումը, ինչը բավական իրատեսական է վթարի առաջացման պայմաններում և հանդիսանում է անկհայտ ու կոպիտ խախտում։ Հակառակ դրան կարևորել է այն հանգամանքը, որ վթարի արդյունքում ամբաստանյալի առողջությանը պատճառվել է կյանքին վտանգ սպառնացող ծանր մարմնական վնասվածք ու վերջինիս անհրաժեշտ է բուժում, անտեսելով, որ նման վնասվածքների առաջացման մեղավորը հենց ինքն է՝ ամբաստանյալ Արսեն Մաթոսյանը։ Հատկանշական է նաև, որ դատարանը հարկ է համարել անդրադառնալ ամբաստանյալի մարմնական վնասվածքներին, սակայն դատավճռում չի անդրադարձել և վերլուծության չի ենթարկել առավել ծանր հետևանքին` տուժողին մահ պատճառելու հանգամանքին։
Այսպիսով, կատարված հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը բնութագրող կոնկրետ հանգամանքները արժևորված և հաշվի առնված չլինելու պայմաններում դատարանի կողմից մատնանշված պատիժը և պասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքները, որոնք մասամբ իրական չեն, մնացած մասով չեն նվազեցնում կատարված հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը, չեն կարող բավարար լինել Արսեն Մաթոսյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը հիմնավորելու համար:
Ըստ բողոքաբերի` Դատարանի կողմից թույլ է տրվել նյութական իրավունքի խախտում, այսինքն` կիրառվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը, ինչը վիճարկվող դատական ակտում նշված հանգամանքների ուժով կիրառման ենթակա չէր։
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 53-րդ, 376.1-րդ, 377-րդ, 380.1-րդ, 395-րդ, 397-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանին խնդրել է.
<<Վերաքննիչ բողոքն ընդունել վարույթ, թիվ 60101016 քրեական գործով Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2016թ. հուլիսի 15-ի դատավճիռը մասնակիորեն բեկանել և փոփոխել:
Արսեն Հարությունի Մաթոսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառումը վերացնել:>>:
3.Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
Վերաքննիչ դատարանը` ստուգելով գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման ու քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, ինչպես նաև գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի նորմերի պահպանումը, լսելով մեղադրողի հիմնավորումները վերաքննիչ բողոքի կապակցությամբ, ամբաստանյալի և վերջինիս շահերի պաշտպանի պատասխան առարկությունները, տուժողի իրավահաջորդի դիրքորոշումը, ներկայացված վերաքննիչ բողոքի հիմքերի ու հիմնավորումների սահմաններում վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, հանգում է այն հետևության, որ մեղադրողի վերաքննիչ բողոքը պետք է բավարարել` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
Վերաքննիչ դատարանը վերաքննիչ բողոքում բարձրացված և վերլուծման ենթակա հարցերին անդրադառնալուց առաջ անհրաժեշտ է համարում արձանագրել հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
<<Վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում>>:
Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն`
<<Վերաքննիչ դատարանում բողոքի քննության ժամանակ առաջին ատյանի դատարանում հաստատված փաստական հանգամանքներն ընդունվում են որպես հիմք, բացառությամբ այն դեպքի, երբ բողոքում վիճարկվում է որևէ փաստական հանգամանք և վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն եզրակացության, որ տվյալ փաստական հանգամանքի վերաբերյալ եզրակացության հանգելիս առաջին ատյանի դատարանն այն ճիշտ չի գնահատել>>:
Ամբաստանյալ Արսեն Հարությունի Մաթոսյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքը կատարելը և նրա մեղքը դատավարության որևէ մասնակցի կողմից չի վիճարկվում:
Չի վիճարկվում նաև առաջին ատյանի դատարանի դատավճռով հաստատված ճանաչված որևէ փաստական հանգամանք, մեղադրողը` պատճառաբանելով, որ ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի ուղղվելը հնարավոր չէ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով, խնդրել է` վերջինիս նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելը` վերացնել:
Նկատի առնելով վերոգրյալը` Վերաքննիչ դատարանն ամբաստանյալ Արսեն Հարությունի Մաթոսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով մեղսագրված հանցանքի հիմնավորվածությունը` քննության առարկա չի դարձնում:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
<<Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը`
(…)
5) ապացուցված է արդյոք ամբաստանյալի պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների առկայությունը.
6) ենթակա է արդյոք պատժի ամբաստանյալն իր կատարած հանցանքի համար.
7) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի ամբաստանյալի նկատմամբ.
8) ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը.
(…)>>:
Նշված իրավադրույթից երևում է, որ կոնկրետ պատժաչափով կոնկրետ պատժատեսակի նշանակումը և արդեն իսկ նշանակված պատիժը կրելու անհրաժեշտության հարցի լուծումն իրենցից ներկայացնում են պատժի հարցերի դատական լուծման գործընթացի ինքնուրույն և հաջորդական փուլեր:
Այսինքն` դատարանը նախ և առաջ որոշում է ամբաստանյալի` պատժի ենթակա լինելու հարցը, այնուհետև` դրա տեսակը և չափը, որից հետո որոշում, թե ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի՞ իր նկատմամբ նշանակված պատիժը` հաշվի առնելով առանց նշանակված պատիժը փաստացի կրելու դրա նպատակներին հասնելու հնարավորությունը:
Սույն գործով Վերաքննիչ դատարանի առջև բարձրացված իրավական հարցը հետևյալն է. հիմնավորված և պատճառաբանվա՞ծ են արդյոք ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն`
<<1. Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մաuին։
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիu դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները (...)>>։
Նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելու ընթացքում դատարանի կողմից հաշվի առնվող հանգամանքներին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է թիվ ՎԲ-124/07, ՎԲ-192/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԱՎԴ2/0059/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09, ԼԴ2/0019/01/09 և այլ որոշումներում։
Ա.Սահակյանի գործով կայացված որոշմամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ <<(...) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմի բնութագրիչ առանձնահատկությունն այն է, որ հանցանք կատարող անձը հասկանում է, որ իր գործողությունների (անգործության) արդյունքում կարող է հանրության համար վտանգավոր հետևանքներ առաջանան, այսինքն` նա գիտակցում է, որ իր կողմից թույլ տված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման արդյունքում հնարավոր է տեղի ունենա վթար և մարդու (մարդկանց) կյանքին կամ առողջությանը հասցվի վնաս, սակայն, ցուցաբերելով հանցավոր անզգուշություն, այնուամենայնիվ, թույլ է տալիս նշված խախտումը՝ հույս ունենալով խուսափել հնարավոր ծանր հետևանքների առաջացումից։
Օբյեկտիվ կողմից նշված արարքը դրսևորվում է ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտմամբ, որոնցից առավել կոպիտ խախտումներն ամրագրված են Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքում։
(...) Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի վերաբերյալ գործերով պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս դատարանները պետք է հաշվի առնեն հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները, ինչպես նաև հանցանքի կատարումից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը։
Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ վերոնշյալ գործերով դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն տրանսպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթին, որի արդյունքում տեղի է ունեցել հանցագործությունը։ Նշված հանգամանքի կարևորումը պայմանավորված է նրանով, որ Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 10-րդ գլխով նախատեսված` ճանապարհային երթևեկության կանոնների առավել կոպիտ խախտումները (լուսացույցի կամ կարգավորողի արգելող ազդանշանին չենթարկվելը, սահմանված արագությունը գերազանցելը, տրանսպորտային միջոցը ոչ սթափ վիճակում վարելը, տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված անձանց կողմից տրանսպորտային միջոցներ վարելը և այլն) վտանգ են առաջացնում ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների համար և առավել հավանական դարձնում հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը։ Բացի այդ, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ տրանսպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը կարևոր նշանակություն ունի նաև հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին ճիշտ պատկերացում կազմելու համար>> (տե՛ս Արամ Սերյոժայի Սահակյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի օգոստոսի 27-ի թիվ ԳԴ1/0003/01/10 որոշման 19-20-րդ կետերը)։
Զարգացնելով Ա.Սահակյանի գործով որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները` ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Է.Ասատրյանի գործով որոշման մեջ շեշտել է, որ <<(…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով տրանսպորտային միջոցի վարորդի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը ճիշտ գնահատելու համար պետք է առանձնակի ուշադրություն դարձվի կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքին։
(…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 30-րդ հոդվածի վերլուծությունից երևում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության հետևանքների նկատմամբ դրսևորվող անզգույշ մեղքի ձևը կարող է տարբեր կերպ արտահայտվել։ Այսպես` հանցավոր ինքնավստահության դեպքում անձը գիտակցում է իր արարքի (գործողության կամ անգործության) պոտենցիալ վտանգավորությունը, նախատեսում է վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը և չնայած դրան, հույսը դնելով իր հմտությունների, անձանց, սարքավորումների և այլնի վրա` թույլ է տալիս սահմանված անվտանգության կանոնների խախտում` առանց բավարար հիմքերի հույս ունենալով, որ վտանգավոր հետևանքները կկանխվեն։
Հանցավոր անփութության օրենսդրական բնորոշումը ցույց է տալիս, որ անզգուշության այս տեսակը բնութագրվում է վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը չնախատեսելով։ Այլ խոսքով՝ անփութությամբ գործող անձը, իրական հնարավորություն և պարտավորվածություն ունենալով նախատեսել վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, բավարար շրջահայացություն, ուշադրություն և հոգատարություն չի ցուցաբերում այդ հետևանքների առաջացումը թույլ չտալու համար։
(…) Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ դրսևորված անզգույշ մեղքի վերոգրյալ տարատեսակները, ելնելով գործի փաստական հանգամանքների առանձնահատկություններից, տարբեր կերպ են բնորոշում հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության աստիճանը։ Այսպես` հանցավոր անփութության դեպքում անձը չի նախատեսում իր արարքի արդյունքում ծանր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, հետևաբար չի գիտակցում նաև իր կողմից տվյալ իրադրությունում թույլ տրված խախտման վտանգավորությունը։ Մինչդեռ հանցավոր ինքնավստահության դեպքում անձը գիտակցում է, որ իր կողմից թույլ տրված խախտման արդյունքում կարող են վտանգավոր հետևանքներ առաջանալ, այսինքն` նա գիտակցում է իր արարքի վտանգավորությունը և, չնայած դրան, թույլ է տալիս նշված խախտումը, ինչը վկայում է հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության առավել բարձր աստիճանի մասին։
Վերոգրյալով պայմանավորված` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը ճիշտ գնահատելու և որպես արդյունք հանցավորի նկատմամբ քրեաիրավական ներգործության համաչափ միջոց կիրառելու համար դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն այն հանգամանքին, թե տրանսպորտային միջոցի վարորդը ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումն արդյոք գիտակցաբար է թույլ տվել։ Բացի այդ, դատարանները պետք է գնահատեն, թե տվյալ խախտման արդյունքում, ինչպես ընդհանուր առմամբ, այնպես էլ կոնկրետ իրադրությունում որքանով էր հավանական ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հնարավորությունը և որքանով էր ակնհայտ տրանսպորտային միջոցը վարողի համար իր կողմից թույլ տված խախտման և հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման միջև պատճառական կապի զարգացման հավանականությունը։ Այլ խոսքով` համապատասխան գնահատականի պետք է արժանացվի կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը։
Ուստի, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ առանց նշված հանգամանքների գնահատման հնարավոր չէ ճիշտ պատկերացում կազմել ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին>> (տե՛ս Էդմոն Գարասիմի Ասատրյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2012 թվականի օգոստոսի 24-ի թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 որոշման 15-18-րդ կետերը)։
Հիմք ընդունելով վերոշարադրյալը` ՀՀ վճռաբեկ դատարանն Ա.Առաքելյանի գործով կայացված որոշմամբ վերահաստատել է իր դիրքորոշումն առ այն, որ <<(…) յուրաքանչյուր գործով նշանակված պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը լուծելու վերաբերյալ դատարանի որոշումը, ի թիվս այլ հանգամանքների (կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափ, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճան և այլն) պետք է հիմնված լինի կատարված հանցագործության առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, նրա պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա՝ արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքներին համապատասխան՝ նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը։
Միևնույն ժամանակ, Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին ճիշտ պատկերացում կազմել և որպես հետևանք՝ քրեաիրավական ներգործության համաչափ միջոց կիրառել հնարավոր չէ, առանց բացահայտելու թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը և կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի, դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը։ Բացի այդ, պատժի նպատակների իրագործման տեսանկյունից Վճռաբեկ դատարանը հատկապես կարևորում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության կատարումից անմիջապես հետո հանցավորի դրսևորած վարքագծի գնահատումը։ (…)>> (տե՛ս Արթուր Սերգեյի Առաքելյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ի թիվ ԵԱՆԴ/0122/01/12 որոշման 17-րդ կետը):
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն`
<<Որոշակի փաստական հանգամանքներ ունեցող գործով Վճռաբեկ դատարանի կամ Մարդու իրավունքների Եվրոպական դատարանի դատական ակտի հիմնավորումները, այդ թվում` օրենքի մեկնաբանությունները, պարտադիր են դատարանի համար նույնանման փաստական հանգամանքներով գործի քննության ժամանակ, բացառությամբ այն դեպքի, երբ վերջինս ծանրակշիռ փաստարկների մատնանշմամբ հիմնավորում է, որ դրանք կիրառելի չեն տվյալ փաստական հանգամանքների նկատմամբ>>:
Վերոգրյալ հոդվածի իրավական վերլուծության արդյունքում Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի վերոգրյալ նախադեպային որոշումներում արտահայտած իրավական դիրքորոշումները կիրառելի են սույն քրեական գործի շրջանակներում, նկատի ունենալով, որ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` մատնանշված դատական ակտերի փաստական հանգամանքները և սույն քրեական գործի փաստական հանգամանքները նույնանման են:
Այսպես.
Սույն քրեական գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երևում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մեղադրվող ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս և ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելիս` արձանագրել է հետևյալը.
<<(…) ամբաստանյալ Արսեն Մաթոսյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, դրա կատարման եղանակը և հանգամանքները, դեպքի կոնկրետ հանգամանքները, մեղքի ձևը և տեսակը, հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները, հանցավորի անձը, հանցանքի կատարումից հետո ամբաստանյալի դրսևորած վարքագիծը, հանցագործության կատարման մեջ նրա մեղավորության աստիճանը:
Ամբաստանյալ Արսեն Մաթոսյանի անձը բնութագրող տվյալներ դատարանը հաշվի է առնում, որ նա, ինչպես զորամասի հրամանատարության, այնպես էլ Գեղարքունիքի մարզի Երանոսի գյուղապետարանի կողմից բնութագրվում է դրական, ուսանող է, ծառայել է ՀՀ զինված ուժերում, ստացել է մի շարք խրասուսանքներ և պարգևատրվել է <<Քաջարի մարտիկ>>, <<Լավագույն զինվոր մարզիկ>>, <<Հայոց բանակի գերազանցիկ>> կրծքանշաններով, ֆիզիկապես վատառողջ է` վթարի հետևանքով առողջությանը պատճառվել է կյանքին վտանգ սպառնացող ծանր վնաս և ներկայումս ունի բուժման կարիք, համաձայն ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի տեղեկանքի` նա նախկինում դատված չէ:
Դատարանն ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտում մեղքն ընդունելը և անկեղծորեն զղջալը, դեպքի հանգամանքների վերաբերյալ խոստովանական ցուցմունքներ տալը, առաջին անգամ միջին ծանրության հանցանք կատարելը, ճանապարհատրանսպորտային դեպքի պահին եղանակային պայմանները /ասֆալտը եղել է ձյունածածկ և սառցապատ/, ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը /սահմանված արագությունը չի գերազանցել կամ ՃԵԿ այլ կոպիտ խախտում թույլ չի տվել/, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը, մեղքի տեսակը` անզգույշ հանցանքը դրսևորվել է հանցավոր անփութությամբ: Բացի այդ, տուժողի իրավահաջորդը բողոք կամ գույքային վնասի հատուցման պահանջ չի ներկայացրել, ամբաստանյալը հոգացել է տուժողի հուղարկավորության հետ կապված ծախսերը և կամովին հատուցել է տուժողի իրավահաջորդին պատճառված վնասը:
Ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ առկա չեն:
(…)
Դատարանը, քննության առնելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման հնարավորության և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով ամրագրված պատժի նպատակների իրացվելիության հարցը, վերուծելով և գնահատելով գործի վերոհիշյալ փաստական հանգամանքները, հաշվի առնելով Արսեն Մաթոսյանին վերագրվող արարքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, նրա անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում` պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների համակցությունը, ինչպես նաև` պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, որոնք էականորեն ազդում են հանցանքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանի նվազեցման վրա, հանգում է հետևության, որ Արսեն Մաթոսյանի ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու և նրա նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով կատարած հանցանքի համար ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով սույն գործով հնարավոր է ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներն իրագործելու հնարավորությունը: Տվյալ դեպքում` դրանով կապահովվեն նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները:
(…)>>:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելիս թեև Դատարանը փաստել է, որ հաշվի է առնում վերջինիս կողմից կատարած հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, սակայն այն պատշաճ գնահատության և օբյեկտիվ վերլուծության չի ենթարկել, մասնավորապես` ճիշտ չի գնահատել հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի մեղավորության աստիճանը, վերջինիս կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը, համապատասխան գնահատականի չի արժանացրել կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը, չի գնահատել, թե ամբաստանյալ Ս.Վարդազարյանի կողմից թույլ տրված խախտման արդյունքում, ինչպես ընդհանուր առմամբ, այնպես էլ կոնկրետ իրադրությունում որքանով էր հավանական ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հնարավորությունը և որքանով էր ակնհայտ տրանսպորտային միջոցը վարողի համար իր կողմից թույլ տված խախտման և հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման միջև պատճառական կապի զարգացման հավանականությունը:
Դատարանն անդրադառնալով ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթին` արձանագրել է, որ ամբաստանյալը հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ դրսևորել է հանցավոր անփութություն, այն է` չի նախատեսել իր արարքի արդյունքում ծանր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը:
Վերաքննիչ դատարանն անհիմն է համարում Դատարանի վերը նշված պատճառաբանությունները` նկատի ունենալով հետևյալը.
Սույն գործի տվյալներով հիմնավորված և հաստատված է, որ ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանը 2016 թվականի հունվարի 26-ին` ժամը 17.00-ի սահմաններում, <<Տոյոտա>> մակնիշի T 505 YR 42 rus ավտոմեքենան վարել է Երևան քաղաքի Թբիլիսյան խճուղով` Աբովյան քաղաքի կողմից դեպի Ազատության պողոտայի ուղղությամբ, իր ուղեմասի երկրորդ գոտով, շուրջ 70-80 կմ/ժամ արագությամբ: Հասնելով Թբիլիսյան խճուղու 20/8 հասցեի մոտակայքին` թույլ է տվել ՃԵԿ-ի 65, 66 կետերի և <<Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին>> ՀՀ օրենքի 23 հոդվածի 3-րդ մասի պահանջներին հակասող գործողություններ, այն է` հաշվի չառնելով առկա ճանապարհային պայմանների, մասնավորապես առջևում առկա ճանապարհահատվածի ձյունածածկ և սառցապատ լինելու հանգամանքները, ավտոմեքենան վարել է ընթացքի այնպիսի արագությամբ, որի արդյունքում արգելակման միջոցով ավտոմեքենայի ընթացքի արագությունը դանդաղեցնելիս, կորցրել է ավտոմեքենայի կառավարումը և ինքնաբերաբար առաջ սահելով, դուրս է եկել հանդիպակաց ուղեմաս, իր գործողություններով ստեղծել է վթարային իրադրություն և ընդհարվել հանդիպակաց ուղեմասով ընթացող` Կարեն Գնելի Շահինյանի վարած <<Մերսեդես>> մակնիշի 99 FM 996 պ/հ ավտոմեքենային, որի հետևանքով վերջինիս ուղևոր Նելլի Նորիկի Եղիազարյանին անզգուշությամբ պատճառել է մահ` ինքն իրեն զրկելով վթարը կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից:
Վերոգրյալից բացի, ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի կողմից ճանապարհահատվածի ձյունածածկ և սառցապատ լինելու հանգամանքը հաշվի չառնելու պայմաններում, իրար են ընդհարվել վերջինիս վարած <<Տոյոտա>> մակնիշի T 505 YR 42 rus, Կարեն Գնելի Շահինյանի վարած <<Մերսեդես>> մակնիշի 99 FM 996 պ/հ, Արմեն Գագիկի Ղարիբյանի վարած <<Ֆորդ-Տրանզիտ>> մակնիշի 34 DN 605 պ/հ և Ավետիք Խաչատուրի Մկրտչյանի վարած <<ԶԱԶ>> մակնիշի 688 LL 62 պ/հ ավտոմեքենաները, որից հետո <<Մերսեդես>> մակնիշի ավտոմեքենան ընդհարվել է կայանված վիճակում գտնվող Ռուբեն Ալեքսանդրի Թոփչյանի <<Սուբարու>> մակնիշի 34 DC 336 պ/հ ավտոմեքենային, որի հետևանքով Ա.Մաթոսյանը, Ա.Ղարիբյանը, Կ.Շահինյանը և վերջինիս ուևորներ Վ.Սողոյանը, Ա.Սիրականյանը և Ն.Եղիազարյանը ստացել են մարմնական վնասվածքներ և տեղափոխվել <<Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ>> բ/կ, որտեղ էլ 02.02.2016 թվականին` ժամը 05:30-ին, Նելլի Եղիազարյանը գիտակցության չգալով` մահացել է:
Հիմք ընդունելով վերոգրյալ բոլոր հանգամանքներն իրենց համակցությամբ` Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հետևանքների նկատմամբ ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի կողմից դրսևորվող անզգույշ մեղքի ձևն արտահայտվել է հանցավոր ինքնավստահությամբ, այսինքն` ամբաստանյալը, հաշվի չառնելով առջևում առկա ճանապարհահատվածի ձյունածածկ և սառցապատ լինելու հանգամանքները, գիտակցելով իր արարքի պոտենցիալ վտանգավորությունը, նախատեսել է վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը և չնայած դրան, հույսը դրել է իր հմտությունների վրա, առանց բավարար հիմքերի հույս ունենալով, որ վտանգավոր հետևանքները կկանխվեն, ինչը վկայում է հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության առավել բարձր աստիճանի մասին։
Վերոգրյալից բացի` Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Դատարանն ընդհանրապես քննության առարկա չի դարձրել և որևէ գնահատականի չի արժանացրել այն հանգամանքը, թե ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանը տվյալ խախտման արդյունքում, ինչպես ընդհանուր առմամբ, այնպես էլ կոնկրետ իրադրությունում որքանով է հավանական համարել ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների` Ն.Եղիազարյանի, Կ.Շահինյանի, Ա.Ղարիբյանի, Ա.Մկրտչյանի, Ռ.Թոփչյանի, Վ.Սողոյանի և Ա.Սիրականյանի կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հնարավորությունը` անտեսելով այդ կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` Է.Ասատրյանի վերաբերյալ գործով 24.08.2012 թվականի թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 նախադեպային որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումը:
Բացի այդ, Դատարանն իր դատական ակտում որպես ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանք հաշվի է առել նաև այն, որ նա առաջին անգամ հանգամանքների պատահական զուգորդմամբ կատարել է միջին ծանրության հանցագործություն: Նշված հանգամանքը, որպես պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք, նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Կ.Հայրապետյանի գործով կայացված նախադեպային որոշմամբ իրավական դիրքորոշում է արտահայտել այն մասին, որ <<(…) այդ հանգամանքի առկայության փաստը հաստատելու համար անհրաժեշտ պայմաններն են`
ա) անձը պետք է ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանքը կատարի առաջին անգամ,
բ) հանցանքի կատարումը պետք է պայմանավորված լինի հանցավորի կամքից անկախ գոյություն ունեցող հանգամանքերի այնպիսի փոփոխությամբ կամ համընկնմամբ, որոնք ուղղակի կամ անուղղակի իրենց հուզական ազդեցությունն ունենան անձի նկատմամբ և նպաստեն հանցանքի կատարմանը:
Այսինքն` հանգամանքների պատահական զուգորդումը նախ և առաջ փաստի խնդիր է, որը դատարանի կողմից պետք է հաստատվի գործով բացահայտված բոլոր փաստական հանգամանքների համակցությամբ: (…)>> (տե՛ս Կարեն Պարույրի Հայրապետյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի հունիսի 2-ի թիվ ԵԿԴ/0146/01/08 որոշման 15-րդ կետը):
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը մեկ այլ` Ա.Ավետիսյանի գործով կայացված նախադեպային որոշմամբ իրավական դիրքորոշում է արտահայտել առ այն, որ <<(…) <<հանգամանքների պատահական զուգորդում>> հասկացությունը գնահատողական կատեգորիա է և որոշվում է միայն դատարանի կողմից` գործի բոլոր հանգամանքներն իրենց համակցության մեջ հետազոտելու արդյունքում: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ, ի թիվս այլոց, հանգամանքների պատահական զուգորդում կարող են լինել.
