ԵԱՔԴ/0119/01/16






ԴԱՏԱՎՃԻՌ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

24 հոկտեմբերի 2016թ. ք. Երևան

Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը (այսուհետ նաև՝ Դատարան),

Նախագահությամբ դատավոր` Ա. Նիկողոսյանի,
քարտուղարությամբ` Կ. Գրեյանի,
Ա.Վարդանյանի,
Լ. Իսպիրյանի,
մասնակցությամբ`
մեղադրող` Դ.Աղաջանյանի,
ամբաստանյալ` Վ.Երեմյանի,
պաշտպան` Կ.Հակոբյանի,
Լ.Ներսիսյանի,
տուժողի ներկայացուցիչ` Հ.Հունանյանի,

դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի`
Վահագն Կարենի Երեմյանի (ծնված` 31.03.1995թ. Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, նախկինում չդատապարտված, չի աշխատում, բնակվում է ք.Երևան, Նոր Նորքի 2–րդ զանգվածի Մոլդովական 31/1 շենքի 25–րդ բնակարանում) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177–րդ հոդվածի 2–րդ մասի 3–րդ կետով.


ՊԱՐԶԵՑ
Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. 2016 թվականի ապրիլի 21–ին հարուցվել է թիվ 14123816 նախաքննական համարով քրեական գործը` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177–րդ հոդվածի 2–րդ մասի 3–րդ կետով։
2016 թվականի ապրիլի 21–ին միևնույն քրեական գործով կայացվել է «Աստղանիկ» ՍՊԸ–ին տուժող ճանաչելու մասին որոշում։
2016 թվականի ապրիլի 27–ին Վահագն Կարենի Երեմյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել ստորագրությունը` չհեռանալու մասին։
2016 թվականի ապրիլի 27–ին տուժողի ներկայացուցիչ է ճանաչվել Հովհաննես Հունանյանը։
2016 թվականի մայիսի 4–ին Վահագն Կարենի Երեմյանը որպես մեղադրյալ է ներգրավվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177–րդ հոդվածի 2–րդ մասի 3–րդ կետով։
Քրեական գործով մեղադրական եզրակացությունը կազմվել է 2016 թվականի հունիսի 17–ին, որը 2016 թվականի հունիսի 20–ին հաստատվել է Դ.Աղաջանյանի կողմից։
2. Քրեական գործը ստացվել է Երեւան քաղաքի Արաբկիր եւ Քանաքեռ–Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանում 2016 թվականի հունիսի 22–ին։
Դատավորների միջեւ քրեական գործերի բաշխման էլեկտրոնային համակարգի միջոցով, քրեական գործը` թիվ ԵԱՔԴ/0119/01/16 համարի ներքո, մակագրվել եւ 2016 թվականի հունիսի 3–ին հանձնվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ–Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի դատավոր Ա.Նիկողոսյանին։ Նույն օրը կայացվել է քրեական գործը վարույթ ընդունելու մասին որոշում, իսկ 2016 թվականի հուլիսի 8–ին` նշանակվել դատական քննության։
3. Վահագն Կարենի Երեմյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177–րդ հոդվածի 2–րդ մասի 3–րդ կետով այն արարքի համար, որ նա աշխատելով «Աստղանիկ» ՍՊԸ–ին պատկանող` Երևան քաղաքի Կոմիտասի 5/4 հասցեում գտնվող սննդի վաճառքի կետում` 2016թ. ապրիլի 12–ին ժամը 7։00–ին, օգտվելով աշխատանքի վայրում միայնակ գտնվելու հանգամանքից, ուրիշի գույքի գաղտնի հափշտակություն կատարելու միասնական դիտավորությամբ գաղտնի հափշտակել է նույն խանութի բաց դրամարկղում առկա զգալի չափի 30.000 ՀՀ դրամ գումարը, այնուհետև, շարունակելով իր դիտավորության մեջ ընդգրկված հանցավոր գործողությունները` պահեստարան ապօրինի մուտք գործելու եղանակով, այն է` կոտրելով նույն խանութի պահեստարան հանդիսացող փակ դրամարկը, գաղտնի հափշտակել է դրանում առկա զգալի չափի` 285.000 ՀՀ դրամ գումարը։