1. իր կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի գնահատման կապակցությամբ անձի մոլորությունը,
2. հանցավոր արարքներ կատարող անձանց խմբում մեկ անգամ պատահական գտնվելն ու այդ խմբի կողմից կատարված հանցագործությանը մեկ անգամ մասնակցելը,
3. մեղսագրվող հանցանքի կատարումն անձին ակնհայտորեն բնորոշ չլինելը,
4. հանցանքի կատարումը հոգեճնշող վիճակում, արտակարգ կամ այլ հանգամանքների ազդեցության տակ:» (տե՛ս Անդրանիկ Մեսրոպի Ավետիսյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի հուլիսի 13-ի թիվ ԵԱՆԴ/0091/01/09 որոշման 22-րդ կետը):
Վերաքննիչ դատարանը` ՀՀ վճռաբեկ դատարանի վերոգրյալ նախադեպային որոշումներով արտահայտված իրավական դիրքորոշումների համատեքստում ուսումնասիրելով քրեական գործի նյութերը, արձանագրում է, որ սույն գործի բոլոր հանգամանքներն իրենց համակցության մեջ հետազոտելու արդյունքում, Դատարանն օբյեկտիվ գնահատության չի ենթարկել և չի մատնանշել, թե հատկապես որ հանգամանքների պատահական զուգորդմամբ է կատարվել հանցագործությունը, իր այդ հետևությունը որևէ ձևով չի հիմնավորել, չի մատնանշել այն ապացույցները, որոնք վկայում են նշված մեղմացնող հանգամանքի առկայության մասին, այդպիսիք բացակայում են նաև քրեական գործի նյութերում:
Վերոշարադրյալ պատճառաբանությամբ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Դատարանի կողմից արձանագրված փաստն այն մասին, որ ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանը հանցանքը կատարել է առաջին անգամ հանգամանքների պատահական զուգորդմամբ, ինչը դիտել է որպես վերջինիս պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք, պետք է հանել դատավճռի հիմքից:
Այսպիսով` Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ սույն գործով Դատարանն ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս, պատշաճ գնահատականի չի արժանացրել վերջինիս կողմից կատարած հանցագործության եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, վերջինիս կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը, որի արդյունքում կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքի վերաբերյալ հանգել է սխալ հետևության:
Այս պայմաններում Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ ամբաստանյալի անձը բնութագրող, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող Դատարանի կողմից մատնանշված հանգամանքներն ամբողջությամբ իրենց հաստատումը չեն գտել սույն գործի նյութերում և իրենց համակցությամբ չեն նվազեցնում ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի կողմից կատարած արարքի` հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, ու բավարար չեն հանգելու այն հետևության, որ ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով, սույն քրեական գործով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածում ամրագրված պատժի նպատակներին, այն է` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանն ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցը քննելիս, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով ամրագրված պատժի նպատակների իրացվելիության հարցը քննարկելով արդարության և պատասխանատվության անհատականացման քրեաիրավական սկզբունքին համապատասխան, հիմնվելով վերջինիս կողմից կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի փաստական հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների բազմակողմանի ստուգման և օբյեկտիվ գնահատման վրա, գալիս է այն համոզման, որ մեղադրողի վերաքննիչ բողոքում նշված փաստարկներն` ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը վերացնելու վերաբերյալ, հիմնավորված են, սույն գործի շրջանակներում առկա են նրա նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելը վերացնելու ռեալ և օբյեկտիվ հիմքեր: Ամբաստանյալի ուղղվելը և դաստիարակվելը հնարավոր է միայն ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը փաստացի կրելու միջոցով, որի պայմաններում սույն գործով հնարավոր է հասնել արդարության վերականգմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը և հանցագործությունների կանխմանը, այն բխում է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 4-րդ կետի համաձայն`
<<Բողոքարկված դատական ակտը բեկանվում կամ փոփոխվում է, եթե թույլ է տրվել դատական սխալ, այն է` դատավճռով նշանակված պատիժը չի համապատասխանում կատարված հանցանքի ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին>>:
Նույն օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
<<Գտնելով, որ դատավճռում նշանակված պատիժն անարդարացի է ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ լինելու պատճառով, չի համապատասխանում հանցագործության ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին, վերաքննիչ դատարանը մեղմացնում կամ խստացնում է պատիժը` ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով>>:
Քրեական գործի նախորդ փուլում թույլ են տրվել նյութական իրավունքի այնպիսի խախտումներ, որոնք ազդել են գործի ելքի վրա, ինչը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ, 399-րդ հոդվածների հիման վրա` հիմք է հանդիսանում Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2016 թվականի հուլիսի 15-ի դատավճիռն` ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի նկատմամբ նշանակված պատժի մասով փոփոխելու համար:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ, 394-րդ, 395-րդ, 399-րդ և 402-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը`
Ո Ր Ո Շ Ե Ց
Մեղադրողի վերաքննիչ բողոքը բավարարել:
Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2016 թվականի հուլիսի 15-ի դատավճիռն ըստ մեղադրանքի Արսեն Հարությունի Մաթոսյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, փոփոխել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման մասով:
Արսեն Հարությունի Մաթոսյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և դատապարտել ազատազրկման` 2 /երկու/ տարի ժամկետով` տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելով 2 /երկու/ տարի ժամկետով:
Ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` ստորագրություն չհեռանալու մասին, պահպանել` մինչև սույն որոշման օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Դատավճիռը մնացած մասով թողնել անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ
Ս.ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական ԵԱՔԴ/0126/01/16
շրջանների ընդհանուր իրավասության
առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը
կայացրած դատարանի կազմը
նախագահող դատավոր` Ա.Մկրտչյան
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
02 նոյեմբերի 2016թ. ք.Երևան
ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ /այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան/ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ`
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ
Ս.ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ
ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆԻ
ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ`
ՄԵՂԱԴՐՈՂ` Հ.ԽԱԼԱԹՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆ` Ա.ԹԱՄՐԱԶՅԱՆԻ
ՏՈՒԺՈՂԻ ԻՐԱՎԱՀԱՋՈՐԴ` Դ.ՍԻՐԱԿԱՆՅԱՆԻ
ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼ` Ա.ՄԱԹՈՍՅԱՆԻ
դռնբաց դատական նիստում Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Հ.Խալաթյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա, վճռաբեկության կարգով քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Արսեն Հարությունի Մաթոսյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով,
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
1.Գործի դատավարական նախապատմությունը և փաստական հանգամանքները.
2016 թվականի փետրվարի 02-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչությունում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հարուցվել է թիվ 60101016 քրեական գործը:
2016 թվականի հունիսի 06-ին Արսեն Մաթոսյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ, նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով այն բանի համար, որ <<նա, 2016թ. հունվարի 26-ին` ժամը 17.00-ի սահմաններում, <<Տոյոտա>> մակնիշի T 505 YR 42 rus ավտոմեքենան վարել է Երևան քաղաքի Թբիլիսյան խճուղով` Աբովյան քաղաքի կողմից դեպի Ազատության պողոտայի ուղղությամբ, իր ուղեմասի երկրորդ գոտով, շուրջ 70-80 կմ/ժամ արագությամբ: Հասնելով Թբիլիսյան խճուղու 20/8 հասցեի մոտակայքին` թույլ է տվել ՃԵԿ-ի 65, 66 կետերի և <<Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին>> ՀՀ օրենքի 23 հոդվածի 3-րդ մասի պահանջներին հակասող գործողություններ, այն է` հաշվի չառնելով առկա ճանապարհային պայմանների, մասնավորապես առջևում առկա ճանապարհահատվածի ձյունածածկ և սառցապատ լինելու հանգամանքները, ավտոմեքենան վարել է ընթացքի այնպիսի արագությամբ, որի արդյունքում արգելակման միջոցով ավտոմեքենայի ընթացքի արագությունը դանդաղեցնելիս, կորցրել է ավտոմեքենայի կառավարումը և ինքնաբերաբար առաջ սահելով, դուրս է եկել հանդիպակաց ուղեմաս, իր գործողություններով ստեղծել է վթարային իրադրություն և ընդհարվել հանդիպակաց ուղեմասով ընթացող` Կարեն Գնելի Շահինյանի վարած <<Մերսեդես>> մակնիշի 99 FM 996 պ/հ ավտոմեքենային, որի հետևանքով վերջինիս ուղևոր Նելլի Նորիկի Եղիազարյանին անզգուշությամբ պատճառել է մահ` ինքն իրեն զրկելով վթարը կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից:>>:
Նույն օրը Ա.Մաթոսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել ստորագրություն չհեռանալու մասին:
2016 թվականի հունիսի 24-ին թիվ 60101016 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարան /այսուհետ նաև` Դատարան/:
Դատաքննությունն անց է կացվել արագացված կարգի կիրառմամբ:
Դատարանի 15.07.2016 թվականի դատավճռով Արսեն Հարությունի Մաթոսյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և դատապարտվել է ազատազրկման 2 /երկու/ տարի ժամկետով` զրկվելով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից 2 /երկու/ տարի ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվել և սահմանվել է փորձաշրջան` 2 /երկու/ տարի ժամկետով:
Արսեն Հարությունի Մաթոսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` ստորագրություն չհեռանալու մասին, թողնվել է անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Վճռվել է` իրեղեն ապացույց ճանաչված և ՀՀ ոստիկանության <<Ճանապարհային ոստիկանություն>> ծառայությանն ի պահ հանձնված <<Տոյոտա>> մակնիշի T 505 YR 42 rus պ/հ և <<Մերսեդես>> մակնիշի 99 FM 996 պ/հ ավտոմեքենաները, դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, վերադարձնել սեփականատերերին:
Դատարանի վերոնշյալ դատավճռի դեմ 15.08.2016 թվականին վերաքննիչ բողոք է բերել Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Հ.Խալաթյանը:
Վերաքննիչ բողոքի կապակցությամբ գրավոր պատասխան չի ներկայացվել:
Թիվ եԱՔԴ/0126/01/16 քրեական գործը Վերաքննիչ դատարանի դատավոր Մ.Պետրոսյանին և կոլեգիալ կազմում ընդգրկված դատավորներին է հանձնվել 28.09.2016 թվականին, Վերաքննիչ դատարանի 03.10.2016 թվականի որոշմամբ` վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ, և նշանակվել է քննության` ՀՀ վճռաբեկ դատարանում գործերի քննության համար սահմանված կանոններով:
2.Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, փաստարկներն ու պահանջը.
Բողոքի հեղինակը` մեղադրող Հ.Խալաթյանը գտել է, որ Դատարանի 27.06.2016 թվականի դատավճիռն օրինական և հիմնավոր չէ` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
Բողոքաբերը` վկայակոչելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ, 70-րդ հոդվածների պահանջները, վկայակոչելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` Գ.Մադաթյանի վերաբերյալ գործով 17.02.2009 թվականի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08, Ա.Սահակյանի վերաբերյալ գործով 27.08.2010 թվականի թիվ ԳԴ1/0003/01/10, Է.Ասատրյանի վերաբերյալ գործով 24.08.2012 թվականի թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները, նշել է, որ վիճարկվող դատավճռի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ դրանում ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի արարքի հանրային վտանգավորության հարցը քննարկելիս Դատարանը հանգել է սխալ եզրահանգման: Դատարանը համապատասխան վերլուծության ենթարկելով արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը բնութագրող հանգամանքների` կատարված արարքի բնույթի, հետևանքների, դրա նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքի վերաբերյալ, հանգել է հետևության, որ Արսեն Մաթոսյանի արարքը սուբյեկտիվ կողմից դրսևորվել է հացավոր անփութությամբ: Դատարանն անտեսել է, որ Արսեն Մաթոսյանի արարքը սուբյեկտիվ կողմից բնութագրվում է ոչ թե հանցավոր անփութությամբ, այլ հանցավոր ինքնավստահությամբ, որն անզգույշ մեղքի ձևի առավել վտանգավոր տեսակն է: Դատարանի դատավճռով հաշվի չի առնվել կատարված արարքի հետևանքը` այն, որ Ա.Մաթոսյանի գործողությունների հետևանքով առաջացել է մարդու մահ:
Ըստ բողոքաբերի` Դատարանի կողմից որպես ամբաստանյալի պատիժը մեղմացնող հաշվի առնված հանգամանքները չեն համապատասխանում Պ.Բայրամյանի գործով որոշմանը:
Դատավճռով որևէ կերպ չի պատճառաբանվել, որ թե դրական բնութագրվելը, ուսանող լինելը, տուժողւի իրավահաջորդի կողմից բողոք և պահանջ չներկայացնելը, ինչ նշանակություն ունի հանրային մեղադրանքի գործով և ինչպես է նվազեցնում կատարված հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը, կամ ինչպես է վերականգնում սոցիալական արդարությունը:
Դատարանը միաժամանակ արձանագրել է, որ ամբաստանյալը վատառողջ է, վթարի արդյունքում ստացել է կյանքին վտանգ սպառնացող ծանր վնաս և ներկայումս ունի բուժման կարիք, սակայն պարզ չէ, թե Դատարանը ինչպես է եկել այն եզրահանգման, որ վթարի արդյունքում ամբաստանյալին պատճառված մարմնական վնասվածքների հետ կապված ներկայումս վերջինիս անհրաժեշտ է բուժում, քանի որ դրա վերաբերյալ հավաստող որևէ փաստաթուղթ դատարանի կողմից չի հետազոտվել դատաքննության ընթացքում և այդպիսիք քրեական գործում առկա չեն։
Դատարանը, ճիշտ վերլուծության չենթարկելով, որ Արսեն Մաթոսյանի արարքը սուբյեկտիվ կողմից դրսևորվել է ոչ թե հանցավոր անփութությամբ, այլ հանցավոր ինքնավստահությամբ, նշանակություն չի տվել Արամ Սերյոժայի Սահակյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի օգոստոսի 27-ի թիվ ԳԴ1/0003/01/10 որոշման 20-րդ կետում արտահայտած իրավական դիրքորոշմանը՝ <<ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթին>>, ինչի արդյունքում ճիշտ գնահատականի չի արժանացել այն հանգամանքը, որ Արսեն Մաթոսյանի կողմից կատարած խախտման բնույթը թեև ներառված չէ <<Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ>> ՀՀ օրենսգրքի 10-րդ գլխով նախատեսված` ճանապարհային երթևեկության կանոնների առավել կոպիտ խախտումների ցանկում, սակայն պետք է հաշվի առնել, որ այդ ցանկը սպառիչ չէ և վերը շարադրված ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումներով իրավական դիրքորոշում է արտահայտվել, որ յուրաքանչյուր դեպքում խախտման բնույթը պետք է քննարկվի գործի տվյալ հանգամանքների համատեքստում:
Սույն դեպքում ակնհայտ է, որ Արսեն Մաթոսյանն ավտոմեքենան վարելու ընթացքում պետք է հաշվի առներ ճանապարհի ձյունածածկ և սառցեպատ լինելու հանգամանքը ու մեքենան չվարեր թույլատրելի առավելագույն արագության` 70-80 կմ/ժ արագությամբ ու կատարեր մանևրում։ Պարզ է, որ սառցեպատ և ձյունածածկ եղանակային պայմաններում, ավտոմեքենան վարելու ժամանակ, ավտոմեքենայի վարորդը, տվյալ դեպքում` ամբաստանյալ Արսեն Մաթոսյանը, հանդիսանալով հատուկ սուբյեկտ, կարող էր և պարտավոր էր գիտակցել, որ առավել վտանգավոր և դժվար է դառնում մեքենան կառավարել նման եղանակային պայմաններում, առավել մեծ է նման պայմաններում պատահարի առաջացման հավանականությունը և անհրաժեշտ է նման պայմաններում զերծ մնալ ճանապարհի տվյալ հատվածում սահմանված թույլատրելի առավելագույն արագության պայմաններում մեքենան վարելուց և ցանկացած խոչընդոտի առաջացման պայմաններում անխուսափելի է ծանր հետևանքներ առաջանալու հավանականությունը։
Դատարանն անդրադառնալով վթարի և դրա արդյունքում վրա հասած հետևանքների մեջ Արսեն Մաթոսյանի դերակատարմանը, որը, ի դեպ թվարկված է վերջինիս պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների և դրական բնութագրող հանգամանքների հետ միասին, ճանապարհի սառցեպատ և ձյունածածկ լինելու հանգամանքը մեկնաբանվել է հօգուտ ամբաստանյալի, անտեսելով, որ տվյալ դեպքում, Արսեն Մաթոսյանը, պարտավոր է եղել կանխատեսել նման հետևանքների առաջացումը, ինչը բավական իրատեսական է վթարի առաջացման պայմաններում և հանդիսանում է անկհայտ ու կոպիտ խախտում։ Հակառակ դրան կարևորել է այն հանգամանքը, որ վթարի արդյունքում ամբաստանյալի առողջությանը պատճառվել է կյանքին վտանգ սպառնացող ծանր մարմնական վնասվածք ու վերջինիս անհրաժեշտ է բուժում, անտեսելով, որ նման վնասվածքների առաջացման մեղավորը հենց ինքն է՝ ամբաստանյալ Արսեն Մաթոսյանը։ Հատկանշական է նաև, որ դատարանը հարկ է համարել անդրադառնալ ամբաստանյալի մարմնական վնասվածքներին, սակայն դատավճռում չի անդրադարձել և վերլուծության չի ենթարկել առավել ծանր հետևանքին` տուժողին մահ պատճառելու հանգամանքին։
Այսպիսով, կատարված հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը բնութագրող կոնկրետ հանգամանքները արժևորված և հաշվի առնված չլինելու պայմաններում դատարանի կողմից մատնանշված պատիժը և պասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքները, որոնք մասամբ իրական չեն, մնացած մասով չեն նվազեցնում կատարված հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը, չեն կարող բավարար լինել Արսեն Մաթոսյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը հիմնավորելու համար:
Ըստ բողոքաբերի` Դատարանի կողմից թույլ է տրվել նյութական իրավունքի խախտում, այսինքն` կիրառվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը, ինչը վիճարկվող դատական ակտում նշված հանգամանքների ուժով կիրառման ենթակա չէր։
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 53-րդ, 376.1-րդ, 377-րդ, 380.1-րդ, 395-րդ, 397-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանին խնդրել է.
<<Վերաքննիչ բողոքն ընդունել վարույթ, թիվ 60101016 քրեական գործով Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2016թ. հուլիսի 15-ի դատավճիռը մասնակիորեն բեկանել և փոփոխել:
Արսեն Հարությունի Մաթոսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառումը վերացնել:>>:
3.Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
Վերաքննիչ դատարանը` ստուգելով գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման ու քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, ինչպես նաև գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի նորմերի պահպանումը, լսելով մեղադրողի հիմնավորումները վերաքննիչ բողոքի կապակցությամբ, ամբաստանյալի և վերջինիս շահերի պաշտպանի պատասխան առարկությունները, տուժողի իրավահաջորդի դիրքորոշումը, ներկայացված վերաքննիչ բողոքի հիմքերի ու հիմնավորումների սահմաններում վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, հանգում է այն հետևության, որ մեղադրողի վերաքննիչ բողոքը պետք է բավարարել` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
Վերաքննիչ դատարանը վերաքննիչ բողոքում բարձրացված և վերլուծման ենթակա հարցերին անդրադառնալուց առաջ անհրաժեշտ է համարում արձանագրել հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
<<Վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում>>:
Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն`
<<Վերաքննիչ դատարանում բողոքի քննության ժամանակ առաջին ատյանի դատարանում հաստատված փաստական հանգամանքներն ընդունվում են որպես հիմք, բացառությամբ այն դեպքի, երբ բողոքում վիճարկվում է որևէ փաստական հանգամանք և վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն եզրակացության, որ տվյալ փաստական հանգամանքի վերաբերյալ եզրակացության հանգելիս առաջին ատյանի դատարանն այն ճիշտ չի գնահատել>>:
Ամբաստանյալ Արսեն Հարությունի Մաթոսյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքը կատարելը և նրա մեղքը դատավարության որևէ մասնակցի կողմից չի վիճարկվում:
Չի վիճարկվում նաև առաջին ատյանի դատարանի դատավճռով հաստատված ճանաչված որևէ փաստական հանգամանք, մեղադրողը` պատճառաբանելով, որ ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի ուղղվելը հնարավոր չէ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով, խնդրել է` վերջինիս նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելը` վերացնել:
Նկատի առնելով վերոգրյալը` Վերաքննիչ դատարանն ամբաստանյալ Արսեն Հարությունի Մաթոսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով մեղսագրված հանցանքի հիմնավորվածությունը` քննության առարկա չի դարձնում:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
<<Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը`
(…)
5) ապացուցված է արդյոք ամբաստանյալի պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների առկայությունը.
6) ենթակա է արդյոք պատժի ամբաստանյալն իր կատարած հանցանքի համար.
7) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի ամբաստանյալի նկատմամբ.
8) ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը.
(…)>>:
Նշված իրավադրույթից երևում է, որ կոնկրետ պատժաչափով կոնկրետ պատժատեսակի նշանակումը և արդեն իսկ նշանակված պատիժը կրելու անհրաժեշտության հարցի լուծումն իրենցից ներկայացնում են պատժի հարցերի դատական լուծման գործընթացի ինքնուրույն և հաջորդական փուլեր:
Այսինքն` դատարանը նախ և առաջ որոշում է ամբաստանյալի` պատժի ենթակա լինելու հարցը, այնուհետև` դրա տեսակը և չափը, որից հետո որոշում, թե ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի՞ իր նկատմամբ նշանակված պատիժը` հաշվի առնելով առանց նշանակված պատիժը փաստացի կրելու դրա նպատակներին հասնելու հնարավորությունը:
Սույն գործով Վերաքննիչ դատարանի առջև բարձրացված իրավական հարցը հետևյալն է. հիմնավորված և պատճառաբանվա՞ծ են արդյոք ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն`
<<1. Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մաuին։
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիu դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները (...)>>։
Նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելու ընթացքում դատարանի կողմից հաշվի առնվող հանգամանքներին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է թիվ ՎԲ-124/07, ՎԲ-192/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԱՎԴ2/0059/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09, ԼԴ2/0019/01/09 և այլ որոշումներում։
Ա.Սահակյանի գործով կայացված որոշմամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ <<(...) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմի բնութագրիչ առանձնահատկությունն այն է, որ հանցանք կատարող անձը հասկանում է, որ իր գործողությունների (անգործության) արդյունքում կարող է հանրության համար վտանգավոր հետևանքներ առաջանան, այսինքն` նա գիտակցում է, որ իր կողմից թույլ տված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման արդյունքում հնարավոր է տեղի ունենա վթար և մարդու (մարդկանց) կյանքին կամ առողջությանը հասցվի վնաս, սակայն, ցուցաբերելով հանցավոր անզգուշություն, այնուամենայնիվ, թույլ է տալիս նշված խախտումը՝ հույս ունենալով խուսափել հնարավոր ծանր հետևանքների առաջացումից։
Օբյեկտիվ կողմից նշված արարքը դրսևորվում է ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտմամբ, որոնցից առավել կոպիտ խախտումներն ամրագրված են Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքում։
(...) Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի վերաբերյալ գործերով պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս դատարանները պետք է հաշվի առնեն հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները, ինչպես նաև հանցանքի կատարումից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը։
Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ վերոնշյալ գործերով դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն տրանսպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթին, որի արդյունքում տեղի է ունեցել հանցագործությունը։ Նշված հանգամանքի կարևորումը պայմանավորված է նրանով, որ Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 10-րդ գլխով նախատեսված` ճանապարհային երթևեկության կանոնների առավել կոպիտ խախտումները (լուսացույցի կամ կարգավորողի արգելող ազդանշանին չենթարկվելը, սահմանված արագությունը գերազանցելը, տրանսպորտային միջոցը ոչ սթափ վիճակում վարելը, տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված անձանց կողմից տրանսպորտային միջոցներ վարելը և այլն) վտանգ են առաջացնում ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների համար և առավել հավանական դարձնում հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը։ Բացի այդ, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ տրանսպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը կարևոր նշանակություն ունի նաև հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին ճիշտ պատկերացում կազմելու համար>> (տե՛ս Արամ Սերյոժայի Սահակյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի օգոստոսի 27-ի թիվ ԳԴ1/0003/01/10 որոշման 19-20-րդ կետերը)։
Զարգացնելով Ա.Սահակյանի գործով որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները` ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Է.Ասատրյանի գործով որոշման մեջ շեշտել է, որ <<(…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով տրանսպորտային միջոցի վարորդի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը ճիշտ գնահատելու համար պետք է առանձնակի ուշադրություն դարձվի կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքին։
(…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 30-րդ հոդվածի վերլուծությունից երևում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության հետևանքների նկատմամբ դրսևորվող անզգույշ մեղքի ձևը կարող է տարբեր կերպ արտահայտվել։ Այսպես` հանցավոր ինքնավստահության դեպքում անձը գիտակցում է իր արարքի (գործողության կամ անգործության) պոտենցիալ վտանգավորությունը, նախատեսում է վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը և չնայած դրան, հույսը դնելով իր հմտությունների, անձանց, սարքավորումների և այլնի վրա` թույլ է տալիս սահմանված անվտանգության կանոնների խախտում` առանց բավարար հիմքերի հույս ունենալով, որ վտանգավոր հետևանքները կկանխվեն։
Հանցավոր անփութության օրենսդրական բնորոշումը ցույց է տալիս, որ անզգուշության այս տեսակը բնութագրվում է վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը չնախատեսելով։ Այլ խոսքով՝ անփութությամբ գործող անձը, իրական հնարավորություն և պարտավորվածություն ունենալով նախատեսել վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, բավարար շրջահայացություն, ուշադրություն և հոգատարություն չի ցուցաբերում այդ հետևանքների առաջացումը թույլ չտալու համար։
(…) Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ դրսևորված անզգույշ մեղքի վերոգրյալ տարատեսակները, ելնելով գործի փաստական հանգամանքների առանձնահատկություններից, տարբեր կերպ են բնորոշում հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության աստիճանը։ Այսպես` հանցավոր անփութության դեպքում անձը չի նախատեսում իր արարքի արդյունքում ծանր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, հետևաբար չի գիտակցում նաև իր կողմից տվյալ իրադրությունում թույլ տրված խախտման վտանգավորությունը։ Մինչդեռ հանցավոր ինքնավստահության դեպքում անձը գիտակցում է, որ իր կողմից թույլ տրված խախտման արդյունքում կարող են վտանգավոր հետևանքներ առաջանալ, այսինքն` նա գիտակցում է իր արարքի վտանգավորությունը և, չնայած դրան, թույլ է տալիս նշված խախտումը, ինչը վկայում է հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության առավել բարձր աստիճանի մասին։
Վերոգրյալով պայմանավորված` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը ճիշտ գնահատելու և որպես արդյունք հանցավորի նկատմամբ քրեաիրավական ներգործության համաչափ միջոց կիրառելու համար դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն այն հանգամանքին, թե տրանսպորտային միջոցի վարորդը ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումն արդյոք գիտակցաբար է թույլ տվել։ Բացի այդ, դատարանները պետք է գնահատեն, թե տվյալ խախտման արդյունքում, ինչպես ընդհանուր առմամբ, այնպես էլ կոնկրետ իրադրությունում որքանով էր հավանական ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հնարավորությունը և որքանով էր ակնհայտ տրանսպորտային միջոցը վարողի համար իր կողմից թույլ տված խախտման և հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման միջև պատճառական կապի զարգացման հավանականությունը։ Այլ խոսքով` համապատասխան գնահատականի պետք է արժանացվի կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը։
Ուստի, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ առանց նշված հանգամանքների գնահատման հնարավոր չէ ճիշտ պատկերացում կազմել ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին>> (տե՛ս Էդմոն Գարասիմի Ասատրյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2012 թվականի օգոստոսի 24-ի թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 որոշման 15-18-րդ կետերը)։
Հիմք ընդունելով վերոշարադրյալը` ՀՀ վճռաբեկ դատարանն Ա.Առաքելյանի գործով կայացված որոշմամբ վերահաստատել է իր դիրքորոշումն առ այն, որ <<(…) յուրաքանչյուր գործով նշանակված պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը լուծելու վերաբերյալ դատարանի որոշումը, ի թիվս այլ հանգամանքների (կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափ, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճան և այլն) պետք է հիմնված լինի կատարված հանցագործության առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, նրա պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա՝ արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքներին համապատասխան՝ նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը։
Միևնույն ժամանակ, Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին ճիշտ պատկերացում կազմել և որպես հետևանք՝ քրեաիրավական ներգործության համաչափ միջոց կիրառել հնարավոր չէ, առանց բացահայտելու թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը և կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի, դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը։ Բացի այդ, պատժի նպատակների իրագործման տեսանկյունից Վճռաբեկ դատարանը հատկապես կարևորում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության կատարումից անմիջապես հետո հանցավորի դրսևորած վարքագծի գնահատումը։ (…)>> (տե՛ս Արթուր Սերգեյի Առաքելյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ի թիվ ԵԱՆԴ/0122/01/12 որոշման 17-րդ կետը):
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն`
<<Որոշակի փաստական հանգամանքներ ունեցող գործով Վճռաբեկ դատարանի կամ Մարդու իրավունքների Եվրոպական դատարանի դատական ակտի հիմնավորումները, այդ թվում` օրենքի մեկնաբանությունները, պարտադիր են դատարանի համար նույնանման փաստական հանգամանքներով գործի քննության ժամանակ, բացառությամբ այն դեպքի, երբ վերջինս ծանրակշիռ փաստարկների մատնանշմամբ հիմնավորում է, որ դրանք կիրառելի չեն տվյալ փաստական հանգամանքների նկատմամբ>>:
Վերոգրյալ հոդվածի իրավական վերլուծության արդյունքում Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի վերոգրյալ նախադեպային որոշումներում արտահայտած իրավական դիրքորոշումները կիրառելի են սույն քրեական գործի շրջանակներում, նկատի ունենալով, որ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` մատնանշված դատական ակտերի փաստական հանգամանքները և սույն քրեական գործի փաստական հանգամանքները նույնանման են:
Այսպես.
Սույն քրեական գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երևում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մեղադրվող ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս և ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելիս` արձանագրել է հետևյալը.
<<(…) ամբաստանյալ Արսեն Մաթոսյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, դրա կատարման եղանակը և հանգամանքները, դեպքի կոնկրետ հանգամանքները, մեղքի ձևը և տեսակը, հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները, հանցավորի անձը, հանցանքի կատարումից հետո ամբաստանյալի դրսևորած վարքագիծը, հանցագործության կատարման մեջ նրա մեղավորության աստիճանը:
Ամբաստանյալ Արսեն Մաթոսյանի անձը բնութագրող տվյալներ դատարանը հաշվի է առնում, որ նա, ինչպես զորամասի հրամանատարության, այնպես էլ Գեղարքունիքի մարզի Երանոսի գյուղապետարանի կողմից բնութագրվում է դրական, ուսանող է, ծառայել է ՀՀ զինված ուժերում, ստացել է մի շարք խրասուսանքներ և պարգևատրվել է <<Քաջարի մարտիկ>>, <<Լավագույն զինվոր մարզիկ>>, <<Հայոց բանակի գերազանցիկ>> կրծքանշաններով, ֆիզիկապես վատառողջ է` վթարի հետևանքով առողջությանը պատճառվել է կյանքին վտանգ սպառնացող ծանր վնաս և ներկայումս ունի բուժման կարիք, համաձայն ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի տեղեկանքի` նա նախկինում դատված չէ:
Դատարանն ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտում մեղքն ընդունելը և անկեղծորեն զղջալը, դեպքի հանգամանքների վերաբերյալ խոստովանական ցուցմունքներ տալը, առաջին անգամ միջին ծանրության հանցանք կատարելը, ճանապարհատրանսպորտային դեպքի պահին եղանակային պայմանները /ասֆալտը եղել է ձյունածածկ և սառցապատ/, ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը /սահմանված արագությունը չի գերազանցել կամ ՃԵԿ այլ կոպիտ խախտում թույլ չի տվել/, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը, մեղքի տեսակը` անզգույշ հանցանքը դրսևորվել է հանցավոր անփութությամբ: Բացի այդ, տուժողի իրավահաջորդը բողոք կամ գույքային վնասի հատուցման պահանջ չի ներկայացրել, ամբաստանյալը հոգացել է տուժողի հուղարկավորության հետ կապված ծախսերը և կամովին հատուցել է տուժողի իրավահաջորդին պատճառված վնասը:
Ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ առկա չեն:
(…)
Դատարանը, քննության առնելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման հնարավորության և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով ամրագրված պատժի նպատակների իրացվելիության հարցը, վերուծելով և գնահատելով գործի վերոհիշյալ փաստական հանգամանքները, հաշվի առնելով Արսեն Մաթոսյանին վերագրվող արարքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, նրա անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում` պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների համակցությունը, ինչպես նաև` պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, որոնք էականորեն ազդում են հանցանքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանի նվազեցման վրա, հանգում է հետևության, որ Արսեն Մաթոսյանի ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու և նրա նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով կատարած հանցանքի համար ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով սույն գործով հնարավոր է ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներն իրագործելու հնարավորությունը: Տվյալ դեպքում` դրանով կապահովվեն նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները:
(…)>>:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելիս թեև Դատարանը փաստել է, որ հաշվի է առնում վերջինիս կողմից կատարած հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, սակայն այն պատշաճ գնահատության և օբյեկտիվ վերլուծության չի ենթարկել, մասնավորապես` ճիշտ չի գնահատել հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի մեղավորության աստիճանը, վերջինիս կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը, համապատասխան գնահատականի չի արժանացրել կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը, չի գնահատել, թե ամբաստանյալ Ս.Վարդազարյանի կողմից թույլ տրված խախտման արդյունքում, ինչպես ընդհանուր առմամբ, այնպես էլ կոնկրետ իրադրությունում որքանով էր հավանական ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հնարավորությունը և որքանով էր ակնհայտ տրանսպորտային միջոցը վարողի համար իր կողմից թույլ տված խախտման և հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման միջև պատճառական կապի զարգացման հավանականությունը:
Դատարանն անդրադառնալով ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթին` արձանագրել է, որ ամբաստանյալը հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ դրսևորել է հանցավոր անփութություն, այն է` չի նախատեսել իր արարքի արդյունքում ծանր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը:
Վերաքննիչ դատարանն անհիմն է համարում Դատարանի վերը նշված պատճառաբանությունները` նկատի ունենալով հետևյալը.
Սույն գործի տվյալներով հիմնավորված և հաստատված է, որ ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանը 2016 թվականի հունվարի 26-ին` ժամը 17.00-ի սահմաններում, <<Տոյոտա>> մակնիշի T 505 YR 42 rus ավտոմեքենան վարել է Երևան քաղաքի Թբիլիսյան խճուղով` Աբովյան քաղաքի կողմից դեպի Ազատության պողոտայի ուղղությամբ, իր ուղեմասի երկրորդ գոտով, շուրջ 70-80 կմ/ժամ արագությամբ: Հասնելով Թբիլիսյան խճուղու 20/8 հասցեի մոտակայքին` թույլ է տվել ՃԵԿ-ի 65, 66 կետերի և <<Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին>> ՀՀ օրենքի 23 հոդվածի 3-րդ մասի պահանջներին հակասող գործողություններ, այն է` հաշվի չառնելով առկա ճանապարհային պայմանների, մասնավորապես առջևում առկա ճանապարհահատվածի ձյունածածկ և սառցապատ լինելու հանգամանքները, ավտոմեքենան վարել է ընթացքի այնպիսի արագությամբ, որի արդյունքում արգելակման միջոցով ավտոմեքենայի ընթացքի արագությունը դանդաղեցնելիս, կորցրել է ավտոմեքենայի կառավարումը և ինքնաբերաբար առաջ սահելով, դուրս է եկել հանդիպակաց ուղեմաս, իր գործողություններով ստեղծել է վթարային իրադրություն և ընդհարվել հանդիպակաց ուղեմասով ընթացող` Կարեն Գնելի Շահինյանի վարած <<Մերսեդես>> մակնիշի 99 FM 996 պ/հ ավտոմեքենային, որի հետևանքով վերջինիս ուղևոր Նելլի Նորիկի Եղիազարյանին անզգուշությամբ պատճառել է մահ` ինքն իրեն զրկելով վթարը կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից:
Վերոգրյալից բացի, ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի կողմից ճանապարհահատվածի ձյունածածկ և սառցապատ լինելու հանգամանքը հաշվի չառնելու պայմաններում, իրար են ընդհարվել վերջինիս վարած <<Տոյոտա>> մակնիշի T 505 YR 42 rus, Կարեն Գնելի Շահինյանի վարած <<Մերսեդես>> մակնիշի 99 FM 996 պ/հ, Արմեն Գագիկի Ղարիբյանի վարած <<Ֆորդ-Տրանզիտ>> մակնիշի 34 DN 605 պ/հ և Ավետիք Խաչատուրի Մկրտչյանի վարած <<ԶԱԶ>> մակնիշի 688 LL 62 պ/հ ավտոմեքենաները, որից հետո <<Մերսեդես>> մակնիշի ավտոմեքենան ընդհարվել է կայանված վիճակում գտնվող Ռուբեն Ալեքսանդրի Թոփչյանի <<Սուբարու>> մակնիշի 34 DC 336 պ/հ ավտոմեքենային, որի հետևանքով Ա.Մաթոսյանը, Ա.Ղարիբյանը, Կ.Շահինյանը և վերջինիս ուևորներ Վ.Սողոյանը, Ա.Սիրականյանը և Ն.Եղիազարյանը ստացել են մարմնական վնասվածքներ և տեղափոխվել <<Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ>> բ/կ, որտեղ էլ 02.02.2016 թվականին` ժամը 05:30-ին, Նելլի Եղիազարյանը գիտակցության չգալով` մահացել է:
Հիմք ընդունելով վերոգրյալ բոլոր հանգամանքներն իրենց համակցությամբ` Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հետևանքների նկատմամբ ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի կողմից դրսևորվող անզգույշ մեղքի ձևն արտահայտվել է հանցավոր ինքնավստահությամբ, այսինքն` ամբաստանյալը, հաշվի չառնելով առջևում առկա ճանապարհահատվածի ձյունածածկ և սառցապատ լինելու հանգամանքները, գիտակցելով իր արարքի պոտենցիալ վտանգավորությունը, նախատեսել է վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը և չնայած դրան, հույսը դրել է իր հմտությունների վրա, առանց բավարար հիմքերի հույս ունենալով, որ վտանգավոր հետևանքները կկանխվեն, ինչը վկայում է հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության առավել բարձր աստիճանի մասին։
Վերոգրյալից բացի` Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Դատարանն ընդհանրապես քննության առարկա չի դարձրել և որևէ գնահատականի չի արժանացրել այն հանգամանքը, թե ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանը տվյալ խախտման արդյունքում, ինչպես ընդհանուր առմամբ, այնպես էլ կոնկրետ իրադրությունում որքանով է հավանական համարել ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների` Ն.Եղիազարյանի, Կ.Շահինյանի, Ա.Ղարիբյանի, Ա.Մկրտչյանի, Ռ.Թոփչյանի, Վ.Սողոյանի և Ա.Սիրականյանի կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հնարավորությունը` անտեսելով այդ կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` Է.Ասատրյանի վերաբերյալ գործով 24.08.2012 թվականի թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 նախադեպային որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումը:
Բացի այդ, Դատարանն իր դատական ակտում որպես ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանք հաշվի է առել նաև այն, որ նա առաջին անգամ հանգամանքների պատահական զուգորդմամբ կատարել է միջին ծանրության հանցագործություն: Նշված հանգամանքը, որպես պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք, նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Կ.Հայրապետյանի գործով կայացված նախադեպային որոշմամբ իրավական դիրքորոշում է արտահայտել այն մասին, որ <<(…) այդ հանգամանքի առկայության փաստը հաստատելու համար անհրաժեշտ պայմաններն են`
ա) անձը պետք է ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանքը կատարի առաջին անգամ,
բ) հանցանքի կատարումը պետք է պայմանավորված լինի հանցավորի կամքից անկախ գոյություն ունեցող հանգամանքերի այնպիսի փոփոխությամբ կամ համընկնմամբ, որոնք ուղղակի կամ անուղղակի իրենց հուզական ազդեցությունն ունենան անձի նկատմամբ և նպաստեն հանցանքի կատարմանը:
Այսինքն` հանգամանքների պատահական զուգորդումը նախ և առաջ փաստի խնդիր է, որը դատարանի կողմից պետք է հաստատվի գործով բացահայտված բոլոր փաստական հանգամանքների համակցությամբ: (…)>> (տե՛ս Կարեն Պարույրի Հայրապետյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի հունիսի 2-ի թիվ ԵԿԴ/0146/01/08 որոշման 15-րդ կետը):
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը մեկ այլ` Ա.Ավետիսյանի գործով կայացված նախադեպային որոշմամբ իրավական դիրքորոշում է արտահայտել առ այն, որ <<(…) <<հանգամանքների պատահական զուգորդում>> հասկացությունը գնահատողական կատեգորիա է և որոշվում է միայն դատարանի կողմից` գործի բոլոր հանգամանքներն իրենց համակցության մեջ հետազոտելու արդյունքում: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ, ի թիվս այլոց, հանգամանքների պատահական զուգորդում կարող են լինել.
1. իր կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի գնահատման կապակցությամբ անձի մոլորությունը,
2. հանցավոր արարքներ կատարող անձանց խմբում մեկ անգամ պատահական գտնվելն ու այդ խմբի կողմից կատարված հանցագործությանը մեկ անգամ մասնակցելը,
3. մեղսագրվող հանցանքի կատարումն անձին ակնհայտորեն բնորոշ չլինելը,
4. հանցանքի կատարումը հոգեճնշող վիճակում, արտակարգ կամ այլ հանգամանքների ազդեցության տակ:» (տե՛ս Անդրանիկ Մեսրոպի Ավետիսյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի հուլիսի 13-ի թիվ ԵԱՆԴ/0091/01/09 որոշման 22-րդ կետը):
Վերաքննիչ դատարանը` ՀՀ վճռաբեկ դատարանի վերոգրյալ նախադեպային որոշումներով արտահայտված իրավական դիրքորոշումների համատեքստում ուսումնասիրելով քրեական գործի նյութերը, արձանագրում է, որ սույն գործի բոլոր հանգամանքներն իրենց համակցության մեջ հետազոտելու արդյունքում, Դատարանն օբյեկտիվ գնահատության չի ենթարկել և չի մատնանշել, թե հատկապես որ հանգամանքների պատահական զուգորդմամբ է կատարվել հանցագործությունը, իր այդ հետևությունը որևէ ձևով չի հիմնավորել, չի մատնանշել այն ապացույցները, որոնք վկայում են նշված մեղմացնող հանգամանքի առկայության մասին, այդպիսիք բացակայում են նաև քրեական գործի նյութերում:
Վերոշարադրյալ պատճառաբանությամբ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Դատարանի կողմից արձանագրված փաստն այն մասին, որ ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանը հանցանքը կատարել է առաջին անգամ հանգամանքների պատահական զուգորդմամբ, ինչը դիտել է որպես վերջինիս պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք, պետք է հանել դատավճռի հիմքից:
Այսպիսով` Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ սույն գործով Դատարանն ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս, պատշաճ գնահատականի չի արժանացրել վերջինիս կողմից կատարած հանցագործության եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, վերջինիս կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը, որի արդյունքում կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքի վերաբերյալ հանգել է սխալ հետևության:
Այս պայմաններում Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ ամբաստանյալի անձը բնութագրող, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող Դատարանի կողմից մատնանշված հանգամանքներն ամբողջությամբ իրենց հաստատումը չեն գտել սույն գործի նյութերում և իրենց համակցությամբ չեն նվազեցնում ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի կողմից կատարած արարքի` հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, ու բավարար չեն հանգելու այն հետևության, որ ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով, սույն քրեական գործով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածում ամրագրված պատժի նպատակներին, այն է` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանն ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցը քննելիս, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով ամրագրված պատժի նպատակների իրացվելիության հարցը քննարկելով արդարության և պատասխանատվության անհատականացման քրեաիրավական սկզբունքին համապատասխան, հիմնվելով վերջինիս կողմից կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի փաստական հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների բազմակողմանի ստուգման և օբյեկտիվ գնահատման վրա, գալիս է այն համոզման, որ մեղադրողի վերաքննիչ բողոքում նշված փաստարկներն` ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը վերացնելու վերաբերյալ, հիմնավորված են, սույն գործի շրջանակներում առկա են նրա նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելը վերացնելու ռեալ և օբյեկտիվ հիմքեր: Ամբաստանյալի ուղղվելը և դաստիարակվելը հնարավոր է միայն ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը փաստացի կրելու միջոցով, որի պայմաններում սույն գործով հնարավոր է հասնել արդարության վերականգմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը և հանցագործությունների կանխմանը, այն բխում է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 4-րդ կետի համաձայն`
<<Բողոքարկված դատական ակտը բեկանվում կամ փոփոխվում է, եթե թույլ է տրվել դատական սխալ, այն է` դատավճռով նշանակված պատիժը չի համապատասխանում կատարված հանցանքի ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին>>:
Նույն օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
<<Գտնելով, որ դատավճռում նշանակված պատիժն անարդարացի է ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ լինելու պատճառով, չի համապատասխանում հանցագործության ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին, վերաքննիչ դատարանը մեղմացնում կամ խստացնում է պատիժը` ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով>>:
Քրեական գործի նախորդ փուլում թույլ են տրվել նյութական իրավունքի այնպիսի խախտումներ, որոնք ազդել են գործի ելքի վրա, ինչը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ, 399-րդ հոդվածների հիման վրա` հիմք է հանդիսանում Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2016 թվականի հուլիսի 15-ի դատավճիռն` ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի նկատմամբ նշանակված պատժի մասով փոփոխելու համար:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ, 394-րդ, 395-րդ, 399-րդ և 402-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը`
Ո Ր Ո Շ Ե Ց
Մեղադրողի վերաքննիչ բողոքը բավարարել:
Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2016 թվականի հուլիսի 15-ի դատավճիռն ըստ մեղադրանքի Արսեն Հարությունի Մաթոսյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, փոփոխել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման մասով:
Արսեն Հարությունի Մաթոսյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և դատապարտել ազատազրկման` 2 /երկու/ տարի ժամկետով` տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելով 2 /երկու/ տարի ժամկետով:
Ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` ստորագրություն չհեռանալու մասին, պահպանել` մինչև սույն որոշման օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Դատավճիռը մնացած մասով թողնել անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ
Ս.ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ
Գործ No ԵԱՔԴ/0126/01/16
ԴԱՏԱՎՃԻՌ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
ՙ15՚ հուլիսի 2016 թվական քաղաք Երևան
Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանը,
նախագահությամբ` դատավոր Արթուր Մկրտչյանի
քարտուղարությամբ` Միլենա Սարգսյանի
մասնակցությամբ`
մեղադրող Հարություն Խալաթյանի
պաշտպան Արման Թամրազյանի
տուժողի իրավահաջորդ Դրաստամատ Սիրականյանի
դատարանում, դռնբաց դատական նիստում, դատական քննության արագացված կարգով, քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Արսեն Հարությունի Մաթոսյանի /ծնված 1995 թվականի դեկտեմբերի 07-ին` Գեղարքունիքի մարզի Երանոս գյուղում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, ուսանող, չամուսնացած, նախկինում չդատված, հաշվառված` Գեղարքունիքի մարզ, գյուղ Երանոս, 5-րդ փողոց, 10-րդ տուն, բնակվող` քաղաք Երևան, Դրոյի 16-րդ շենք, 12-րդ բնակարան/ մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով:
Գործի դատավարական նախապատմությունը
2016 թվականի փետրվարի 02-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչությունում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հարուցվել է թիվ 60101016 քրեական գործը:
2016 թվականի հունիսի 06-ին Արսեն Մաթոսյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ, նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել ստորագրություն` չհեռանալու մասին:
2016 թվականի հունիսի 24-ին թիվ 60101016 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարան:
Գործի փաստական հանգամանքները
Նախաքննության մարմինն ամբաստանյալ Արսեն Մաթոսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով մեղադրանք է առաջադրել, որ ՙնա, 2016թ. հունվարի 26-ին` ժամը 17.00-ի սահմաններում, ՙՏոյոտա՚ մակնիշի T 505 YR 42 rus ավտոմեքենան վարել է Երևան քաղաքի Թբիլիսյան խճուղով` Աբովյան քաղաքի կողմից դեպի Ազատության պողոտայի ուղղությամբ, իր ուղեմասի երկրորդ գոտով, շուրջ 70-80 կմ/ժամ արագությամբ: Հասնելով Թբիլիսյան խճուղու 20/8 հասցեի մոտակայքին` թույլ է տվել ՃԵԿ-ի 65, 66 կետերի և ՙՃանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին՚ ՀՀ օրենքի 23 հոդվածի 3-րդ մասի պահանջներին հակասող գործողություններ, այն է` հաշվի չառնելով առկա ճանապարհային պայմանների, մասնավորապես առջևում առկա ճանապարհահատվածի ձյունածածկ և սառցապատ լինելու հանգամանքները, ավտոմեքենան վարել է ընթացքի այնպիսի արագությամբ, որի արդյունքում արգելակման միջոցով ավտոմեքենայի ընթացքի արագությունը դանդաղեցնելիս, կորցրել է ավտոմեքենայի կառավարումը և ինքնաբերաբար առաջ սահելով, դուրս է եկել հանդիպակաց ուղեմաս, իր գործողություններով ստեղծել է վթարային իրադրություն և ընդհարվել հանդիպակաց ուղեմասով ընթացող` Կարեն Գնելի Շահինյանի վարած ՙՄերսեդես՚ մակնիշի 99 FM 996 պ/հ ավտոմեքենային, որի հետևանքով վերջինիս ուղևոր Նելլի Նորիկի Եղիազարյանին անզգուշությամբ պատճառել է մահ` ինքն իրեն զրկելով վթարը կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից՚:
Արագացված դատական քննություն
Մինչև դատաքննությունն սկսելն ամբաստանյալ Արսեն Մաթոսյանը միջնորդել է դատական քննությունն անցկացնել արագացված կարգով և հայտարարել, որ մեղադրանքը պարզ է, համաձայն է առաջադրված մեղադրանքին, ընդունում է ամբողջ ծավալով, գիտակցում է արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու հետևանքները, միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր` պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո:
Միջնորդությունը հաստատել է նաև ամբաստանյալի պաշտպան Արման Թամրազյանը:
Մեղադրող Հարություն Խալաթյանը դատական քննության արագացված կարգ կիրառելուն չի առարկել:
Տուժողի իրավահաջորդ Դրաստամատ Սիրականյանը նույնպես չի առարկել դատական քննության արագացված կարգ կիրառելուն, միաժամանակ նշել է, որ ամբաստանյալ Արսեն Մաթոսյանից որևէ բողոք կամ գույքային վնասի հատուցման պահանջ չունի, պահանջել է դատավճիռն օրինական ուժ մեջ մտնելուց հետո ապահովագրական ընկերությունից ստանալ օրենքով սահմանված իրեն հասանելիք գումարը:
Դատարանը, համոզվելով, որ առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 3751-րդ և 3752-րդ հոդվածներով նախատեսված պայմանները, որոշում է կայացրել արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին:
Դատարանի իրավական վերլուծությունները
Դատարանը գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չկատարելով, հիմք ընդունելով Արսեն Մաթոսյանի կողմից մեղադրանքն ամբողջ ծավալով ընդունելու հանգամանքը, հանգում է հետևության, որ նա կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված իրեն մեղսագրվող արարքը, այն է` խախտել է ճանապարհային երթևեկության կանոնները, որն անզգուշությամբ առաջացրել է մարդու մահ:
Վերոհիշյալ հանցանքի կատարման համար ամբաստանյալը ենթակա է քրեական պատասխանատվության:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայնª ՙՀանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացիª համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար՚:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայնª ՙպատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից ու ազատություններից օրենքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ՚:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայնª ՙՊատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները՚:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` ՙՀանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները՚:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայնª ՙՊատժի տեսակը և չափը որոշվում է հանցագործությանª հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվումª պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով՚:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը 2012թ. նոյեմբերի 1-ին Սերոբ Սարգսյանի վերաբերյալ թիվ ՍԴ/0109/01/12 գործով արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. ՙ(…) պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են`
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
(…) պատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ` ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները` ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն:
Վճռաբեկ դատարանը գտել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի գրեթե բոլոր հոդվածների սանկցիաներում ամրագրված վերոնշյալ մոտեցումը պայմանավորված է այն տրամաբանությամբ, որ քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են: Ուստի կոնկրետ արարքի և անձի նկատմամբ համընդհանուր քրեական օրենքով նախատեսված սանկցիան կիրառելիս դատարանը պետք է որոշակի հայեցողություն դրսևորի:
Այսինքն` առանց դատարանի հայեցողության պատժի անհատականացումն անհնար է:
(…) Պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հանգամանքների հայեցողական և ոչ երբեք կամային գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված` պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից (տե°ս Նարեկ Գևորգի Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշման 14-րդ, 22-23-րդ կետերը)՚:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 3753-րդ հոդվածի 6-րդ կետի համաձայն` ՙԴատարանը արագացված կարգով դատական քննության արդյունքում մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ, որը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը (...)՚:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայնª
ՙՊատասխանատվությունը եւ պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ են`
(...)
10) հանցագործությունից անմիջապես հետո տուժողին բժշկական կամ այլ օգնություն ցույց տալը, հանցագործությամբ պատճառված գույքային եւ բարոյական վնասը կամովին հատուցելը կամ վերացնելը, տուժողին պատճառված վնասը հարթելուն ուղղված այլ գործողությունները:
2. Պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաեւ մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն սույն հոդվածի առաջին մասում (...)՚:
Պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արտահայտել Ա.Ավետիսյանի գործով որոշման մեջ` արձանագրելով, որ ՙ(...) պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի, հանցավորի անձնավորության մասին և յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատականացնել պատիժը: Պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների ցանկի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ քննարկվող հանգամանքները վերաբերում են ինչպես հանցագործությանը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությանը կամ միաժամանակ բնութագրում են հանցագործությունն ու հանցավորի անձնավորությունը: Այդ պատճառով էլ պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները պետք է դիտարկել որպես հանցակազմի սահմաններից դուրս հանգամանքներ, որոնք ուղղակի կամ անուղղակի վերաբերում են հանցագործությանը կամ հանցավորի անձնավորությանը, բարձրացնում կամ իջեցնում են հասարակական վտանգավորության աստիճանը և ազդում պատժի վրա: Դրանց գնահատմամբ է հնարավոր յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատական մոտեցում ցուցաբերել` ինչպես պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս (...)՚ (տե°ս Անդրանիկ Մեսրոպի Ավետիսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի հուլիսի 13-ի թիվ ԵԱՆԴ/0091/01/09 որոշման 20-րդ կետը):
Վճռաբեկ դատարանը Կ.Վխկրյանի վերաբերյալ ՇԴ/0097/01/13 որոշմամբ դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ. ՙ(...) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի վերաբերյալ գործերով պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս դատարանները պետք է հաշվի առնեն հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները, ինչպես նաև հանցանքի կատարումից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը:
(…) վերոնշյալ գործերով դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն տրանսպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթին, որի արդյունքում տեղի է ունեցել հանցագործությունը: Նշված հանգամանքի կարևորումը պայմանավորված է նրանով, որ Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 10-րդ գլխով նախատեսված` ճանապարհային երթևեկության կանոնների առավել կոպիտ խախտումները (լուսացույցի կամ կարգավորողի արգելող ազդանշանին չենթարկվելը, սահմանված արագությունը գերազանցելը, տրանսպորտային միջոցը ոչ սթափ վիճակում վարելը, տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված անձանց կողմից տրանսպորտային միջոցներ վարելը և այլն) վտանգ են առաջացնում ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների համար և առավել հավանական դարձնում հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը: Բացի այդ, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ տրանսպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը կարևոր նշանակություն ունի նաև հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին ճիշտ պատկերացում կազմելու համար:
(…) Վճռաբեկ դատարանը կարևորել է հանցագործության կատարումից անմիջապես հետո հանցանք կատարած անձի վարքագիծը, ինչպես նաև նրա վարքագիծը հետագայում հարուցված քրեական գործի քննության ընթացքում: Մասնավորապես, Վճռաբեկ դատարանը գտել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործություն կատարած անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս և պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը լուծելիս դատարանը պետք է գնահատի այն հանգամանքը, թե հանցագործության կատարումից անմիջապես հետո ամբաստանյալն արդյոք անհրաժեշտ օգնություն է ցուցաբերել տուժողին, թե, թողնելով դեպքի վայրը, դիմել է փախուստի: Հետագա վարքագծի գնահատման համար դատարանը պետք է ուշադրության արժանացնի նաև այն, թե քրեական գործի քննության ընթացքում ամբաստանյալն արդյոք ինքնակամ ներկայացել է վարույթն իրականացնող մարմնին, դեպքի վերաբերյալ տվել ճշմարտացի, ինքնախոստովանական ցուցմունքներ, արդյոք որոշակի քայլեր է ձեռնարկել տուժողի կամ նրա հարազատների հետ հաշտվելու ուղղությամբ կամ ինքնակամ հատուցել է հանցագործության արդյունքում տուժողի բուժման կամ հուղարկավորության ծախսերը: (…)՚ (տե՛ս Արամ Սերյոժայի Սահակյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի օգոստոսի 27-ի թիվ ԳԴ1/0003/01/10 որոշման 20-րդ, 22-րդ կետերը):
ՙ(…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը ճիշտ գնահատելու և որպես արդյունք հանցավորի նկատմամբ քրեաիրավական ներգործության համաչափ միջոց կիրառելու համար դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն այն հանգամանքին, թե տրանսպորտային միջոցի վարորդը ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումն արդյոք գիտակցաբար է թույլ տվել: Բացի այդ, դատարանները պետք է գնահատեն, թե տվյալ խախտման արդյունքում, ինչպես ընդհանուր առմամբ, այնպես էլ կոնկրետ իրադրությունում որքանով էր հավանական ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հնարավորությունը և որքանով էր ակնհայտ տրանսպորտային միջոցը վարողի համար իր կողմից թույլ տված խախտման և հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման միջև պատճառական կապի զարգացման հավանականությունը: Այլ խոսքով` համապատասխան գնահատականի պետք է արժանացվի կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը: (…)՚ (տե՛ս Էդմոն Գարասիմի Ասատրյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2012 թվականի օգոստոսի 24-ի թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 որոշման 18-րդ կետը):
Վճռաբեկ դատարանը գտել է, որ նշված երկու իրավիճակները, ելնելով գործի փաստական հանգամանքների առանձնահատկություններից, տարբեր կերպ են բնորոշում հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության աստիճանը, հետևաբար պետք է իրենց արտացոլումը գտնեն քրեաիրավական ներգործության միջոցի ընտրության ժամանակ, այլապես կխախտվեն արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքներըե (տե՛ս Արթուր Սերգեյի Առաքելյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ի թիվ ԵԱՆԴ/0122/01/12 որոշման 18-րդ-19-րդ կետերը):
Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ և 244-րդ հոդվածներով նախատեսված հանցագործություններ կատարած անձանց նկատմամբ պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս դատարանները, ի թիվս այլնի, պետք է հաշվի առնեն`
ա) թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը,
բ) հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները,
գ) հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը,
դ) հանցագործությունը կատարելուն նպաստող պայմանները,
ե) հանցագործության կատարումից անմիջապես հետո, ինչպես նաև հետագայում հարուցված քրեական գործի քննության ընթացքում հանցավորի դրսևորած վարքագիծը,
զ) կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը:
Վճռաբեկ դատարանը գտել է, որ ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով առանց վերոգրյալ հանգամանքները պարզելու և օբյեկտիվորեն հաշվի առնելու հնարավոր չէ ճիշտ պատկերացում կազմել հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին: Հետևաբար, նշված հանգամանքներից որևէ մեկն անտեսելու արդյունքում նշանակված պատիժը չի համապատասխանի արդարության և պատասխանատվության անհատականացման, պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին և չի ապահովի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված պատժի նպատակների իրականացումը՚:
Վճռաբեկ դատարանը Է.Ասատրյանի վերաբերյալ ԵԷԴ/0201/01/11 որոշմամբ իրավական դիրքորոշում է արտահայտել, որ. ՙ(...) թեև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի կողմից դրսևորվում է անզգուշություն, այլ խոսքով` արարքի սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է անզգուշությամբ, սակայն ճանապարհային երթևեկության և տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնները հաճախ խախտվում են գիտակցաբար: Ընդ որում, վարորդը, ելնելով կոնկրետ իրադրությունից, իր վարած տրանսպորտային միջոցի առանձնահատկություններից և այլ հանգամանքներից, երբեմն նաև գիտակցում է, որ իր կողմից ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտում թույլ տալու դեպքում մարդու (մարդկանց) կյանքի կամ առողջության համար վտանգ կառաջացնի, սակայն, ցուցաբերելով հանցավոր անզգուշություն, այնուամենայնիվ, թույլ է տալիս նշված խախտումը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 30-րդ հոդվածի համաձայն`
ՙ1. Անզգուշությամբ կատարված հանցանքը կարող է դրսևորվել ինքնավստահությամբ կամ անփութությամբ:
2. Հանցանքը համարվում է ինքնավստահությամբ կատարված, եթե անձը նախատեսել է իր գործողության (անգործության)` հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, սակայն առանց բավարար հիմքերի` ինքնավստահորեն հույս է ունեցել, որ դրանք կկանխվեն:
3. Հանցանքը համարվում է անփութությամբ կատարված, եթե անձը չի նախատեսել իր գործողության (անգործության)` հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, թեև տվյալ իրադրությունում պարտավոր էր և կարող էր նախատեսել դրանք՚:
Մեջբերված քրեաիրավական դրույթի վերլուծությունից երևում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության հետևանքների նկատմամբ դրսևորվող անզգույշ մեղքի ձևը կարող է տարբեր կերպ արտահայտվել: Այսպես` հանցավոր ինքնավստահության դեպքում անձը գիտակցում է իր արարքի (գործողության կամ անգործության) պոտենցիալ վտանգավորությունը, նախատեսում է վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը և չնայած դրան, հույսը դնելով իր հմտությունների, անձանց, սարքավորումների և այլնի վրա, թույլ է տալիս սահմանված անվտանգության կանոնների խախտում` առանց բավարար հիմքերի հույս ունենալով, որ վտանգավոր հետևանքները կկանխվեն:
Հանցավոր անփութության օրենսդրական բնորոշումը ցույց է տալիս, որ անզգուշության այս տեսակը բնութագրվում է վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը չնախատեսելով: Այլ խոսքով` անփութությամբ գործող անձը, իրական հնարավորություն և պարտավորվածություն ունենալով նախատեսել վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, բավարար շրջահայացություն, ուշադրություն և հոգատարություն չի ցուցաբերում այդ հետևանքների առաջացումը թույլ չտալու համար:
Սույն որոշման նախորդ կետում շարադրված վերլուծության հիման վրա Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ դրսևորված անզգույշ մեղքի վերոգրյալ տարատեսակները, ելնելով գործի փաստական հանգամանքների առանձնահատկություններից, տարբեր կերպ են բնորոշում հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության աստիճանը: Այսպես` հանցավոր անփութության դեպքում անձը չի նախատեսում իր արարքի արդյունքում ծանր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, հետևաբար չի գիտակցում նաև իր կողմից տվյալ իրադրությունում թույլ տրված խախտման վտանգավորությունը: Մինչդեռ հանցավոր ինքնավստահության դեպքում անձը գիտակցում է, որ իր կողմից թույլ տրված խախտման արդյունքում կարող են վտանգավոր հետևանքներ առաջանալ, այսինքն` նա գիտակցում է իր արարքի վտանգավորությունը և, չնայած դրան, թույլ է տալիս նշված խախտումը, ինչը վկայում է հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության առավել բարձր աստիճանի մասին:
Վերոգրյալով պայմանավորված` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը ճիշտ գնահատելու և որպես արդյունք հանցավորի նկատմամբ քրեաիրավական ներգործության համաչափ միջոց կիրառելու համար դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն այն հանգամանքին, թե տրանսպորտային միջոցի վարորդը ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումն արդյոք գիտակցաբար է թույլ տվել: Բացի այդ, դատարանները պետք է գնահատեն, թե տվյալ խախտման արդյունքում, ինչպես ընդհանուր առմամբ, այնպես էլ կոնկրետ իրադրությունում որքանով էր հավանական ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հնարավորությունը և որքանով էր ակնհայտ տրանսպորտային միջոցը վարողի համար իր կողմից թույլ տված խախտման և հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման միջև պատճառական կապի զարգացման հավանականությունը: Այլ խոսքով` համապատասխան գնահատականի պետք է արժանացվի կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը՚:
Վերոհիշյալ իրավադրույթների և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի որոշումների համատեքստում ուսումնասիրելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, ամբաստանյալ Արսեն Մաթոսյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, դրա կատարման եղանակը և հանգամանքները, դեպքի կոնկրետ հանգամանքները, մեղքի ձևը և տեսակը, հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները, հանցավորի անձը, հանցանքի կատարումից հետո ամբաստանյալի դրսևորած վարքագիծը, հանցագործության կատարման մեջ նրա մեղավորության աստիճանը:
Ամբաստանյալ Արսեն Մաթոսյանի անձը բնութագրող տվյալներ դատարանը հաշվի է առնում, որ նա, ինչպես զորամասի հրամանատարության, այնպես էլ Գեղարքունիքի մարզի Երանոսի գյուղապետարանի կողմից բնութագրվում է դրական, ուսանող է, ծառայել է ՀՀ զինված ուժերում, ստացել է մի շարք խրասուսանքներ և պարգևատրվել է ՙՔաջարի մարտիկ՚, ՙԼավագույն զինվոր մարզիկ՚, ՙՀայոց բանակի գերազանցիկ՚ կրծքանշաններով, ֆիզիկապես վատառողջ է` վթարի հետևանքով առողջությանը պատճառվել է կյանքին վտանգ սպառնացող ծանր վնաս և ներկայումս ունի բուժման կարիք, համաձայն ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի տեղեկանքի` նա նախկինում դատված չէ:
Դատարանն ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտում մեղքն ընդունելը և անկեղծորեն զղջալը, դեպքի հանգամանքների վերաբերյալ խոստովանական ցուցմունքներ տալը, առաջին անգամ միջին ծանրության հանցանք կատարելը, ճանապարհատրանսպորտային դեպքի պահին եղանակային պայմանները /ասֆալտը եղել է ձյունածածկ և սառցապատ/, ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը /սահմանված արագությունը չի գերազանցել կամ ՃԵԿ այլ կոպիտ խախտում թույլ չի տվել/, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը, մեղքի տեսակը` անզգույշ հանցանքը դրսևորվել է հանցավոր անփութությամբ: Բացի այդ, տուժողի իրավահաջորդը բողոք կամ գույքային վնասի հատուցման պահանջ չի ներկայացրել, ամբաստանյալը հոգացել է տուժողի հուղարկավորության հետ կապված ծախսերը և կամովին հատուցել է տուժողի իրավահաջորդին պատճառված վնասը:
Ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ առկա չեն:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Կարեն Հարությունյանի վերաբերյալ գործով վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներ, մասնավորապես` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածներըª հանգել է այն հետևության, որ պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով` հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար (տե'ս ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` Կարեն Հարությունյանի վերաբերյալ գործով 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ի ՎԲ-201/07 որոշումը):
Հաշվի առնելով ամբաստանյալ Արսեն Մաթոսյանի կատարած հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, դրա կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցագործությունը կատարելուց հետո նրա դրսևորած վարքագիծը, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը և այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, դատարանը գտնում է, որ Արսեն Մաթոսյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության կատարման համար ենթակա է պատժի ազատազրկման ձևով:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 3753-րդ հոդվածի 6-րդ կետի համաձայն` ՙԴատարանը արագացված կարգով դատական քննության արդյունքում մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ, որը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը (...)՚:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի համաձայն` դատավճիռ կայացնելիս դատարանը մի շարք այլ հարցերի հետ միասին պետք է լուծի նաև այն հարցը, թե ամբաստանյալը արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը, թե` ոչ:
Անդրադառնալով ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակվող պատիժը նրա կողմից կրելու նպատակահարմարության հարցին, դատարանն արձանագրում է.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` եթե դատարանն ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելով հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին: Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիu դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն իր 12.06.2007թվականի ՎԲ-124/07 որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70 հոդվածի կիրառման կապակցությամբ արտահայտել է այն իրավական դիրքորոշումը, որ ՙվկայակոչված հոդվածի կիրառումը հանցագործության տեսակի հետ կապված որևէ սահմանափակման չի ենթարկվում և դրա կիրառումը սահմանափակված չէ նաև հանցավոր արարքի վտանգավորության աստիճանով ու բնույթով, ինչպես նաև անձանց շրջանակով, որոնց նկատմամբ այն չի կարող կիրառվել՚: ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը միաժամանակ նշել է, որ ՙՀՀ քրեական օրենսգրքի 70 հոդվածի կիրառման հիմնական պայմանը պատճառաբանված լինելն է: Նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող բոլոր հանգամանքները: Կարևորն այն է, որ հանգի հիմնավոր եզրակացության, որ դատապարտյալի ուղղումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու՚:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը մեկ այլ` 2008 թվականի փետրվարի 1-ի թիվ ՎԲ-01/08 որոշմամբ նշել է, որ ՙպատիժը պայմանականորեն չկիարառելու իրավական հիմքերը բացահայտելու համար ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70 հոդվածում սահմանված իրադրություններն անհրաժեշտ է մեկնաբանել նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48 հոդվածի 2-րդ մասով ամրագրված պատժի նպատակների համատեքստում, այսինքն` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս իրավասու դատարանը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է քննարկի նաև պատժի` սոցիալական արդարության վերականգնման և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հարցը՚: ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը միաժամանակ նշել է, որ ՙսոցիալական արդարությունը վերականգնելու և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու մասին կարող է վկայել հանցագործությունից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը, մասնավորապես` տուժողին պատճառած վնասը հարթելը կամ այն հարթելուն ուղղված ողջամիտ միջոցներ ձեռնարկելը՚:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70 հոդվածի կիրառման կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը դիրքորոշում է հայտնել նաև մի շարք այլ որոշումներում: Մասնավորապես, Հ.Բաղդասարյանի վերաբերյալ գործով որոշմամբ արձանագրել է, որ ՙ/.../ պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն առանց իրական պատիժ նշանակելու ամբաստանյալի ուղղվելու հնարավորության մասին: Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին /…/՚: Մեկ այլ` Դ.Հովհաննիսյանի վերաբերյալ գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ ՙՀՀ քրեական օրենսգրքի 70հոդվածի 2-րդ մասը սահմանում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, դատարանը պարտավոր է, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, հաշվի առնել նաև հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը: Դատարանի կողմից նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության վտանգավորության աստիճանին ու բնույթին: Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար կարևոր նշանակություն ունեն հանցագործության կատարման հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, մեղքի ձևը, հանցավորի կողմից այդ հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքները նախատեսելու բնույթն ու աստիճանը /…/՚: Թ.Տեր-Գրիգորյանի վերաբերյալ որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ եՊատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ և 63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Հանցակազմի սահմաններից դուրս գտնվելով դրանք բնութագրում են ինչպես կատարված հանցագործությունը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությունը, հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին` համապատասխանաբար բարձրացնելով կամ իջեցնելով այն: Դրանց գնահատմամբ է հնարավոր յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատական մոտեցում ցուցաբերել ինչպես պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս: Նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48 հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը« /Վճռաբեկ դատարանի թիվ ԱՎԴ2/0059/01/08, թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09, թիվ ՎԲ-192/07, թիվ ՎԲ-50/07, թիվ ՎԲ-55/07 , թիվ ՎԲ-201/07, թիվ ՎԲ-124/07, թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09, թիվ ԵԱՔԴ/0120/01/09 և մի շարք այլ որոշումներ/:
Այսպիսով, վերը նշված օրենսդրական կարգավորումներից և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումներից հետևում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար անհրաժեշտ է դատարանի համոզվածությունը, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված պատժատեսակն իրական կրելու: Ընդ որում, այդ համոզվածությունը պետք է հիմնված լինի գործի օբյեկտիվ տվյալների վրա, և պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Հիմք ընդունելով վկայակոչված որոշումներում շարադրված իրավական դիրքորոշումները` դատարանն արձանագրում է, որ պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի, հանցավորի անձնավորության մասին և յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատականացնել պատիժը: Պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների ցանկի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ քննարկվող հանգամանքները վերաբերում են ինչպես հանցագործությանը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությանը կամ միաժամանակ բնութագրում են հանցագործությունն ու հանցավորի անձնավորությունը: Այդ պատճառով էլ պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները պետք է դիտարկել որպես հանցակազմի սահմաններից դուրս հանգամանքներ, որոնք ուղղակի կամ անուղղակի վերաբերում են հանցագործությանը կամ հանցավորի անձնավորությանը, բարձրացնում կամ իջեցնում են հասարակական վտանգավորության աստիճանը և ազդում պատժի վրա: Դրանց գնահատմամբ է հնարավոր յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատական մոտեցում ցուցաբերել` ինչպես պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս:
Դատարանը, քննության առնելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման հնարավորության և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով ամրագրված պատժի նպատակների իրացվելիության հարցը, վերուծելով և գնահատելով գործի վերոհիշյալ փաստական հանգամանքները, հաշվի առնելով Արսեն Մաթոսյանին վերագրվող արարքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, նրա անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում` պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների համակցությունը, ինչպես նաև` պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, որոնք էականորեն ազդում են հանցանքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանի նվազեցման վրա, հանգում է հետևության, որ Արսեն Մաթոսյանի ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու և նրա նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով կատարած հանցանքի համար ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով սույն գործով հնարավոր է ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներն իրագործելու հնարավորությունը: Տվյալ դեպքում` դրանով կապահովվեն նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները:
Քննության առնելով Արսեն Մաթոսյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ նրա նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը` ստորագրություն` չհեռանալու մասին, պետք է թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Անդրադառնալով իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցին, դատարանը գտնում է, որ իրեղեն ապացույց ճանաչված և ՀՀ ոստիկանության ՙՃանապարհային ոստիկանություն՚ ծառայությանն ի պահ հանձնված ՙՏոյոտա՚ մակնիշի T 505 YR 42 rus պ/հ և ՙՄերսեդես՚ մակնիշի 99 FM 996 պ/հ ավտոմեքենաները, դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, վերադարձնել սեփականատերերին:
Ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ, 134-րդ, 357-360-րդ, 3753-րդ և 3754-րդ և 379-րդ հոդվածներով, դատարանը`
ՎՃՌԵՑ
Արսեն Հարությունի Մաթոսյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել ազատազրկում 2 /երկու/ տարի ժամկետով` զրկելով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից 2 /երկու/ տարի ժամկետով:
Կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը և Արսեն Հարությունի Մաթոսյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել` սահմանելով փորձաշրջան 2 /երկու/ տարի ժամկետով:
Արսեն Հարությունի Մաթոսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` ստորագրություն` չհեռանալու մասին, թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Իրեղեն ապացույց ճանաչված և ՀՀ ոստիկանության ՙՃանապարհային ոստիկանություն՚ ծառայությանն ի պահ հանձնված ՙՏոյոտա՚ մակնիշի T 505 YR 42 rus պ/հ և ՙՄերսեդես՚ մակնիշի 99 FM 996 պ/հ ավտոմեքենաները, դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, վերադարձնել սեփականատերերին:
Դատավճիռը, բացի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հիմքից, կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան հրապարակվելու օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում:
ԴԱՏԱՎՈՐ Ա.ՄԿՐՏՉՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՃԻՌ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
ՙ15՚ հուլիսի 2016 թվական քաղաք Երևան
Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանը,
նախագահությամբ` դատավոր Արթուր Մկրտչյանի
քարտուղարությամբ` Միլենա Սարգսյանի
մասնակցությամբ`
մեղադրող Հարություն Խալաթյանի
պաշտպան Արման Թամրազյանի
տուժողի իրավահաջորդ Դրաստամատ Սիրականյանի
դատարանում, դռնբաց դատական նիստում, դատական քննության արագացված կարգով, քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Արսեն Հարությունի Մաթոսյանի /ծնված 1995 թվականի դեկտեմբերի 07-ին` Գեղարքունիքի մարզի Երանոս գյուղում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, ուսանող, չամուսնացած, նախկինում չդատված, հաշվառված` Գեղարքունիքի մարզ, գյուղ Երանոս, 5-րդ փողոց, 10-րդ տուն, բնակվող` քաղաք Երևան, Դրոյի 16-րդ շենք, 12-րդ բնակարան/ մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով:
Գործի դատավարական նախապատմությունը
2016 թվականի փետրվարի 02-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչությունում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հարուցվել է թիվ 60101016 քրեական գործը:
2016 թվականի հունիսի 06-ին Արսեն Մաթոսյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ, նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել ստորագրություն` չհեռանալու մասին:
2016 թվականի հունիսի 24-ին թիվ 60101016 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարան:
Գործի փաստական հանգամանքները
Նախաքննության մարմինն ամբաստանյալ Արսեն Մաթոսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով մեղադրանք է առաջադրել, որ ՙնա, 2016թ. հունվարի 26-ին` ժամը 17.00-ի սահմաններում, ՙՏոյոտա՚ մակնիշի T 505 YR 42 rus ավտոմեքենան վարել է Երևան քաղաքի Թբիլիսյան խճուղով` Աբովյան քաղաքի կողմից դեպի Ազատության պողոտայի ուղղությամբ, իր ուղեմասի երկրորդ գոտով, շուրջ 70-80 կմ/ժամ արագությամբ: Հասնելով Թբիլիսյան խճուղու 20/8 հասցեի մոտակայքին` թույլ է տվել ՃԵԿ-ի 65, 66 կետերի և ՙՃանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին՚ ՀՀ օրենքի 23 հոդվածի 3-րդ մասի պահանջներին հակասող գործողություններ, այն է` հաշվի չառնելով առկա ճանապարհային պայմանների, մասնավորապես առջևում առկա ճանապարհահատվածի ձյունածածկ և սառցապատ լինելու հանգամանքները, ավտոմեքենան վարել է ընթացքի այնպիսի արագությամբ, որի արդյունքում արգելակման միջոցով ավտոմեքենայի ընթացքի արագությունը դանդաղեցնելիս, կորցրել է ավտոմեքենայի կառավարումը և ինքնաբերաբար առաջ սահելով, դուրս է եկել հանդիպակաց ուղեմաս, իր գործողություններով ստեղծել է վթարային իրադրություն և ընդհարվել հանդիպակաց ուղեմասով ընթացող` Կարեն Գնելի Շահինյանի վարած ՙՄերսեդես՚ մակնիշի 99 FM 996 պ/հ ավտոմեքենային, որի հետևանքով վերջինիս ուղևոր Նելլի Նորիկի Եղիազարյանին անզգուշությամբ պատճառել է մահ` ինքն իրեն զրկելով վթարը կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից՚:
Արագացված դատական քննություն
Մինչև դատաքննությունն սկսելն ամբաստանյալ Արսեն Մաթոսյանը միջնորդել է դատական քննությունն անցկացնել արագացված կարգով և հայտարարել, որ մեղադրանքը պարզ է, համաձայն է առաջադրված մեղադրանքին, ընդունում է ամբողջ ծավալով, գիտակցում է արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու հետևանքները, միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր` պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո:
Միջնորդությունը հաստատել է նաև ամբաստանյալի պաշտպան Արման Թամրազյանը:
Մեղադրող Հարություն Խալաթյանը դատական քննության արագացված կարգ կիրառելուն չի առարկել:
Տուժողի իրավահաջորդ Դրաստամատ Սիրականյանը նույնպես չի առարկել դատական քննության արագացված կարգ կիրառելուն, միաժամանակ նշել է, որ ամբաստանյալ Արսեն Մաթոսյանից որևէ բողոք կամ գույքային վնասի հատուցման պահանջ չունի, պահանջել է դատավճիռն օրինական ուժ մեջ մտնելուց հետո ապահովագրական ընկերությունից ստանալ օրենքով սահմանված իրեն հասանելիք գումարը:
Դատարանը, համոզվելով, որ առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 3751-րդ և 3752-րդ հոդվածներով նախատեսված պայմանները, որոշում է կայացրել արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին:
Դատարանի իրավական վերլուծությունները
Դատարանը գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չկատարելով, հիմք ընդունելով Արսեն Մաթոսյանի կողմից մեղադրանքն ամբողջ ծավալով ընդունելու հանգամանքը, հանգում է հետևության, որ նա կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված իրեն մեղսագրվող արարքը, այն է` խախտել է ճանապարհային երթևեկության կանոնները, որն անզգուշությամբ առաջացրել է մարդու մահ:
Վերոհիշյալ հանցանքի կատարման համար ամբաստանյալը ենթակա է քրեական պատասխանատվության:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայնª ՙՀանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացիª համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար՚:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայնª ՙպատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից ու ազատություններից օրենքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ՚:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայնª ՙՊատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները՚:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` ՙՀանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները՚:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայնª ՙՊատժի տեսակը և չափը որոշվում է հանցագործությանª հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվումª պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով՚:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը 2012թ. նոյեմբերի 1-ին Սերոբ Սարգսյանի վերաբերյալ թիվ ՍԴ/0109/01/12 գործով արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. ՙ(…) պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են`
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
(…) պատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ` ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները` ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն:
Վճռաբեկ դատարանը գտել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի գրեթե բոլոր հոդվածների սանկցիաներում ամրագրված վերոնշյալ մոտեցումը պայմանավորված է այն տրամաբանությամբ, որ քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են: Ուստի կոնկրետ արարքի և անձի նկատմամբ համընդհանուր քրեական օրենքով նախատեսված սանկցիան կիրառելիս դատարանը պետք է որոշակի հայեցողություն դրսևորի:
Այսինքն` առանց դատարանի հայեցողության պատժի անհատականացումն անհնար է:
(…) Պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հանգամանքների հայեցողական և ոչ երբեք կամային գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված` պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից (տե°ս Նարեկ Գևորգի Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշման 14-րդ, 22-23-րդ կետերը)՚:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 3753-րդ հոդվածի 6-րդ կետի համաձայն` ՙԴատարանը արագացված կարգով դատական քննության արդյունքում մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ, որը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը (...)՚:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայնª
ՙՊատասխանատվությունը եւ պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ են`
(...)
10) հանցագործությունից անմիջապես հետո տուժողին բժշկական կամ այլ օգնություն ցույց տալը, հանցագործությամբ պատճառված գույքային եւ բարոյական վնասը կամովին հատուցելը կամ վերացնելը, տուժողին պատճառված վնասը հարթելուն ուղղված այլ գործողությունները:
2. Պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաեւ մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն սույն հոդվածի առաջին մասում (...)՚:
Պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արտահայտել Ա.Ավետիսյանի գործով որոշման մեջ` արձանագրելով, որ ՙ(...) պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի, հանցավորի անձնավորության մասին և յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատականացնել պատիժը: Պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների ցանկի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ քննարկվող հանգամանքները վերաբերում են ինչպես հանցագործությանը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությանը կամ միաժամանակ բնութագրում են հանցագործությունն ու հանցավորի անձնավորությունը: Այդ պատճառով էլ պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները պետք է դիտարկել որպես հանցակազմի սահմաններից դուրս հանգամանքներ, որոնք ուղղակի կամ անուղղակի վերաբերում են հանցագործությանը կամ հանցավորի անձնավորությանը, բարձրացնում կամ իջեցնում են հասարակական վտանգավորության աստիճանը և ազդում պատժի վրա: Դրանց գնահատմամբ է հնարավոր յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատական մոտեցում ցուցաբերել` ինչպես պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս (...)՚ (տե°ս Անդրանիկ Մեսրոպի Ավետիսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի հուլիսի 13-ի թիվ ԵԱՆԴ/0091/01/09 որոշման 20-րդ կետը):
Վճռաբեկ դատարանը Կ.Վխկրյանի վերաբերյալ ՇԴ/0097/01/13 որոշմամբ դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ. ՙ(...) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի վերաբերյալ գործերով պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս դատարանները պետք է հաշվի առնեն հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները, ինչպես նաև հանցանքի կատարումից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը:
(…) վերոնշյալ գործերով դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն տրանսպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթին, որի արդյունքում տեղի է ունեցել հանցագործությունը: Նշված հանգամանքի կարևորումը պայմանավորված է նրանով, որ Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 10-րդ գլխով նախատեսված` ճանապարհային երթևեկության կանոնների առավել կոպիտ խախտումները (լուսացույցի կամ կարգավորողի արգելող ազդանշանին չենթարկվելը, սահմանված արագությունը գերազանցելը, տրանսպորտային միջոցը ոչ սթափ վիճակում վարելը, տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված անձանց կողմից տրանսպորտային միջոցներ վարելը և այլն) վտանգ են առաջացնում ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների համար և առավել հավանական դարձնում հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը: Բացի այդ, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ տրանսպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը կարևոր նշանակություն ունի նաև հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին ճիշտ պատկերացում կազմելու համար:
(…) Վճռաբեկ դատարանը կարևորել է հանցագործության կատարումից անմիջապես հետո հանցանք կատարած անձի վարքագիծը, ինչպես նաև նրա վարքագիծը հետագայում հարուցված քրեական գործի քննության ընթացքում: Մասնավորապես, Վճռաբեկ դատարանը գտել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործություն կատարած անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս և պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը լուծելիս դատարանը պետք է գնահատի այն հանգամանքը, թե հանցագործության կատարումից անմիջապես հետո ամբաստանյալն արդյոք անհրաժեշտ օգնություն է ցուցաբերել տուժողին, թե, թողնելով դեպքի վայրը, դիմել է փախուստի: Հետագա վարքագծի գնահատման համար դատարանը պետք է ուշադրության արժանացնի նաև այն, թե քրեական գործի քննության ընթացքում ամբաստանյալն արդյոք ինքնակամ ներկայացել է վարույթն իրականացնող մարմնին, դեպքի վերաբերյալ տվել ճշմարտացի, ինքնախոստովանական ցուցմունքներ, արդյոք որոշակի քայլեր է ձեռնարկել տուժողի կամ նրա հարազատների հետ հաշտվելու ուղղությամբ կամ ինքնակամ հատուցել է հանցագործության արդյունքում տուժողի բուժման կամ հուղարկավորության ծախսերը: (…)՚ (տե՛ս Արամ Սերյոժայի Սահակյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի օգոստոսի 27-ի թիվ ԳԴ1/0003/01/10 որոշման 20-րդ, 22-րդ կետերը):
ՙ(…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը ճիշտ գնահատելու և որպես արդյունք հանցավորի նկատմամբ քրեաիրավական ներգործության համաչափ միջոց կիրառելու համար դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն այն հանգամանքին, թե տրանսպորտային միջոցի վարորդը ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումն արդյոք գիտակցաբար է թույլ տվել: Բացի այդ, դատարանները պետք է գնահատեն, թե տվյալ խախտման արդյունքում, ինչպես ընդհանուր առմամբ, այնպես էլ կոնկրետ իրադրությունում որքանով էր հավանական ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հնարավորությունը և որքանով էր ակնհայտ տրանսպորտային միջոցը վարողի համար իր կողմից թույլ տված խախտման և հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման միջև պատճառական կապի զարգացման հավանականությունը: Այլ խոսքով` համապատասխան գնահատականի պետք է արժանացվի կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը: (…)՚ (տե՛ս Էդմոն Գարասիմի Ասատրյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2012 թվականի օգոստոսի 24-ի թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 որոշման 18-րդ կետը):
Վճռաբեկ դատարանը գտել է, որ նշված երկու իրավիճակները, ելնելով գործի փաստական հանգամանքների առանձնահատկություններից, տարբեր կերպ են բնորոշում հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության աստիճանը, հետևաբար պետք է իրենց արտացոլումը գտնեն քրեաիրավական ներգործության միջոցի ընտրության ժամանակ, այլապես կխախտվեն արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքներըե (տե՛ս Արթուր Սերգեյի Առաքելյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ի թիվ ԵԱՆԴ/0122/01/12 որոշման 18-րդ-19-րդ կետերը):
Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ և 244-րդ հոդվածներով նախատեսված հանցագործություններ կատարած անձանց նկատմամբ պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս դատարանները, ի թիվս այլնի, պետք է հաշվի առնեն`
ա) թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը,
բ) հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները,
գ) հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը,
դ) հանցագործությունը կատարելուն նպաստող պայմանները,
ե) հանցագործության կատարումից անմիջապես հետո, ինչպես նաև հետագայում հարուցված քրեական գործի քննության ընթացքում հանցավորի դրսևորած վարքագիծը,
զ) կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը:
Վճռաբեկ դատարանը գտել է, որ ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով առանց վերոգրյալ հանգամանքները պարզելու և օբյեկտիվորեն հաշվի առնելու հնարավոր չէ ճիշտ պատկերացում կազմել հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին: Հետևաբար, նշված հանգամանքներից որևէ մեկն անտեսելու արդյունքում նշանակված պատիժը չի համապատասխանի արդարության և պատասխանատվության անհատականացման, պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին և չի ապահովի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված պատժի նպատակների իրականացումը՚:
Վճռաբեկ դատարանը Է.Ասատրյանի վերաբերյալ ԵԷԴ/0201/01/11 որոշմամբ իրավական դիրքորոշում է արտահայտել, որ. ՙ(...) թեև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի կողմից դրսևորվում է անզգուշություն, այլ խոսքով` արարքի սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է անզգուշությամբ, սակայն ճանապարհային երթևեկության և տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնները հաճախ խախտվում են գիտակցաբար: Ընդ որում, վարորդը, ելնելով կոնկրետ իրադրությունից, իր վարած տրանսպորտային միջոցի առանձնահատկություններից և այլ հանգամանքներից, երբեմն նաև գիտակցում է, որ իր կողմից ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտում թույլ տալու դեպքում մարդու (մարդկանց) կյանքի կամ առողջության համար վտանգ կառաջացնի, սակայն, ցուցաբերելով հանցավոր անզգուշություն, այնուամենայնիվ, թույլ է տալիս նշված խախտումը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 30-րդ հոդվածի համաձայն`
ՙ1. Անզգուշությամբ կատարված հանցանքը կարող է դրսևորվել ինքնավստահությամբ կամ անփութությամբ:
2. Հանցանքը համարվում է ինքնավստահությամբ կատարված, եթե անձը նախատեսել է իր գործողության (անգործության)` հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, սակայն առանց բավարար հիմքերի` ինքնավստահորեն հույս է ունեցել, որ դրանք կկանխվեն:
3. Հանցանքը համարվում է անփութությամբ կատարված, եթե անձը չի նախատեսել իր գործողության (անգործության)` հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, թեև տվյալ իրադրությունում պարտավոր էր և կարող էր նախատեսել դրանք՚:
Մեջբերված քրեաիրավական դրույթի վերլուծությունից երևում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության հետևանքների նկատմամբ դրսևորվող անզգույշ մեղքի ձևը կարող է տարբեր կերպ արտահայտվել: Այսպես` հանցավոր ինքնավստահության դեպքում անձը գիտակցում է իր արարքի (գործողության կամ անգործության) պոտենցիալ վտանգավորությունը, նախատեսում է վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը և չնայած դրան, հույսը դնելով իր հմտությունների, անձանց, սարքավորումների և այլնի վրա, թույլ է տալիս սահմանված անվտանգության կանոնների խախտում` առանց բավարար հիմքերի հույս ունենալով, որ վտանգավոր հետևանքները կկանխվեն:
Հանցավոր անփութության օրենսդրական բնորոշումը ցույց է տալիս, որ անզգուշության այս տեսակը բնութագրվում է վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը չնախատեսելով: Այլ խոսքով` անփութությամբ գործող անձը, իրական հնարավորություն և պարտավորվածություն ունենալով նախատեսել վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, բավարար շրջահայացություն, ուշադրություն և հոգատարություն չի ցուցաբերում այդ հետևանքների առաջացումը թույլ չտալու համար:
Սույն որոշման նախորդ կետում շարադրված վերլուծության հիման վրա Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ դրսևորված անզգույշ մեղքի վերոգրյալ տարատեսակները, ելնելով գործի փաստական հանգամանքների առանձնահատկություններից, տարբեր կերպ են բնորոշում հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության աստիճանը: Այսպես` հանցավոր անփութության դեպքում անձը չի նախատեսում իր արարքի արդյունքում ծանր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, հետևաբար չի գիտակցում նաև իր կողմից տվյալ իրադրությունում թույլ տրված խախտման վտանգավորությունը: Մինչդեռ հանցավոր ինքնավստահության դեպքում անձը գիտակցում է, որ իր կողմից թույլ տրված խախտման արդյունքում կարող են վտանգավոր հետևանքներ առաջանալ, այսինքն` նա գիտակցում է իր արարքի վտանգավորությունը և, չնայած դրան, թույլ է տալիս նշված խախտումը, ինչը վկայում է հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության առավել բարձր աստիճանի մասին:
Վերոգրյալով պայմանավորված` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը ճիշտ գնահատելու և որպես արդյունք հանցավորի նկատմամբ քրեաիրավական ներգործության համաչափ միջոց կիրառելու համար դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն այն հանգամանքին, թե տրանսպորտային միջոցի վարորդը ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումն արդյոք գիտակցաբար է թույլ տվել: Բացի այդ, դատարանները պետք է գնահատեն, թե տվյալ խախտման արդյունքում, ինչպես ընդհանուր առմամբ, այնպես էլ կոնկրետ իրադրությունում որքանով էր հավանական ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հնարավորությունը և որքանով էր ակնհայտ տրանսպորտային միջոցը վարողի համար իր կողմից թույլ տված խախտման և հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման միջև պատճառական կապի զարգացման հավանականությունը: Այլ խոսքով` համապատասխան գնահատականի պետք է արժանացվի կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը՚:
Վերոհիշյալ իրավադրույթների և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի որոշումների համատեքստում ուսումնասիրելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, ամբաստանյալ Արսեն Մաթոսյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, դրա կատարման եղանակը և հանգամանքները, դեպքի կոնկրետ հանգամանքները, մեղքի ձևը և տեսակը, հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները, հանցավորի անձը, հանցանքի կատարումից հետո ամբաստանյալի դրսևորած վարքագիծը, հանցագործության կատարման մեջ նրա մեղավորության աստիճանը:
Ամբաստանյալ Արսեն Մաթոսյանի անձը բնութագրող տվյալներ դատարանը հաշվի է առնում, որ նա, ինչպես զորամասի հրամանատարության, այնպես էլ Գեղարքունիքի մարզի Երանոսի գյուղապետարանի կողմից բնութագրվում է դրական, ուսանող է, ծառայել է ՀՀ զինված ուժերում, ստացել է մի շարք խրասուսանքներ և պարգևատրվել է ՙՔաջարի մարտիկ՚, ՙԼավագույն զինվոր մարզիկ՚, ՙՀայոց բանակի գերազանցիկ՚ կրծքանշաններով, ֆիզիկապես վատառողջ է` վթարի հետևանքով առողջությանը պատճառվել է կյանքին վտանգ սպառնացող ծանր վնաս և ներկայումս ունի բուժման կարիք, համաձայն ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի տեղեկանքի` նա նախկինում դատված չէ:
Դատարանն ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտում մեղքն ընդունելը և անկեղծորեն զղջալը, դեպքի հանգամանքների վերաբերյալ խոստովանական ցուցմունքներ տալը, առաջին անգամ միջին ծանրության հանցանք կատարելը, ճանապարհատրանսպորտային դեպքի պահին եղանակային պայմանները /ասֆալտը եղել է ձյունածածկ և սառցապատ/, ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը /սահմանված արագությունը չի գերազանցել կամ ՃԵԿ այլ կոպիտ խախտում թույլ չի տվել/, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը, մեղքի տեսակը` անզգույշ հանցանքը դրսևորվել է հանցավոր անփութությամբ: Բացի այդ, տուժողի իրավահաջորդը բողոք կամ գույքային վնասի հատուցման պահանջ չի ներկայացրել, ամբաստանյալը հոգացել է տուժողի հուղարկավորության հետ կապված ծախսերը և կամովին հատուցել է տուժողի իրավահաջորդին պատճառված վնասը:
Ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ առկա չեն:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Կարեն Հարությունյանի վերաբերյալ գործով վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներ, մասնավորապես` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածներըª հանգել է այն հետևության, որ պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով` հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար (տե'ս ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` Կարեն Հարությունյանի վերաբերյալ գործով 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ի ՎԲ-201/07 որոշումը):
Հաշվի առնելով ամբաստանյալ Արսեն Մաթոսյանի կատարած հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, դրա կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցագործությունը կատարելուց հետո նրա դրսևորած վարքագիծը, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը և այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, դատարանը գտնում է, որ Արսեն Մաթոսյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության կատարման համար ենթակա է պատժի ազատազրկման ձևով:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 3753-րդ հոդվածի 6-րդ կետի համաձայն` ՙԴատարանը արագացված կարգով դատական քննության արդյունքում մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ, որը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը (...)՚:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի համաձայն` դատավճիռ կայացնելիս դատարանը մի շարք այլ հարցերի հետ միասին պետք է լուծի նաև այն հարցը, թե ամբաստանյալը արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը, թե` ոչ:
Անդրադառնալով ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակվող պատիժը նրա կողմից կրելու նպատակահարմարության հարցին, դատարանն արձանագրում է.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` եթե դատարանն ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելով հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին: Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիu դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն իր 12.06.2007թվականի ՎԲ-124/07 որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70 հոդվածի կիրառման կապակցությամբ արտահայտել է այն իրավական դիրքորոշումը, որ ՙվկայակոչված հոդվածի կիրառումը հանցագործության տեսակի հետ կապված որևէ սահմանափակման չի ենթարկվում և դրա կիրառումը սահմանափակված չէ նաև հանցավոր արարքի վտանգավորության աստիճանով ու բնույթով, ինչպես նաև անձանց շրջանակով, որոնց նկատմամբ այն չի կարող կիրառվել՚: ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը միաժամանակ նշել է, որ ՙՀՀ քրեական օրենսգրքի 70 հոդվածի կիրառման հիմնական պայմանը պատճառաբանված լինելն է: Նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող բոլոր հանգամանքները: Կարևորն այն է, որ հանգի հիմնավոր եզրակացության, որ դատապարտյալի ուղղումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու՚:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը մեկ այլ` 2008 թվականի փետրվարի 1-ի թիվ ՎԲ-01/08 որոշմամբ նշել է, որ ՙպատիժը պայմանականորեն չկիարառելու իրավական հիմքերը բացահայտելու համար ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70 հոդվածում սահմանված իրադրություններն անհրաժեշտ է մեկնաբանել նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48 հոդվածի 2-րդ մասով ամրագրված պատժի նպատակների համատեքստում, այսինքն` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս իրավասու դատարանը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է քննարկի նաև պատժի` սոցիալական արդարության վերականգնման և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հարցը՚: ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը միաժամանակ նշել է, որ ՙսոցիալական արդարությունը վերականգնելու և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու մասին կարող է վկայել հանցագործությունից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը, մասնավորապես` տուժողին պատճառած վնասը հարթելը կամ այն հարթելուն ուղղված ողջամիտ միջոցներ ձեռնարկելը՚:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70 հոդվածի կիրառման կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը դիրքորոշում է հայտնել նաև մի շարք այլ որոշումներում: Մասնավորապես, Հ.Բաղդասարյանի վերաբերյալ գործով որոշմամբ արձանագրել է, որ ՙ/.../ պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն առանց իրական պատիժ նշանակելու ամբաստանյալի ուղղվելու հնարավորության մասին: Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին /…/՚: Մեկ այլ` Դ.Հովհաննիսյանի վերաբերյալ գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ ՙՀՀ քրեական օրենսգրքի 70հոդվածի 2-րդ մասը սահմանում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, դատարանը պարտավոր է, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, հաշվի առնել նաև հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը: Դատարանի կողմից նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության վտանգավորության աստիճանին ու բնույթին: Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար կարևոր նշանակություն ունեն հանցագործության կատարման հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, մեղքի ձևը, հանցավորի կողմից այդ հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքները նախատեսելու բնույթն ու աստիճանը /…/՚: Թ.Տեր-Գրիգորյանի վերաբերյալ որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ եՊատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ և 63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Հանցակազմի սահմաններից դուրս գտնվելով դրանք բնութագրում են ինչպես կատարված հանցագործությունը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությունը, հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին` համապատասխանաբար բարձրացնելով կամ իջեցնելով այն: Դրանց գնահատմամբ է հնարավոր յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատական մոտեցում ցուցաբերել ինչպես պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս: Նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48 հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը« /Վճռաբեկ դատարանի թիվ ԱՎԴ2/0059/01/08, թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09, թիվ ՎԲ-192/07, թիվ ՎԲ-50/07, թիվ ՎԲ-55/07 , թիվ ՎԲ-201/07, թիվ ՎԲ-124/07, թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09, թիվ ԵԱՔԴ/0120/01/09 և մի շարք այլ որոշումներ/:
Այսպիսով, վերը նշված օրենսդրական կարգավորումներից և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումներից հետևում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար անհրաժեշտ է դատարանի համոզվածությունը, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված պատժատեսակն իրական կրելու: Ընդ որում, այդ համոզվածությունը պետք է հիմնված լինի գործի օբյեկտիվ տվյալների վրա, և պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Հիմք ընդունելով վկայակոչված որոշումներում շարադրված իրավական դիրքորոշումները` դատարանն արձանագրում է, որ պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի, հանցավորի անձնավորության մասին և յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատականացնել պատիժը: Պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների ցանկի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ քննարկվող հանգամանքները վերաբերում են ինչպես հանցագործությանը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությանը կամ միաժամանակ բնութագրում են հանցագործությունն ու հանցավորի անձնավորությունը: Այդ պատճառով էլ պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները պետք է դիտարկել որպես հանցակազմի սահմաններից դուրս հանգամանքներ, որոնք ուղղակի կամ անուղղակի վերաբերում են հանցագործությանը կամ հանցավորի անձնավորությանը, բարձրացնում կամ իջեցնում են հասարակական վտանգավորության աստիճանը և ազդում պատժի վրա: Դրանց գնահատմամբ է հնարավոր յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատական մոտեցում ցուցաբերել` ինչպես պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս:
Դատարանը, քննության առնելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման հնարավորության և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով ամրագրված պատժի նպատակների իրացվելիության հարցը, վերուծելով և գնահատելով գործի վերոհիշյալ փաստական հանգամանքները, հաշվի առնելով Արսեն Մաթոսյանին վերագրվող արարքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, նրա անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում` պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների համակցությունը, ինչպես նաև` պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, որոնք էականորեն ազդում են հանցանքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանի նվազեցման վրա, հանգում է հետևության, որ Արսեն Մաթոսյանի ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու և նրա նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով կատարած հանցանքի համար ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով սույն գործով հնարավոր է ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներն իրագործելու հնարավորությունը: Տվյալ դեպքում` դրանով կապահովվեն նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները:
Քննության առնելով Արսեն Մաթոսյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ նրա նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը` ստորագրություն` չհեռանալու մասին, պետք է թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Անդրադառնալով իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցին, դատարանը գտնում է, որ իրեղեն ապացույց ճանաչված և ՀՀ ոստիկանության ՙՃանապարհային ոստիկանություն՚ ծառայությանն ի պահ հանձնված ՙՏոյոտա՚ մակնիշի T 505 YR 42 rus պ/հ և ՙՄերսեդես՚ մակնիշի 99 FM 996 պ/հ ավտոմեքենաները, դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, վերադարձնել սեփականատերերին:
Ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ, 134-րդ, 357-360-րդ, 3753-րդ և 3754-րդ և 379-րդ հոդվածներով, դատարանը`
ՎՃՌԵՑ
Արսեն Հարությունի Մաթոսյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել ազատազրկում 2 /երկու/ տարի ժամկետով` զրկելով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից 2 /երկու/ տարի ժամկետով:
Կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը և Արսեն Հարությունի Մաթոսյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել` սահմանելով փորձաշրջան 2 /երկու/ տարի ժամկետով:
Արսեն Հարությունի Մաթոսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` ստորագրություն` չհեռանալու մասին, թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Իրեղեն ապացույց ճանաչված և ՀՀ ոստիկանության ՙՃանապարհային ոստիկանություն՚ ծառայությանն ի պահ հանձնված ՙՏոյոտա՚ մակնիշի T 505 YR 42 rus պ/հ և ՙՄերսեդես՚ մակնիշի 99 FM 996 պ/հ ավտոմեքենաները, դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, վերադարձնել սեփականատերերին:
Դատավճիռը, բացի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հիմքից, կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան հրապարակվելու օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում:
ԴԱՏԱՎՈՐ Ա.ՄԿՐՏՉՅԱՆ
Դատական գործ N: ԵԱՔԴ/0126/01/16
Արաբկիր Քանաքեռ-Զեյթուն
Նոր քրեական գործ
| Երբ է գործը ստացվել | 27-06-2016 |
|---|---|
| Ինչ կարգով է գործը ստացվել | Առաջին անգամ |
| Դատախազություն | Երևան քաղաքի դատախազություն |
| Նախաքննական գործի համարը | 60101016 |
| Մեղադրական եզրակացության համառոտ բովանդակություն | Արսեն Մաթևոսյանին մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա <Տոյոտա> մակնիշի T 505 YP 42 rus ավտոմեքենայով, խախտելով ճանապարհային երթևեկության կանոնները, կորցրել է ավտոմեքենայի կառավարումը և ինքնաբերաբար առաջ սահելով, դուրս է եկել հանդիպակաց ուղեմաս, ստեղծել է վթարային իրադրություն և ընդհարվել Կարեն Շահինյանի վարած <Մերսեդես> մակնիշի 99 FM 996 պ/հ ավտոմեքենային, որի հետևանքով վերջինիս ուղևով Նելլի Եղիազարյանին անզգուշությամբ պատճառել է մահ՝ ինքն իրեն զրկելով վթարը կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից։ |
| Մեղադրյալ | |
| Անձ | |
| Անուն | Արսեն |
| Ազգանուն | Մաթևոսյան |
| Հայրանուն | Հարություն |
| Հասցե | --------------- |
| Ծննդյան օր | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Լրացուցիչ ինֆորմացիա | Մեղադրյալ Արսեն Մաթևոսյանի անձնագիրը և վարորդական իրավունքի վկայականը մեկ փաթեթով կցված են ր.գործին։ |
| Վիճակագրական տողի համարը | 8.28 |
| Չափահաս | Այո |
Մակագրել
| Երբ | 27-06-2016 |
|---|---|
| Նախագահող դատավոր | |
| Անուն | Արթուր |
| Ազգանուն | Մկրտչյան |
Ընդունվել է վարույթ
| Երբ | 28-06-2016 |
|---|---|
| Ուղարկվել է հուշաթերթիկ/որոշումը | 29-06-2016 |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 15-07-2016 |
|---|---|
| Դատավարության կողմեր | Մեղադրյալ |
| Դատավարության կողմեր | Տուժողի իրավահաջորդ |
| Դատավարության կողմեր | Մեղադրող |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Արսեն |
| Ազգանուն | Մաթոսյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 1 |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Դրաստամատ |
| Ազգանուն | Սիրականյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Հարություն |
| Ազգանուն | Խալաթյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Ժամ | 10:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 5 |
| Նիստը | Կայացել է |
Կայացվել է դատավճիռ
| Ամսաթիվ | 15-07-2016 |
|---|
Մեղադրական
| Մեղադրյալ | |
|---|---|
| Անուն | Արսեն |
| Ազգանուն | Մաթոսյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 1 |
| Ամսաթիվ | 15-07-2016 |
| Օրենսգիրք | Քրեական օրենսգիրք |
| Այլ հանցագործության հոդվածներ | |
| Այլ հանցագործության հոդվածներով | Դատապարտվել է |
| Հիմնական պատիժ | Պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվել (ՀՀ քր. օր. 70 հոդ.) |
Դատական ակտ
| Դատական ակտի բովանդակությունը | Գործ No ԵԱՔԴ/0126/01/16 ԴԱՏԱՎՃԻՌ ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՙ15՚ հուլիսի 2016 թվական քաղաք Երևան Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանը, նախագահությամբ` դատավոր Արթուր Մկրտչյանի քարտուղարությամբ` Միլենա Սարգսյանի մասնակցությամբ` մեղադրող Հարություն Խալաթյանի պաշտպան Արման Թամրազյանի տուժողի իրավահաջորդ Դրաստամատ Սիրականյանի դատարանում, դռնբաց դատական նիստում, դատական քննության արագացված կարգով, քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Արսեն Հարությունի Մաթոսյանի /ծնված 1995 թվականի դեկտեմբերի 07-ին` Գեղարքունիքի մարզի Երանոս գյուղում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, ուսանող, չամուսնացած, նախկինում չդատված, հաշվառված` Գեղարքունիքի մարզ, գյուղ Երանոս, 5-րդ փողոց, 10-րդ տուն, բնակվող` քաղաք Երևան, Դրոյի 16-րդ շենք, 12-րդ բնակարան/ մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով: Գործի դատավարական նախապատմությունը 2016 թվականի փետրվարի 02-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչությունում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հարուցվել է թիվ 60101016 քրեական գործը: 2016 թվականի հունիսի 06-ին Արսեն Մաթոսյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ, նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել ստորագրություն` չհեռանալու մասին: 2016 թվականի հունիսի 24-ին թիվ 60101016 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարան: Գործի փաստական հանգամանքները Նախաքննության մարմինն ամբաստանյալ Արսեն Մաթոսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով մեղադրանք է առաջադրել, որ ՙնա, 2016թ. հունվարի 26-ին` ժամը 17.00-ի սահմաններում, ՙՏոյոտա՚ մակնիշի T 505 YR 42 rus ավտոմեքենան վարել է Երևան քաղաքի Թբիլիսյան խճուղով` Աբովյան քաղաքի կողմից դեպի Ազատության պողոտայի ուղղությամբ, իր ուղեմասի երկրորդ գոտով, շուրջ 70-80 կմ/ժամ արագությամբ: Հասնելով Թբիլիսյան խճուղու 20/8 հասցեի մոտակայքին` թույլ է տվել ՃԵԿ-ի 65, 66 կետերի և ՙՃանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին՚ ՀՀ օրենքի 23 հոդվածի 3-րդ մասի պահանջներին հակասող գործողություններ, այն է` հաշվի չառնելով առկա ճանապարհային պայմանների, մասնավորապես առջևում առկա ճանապարհահատվածի ձյունածածկ և սառցապատ լինելու հանգամանքները, ավտոմեքենան վարել է ընթացքի այնպիսի արագությամբ, որի արդյունքում արգելակման միջոցով ավտոմեքենայի ընթացքի արագությունը դանդաղեցնելիս, կորցրել է ավտոմեքենայի կառավարումը և ինքնաբերաբար առաջ սահելով, դուրս է եկել հանդիպակաց ուղեմաս, իր գործողություններով ստեղծել է վթարային իրադրություն և ընդհարվել հանդիպակաց ուղեմասով ընթացող` Կարեն Գնելի Շահինյանի վարած ՙՄերսեդես՚ մակնիշի 99 FM 996 պ/հ ավտոմեքենային, որի հետևանքով վերջինիս ուղևոր Նելլի Նորիկի Եղիազարյանին անզգուշությամբ պատճառել է մահ` ինքն իրեն զրկելով վթարը կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից՚: Արագացված դատական քննություն Մինչև դատաքննությունն սկսելն ամբաստանյալ Արսեն Մաթոսյանը միջնորդել է դատական քննությունն անցկացնել արագացված կարգով և հայտարարել, որ մեղադրանքը պարզ է, համաձայն է առաջադրված մեղադրանքին, ընդունում է ամբողջ ծավալով, գիտակցում է արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու հետևանքները, միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր` պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո: Միջնորդությունը հաստատել է նաև ամբաստանյալի պաշտպան Արման Թամրազյանը: Մեղադրող Հարություն Խալաթյանը դատական քննության արագացված կարգ կիրառելուն չի առարկել: Տուժողի իրավահաջորդ Դրաստամատ Սիրականյանը նույնպես չի առարկել դատական քննության արագացված կարգ կիրառելուն, միաժամանակ նշել է, որ ամբաստանյալ Արսեն Մաթոսյանից որևէ բողոք կամ գույքային վնասի հատուցման պահանջ չունի, պահանջել է դատավճիռն օրինական ուժ մեջ մտնելուց հետո ապահովագրական ընկերությունից ստանալ օրենքով սահմանված իրեն հասանելիք գումարը: Դատարանը, համոզվելով, որ առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 3751-րդ և 3752-րդ հոդվածներով նախատեսված պայմանները, որոշում է կայացրել արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին: Դատարանի իրավական վերլուծությունները Դատարանը գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չկատարելով, հիմք ընդունելով Արսեն Մաթոսյանի կողմից մեղադրանքն ամբողջ ծավալով ընդունելու հանգամանքը, հանգում է հետևության, որ նա կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված իրեն մեղսագրվող արարքը, այն է` խախտել է ճանապարհային երթևեկության կանոնները, որն անզգուշությամբ առաջացրել է մարդու մահ: Վերոհիշյալ հանցանքի կատարման համար ամբաստանյալը ենթակա է քրեական պատասխանատվության: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայնª ՙՀանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացիª համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար՚: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայնª ՙպատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից ու ազատություններից օրենքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ՚: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայնª ՙՊատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները՚: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` ՙՀանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները՚: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայնª ՙՊատժի տեսակը և չափը որոշվում է հանցագործությանª հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվումª պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով՚: ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը 2012թ. նոյեմբերի 1-ին Սերոբ Սարգսյանի վերաբերյալ թիվ ՍԴ/0109/01/12 գործով արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. ՙ(…) պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են` ա) օրինականությունը, բ) արդարությունը, գ) պատժի անհատականացումը, դ) մարդասիրությունը: Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս: (…) պատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ` ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները` ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն: Վճռաբեկ դատարանը գտել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի գրեթե բոլոր հոդվածների սանկցիաներում ամրագրված վերոնշյալ մոտեցումը պայմանավորված է այն տրամաբանությամբ, որ քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են: Ուստի կոնկրետ արարքի և անձի նկատմամբ համընդհանուր քրեական օրենքով նախատեսված սանկցիան կիրառելիս դատարանը պետք է որոշակի հայեցողություն դրսևորի: Այսինքն` առանց դատարանի հայեցողության պատժի անհատականացումն անհնար է: (…) Պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հանգամանքների հայեցողական և ոչ երբեք կամային գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված` պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից (տե°ս Նարեկ Գևորգի Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշման 14-րդ, 22-23-րդ կետերը)՚: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 3753-րդ հոդվածի 6-րդ կետի համաձայն` ՙԴատարանը արագացված կարգով դատական քննության արդյունքում մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ, որը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը (...)՚: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայնª ՙՊատասխանատվությունը եւ պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ են` (...) 10) հանցագործությունից անմիջապես հետո տուժողին բժշկական կամ այլ օգնություն ցույց տալը, հանցագործությամբ պատճառված գույքային եւ բարոյական վնասը կամովին հատուցելը կամ վերացնելը, տուժողին պատճառված վնասը հարթելուն ուղղված այլ գործողությունները: 2. Պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաեւ մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն սույն հոդվածի առաջին մասում (...)՚: Պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արտահայտել Ա.Ավետիսյանի գործով որոշման մեջ` արձանագրելով, որ ՙ(...) պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի, հանցավորի անձնավորության մասին և յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատականացնել պատիժը: Պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների ցանկի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ քննարկվող հանգամանքները վերաբերում են ինչպես հանցագործությանը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությանը կամ միաժամանակ բնութագրում են հանցագործությունն ու հանցավորի անձնավորությունը: Այդ պատճառով էլ պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները պետք է դիտարկել որպես հանցակազմի սահմաններից դուրս հանգամանքներ, որոնք ուղղակի կամ անուղղակի վերաբերում են հանցագործությանը կամ հանցավորի անձնավորությանը, բարձրացնում կամ իջեցնում են հասարակական վտանգավորության աստիճանը և ազդում պատժի վրա: Դրանց գնահատմամբ է հնարավոր յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատական մոտեցում ցուցաբերել` ինչպես պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս (...)՚ (տե°ս Անդրանիկ Մեսրոպի Ավետիսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի հուլիսի 13-ի թիվ ԵԱՆԴ/0091/01/09 որոշման 20-րդ կետը): Վճռաբեկ դատարանը Կ.Վխկրյանի վերաբերյալ ՇԴ/0097/01/13 որոշմամբ դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ. ՙ(...) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի վերաբերյալ գործերով պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս դատարանները պետք է հաշվի առնեն հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները, ինչպես նաև հանցանքի կատարումից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը: (…) վերոնշյալ գործերով դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն տրանսպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթին, որի արդյունքում տեղի է ունեցել հանցագործությունը: Նշված հանգամանքի կարևորումը պայմանավորված է նրանով, որ Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 10-րդ գլխով նախատեսված` ճանապարհային երթևեկության կանոնների առավել կոպիտ խախտումները (լուսացույցի կամ կարգավորողի արգելող ազդանշանին չենթարկվելը, սահմանված արագությունը գերազանցելը, տրանսպորտային միջոցը ոչ սթափ վիճակում վարելը, տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված անձանց կողմից տրանսպորտային միջոցներ վարելը և այլն) վտանգ են առաջացնում ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների համար և առավել հավանական դարձնում հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը: Բացի այդ, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ տրանսպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը կարևոր նշանակություն ունի նաև հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին ճիշտ պատկերացում կազմելու համար: (…) Վճռաբեկ դատարանը կարևորել է հանցագործության կատարումից անմիջապես հետո հանցանք կատարած անձի վարքագիծը, ինչպես նաև նրա վարքագիծը հետագայում հարուցված քրեական գործի քննության ընթացքում: Մասնավորապես, Վճռաբեկ դատարանը գտել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործություն կատարած անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս և պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը լուծելիս դատարանը պետք է գնահատի այն հանգամանքը, թե հանցագործության կատարումից անմիջապես հետո ամբաստանյալն արդյոք անհրաժեշտ օգնություն է ցուցաբերել տուժողին, թե, թողնելով դեպքի վայրը, դիմել է փախուստի: Հետագա վարքագծի գնահատման համար դատարանը պետք է ուշադրության արժանացնի նաև այն, թե քրեական գործի քննության ընթացքում ամբաստանյալն արդյոք ինքնակամ ներկայացել է վարույթն իրականացնող մարմնին, դեպքի վերաբերյալ տվել ճշմարտացի, ինքնախոստովանական ցուցմունքներ, արդյոք որոշակի քայլեր է ձեռնարկել տուժողի կամ նրա հարազատների հետ հաշտվելու ուղղությամբ կամ ինքնակամ հատուցել է հանցագործության արդյունքում տուժողի բուժման կամ հուղարկավորության ծախսերը: (…)՚ (տե՛ս Արամ Սերյոժայի Սահակյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի օգոստոսի 27-ի թիվ ԳԴ1/0003/01/10 որոշման 20-րդ, 22-րդ կետերը): ՙ(…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը ճիշտ գնահատելու և որպես արդյունք հանցավորի նկատմամբ քրեաիրավական ներգործության համաչափ միջոց կիրառելու համար դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն այն հանգամանքին, թե տրանսպորտային միջոցի վարորդը ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումն արդյոք գիտակցաբար է թույլ տվել: Բացի այդ, դատարանները պետք է գնահատեն, թե տվյալ խախտման արդյունքում, ինչպես ընդհանուր առմամբ, այնպես էլ կոնկրետ իրադրությունում որքանով էր հավանական ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հնարավորությունը և որքանով էր ակնհայտ տրանսպորտային միջոցը վարողի համար իր կողմից թույլ տված խախտման և հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման միջև պատճառական կապի զարգացման հավանականությունը: Այլ խոսքով` համապատասխան գնահատականի պետք է արժանացվի կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը: (…)՚ (տե՛ս Էդմոն Գարասիմի Ասատրյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2012 թվականի օգոստոսի 24-ի թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 որոշման 18-րդ կետը): Վճռաբեկ դատարանը գտել է, որ նշված երկու իրավիճակները, ելնելով գործի փաստական հանգամանքների առանձնահատկություններից, տարբեր կերպ են բնորոշում հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության աստիճանը, հետևաբար պետք է իրենց արտացոլումը գտնեն քրեաիրավական ներգործության միջոցի ընտրության ժամանակ, այլապես կխախտվեն արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքներըե (տե՛ս Արթուր Սերգեյի Առաքելյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ի թիվ ԵԱՆԴ/0122/01/12 որոշման 18-րդ-19-րդ կետերը): Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ և 244-րդ հոդվածներով նախատեսված հանցագործություններ կատարած անձանց նկատմամբ պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս դատարանները, ի թիվս այլնի, պետք է հաշվի առնեն` ա) թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը, բ) հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, գ) հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, դ) հանցագործությունը կատարելուն նպաստող պայմանները, ե) հանցագործության կատարումից անմիջապես հետո, ինչպես նաև հետագայում հարուցված քրեական գործի քննության ընթացքում հանցավորի դրսևորած վարքագիծը, զ) կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը: Վճռաբեկ դատարանը գտել է, որ ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով առանց վերոգրյալ հանգամանքները պարզելու և օբյեկտիվորեն հաշվի առնելու հնարավոր չէ ճիշտ պատկերացում կազմել հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին: Հետևաբար, նշված հանգամանքներից որևէ մեկն անտեսելու արդյունքում նշանակված պատիժը չի համապատասխանի արդարության և պատասխանատվության անհատականացման, պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին և չի ապահովի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված պատժի նպատակների իրականացումը՚: Վճռաբեկ դատարանը Է.Ասատրյանի վերաբերյալ ԵԷԴ/0201/01/11 որոշմամբ իրավական դիրքորոշում է արտահայտել, որ. ՙ(...) թեև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի կողմից դրսևորվում է անզգուշություն, այլ խոսքով` արարքի սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է անզգուշությամբ, սակայն ճանապարհային երթևեկության և տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնները հաճախ խախտվում են գիտակցաբար: Ընդ որում, վարորդը, ելնելով կոնկրետ իրադրությունից, իր վարած տրանսպորտային միջոցի առանձնահատկություններից և այլ հանգամանքներից, երբեմն նաև գիտակցում է, որ իր կողմից ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտում թույլ տալու դեպքում մարդու (մարդկանց) կյանքի կամ առողջության համար վտանգ կառաջացնի, սակայն, ցուցաբերելով հանցավոր անզգուշություն, այնուամենայնիվ, թույլ է տալիս նշված խախտումը: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 30-րդ հոդվածի համաձայն` ՙ1. Անզգուշությամբ կատարված հանցանքը կարող է դրսևորվել ինքնավստահությամբ կամ անփութությամբ: 2. Հանցանքը համարվում է ինքնավստահությամբ կատարված, եթե անձը նախատեսել է իր գործողության (անգործության)` հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, սակայն առանց բավարար հիմքերի` ինքնավստահորեն հույս է ունեցել, որ դրանք կկանխվեն: 3. Հանցանքը համարվում է անփութությամբ կատարված, եթե անձը չի նախատեսել իր գործողության (անգործության)` հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, թեև տվյալ իրադրությունում պարտավոր էր և կարող էր նախատեսել դրանք՚: Մեջբերված քրեաիրավական դրույթի վերլուծությունից երևում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության հետևանքների նկատմամբ դրսևորվող անզգույշ մեղքի ձևը կարող է տարբեր կերպ արտահայտվել: Այսպես` հանցավոր ինքնավստահության դեպքում անձը գիտակցում է իր արարքի (գործողության կամ անգործության) պոտենցիալ վտանգավորությունը, նախատեսում է վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը և չնայած դրան, հույսը դնելով իր հմտությունների, անձանց, սարքավորումների և այլնի վրա, թույլ է տալիս սահմանված անվտանգության կանոնների խախտում` առանց բավարար հիմքերի հույս ունենալով, որ վտանգավոր հետևանքները կկանխվեն: Հանցավոր անփութության օրենսդրական բնորոշումը ցույց է տալիս, որ անզգուշության այս տեսակը բնութագրվում է վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը չնախատեսելով: Այլ խոսքով` անփութությամբ գործող անձը, իրական հնարավորություն և պարտավորվածություն ունենալով նախատեսել վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, բավարար շրջահայացություն, ուշադրություն և հոգատարություն չի ցուցաբերում այդ հետևանքների առաջացումը թույլ չտալու համար: Սույն որոշման նախորդ կետում շարադրված վերլուծության հիման վրա Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ դրսևորված անզգույշ մեղքի վերոգրյալ տարատեսակները, ելնելով գործի փաստական հանգամանքների առանձնահատկություններից, տարբեր կերպ են բնորոշում հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության աստիճանը: Այսպես` հանցավոր անփութության դեպքում անձը չի նախատեսում իր արարքի արդյունքում ծանր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, հետևաբար չի գիտակցում նաև իր կողմից տվյալ իրադրությունում թույլ տրված խախտման վտանգավորությունը: Մինչդեռ հանցավոր ինքնավստահության դեպքում անձը գիտակցում է, որ իր կողմից թույլ տրված խախտման արդյունքում կարող են վտանգավոր հետևանքներ առաջանալ, այսինքն` նա գիտակցում է իր արարքի վտանգավորությունը և, չնայած դրան, թույլ է տալիս նշված խախտումը, ինչը վկայում է հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության առավել բարձր աստիճանի մասին: Վերոգրյալով պայմանավորված` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը ճիշտ գնահատելու և որպես արդյունք հանցավորի նկատմամբ քրեաիրավական ներգործության համաչափ միջոց կիրառելու համար դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն այն հանգամանքին, թե տրանսպորտային միջոցի վարորդը ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումն արդյոք գիտակցաբար է թույլ տվել: Բացի այդ, դատարանները պետք է գնահատեն, թե տվյալ խախտման արդյունքում, ինչպես ընդհանուր առմամբ, այնպես էլ կոնկրետ իրադրությունում որքանով էր հավանական ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հնարավորությունը և որքանով էր ակնհայտ տրանսպորտային միջոցը վարողի համար իր կողմից թույլ տված խախտման և հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման միջև պատճառական կապի զարգացման հավանականությունը: Այլ խոսքով` համապատասխան գնահատականի պետք է արժանացվի կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը՚: Վերոհիշյալ իրավադրույթների և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի որոշումների համատեքստում ուսումնասիրելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, ամբաստանյալ Արսեն Մաթոսյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, դրա կատարման եղանակը և հանգամանքները, դեպքի կոնկրետ հանգամանքները, մեղքի ձևը և տեսակը, հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները, հանցավորի անձը, հանցանքի կատարումից հետո ամբաստանյալի դրսևորած վարքագիծը, հանցագործության կատարման մեջ նրա մեղավորության աստիճանը: Ամբաստանյալ Արսեն Մաթոսյանի անձը բնութագրող տվյալներ դատարանը հաշվի է առնում, որ նա, ինչպես զորամասի հրամանատարության, այնպես էլ Գեղարքունիքի մարզի Երանոսի գյուղապետարանի կողմից բնութագրվում է դրական, ուսանող է, ծառայել է ՀՀ զինված ուժերում, ստացել է մի շարք խրասուսանքներ և պարգևատրվել է ՙՔաջարի մարտիկ՚, ՙԼավագույն զինվոր մարզիկ՚, ՙՀայոց բանակի գերազանցիկ՚ կրծքանշաններով, ֆիզիկապես վատառողջ է` վթարի հետևանքով առողջությանը պատճառվել է կյանքին վտանգ սպառնացող ծանր վնաս և ներկայումս ունի բուժման կարիք, համաձայն ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի տեղեկանքի` նա նախկինում դատված չէ: Դատարանն ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտում մեղքն ընդունելը և անկեղծորեն զղջալը, դեպքի հանգամանքների վերաբերյալ խոստովանական ցուցմունքներ տալը, առաջին անգամ միջին ծանրության հանցանք կատարելը, ճանապարհատրանսպորտային դեպքի պահին եղանակային պայմանները /ասֆալտը եղել է ձյունածածկ և սառցապատ/, ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը /սահմանված արագությունը չի գերազանցել կամ ՃԵԿ այլ կոպիտ խախտում թույլ չի տվել/, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը, մեղքի տեսակը` անզգույշ հանցանքը դրսևորվել է հանցավոր անփութությամբ: Բացի այդ, տուժողի իրավահաջորդը բողոք կամ գույքային վնասի հատուցման պահանջ չի ներկայացրել, ամբաստանյալը հոգացել է տուժողի հուղարկավորության հետ կապված ծախսերը և կամովին հատուցել է տուժողի իրավահաջորդին պատճառված վնասը: Ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ առկա չեն: ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Կարեն Հարությունյանի վերաբերյալ գործով վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներ, մասնավորապես` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածներըª հանգել է այն հետևության, որ պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով` հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար (տե'ս ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` Կարեն Հարությունյանի վերաբերյալ գործով 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ի ՎԲ-201/07 որոշումը): Հաշվի առնելով ամբաստանյալ Արսեն Մաթոսյանի կատարած հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, դրա կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցագործությունը կատարելուց հետո նրա դրսևորած վարքագիծը, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը և այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, դատարանը գտնում է, որ Արսեն Մաթոսյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության կատարման համար ենթակա է պատժի ազատազրկման ձևով: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 3753-րդ հոդվածի 6-րդ կետի համաձայն` ՙԴատարանը արագացված կարգով դատական քննության արդյունքում մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ, որը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը (...)՚: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի համաձայն` դատավճիռ կայացնելիս դատարանը մի շարք այլ հարցերի հետ միասին պետք է լուծի նաև այն հարցը, թե ամբաստանյալը արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը, թե` ոչ: Անդրադառնալով ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակվող պատիժը նրա կողմից կրելու նպատակահարմարության հարցին, դատարանն արձանագրում է. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` եթե դատարանն ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելով հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին: Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիu դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն իր 12.06.2007թվականի ՎԲ-124/07 որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70 հոդվածի կիրառման կապակցությամբ արտահայտել է այն իրավական դիրքորոշումը, որ ՙվկայակոչված հոդվածի կիրառումը հանցագործության տեսակի հետ կապված որևէ սահմանափակման չի ենթարկվում և դրա կիրառումը սահմանափակված չէ նաև հանցավոր արարքի վտանգավորության աստիճանով ու բնույթով, ինչպես նաև անձանց շրջանակով, որոնց նկատմամբ այն չի կարող կիրառվել՚: ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը միաժամանակ նշել է, որ ՙՀՀ քրեական օրենսգրքի 70 հոդվածի կիրառման հիմնական պայմանը պատճառաբանված լինելն է: Նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող բոլոր հանգամանքները: Կարևորն այն է, որ հանգի հիմնավոր եզրակացության, որ դատապարտյալի ուղղումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու՚: ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը մեկ այլ` 2008 թվականի փետրվարի 1-ի թիվ ՎԲ-01/08 որոշմամբ նշել է, որ ՙպատիժը պայմանականորեն չկիարառելու իրավական հիմքերը բացահայտելու համար ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70 հոդվածում սահմանված իրադրություններն անհրաժեշտ է մեկնաբանել նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48 հոդվածի 2-րդ մասով ամրագրված պատժի նպատակների համատեքստում, այսինքն` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս իրավասու դատարանը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է քննարկի նաև պատժի` սոցիալական արդարության վերականգնման և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հարցը՚: ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը միաժամանակ նշել է, որ ՙսոցիալական արդարությունը վերականգնելու և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու մասին կարող է վկայել հանցագործությունից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը, մասնավորապես` տուժողին պատճառած վնասը հարթելը կամ այն հարթելուն ուղղված ողջամիտ միջոցներ ձեռնարկելը՚: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70 հոդվածի կիրառման կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը դիրքորոշում է հայտնել նաև մի շարք այլ որոշումներում: Մասնավորապես, Հ.Բաղդասարյանի վերաբերյալ գործով որոշմամբ արձանագրել է, որ ՙ/.../ պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն առանց իրական պատիժ նշանակելու ամբաստանյալի ուղղվելու հնարավորության մասին: Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին /…/՚: Մեկ այլ` Դ.Հովհաննիսյանի վերաբերյալ գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ ՙՀՀ քրեական օրենսգրքի 70հոդվածի 2-րդ մասը սահմանում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, դատարանը պարտավոր է, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, հաշվի առնել նաև հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը: Դատարանի կողմից նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության վտանգավորության աստիճանին ու բնույթին: Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար կարևոր նշանակություն ունեն հանցագործության կատարման հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, մեղքի ձևը, հանցավորի կողմից այդ հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքները նախատեսելու բնույթն ու աստիճանը /…/՚: Թ.Տեր-Գրիգորյանի վերաբերյալ որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ եՊատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ և 63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Հանցակազմի սահմաններից դուրս գտնվելով դրանք բնութագրում են ինչպես կատարված հանցագործությունը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությունը, հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին` համապատասխանաբար բարձրացնելով կամ իջեցնելով այն: Դրանց գնահատմամբ է հնարավոր յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատական մոտեցում ցուցաբերել ինչպես պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս: Նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48 հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը« /Վճռաբեկ դատարանի թիվ ԱՎԴ2/0059/01/08, թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09, թիվ ՎԲ-192/07, թիվ ՎԲ-50/07, թիվ ՎԲ-55/07 , թիվ ՎԲ-201/07, թիվ ՎԲ-124/07, թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09, թիվ ԵԱՔԴ/0120/01/09 և մի շարք այլ որոշումներ/: Այսպիսով, վերը նշված օրենսդրական կարգավորումներից և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումներից հետևում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար անհրաժեշտ է դատարանի համոզվածությունը, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված պատժատեսակն իրական կրելու: Ընդ որում, այդ համոզվածությունը պետք է հիմնված լինի գործի օբյեկտիվ տվյալների վրա, և պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Հիմք ընդունելով վկայակոչված որոշումներում շարադրված իրավական դիրքորոշումները` դատարանն արձանագրում է, որ պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի, հանցավորի անձնավորության մասին և յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատականացնել պատիժը: Պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների ցանկի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ քննարկվող հանգամանքները վերաբերում են ինչպես հանցագործությանը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությանը կամ միաժամանակ բնութագրում են հանցագործությունն ու հանցավորի անձնավորությունը: Այդ պատճառով էլ պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները պետք է դիտարկել որպես հանցակազմի սահմաններից դուրս հանգամանքներ, որոնք ուղղակի կամ անուղղակի վերաբերում են հանցագործությանը կամ հանցավորի անձնավորությանը, բարձրացնում կամ իջեցնում են հասարակական վտանգավորության աստիճանը և ազդում պատժի վրա: Դրանց գնահատմամբ է հնարավոր յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատական մոտեցում ցուցաբերել` ինչպես պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս: Դատարանը, քննության առնելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման հնարավորության և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով ամրագրված պատժի նպատակների իրացվելիության հարցը, վերուծելով և գնահատելով գործի վերոհիշյալ փաստական հանգամանքները, հաշվի առնելով Արսեն Մաթոսյանին վերագրվող արարքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, նրա անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում` պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների համակցությունը, ինչպես նաև` պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, որոնք էականորեն ազդում են հանցանքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանի նվազեցման վրա, հանգում է հետևության, որ Արսեն Մաթոսյանի ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու և նրա նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով կատարած հանցանքի համար ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով սույն գործով հնարավոր է ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներն իրագործելու հնարավորությունը: Տվյալ դեպքում` դրանով կապահովվեն նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները: Քննության առնելով Արսեն Մաթոսյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ նրա նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը` ստորագրություն` չհեռանալու մասին, պետք է թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը: Անդրադառնալով իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցին, դատարանը գտնում է, որ իրեղեն ապացույց ճանաչված և ՀՀ ոստիկանության ՙՃանապարհային ոստիկանություն՚ ծառայությանն ի պահ հանձնված ՙՏոյոտա՚ մակնիշի T 505 YR 42 rus պ/հ և ՙՄերսեդես՚ մակնիշի 99 FM 996 պ/հ ավտոմեքենաները, դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, վերադարձնել սեփականատերերին: Ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ, 134-րդ, 357-360-րդ, 3753-րդ և 3754-րդ և 379-րդ հոդվածներով, դատարանը` ՎՃՌԵՑ Արսեն Հարությունի Մաթոսյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել ազատազրկում 2 /երկու/ տարի ժամկետով` զրկելով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից 2 /երկու/ տարի ժամկետով: Կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը և Արսեն Հարությունի Մաթոսյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել` սահմանելով փորձաշրջան 2 /երկու/ տարի ժամկետով: Արսեն Հարությունի Մաթոսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` ստորագրություն` չհեռանալու մասին, թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը: Իրեղեն ապացույց ճանաչված և ՀՀ ոստիկանության ՙՃանապարհային ոստիկանություն՚ ծառայությանն ի պահ հանձնված ՙՏոյոտա՚ մակնիշի T 505 YR 42 rus պ/հ և ՙՄերսեդես՚ մակնիշի 99 FM 996 պ/հ ավտոմեքենաները, դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, վերադարձնել սեփականատերերին: Դատավճիռը, բացի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հիմքից, կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան հրապարակվելու օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում: ԴԱՏԱՎՈՐ Ա.ՄԿՐՏՉՅԱՆ |
|---|---|
| Դատական ակտի ամսաթիվը | 15-07-2016 |
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Գործը հանձնվել է գրասենյակ | 19-08-2016 |
|---|---|
| Էջերի քանակ | 2 հատորից. 1-ինը՝ 219 թերթից, 2-րդը՝ 45 թերթից: |
Գործը հանձնվել է դատարանի արխիվ
| Ամսաթիվ | 19-08-2016 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 219, 45 |
Բողոքարկվել է
| Բողոքարկվել է | Ըստ էության լուծող դատական ակտը |
|---|---|
| Ամսաթիվ | 18-08-2016 |
Գործն ուղարկվել է
| Գործը ուղարկվել է | 19-08-2016 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 219, 45 |
| ՈՒր(դատարան) | Քրեական վերաքննիչ |
| Ելքի գրության համարը | Ե-17582/16 |
Գործը ստացվել է փոփոխվելուց հետո
| Ամսաթիվ | 15-02-2017 |
|---|
Դատավճռի, որոշման կատարում
| Ամսաթիվ | 20-02-2017 |
|---|
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Գործը հանձնվել է գրասենյակ | 22-02-2017 |
|---|---|
| Էջերի քանակ | 2 հատոր. 1-ին հատորը՝ 219, 2-րդ հատորը՝ 160 թերթից: |
Գործը հանձնվել է դատարանի արխիվ
| Ամսաթիվ | 24-02-2017 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 219,160 |
Դատական գործ N: ԵԱՔԴ/0126/01/16
Քրեական վերաքննիչ
Ստացվել է վերաքննիչ բողոք
| Ամսաթիվ | 15-08-2016 |
|---|---|
| Ամսաթիվ | 12-08-2016 |
| Բողոքը բերող անձը | |
| Անուն | Հ |
| Ազգանուն | Խալաթյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Բողոքի բովանդակությունը | Արսեն Մաթոսյան Վերաքննիչ բողոքն ընդունել վարույթ : Մասնակիորեն բեկանել և փոփոխել Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի` Արսեն Հարությունի Մաթոսյանի /ՀՀ քր օր-ի 242 հոդ. 2-րդ մասով - ազատազրկում 2 տարի ժամկետով` զրկելով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից 2 տարի ժամկետով , ՀՀ քր.օր. 70 հոդ.` 2 տարի փորձաշրջան / վերաբերյալ 15.07.2016թ. դատավճիռը : Արսեն Հարությունի Մաթոսյանի նկատմամբ ՀՀ քր.օր. 70 հոդվածի կիրառումը վերացնել : |
| Բողոքի ստացման կարգը | Առձեռն հանձնվել է գրասենյակ |
| Չափահաս | Այո |
Գործը ստացվել է
| Գործի ստացման ամսաթիվ | 23-08-2016 |
|---|---|
| Գործը ստացվել է | Արաբկիր Քանաքեռ-Զեյթուն |
Գործն ըստ էության լուծող դատական ակտի դեմ
| Ըստ էության լուծող դատական ակտեր | Դատավճիռ (արդարացման/մեղադրական) |
|---|
Մակագրել
| Ամսաթիվ | 23-08-2016 |
|---|---|
| Նախագահող դատավոր | |
| Անուն | Գրիշա |
| Ազգանուն | Մելիք-Սարգսյան |
| Դատավոր | |
| Անուն | Տիգրան |
| Ազգանուն | Սահակյան |
| Դատավոր | |
| Անուն | Ալեքսանդր |
| Ազգանուն | Ազարյան |
Ընդունվել է վարույթ
| Ամսաթիվ | 01-09-2016 |
|---|
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 28-09-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 11:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 5 |
Վերաբաշխում
| Ամսաթիվ | 27-09-2016 |
|---|---|
| Նախագահող դատավոր | |
| Անուն | Գրիշա |
| Ազգանուն | Մելիք-Սարգսյան |
| Վերաբաշխման հիմքը | Դատավորը գտնվում է արձակուրդում |
Մակագրել
| Ամսաթիվ | 27-09-2016 |
|---|---|
| Նախագահող դատավոր | |
| Անուն | Մանուշակ |
| Ազգանուն | Պետրոսյան |
| Դատավոր | |
| Անուն | Արշակ |
| Ազգանուն | Խաչատրյան |
| Դատավոր | |
| Անուն | Սեվակ |
| Ազգանուն | Համբարձումյան |
Ընդունվել է վարույթ
| Ամսաթիվ | 03-10-2016 |
|---|
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 20-10-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 14:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 4 |
| Նիստը | Չի կայացվել |
| Պատճառը | Պաշտպանի դիմումի հիման վրա: Վերջինս իր դիմումում նշել է, որ մեկ այլ նիստով ծանրաբեռնված է: |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 02-11-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 10:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 4 |
| Նիստը | Կայացվել է |
Վերաքննիչ բողոքը բավարարվել է ամբողջությամբ
| Ամսաթիվ | 02-11-2016 |
|---|---|
| Ստորադաս դատարանի դատական ակտը բեկանվել է | Բեկանվել է դատական ակտը և փոփոխվել |
| Ամբաստանյալ | |
| Անուն | Արսեն |
| Ազգանուն | Մաթոսյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Քր. դատ. օր. հոդված | |
| Քր. օր. հոդված |
Դատական ակտ
| Դատական ակտ | ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական ԵԱՔԴ/0126/01/16 շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը կայացրած դատարանի կազմը նախագահող դատավոր` Ա.Մկրտչյան Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ 02 նոյեմբերի 2016թ. ք.Երևան ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ /այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան/ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ` ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ Ս.ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆԻ ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ` ՄԵՂԱԴՐՈՂ` Հ.ԽԱԼԱԹՅԱՆԻ ՊԱՇՏՊԱՆ` Ա.ԹԱՄՐԱԶՅԱՆԻ ՏՈՒԺՈՂԻ ԻՐԱՎԱՀԱՋՈՐԴ` Դ.ՍԻՐԱԿԱՆՅԱՆԻ ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼ` Ա.ՄԱԹՈՍՅԱՆԻ դռնբաց դատական նիստում Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Հ.Խալաթյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա, վճռաբեկության կարգով քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Արսեն Հարությունի Մաթոսյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, Պ Ա Ր Զ Ե Ց 1.Գործի դատավարական նախապատմությունը և փաստական հանգամանքները. 2016 թվականի փետրվարի 02-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչությունում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հարուցվել է թիվ 60101016 քրեական գործը: 2016 թվականի հունիսի 06-ին Արսեն Մաթոսյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ, նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով այն բանի համար, որ <<նա, 2016թ. հունվարի 26-ին` ժամը 17.00-ի սահմաններում, <<Տոյոտա>> մակնիշի T 505 YR 42 rus ավտոմեքենան վարել է Երևան քաղաքի Թբիլիսյան խճուղով` Աբովյան քաղաքի կողմից դեպի Ազատության պողոտայի ուղղությամբ, իր ուղեմասի երկրորդ գոտով, շուրջ 70-80 կմ/ժամ արագությամբ: Հասնելով Թբիլիսյան խճուղու 20/8 հասցեի մոտակայքին` թույլ է տվել ՃԵԿ-ի 65, 66 կետերի և <<Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին>> ՀՀ օրենքի 23 հոդվածի 3-րդ մասի պահանջներին հակասող գործողություններ, այն է` հաշվի չառնելով առկա ճանապարհային պայմանների, մասնավորապես առջևում առկա ճանապարհահատվածի ձյունածածկ և սառցապատ լինելու հանգամանքները, ավտոմեքենան վարել է ընթացքի այնպիսի արագությամբ, որի արդյունքում արգելակման միջոցով ավտոմեքենայի ընթացքի արագությունը դանդաղեցնելիս, կորցրել է ավտոմեքենայի կառավարումը և ինքնաբերաբար առաջ սահելով, դուրս է եկել հանդիպակաց ուղեմաս, իր գործողություններով ստեղծել է վթարային իրադրություն և ընդհարվել հանդիպակաց ուղեմասով ընթացող` Կարեն Գնելի Շահինյանի վարած <<Մերսեդես>> մակնիշի 99 FM 996 պ/հ ավտոմեքենային, որի հետևանքով վերջինիս ուղևոր Նելլի Նորիկի Եղիազարյանին անզգուշությամբ պատճառել է մահ` ինքն իրեն զրկելով վթարը կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից:>>: Նույն օրը Ա.Մաթոսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել ստորագրություն չհեռանալու մասին: 2016 թվականի հունիսի 24-ին թիվ 60101016 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարան /այսուհետ նաև` Դատարան/: Դատաքննությունն անց է կացվել արագացված կարգի կիրառմամբ: Դատարանի 15.07.2016 թվականի դատավճռով Արսեն Հարությունի Մաթոսյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և դատապարտվել է ազատազրկման 2 /երկու/ տարի ժամկետով` զրկվելով տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից 2 /երկու/ տարի ժամկետով: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվել և սահմանվել է փորձաշրջան` 2 /երկու/ տարի ժամկետով: Արսեն Հարությունի Մաթոսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` ստորագրություն չհեռանալու մասին, թողնվել է անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը: Վճռվել է` իրեղեն ապացույց ճանաչված և ՀՀ ոստիկանության <<Ճանապարհային ոստիկանություն>> ծառայությանն ի պահ հանձնված <<Տոյոտա>> մակնիշի T 505 YR 42 rus պ/հ և <<Մերսեդես>> մակնիշի 99 FM 996 պ/հ ավտոմեքենաները, դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, վերադարձնել սեփականատերերին: Դատարանի վերոնշյալ դատավճռի դեմ 15.08.2016 թվականին վերաքննիչ բողոք է բերել Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Հ.Խալաթյանը: Վերաքննիչ բողոքի կապակցությամբ գրավոր պատասխան չի ներկայացվել: Թիվ եԱՔԴ/0126/01/16 քրեական գործը Վերաքննիչ դատարանի դատավոր Մ.Պետրոսյանին և կոլեգիալ կազմում ընդգրկված դատավորներին է հանձնվել 28.09.2016 թվականին, Վերաքննիչ դատարանի 03.10.2016 թվականի որոշմամբ` վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ, և նշանակվել է քննության` ՀՀ վճռաբեկ դատարանում գործերի քննության համար սահմանված կանոններով: 2.Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, փաստարկներն ու պահանջը. Բողոքի հեղինակը` մեղադրող Հ.Խալաթյանը գտել է, որ Դատարանի 27.06.2016 թվականի դատավճիռն օրինական և հիմնավոր չէ` հետևյալ պատճառաբանությամբ. Բողոքաբերը` վկայակոչելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ, 70-րդ հոդվածների պահանջները, վկայակոչելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` Գ.Մադաթյանի վերաբերյալ գործով 17.02.2009 թվականի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08, Ա.Սահակյանի վերաբերյալ գործով 27.08.2010 թվականի թիվ ԳԴ1/0003/01/10, Է.Ասատրյանի վերաբերյալ գործով 24.08.2012 թվականի թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները, նշել է, որ վիճարկվող դատավճռի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ դրանում ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի արարքի հանրային վտանգավորության հարցը քննարկելիս Դատարանը հանգել է սխալ եզրահանգման: Դատարանը համապատասխան վերլուծության ենթարկելով արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը բնութագրող հանգամանքների` կատարված արարքի բնույթի, հետևանքների, դրա նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքի վերաբերյալ, հանգել է հետևության, որ Արսեն Մաթոսյանի արարքը սուբյեկտիվ կողմից դրսևորվել է հացավոր անփութությամբ: Դատարանն անտեսել է, որ Արսեն Մաթոսյանի արարքը սուբյեկտիվ կողմից բնութագրվում է ոչ թե հանցավոր անփութությամբ, այլ հանցավոր ինքնավստահությամբ, որն անզգույշ մեղքի ձևի առավել վտանգավոր տեսակն է: Դատարանի դատավճռով հաշվի չի առնվել կատարված արարքի հետևանքը` այն, որ Ա.Մաթոսյանի գործողությունների հետևանքով առաջացել է մարդու մահ: Ըստ բողոքաբերի` Դատարանի կողմից որպես ամբաստանյալի պատիժը մեղմացնող հաշվի առնված հանգամանքները չեն համապատասխանում Պ.Բայրամյանի գործով որոշմանը: Դատավճռով որևէ կերպ չի պատճառաբանվել, որ թե դրական բնութագրվելը, ուսանող լինելը, տուժողւի իրավահաջորդի կողմից բողոք և պահանջ չներկայացնելը, ինչ նշանակություն ունի հանրային մեղադրանքի գործով և ինչպես է նվազեցնում կատարված հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը, կամ ինչպես է վերականգնում սոցիալական արդարությունը: Դատարանը միաժամանակ արձանագրել է, որ ամբաստանյալը վատառողջ է, վթարի արդյունքում ստացել է կյանքին վտանգ սպառնացող ծանր վնաս և ներկայումս ունի բուժման կարիք, սակայն պարզ չէ, թե Դատարանը ինչպես է եկել այն եզրահանգման, որ վթարի արդյունքում ամբաստանյալին պատճառված մարմնական վնասվածքների հետ կապված ներկայումս վերջինիս անհրաժեշտ է բուժում, քանի որ դրա վերաբերյալ հավաստող որևէ փաստաթուղթ դատարանի կողմից չի հետազոտվել դատաքննության ընթացքում և այդպիսիք քրեական գործում առկա չեն։ Դատարանը, ճիշտ վերլուծության չենթարկելով, որ Արսեն Մաթոսյանի արարքը սուբյեկտիվ կողմից դրսևորվել է ոչ թե հանցավոր անփութությամբ, այլ հանցավոր ինքնավստահությամբ, նշանակություն չի տվել Արամ Սերյոժայի Սահակյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի օգոստոսի 27-ի թիվ ԳԴ1/0003/01/10 որոշման 20-րդ կետում արտահայտած իրավական դիրքորոշմանը՝ <<ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթին>>, ինչի արդյունքում ճիշտ գնահատականի չի արժանացել այն հանգամանքը, որ Արսեն Մաթոսյանի կողմից կատարած խախտման բնույթը թեև ներառված չէ <<Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ>> ՀՀ օրենսգրքի 10-րդ գլխով նախատեսված` ճանապարհային երթևեկության կանոնների առավել կոպիտ խախտումների ցանկում, սակայն պետք է հաշվի առնել, որ այդ ցանկը սպառիչ չէ և վերը շարադրված ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումներով իրավական դիրքորոշում է արտահայտվել, որ յուրաքանչյուր դեպքում խախտման բնույթը պետք է քննարկվի գործի տվյալ հանգամանքների համատեքստում: Սույն դեպքում ակնհայտ է, որ Արսեն Մաթոսյանն ավտոմեքենան վարելու ընթացքում պետք է հաշվի առներ ճանապարհի ձյունածածկ և սառցեպատ լինելու հանգամանքը ու մեքենան չվարեր թույլատրելի առավելագույն արագության` 70-80 կմ/ժ արագությամբ ու կատարեր մանևրում։ Պարզ է, որ սառցեպատ և ձյունածածկ եղանակային պայմաններում, ավտոմեքենան վարելու ժամանակ, ավտոմեքենայի վարորդը, տվյալ դեպքում` ամբաստանյալ Արսեն Մաթոսյանը, հանդիսանալով հատուկ սուբյեկտ, կարող էր և պարտավոր էր գիտակցել, որ առավել վտանգավոր և դժվար է դառնում մեքենան կառավարել նման եղանակային պայմաններում, առավել մեծ է նման պայմաններում պատահարի առաջացման հավանականությունը և անհրաժեշտ է նման պայմաններում զերծ մնալ ճանապարհի տվյալ հատվածում սահմանված թույլատրելի առավելագույն արագության պայմաններում մեքենան վարելուց և ցանկացած խոչընդոտի առաջացման պայմաններում անխուսափելի է ծանր հետևանքներ առաջանալու հավանականությունը։ Դատարանն անդրադառնալով վթարի և դրա արդյունքում վրա հասած հետևանքների մեջ Արսեն Մաթոսյանի դերակատարմանը, որը, ի դեպ թվարկված է վերջինիս պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների և դրական բնութագրող հանգամանքների հետ միասին, ճանապարհի սառցեպատ և ձյունածածկ լինելու հանգամանքը մեկնաբանվել է հօգուտ ամբաստանյալի, անտեսելով, որ տվյալ դեպքում, Արսեն Մաթոսյանը, պարտավոր է եղել կանխատեսել նման հետևանքների առաջացումը, ինչը բավական իրատեսական է վթարի առաջացման պայմաններում և հանդիսանում է անկհայտ ու կոպիտ խախտում։ Հակառակ դրան կարևորել է այն հանգամանքը, որ վթարի արդյունքում ամբաստանյալի առողջությանը պատճառվել է կյանքին վտանգ սպառնացող ծանր մարմնական վնասվածք ու վերջինիս անհրաժեշտ է բուժում, անտեսելով, որ նման վնասվածքների առաջացման մեղավորը հենց ինքն է՝ ամբաստանյալ Արսեն Մաթոսյանը։ Հատկանշական է նաև, որ դատարանը հարկ է համարել անդրադառնալ ամբաստանյալի մարմնական վնասվածքներին, սակայն դատավճռում չի անդրադարձել և վերլուծության չի ենթարկել առավել ծանր հետևանքին` տուժողին մահ պատճառելու հանգամանքին։ Այսպիսով, կատարված հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը բնութագրող կոնկրետ հանգամանքները արժևորված և հաշվի առնված չլինելու պայմաններում դատարանի կողմից մատնանշված պատիժը և պասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքները, որոնք մասամբ իրական չեն, մնացած մասով չեն նվազեցնում կատարված հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը, չեն կարող բավարար լինել Արսեն Մաթոսյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը հիմնավորելու համար: Ըստ բողոքաբերի` Դատարանի կողմից թույլ է տրվել նյութական իրավունքի խախտում, այսինքն` կիրառվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը, ինչը վիճարկվող դատական ակտում նշված հանգամանքների ուժով կիրառման ենթակա չէր։ Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 53-րդ, 376.1-րդ, 377-րդ, 380.1-րդ, 395-րդ, 397-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանին խնդրել է. <<Վերաքննիչ բողոքն ընդունել վարույթ, թիվ 60101016 քրեական գործով Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2016թ. հուլիսի 15-ի դատավճիռը մասնակիորեն բեկանել և փոփոխել: Արսեն Հարությունի Մաթոսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառումը վերացնել:>>: 3.Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը. Վերաքննիչ դատարանը` ստուգելով գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման ու քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, ինչպես նաև գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի նորմերի պահպանումը, լսելով մեղադրողի հիմնավորումները վերաքննիչ բողոքի կապակցությամբ, ամբաստանյալի և վերջինիս շահերի պաշտպանի պատասխան առարկությունները, տուժողի իրավահաջորդի դիրքորոշումը, ներկայացված վերաքննիչ բողոքի հիմքերի ու հիմնավորումների սահմաններում վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, հանգում է այն հետևության, որ մեղադրողի վերաքննիչ բողոքը պետք է բավարարել` հետևյալ պատճառաբանությամբ. Վերաքննիչ դատարանը վերաքննիչ բողոքում բարձրացված և վերլուծման ենթակա հարցերին անդրադառնալուց առաջ անհրաժեշտ է համարում արձանագրել հետևյալը. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` <<Վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում>>: Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` <<Վերաքննիչ դատարանում բողոքի քննության ժամանակ առաջին ատյանի դատարանում հաստատված փաստական հանգամանքներն ընդունվում են որպես հիմք, բացառությամբ այն դեպքի, երբ բողոքում վիճարկվում է որևէ փաստական հանգամանք և վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն եզրակացության, որ տվյալ փաստական հանգամանքի վերաբերյալ եզրակացության հանգելիս առաջին ատյանի դատարանն այն ճիշտ չի գնահատել>>: Ամբաստանյալ Արսեն Հարությունի Մաթոսյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքը կատարելը և նրա մեղքը դատավարության որևէ մասնակցի կողմից չի վիճարկվում: Չի վիճարկվում նաև առաջին ատյանի դատարանի դատավճռով հաստատված ճանաչված որևէ փաստական հանգամանք, մեղադրողը` պատճառաբանելով, որ ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի ուղղվելը հնարավոր չէ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով, խնդրել է` վերջինիս նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելը` վերացնել: Նկատի առնելով վերոգրյալը` Վերաքննիչ դատարանն ամբաստանյալ Արսեն Հարությունի Մաթոսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով մեղսագրված հանցանքի հիմնավորվածությունը` քննության առարկա չի դարձնում: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` <<Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը` (…) 5) ապացուցված է արդյոք ամբաստանյալի պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների առկայությունը. 6) ենթակա է արդյոք պատժի ամբաստանյալն իր կատարած հանցանքի համար. 7) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի ամբաստանյալի նկատմամբ. 8) ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը. (…)>>: Նշված իրավադրույթից երևում է, որ կոնկրետ պատժաչափով կոնկրետ պատժատեսակի նշանակումը և արդեն իսկ նշանակված պատիժը կրելու անհրաժեշտության հարցի լուծումն իրենցից ներկայացնում են պատժի հարցերի դատական լուծման գործընթացի ինքնուրույն և հաջորդական փուլեր: Այսինքն` դատարանը նախ և առաջ որոշում է ամբաստանյալի` պատժի ենթակա լինելու հարցը, այնուհետև` դրա տեսակը և չափը, որից հետո որոշում, թե ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի՞ իր նկատմամբ նշանակված պատիժը` հաշվի առնելով առանց նշանակված պատիժը փաստացի կրելու դրա նպատակներին հասնելու հնարավորությունը: Սույն գործով Վերաքննիչ դատարանի առջև բարձրացված իրավական հարցը հետևյալն է. հիմնավորված և պատճառաբանվա՞ծ են արդյոք ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն` <<1. Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մաuին։ 2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիu դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները (...)>>։ Նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելու ընթացքում դատարանի կողմից հաշվի առնվող հանգամանքներին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է թիվ ՎԲ-124/07, ՎԲ-192/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԱՎԴ2/0059/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09, ԼԴ2/0019/01/09 և այլ որոշումներում։ Ա.Սահակյանի գործով կայացված որոշմամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ <<(...) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմի բնութագրիչ առանձնահատկությունն այն է, որ հանցանք կատարող անձը հասկանում է, որ իր գործողությունների (անգործության) արդյունքում կարող է հանրության համար վտանգավոր հետևանքներ առաջանան, այսինքն` նա գիտակցում է, որ իր կողմից թույլ տված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման արդյունքում հնարավոր է տեղի ունենա վթար և մարդու (մարդկանց) կյանքին կամ առողջությանը հասցվի վնաս, սակայն, ցուցաբերելով հանցավոր անզգուշություն, այնուամենայնիվ, թույլ է տալիս նշված խախտումը՝ հույս ունենալով խուսափել հնարավոր ծանր հետևանքների առաջացումից։ Օբյեկտիվ կողմից նշված արարքը դրսևորվում է ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտմամբ, որոնցից առավել կոպիտ խախտումներն ամրագրված են Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքում։ (...) Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի վերաբերյալ գործերով պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս դատարանները պետք է հաշվի առնեն հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները, ինչպես նաև հանցանքի կատարումից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը։ Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ վերոնշյալ գործերով դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն տրանսպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթին, որի արդյունքում տեղի է ունեցել հանցագործությունը։ Նշված հանգամանքի կարևորումը պայմանավորված է նրանով, որ Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 10-րդ գլխով նախատեսված` ճանապարհային երթևեկության կանոնների առավել կոպիտ խախտումները (լուսացույցի կամ կարգավորողի արգելող ազդանշանին չենթարկվելը, սահմանված արագությունը գերազանցելը, տրանսպորտային միջոցը ոչ սթափ վիճակում վարելը, տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված անձանց կողմից տրանսպորտային միջոցներ վարելը և այլն) վտանգ են առաջացնում ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների համար և առավել հավանական դարձնում հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը։ Բացի այդ, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ տրանսպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը կարևոր նշանակություն ունի նաև հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին ճիշտ պատկերացում կազմելու համար>> (տե՛ս Արամ Սերյոժայի Սահակյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի օգոստոսի 27-ի թիվ ԳԴ1/0003/01/10 որոշման 19-20-րդ կետերը)։ Զարգացնելով Ա.Սահակյանի գործով որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները` ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Է.Ասատրյանի գործով որոշման մեջ շեշտել է, որ <<(…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով տրանսպորտային միջոցի վարորդի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը ճիշտ գնահատելու համար պետք է առանձնակի ուշադրություն դարձվի կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքին։ (…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 30-րդ հոդվածի վերլուծությունից երևում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության հետևանքների նկատմամբ դրսևորվող անզգույշ մեղքի ձևը կարող է տարբեր կերպ արտահայտվել։ Այսպես` հանցավոր ինքնավստահության դեպքում անձը գիտակցում է իր արարքի (գործողության կամ անգործության) պոտենցիալ վտանգավորությունը, նախատեսում է վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը և չնայած դրան, հույսը դնելով իր հմտությունների, անձանց, սարքավորումների և այլնի վրա` թույլ է տալիս սահմանված անվտանգության կանոնների խախտում` առանց բավարար հիմքերի հույս ունենալով, որ վտանգավոր հետևանքները կկանխվեն։ Հանցավոր անփութության օրենսդրական բնորոշումը ցույց է տալիս, որ անզգուշության այս տեսակը բնութագրվում է վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը չնախատեսելով։ Այլ խոսքով՝ անփութությամբ գործող անձը, իրական հնարավորություն և պարտավորվածություն ունենալով նախատեսել վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, բավարար շրջահայացություն, ուշադրություն և հոգատարություն չի ցուցաբերում այդ հետևանքների առաջացումը թույլ չտալու համար։ (…) Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ դրսևորված անզգույշ մեղքի վերոգրյալ տարատեսակները, ելնելով գործի փաստական հանգամանքների առանձնահատկություններից, տարբեր կերպ են բնորոշում հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության աստիճանը։ Այսպես` հանցավոր անփութության դեպքում անձը չի նախատեսում իր արարքի արդյունքում ծանր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, հետևաբար չի գիտակցում նաև իր կողմից տվյալ իրադրությունում թույլ տրված խախտման վտանգավորությունը։ Մինչդեռ հանցավոր ինքնավստահության դեպքում անձը գիտակցում է, որ իր կողմից թույլ տրված խախտման արդյունքում կարող են վտանգավոր հետևանքներ առաջանալ, այսինքն` նա գիտակցում է իր արարքի վտանգավորությունը և, չնայած դրան, թույլ է տալիս նշված խախտումը, ինչը վկայում է հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության առավել բարձր աստիճանի մասին։ Վերոգրյալով պայմանավորված` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը ճիշտ գնահատելու և որպես արդյունք հանցավորի նկատմամբ քրեաիրավական ներգործության համաչափ միջոց կիրառելու համար դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն այն հանգամանքին, թե տրանսպորտային միջոցի վարորդը ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումն արդյոք գիտակցաբար է թույլ տվել։ Բացի այդ, դատարանները պետք է գնահատեն, թե տվյալ խախտման արդյունքում, ինչպես ընդհանուր առմամբ, այնպես էլ կոնկրետ իրադրությունում որքանով էր հավանական ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հնարավորությունը և որքանով էր ակնհայտ տրանսպորտային միջոցը վարողի համար իր կողմից թույլ տված խախտման և հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման միջև պատճառական կապի զարգացման հավանականությունը։ Այլ խոսքով` համապատասխան գնահատականի պետք է արժանացվի կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը։ Ուստի, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ առանց նշված հանգամանքների գնահատման հնարավոր չէ ճիշտ պատկերացում կազմել ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին>> (տե՛ս Էդմոն Գարասիմի Ասատրյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2012 թվականի օգոստոսի 24-ի թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 որոշման 15-18-րդ կետերը)։ Հիմք ընդունելով վերոշարադրյալը` ՀՀ վճռաբեկ դատարանն Ա.Առաքելյանի գործով կայացված որոշմամբ վերահաստատել է իր դիրքորոշումն առ այն, որ <<(…) յուրաքանչյուր գործով նշանակված պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը լուծելու վերաբերյալ դատարանի որոշումը, ի թիվս այլ հանգամանքների (կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափ, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճան և այլն) պետք է հիմնված լինի կատարված հանցագործության առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, նրա պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա՝ արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքներին համապատասխան՝ նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը։ Միևնույն ժամանակ, Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին ճիշտ պատկերացում կազմել և որպես հետևանք՝ քրեաիրավական ներգործության համաչափ միջոց կիրառել հնարավոր չէ, առանց բացահայտելու թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը և կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի, դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը։ Բացի այդ, պատժի նպատակների իրագործման տեսանկյունից Վճռաբեկ դատարանը հատկապես կարևորում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության կատարումից անմիջապես հետո հանցավորի դրսևորած վարքագծի գնահատումը։ (…)>> (տե՛ս Արթուր Սերգեյի Առաքելյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ի թիվ ԵԱՆԴ/0122/01/12 որոշման 17-րդ կետը): ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` <<Որոշակի փաստական հանգամանքներ ունեցող գործով Վճռաբեկ դատարանի կամ Մարդու իրավունքների Եվրոպական դատարանի դատական ակտի հիմնավորումները, այդ թվում` օրենքի մեկնաբանությունները, պարտադիր են դատարանի համար նույնանման փաստական հանգամանքներով գործի քննության ժամանակ, բացառությամբ այն դեպքի, երբ վերջինս ծանրակշիռ փաստարկների մատնանշմամբ հիմնավորում է, որ դրանք կիրառելի չեն տվյալ փաստական հանգամանքների նկատմամբ>>: Վերոգրյալ հոդվածի իրավական վերլուծության արդյունքում Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի վերոգրյալ նախադեպային որոշումներում արտահայտած իրավական դիրքորոշումները կիրառելի են սույն քրեական գործի շրջանակներում, նկատի ունենալով, որ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` մատնանշված դատական ակտերի փաստական հանգամանքները և սույն քրեական գործի փաստական հանգամանքները նույնանման են: Այսպես. Սույն քրեական գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երևում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մեղադրվող ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս և ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելիս` արձանագրել է հետևյալը. <<(…) ամբաստանյալ Արսեն Մաթոսյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, դրա կատարման եղանակը և հանգամանքները, դեպքի կոնկրետ հանգամանքները, մեղքի ձևը և տեսակը, հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները, հանցավորի անձը, հանցանքի կատարումից հետո ամբաստանյալի դրսևորած վարքագիծը, հանցագործության կատարման մեջ նրա մեղավորության աստիճանը: Ամբաստանյալ Արսեն Մաթոսյանի անձը բնութագրող տվյալներ դատարանը հաշվի է առնում, որ նա, ինչպես զորամասի հրամանատարության, այնպես էլ Գեղարքունիքի մարզի Երանոսի գյուղապետարանի կողմից բնութագրվում է դրական, ուսանող է, ծառայել է ՀՀ զինված ուժերում, ստացել է մի շարք խրասուսանքներ և պարգևատրվել է <<Քաջարի մարտիկ>>, <<Լավագույն զինվոր մարզիկ>>, <<Հայոց բանակի գերազանցիկ>> կրծքանշաններով, ֆիզիկապես վատառողջ է` վթարի հետևանքով առողջությանը պատճառվել է կյանքին վտանգ սպառնացող ծանր վնաս և ներկայումս ունի բուժման կարիք, համաձայն ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի տեղեկանքի` նա նախկինում դատված չէ: Դատարանն ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտում մեղքն ընդունելը և անկեղծորեն զղջալը, դեպքի հանգամանքների վերաբերյալ խոստովանական ցուցմունքներ տալը, առաջին անգամ միջին ծանրության հանցանք կատարելը, ճանապարհատրանսպորտային դեպքի պահին եղանակային պայմանները /ասֆալտը եղել է ձյունածածկ և սառցապատ/, ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը /սահմանված արագությունը չի գերազանցել կամ ՃԵԿ այլ կոպիտ խախտում թույլ չի տվել/, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը, մեղքի տեսակը` անզգույշ հանցանքը դրսևորվել է հանցավոր անփութությամբ: Բացի այդ, տուժողի իրավահաջորդը բողոք կամ գույքային վնասի հատուցման պահանջ չի ներկայացրել, ամբաստանյալը հոգացել է տուժողի հուղարկավորության հետ կապված ծախսերը և կամովին հատուցել է տուժողի իրավահաջորդին պատճառված վնասը: Ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ առկա չեն: (…) Դատարանը, քննության առնելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման հնարավորության և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով ամրագրված պատժի նպատակների իրացվելիության հարցը, վերուծելով և գնահատելով գործի վերոհիշյալ փաստական հանգամանքները, հաշվի առնելով Արսեն Մաթոսյանին վերագրվող արարքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, նրա անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում` պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների համակցությունը, ինչպես նաև` պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, որոնք էականորեն ազդում են հանցանքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանի նվազեցման վրա, հանգում է հետևության, որ Արսեն Մաթոսյանի ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու և նրա նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով կատարած հանցանքի համար ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով սույն գործով հնարավոր է ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներն իրագործելու հնարավորությունը: Տվյալ դեպքում` դրանով կապահովվեն նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները: (…)>>: Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելիս թեև Դատարանը փաստել է, որ հաշվի է առնում վերջինիս կողմից կատարած հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, սակայն այն պատշաճ գնահատության և օբյեկտիվ վերլուծության չի ենթարկել, մասնավորապես` ճիշտ չի գնահատել հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի մեղավորության աստիճանը, վերջինիս կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը, համապատասխան գնահատականի չի արժանացրել կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը, չի գնահատել, թե ամբաստանյալ Ս.Վարդազարյանի կողմից թույլ տրված խախտման արդյունքում, ինչպես ընդհանուր առմամբ, այնպես էլ կոնկրետ իրադրությունում որքանով էր հավանական ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հնարավորությունը և որքանով էր ակնհայտ տրանսպորտային միջոցը վարողի համար իր կողմից թույլ տված խախտման և հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման միջև պատճառական կապի զարգացման հավանականությունը: Դատարանն անդրադառնալով ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթին` արձանագրել է, որ ամբաստանյալը հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ դրսևորել է հանցավոր անփութություն, այն է` չի նախատեսել իր արարքի արդյունքում ծանր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը: Վերաքննիչ դատարանն անհիմն է համարում Դատարանի վերը նշված պատճառաբանությունները` նկատի ունենալով հետևյալը. Սույն գործի տվյալներով հիմնավորված և հաստատված է, որ ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանը 2016 թվականի հունվարի 26-ին` ժամը 17.00-ի սահմաններում, <<Տոյոտա>> մակնիշի T 505 YR 42 rus ավտոմեքենան վարել է Երևան քաղաքի Թբիլիսյան խճուղով` Աբովյան քաղաքի կողմից դեպի Ազատության պողոտայի ուղղությամբ, իր ուղեմասի երկրորդ գոտով, շուրջ 70-80 կմ/ժամ արագությամբ: Հասնելով Թբիլիսյան խճուղու 20/8 հասցեի մոտակայքին` թույլ է տվել ՃԵԿ-ի 65, 66 կետերի և <<Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին>> ՀՀ օրենքի 23 հոդվածի 3-րդ մասի պահանջներին հակասող գործողություններ, այն է` հաշվի չառնելով առկա ճանապարհային պայմանների, մասնավորապես առջևում առկա ճանապարհահատվածի ձյունածածկ և սառցապատ լինելու հանգամանքները, ավտոմեքենան վարել է ընթացքի այնպիսի արագությամբ, որի արդյունքում արգելակման միջոցով ավտոմեքենայի ընթացքի արագությունը դանդաղեցնելիս, կորցրել է ավտոմեքենայի կառավարումը և ինքնաբերաբար առաջ սահելով, դուրս է եկել հանդիպակաց ուղեմաս, իր գործողություններով ստեղծել է վթարային իրադրություն և ընդհարվել հանդիպակաց ուղեմասով ընթացող` Կարեն Գնելի Շահինյանի վարած <<Մերսեդես>> մակնիշի 99 FM 996 պ/հ ավտոմեքենային, որի հետևանքով վերջինիս ուղևոր Նելլի Նորիկի Եղիազարյանին անզգուշությամբ պատճառել է մահ` ինքն իրեն զրկելով վթարը կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից: Վերոգրյալից բացի, ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի կողմից ճանապարհահատվածի ձյունածածկ և սառցապատ լինելու հանգամանքը հաշվի չառնելու պայմաններում, իրար են ընդհարվել վերջինիս վարած <<Տոյոտա>> մակնիշի T 505 YR 42 rus, Կարեն Գնելի Շահինյանի վարած <<Մերսեդես>> մակնիշի 99 FM 996 պ/հ, Արմեն Գագիկի Ղարիբյանի վարած <<Ֆորդ-Տրանզիտ>> մակնիշի 34 DN 605 պ/հ և Ավետիք Խաչատուրի Մկրտչյանի վարած <<ԶԱԶ>> մակնիշի 688 LL 62 պ/հ ավտոմեքենաները, որից հետո <<Մերսեդես>> մակնիշի ավտոմեքենան ընդհարվել է կայանված վիճակում գտնվող Ռուբեն Ալեքսանդրի Թոփչյանի <<Սուբարու>> մակնիշի 34 DC 336 պ/հ ավտոմեքենային, որի հետևանքով Ա.Մաթոսյանը, Ա.Ղարիբյանը, Կ.Շահինյանը և վերջինիս ուևորներ Վ.Սողոյանը, Ա.Սիրականյանը և Ն.Եղիազարյանը ստացել են մարմնական վնասվածքներ և տեղափոխվել <<Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ>> բ/կ, որտեղ էլ 02.02.2016 թվականին` ժամը 05:30-ին, Նելլի Եղիազարյանը գիտակցության չգալով` մահացել է: Հիմք ընդունելով վերոգրյալ բոլոր հանգամանքներն իրենց համակցությամբ` Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հետևանքների նկատմամբ ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի կողմից դրսևորվող անզգույշ մեղքի ձևն արտահայտվել է հանցավոր ինքնավստահությամբ, այսինքն` ամբաստանյալը, հաշվի չառնելով առջևում առկա ճանապարհահատվածի ձյունածածկ և սառցապատ լինելու հանգամանքները, գիտակցելով իր արարքի պոտենցիալ վտանգավորությունը, նախատեսել է վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը և չնայած դրան, հույսը դրել է իր հմտությունների վրա, առանց բավարար հիմքերի հույս ունենալով, որ վտանգավոր հետևանքները կկանխվեն, ինչը վկայում է հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության առավել բարձր աստիճանի մասին։ Վերոգրյալից բացի` Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Դատարանն ընդհանրապես քննության առարկա չի դարձրել և որևէ գնահատականի չի արժանացրել այն հանգամանքը, թե ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանը տվյալ խախտման արդյունքում, ինչպես ընդհանուր առմամբ, այնպես էլ կոնկրետ իրադրությունում որքանով է հավանական համարել ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների` Ն.Եղիազարյանի, Կ.Շահինյանի, Ա.Ղարիբյանի, Ա.Մկրտչյանի, Ռ.Թոփչյանի, Վ.Սողոյանի և Ա.Սիրականյանի կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հնարավորությունը` անտեսելով այդ կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` Է.Ասատրյանի վերաբերյալ գործով 24.08.2012 թվականի թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 նախադեպային որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումը: Բացի այդ, Դատարանն իր դատական ակտում որպես ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանք հաշվի է առել նաև այն, որ նա առաջին անգամ հանգամանքների պատահական զուգորդմամբ կատարել է միջին ծանրության հանցագործություն: Նշված հանգամանքը, որպես պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք, նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով: ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Կ.Հայրապետյանի գործով կայացված նախադեպային որոշմամբ իրավական դիրքորոշում է արտահայտել այն մասին, որ <<(…) այդ հանգամանքի առկայության փաստը հաստատելու համար անհրաժեշտ պայմաններն են` ա) անձը պետք է ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանքը կատարի առաջին անգամ, բ) հանցանքի կատարումը պետք է պայմանավորված լինի հանցավորի կամքից անկախ գոյություն ունեցող հանգամանքերի այնպիսի փոփոխությամբ կամ համընկնմամբ, որոնք ուղղակի կամ անուղղակի իրենց հուզական ազդեցությունն ունենան անձի նկատմամբ և նպաստեն հանցանքի կատարմանը: Այսինքն` հանգամանքների պատահական զուգորդումը նախ և առաջ փաստի խնդիր է, որը դատարանի կողմից պետք է հաստատվի գործով բացահայտված բոլոր փաստական հանգամանքների համակցությամբ: (…)>> (տե՛ս Կարեն Պարույրի Հայրապետյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի հունիսի 2-ի թիվ ԵԿԴ/0146/01/08 որոշման 15-րդ կետը): ՀՀ վճռաբեկ դատարանը մեկ այլ` Ա.Ավետիսյանի գործով կայացված նախադեպային որոշմամբ իրավական դիրքորոշում է արտահայտել առ այն, որ <<(…) <<հանգամանքների պատահական զուգորդում>> հասկացությունը գնահատողական կատեգորիա է և որոշվում է միայն դատարանի կողմից` գործի բոլոր հանգամանքներն իրենց համակցության մեջ հետազոտելու արդյունքում: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ, ի թիվս այլոց, հանգամանքների պատահական զուգորդում կարող են լինել. 1. իր կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի գնահատման կապակցությամբ անձի մոլորությունը, 2. հանցավոր արարքներ կատարող անձանց խմբում մեկ անգամ պատահական գտնվելն ու այդ խմբի կողմից կատարված հանցագործությանը մեկ անգամ մասնակցելը, 3. մեղսագրվող հանցանքի կատարումն անձին ակնհայտորեն բնորոշ չլինելը, 4. հանցանքի կատարումը հոգեճնշող վիճակում, արտակարգ կամ այլ հանգամանքների ազդեցության տակ:» (տե՛ս Անդրանիկ Մեսրոպի Ավետիսյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի հուլիսի 13-ի թիվ ԵԱՆԴ/0091/01/09 որոշման 22-րդ կետը): Վերաքննիչ դատարանը` ՀՀ վճռաբեկ դատարանի վերոգրյալ նախադեպային որոշումներով արտահայտված իրավական դիրքորոշումների համատեքստում ուսումնասիրելով քրեական գործի նյութերը, արձանագրում է, որ սույն գործի բոլոր հանգամանքներն իրենց համակցության մեջ հետազոտելու արդյունքում, Դատարանն օբյեկտիվ գնահատության չի ենթարկել և չի մատնանշել, թե հատկապես որ հանգամանքների պատահական զուգորդմամբ է կատարվել հանցագործությունը, իր այդ հետևությունը որևէ ձևով չի հիմնավորել, չի մատնանշել այն ապացույցները, որոնք վկայում են նշված մեղմացնող հանգամանքի առկայության մասին, այդպիսիք բացակայում են նաև քրեական գործի նյութերում: Վերոշարադրյալ պատճառաբանությամբ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Դատարանի կողմից արձանագրված փաստն այն մասին, որ ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանը հանցանքը կատարել է առաջին անգամ հանգամանքների պատահական զուգորդմամբ, ինչը դիտել է որպես վերջինիս պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք, պետք է հանել դատավճռի հիմքից: Այսպիսով` Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ սույն գործով Դատարանն ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս, պատշաճ գնահատականի չի արժանացրել վերջինիս կողմից կատարած հանցագործության եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, վերջինիս կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը, որի արդյունքում կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքի վերաբերյալ հանգել է սխալ հետևության: Այս պայմաններում Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ ամբաստանյալի անձը բնութագրող, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող Դատարանի կողմից մատնանշված հանգամանքներն ամբողջությամբ իրենց հաստատումը չեն գտել սույն գործի նյութերում և իրենց համակցությամբ չեն նվազեցնում ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի կողմից կատարած արարքի` հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, ու բավարար չեն հանգելու այն հետևության, որ ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով, սույն քրեական գործով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածում ամրագրված պատժի նպատակներին, այն է` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները: Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանն ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցը քննելիս, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով ամրագրված պատժի նպատակների իրացվելիության հարցը քննարկելով արդարության և պատասխանատվության անհատականացման քրեաիրավական սկզբունքին համապատասխան, հիմնվելով վերջինիս կողմից կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի փաստական հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների բազմակողմանի ստուգման և օբյեկտիվ գնահատման վրա, գալիս է այն համոզման, որ մեղադրողի վերաքննիչ բողոքում նշված փաստարկներն` ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը վերացնելու վերաբերյալ, հիմնավորված են, սույն գործի շրջանակներում առկա են նրա նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելը վերացնելու ռեալ և օբյեկտիվ հիմքեր: Ամբաստանյալի ուղղվելը և դաստիարակվելը հնարավոր է միայն ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը փաստացի կրելու միջոցով, որի պայմաններում սույն գործով հնարավոր է հասնել արդարության վերականգմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը և հանցագործությունների կանխմանը, այն բխում է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 4-րդ կետի համաձայն` <<Բողոքարկված դատական ակտը բեկանվում կամ փոփոխվում է, եթե թույլ է տրվել դատական սխալ, այն է` դատավճռով նշանակված պատիժը չի համապատասխանում կատարված հանցանքի ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին>>: Նույն օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` <<Գտնելով, որ դատավճռում նշանակված պատիժն անարդարացի է ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ լինելու պատճառով, չի համապատասխանում հանցագործության ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին, վերաքննիչ դատարանը մեղմացնում կամ խստացնում է պատիժը` ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով>>: Քրեական գործի նախորդ փուլում թույլ են տրվել նյութական իրավունքի այնպիսի խախտումներ, որոնք ազդել են գործի ելքի վրա, ինչը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ, 399-րդ հոդվածների հիման վրա` հիմք է հանդիսանում Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2016 թվականի հուլիսի 15-ի դատավճիռն` ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի նկատմամբ նշանակված պատժի մասով փոփոխելու համար: Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ, 394-րդ, 395-րդ, 399-րդ և 402-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը` Ո Ր Ո Շ Ե Ց Մեղադրողի վերաքննիչ բողոքը բավարարել: Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2016 թվականի հուլիսի 15-ի դատավճիռն ըստ մեղադրանքի Արսեն Հարությունի Մաթոսյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, փոփոխել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման մասով: Արսեն Հարությունի Մաթոսյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և դատապարտել ազատազրկման` 2 /երկու/ տարի ժամկետով` տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելով 2 /երկու/ տարի ժամկետով: Ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` ստորագրություն չհեռանալու մասին, պահպանել` մինչև սույն որոշման օրինական ուժի մեջ մտնելը: Դատավճիռը մնացած մասով թողնել անփոփոխ: Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում: ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ Ս.ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ |
|---|---|
| Դատական ակտի ամսաթիվը | 02-11-2016 |
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Ամսաթիվ | 12-12-2016 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 219, 115 |
| Գործին կից նյութեր | կից ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի անձնագիրը և վ/ի վկայականը |
Գործն ուղարկվել է
| Գործն ուղարկվել է | 12-12-2016 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 219, 115 |
| Գործին կից նյութերը | կից ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի անձնագիրը և վ/ի վկայականը |
| Ուր | Վճռաբեկ |
| Գրության համարը | Ե-32228/16 |
Դատական գործ N: ԵԱՔԴ/0126/01/16
Վճռաբեկ
Ստացվել է վճռաբեկ բողոք
| Բողոքի ստացման ամսաթիվ | 07-12-2016 |
|---|---|
| Բողոք բերող անձինք | Ամբաստանյալի պաշտպան |
| Բողոք բերող անձինք | |
| Անուն | Արման |
| Ազգանուն | Թամրազյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Դատապարտյալ, Ամբաստանյալ, Մեղադրյալ | |
| Անուն | Արսեն |
| Ազգանուն | Մաթոսյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Չափահաս | Այո |
| Բողոքը ստացվել է | Գործն ըստ էության լուծող դատական ակտի դեմ |
| Գործի ստացման ամսաթիվ | 15-12-2016 |
| Կայացվել է որոշում | Բողոքը թողնվել է առանց քննության |
| Գործը ստացվել է | Քրեական վերաքննիչ |
| Որոշման ամսաթիվ | 26-01-2017 |
| Մակագրվել է | 26-12-2016 |
| Որոշման բովանդակություն | ԵԱՔԴ/0126/01/16 ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ ՎՃՌԱԲԵԿ ԲՈՂՈՔՆ ԱՌԱՆՑ ՔՆՆՈՒԹՅԱՆ ԹՈՂՆԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ 26 հունվարի 2017 թվական ք.Երևան ՀՀ վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատը (այսուհետ` Վճռաբեկ դատարան), նախագահությամբ Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆԻ մասնակցությամբ դատավորներ Ս.ՕՀԱՆՅԱՆԻ Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆԻ Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԻ Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆԻ Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆԻ քննարկելով Արսեն Հարությունի Մաթոսյանի վերաբերյալ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2016 թվականի նոյեմբերի 2-ի որոշման դեմ ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի պաշտպան Արման Թամրազյանի վճռաբեկ բողոքը վարույթ ընդունելու հարցը, պարզեց, որ բողոքը պետք է թողնել առանց քննության հետևյալ պատճառաբանությամբ։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 412-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «Վճռաբեկ բողոքը կարող է բերվել վերաքննիչ դատարանի՝ գործն ըստ էության լուծող դատական ակտի դեմ հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում, (…)»։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 6-րդ հոդվածի 101-րդ կետի համաձայն` գործն ըստ էության լուծող դատական ակտերն են` առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը, քրեական գործով վարույթը կարճելու կամ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին որոշումը, բժշկական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ կիրառելու մասին որոշումը, ինչպես նաև այդ ակտերի վերաքննիչ բողոքարկման արդյունքում վերաքննիչ դատարանի կայացրած դատական ակտերը, ինչպես նաև օրենքով նախատեսված դեպքերում վճռաբեկ դատարանի դատական ակտերը։ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ Արսեն Հարությունի Մաթոսյանի վերաբերյալ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի` 2016 թվականի նոյեմբերի 2-ի որոշումը գործն ըստ էության լուծող դատական ակտ է, հետևաբար դրա դեմ վճռաբեկ բողոք կարող է բերվել այդ ակտի հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում։ Մինչդեռ ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի պաշտպան Ա.Թամրազյանը ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի` 2016 թվականի նոյեմբերի 2-ի որոշման դեմ վճռաբեկ բողոք է բերել 2016 թվականի դեկտեմբերի 6-ին։ Այսինքն` բաց է թողել վերաքննիչ դատարանի որոշումը բողոքարկելու համար սահմանված մեկամսյա ժամկետը։ Գործի նյութերից երևում է, որ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի վերոհիշյալ որոշումը ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի պաշտպան Ա.Թամրազյանը ստացել է 2016 թվականի նոյեմբերի 17-ին, սակայն չի ներկայացրել վճռաբեկ բողոք բերելու բաց թողնված ժամկետը վերականգնելու մասին միջնորդություն։ Վերոգրյալի հիման վրա, ինչպես նաև ՀՀ սահմանադրական դատարանի` 2015 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ՍԴՈ-1249 որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումների հաշվառմամբ` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ներկայացված բողոքը պետք է թողնել առանց քննության։ Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 414.1-րդ հոդվածով` Վճռաբեկ դատարանը Ո Ր Ո Շ Ե Ց Արսեն Հարությունի Մաթոսյանի վերաբերյալ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2016 թվականի նոյեմբերի 2-ի որոշման դեմ ամբաստանյալ Ա.Մաթոսյանի պաշտպան Արման Թամրազյանի վճռաբեկ բողոքը թողնել առանց քննության։ Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացման պահից, վերջնական է և ենթակա չէ բողոքարկման։ Նախագահող՝ Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ Դատավորներ` Ս.ՕՀԱՆՅԱՆ Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆ Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ |
| Դատավոր | |
| Անուն | Սամվել |
| Ազգանուն | Օհանյան |
| Որոշումը ուղարկվել է կողմերին | 31-01-2017 |
Գործի առաքում
| Գործի առաքման ամսաթիվ | 06-02-2017 |
|---|---|
| Դատարան | Արաբկիր Քանաքեռ-Զեյթուն |
| Այլ նշումներ | 2 հատոր` 219, 115 թերթ, կից` Արսեն Մաթոսյանի անձնագիրը և վարորդական իրավունքի վկայականը: |