Արագացված դատական քննություն.
4. Մինչ դատաքննությունը սկսելն ամբաստանյալ Վահագն Երեմյանը միջնորդեց դատական քննությունն անցկացնել արագացված կարգով` միաժամանակ հայտարարելով, որ միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, խորհրդակցել է Պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված դատաքննություն անցկացնելու բնույթն ու հետևանքները, առաջադրված մեղադրանքն իրեն պարզ և հասկանալի է, դրա հետ համաձայն է և ընդունում է այն ամբողջ ծավալով:
Մեղադրողը հայտնեց, որ չի առարկում արագացված դատական քննության դեմ։
Դատական քննության ընթացքում ամբաստանյալն իր պաշտպան Կարեն Հակոբյանի ներկայությամբ հայտնեց, որ իր կամահայտնությամբ, առանց որևէ ճնշման հրաժարվում է նրանից և ցանկանում է, որ դատական քննության ընթացքում իր շահերը պաշտպանի Լիլիթ Ներսիսյանը։
Դատական քննության ընթացքում Պաշտպանը նշեց, որ ամբաստանյալը դեռևս քրեական գործով նյութերի նախապատրաստման փուլում ամբողջությամբ հատուցել է տուժողին պատճառված վնասը, որը պետք է դիտարկել որպես ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք։
Պաշտպանը նաև նշեց, որ ամբաստանյալը 2016 թվականի օգոստոսի 1–ից անցել է աշխատանքի և ներկայացրեց ԱՁ «Գայանե Պետրոսյանի» թիվ 01 Ա 138813 պետական գրանցված վկայականը, նրա կողմից տրված տեղեկանքը, որում նշված է.
«Տրվում է առ այն, որ Երեմյան Վահագը
1. 01.08.2016թ.–ի №1 հրամանով գրանցվել է «Գայանե Պետրոսյան» ԱՁ–ի մոտ որպես պահակ։
2. Պարտականությունները կատարում է պատշաճ, դրսևորում է կարգապահ վարք,
3. Աշխատավարձի չափը կազմում է 73.000 ՀՀ դրամ։
(…)»։
Միևնույն ժամանակ, Պաշպանը Դատարանին նաև ներկայացրեց 2016 թվականի օգոստոսի 1–ին կնքված աշխատանքային պայմանագիրը։
Պաշտպանը որպես ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալ Դատարանին նաև ներկայացրեց Երևանի Գ.Ստեփանյանի անվ. թիվ 135 հիմնական դպրոցի տնօրեն Գ.Ներսիսյանի կողմից տրված բնութագիրը հետևյալ բովանդակությամբ.
«Սույն բնութագիրը տրվում է Վահագն Կարենի Երեմյանին ծնված 31.03.1995թ. ք.Երևան, Մոլդովական 32/1 շենքի 25 բն.–ում։
2001–2009թթ սովորել և ավարտել է ք.Երևանի Նոր–Նորքի հ. 135 միջն. դպրոցի 9–րդ դասարանը և ստացել է հիմնական դպրոցի ավարտական վկայական։ Ուսումնառության ընթացքում եղել է համեստ ու բարի անձնավորություն, որի շնորհիվ էլ մշտապես վայելել է թե՛ ուսուցիչների, և թե՛ ընկերների սերն ու հարգանքը։ Առանձնապես չի փայլել սովորելու առումով և իր ընդունակությունների չափով կարողացել է վաստակել իր գնահատականները։
Առանձնակի դրսևորումներ է ունեցել հանրօգուտ աշխատանքներում։ Դպրոցի թե՛ վերականգնողական, թե՛ կանաչապատման գործում հաճախակի եղել է նրա անմիջական մասնակցությունը։
Վահագնը եղել է ազնիվ, պաշտպանել է թուլին, փոքրին, առանձնակի հարգանք է տածել մեծերի նկատմամբ։ Դպրոցի կոլեկտիվը միշտ էլ այն կարծիքին է եղել, որ Վահագնը, եթե նույնիսկ որևէ այլ կրթություն էլ չստանա, ապա գոնե մեր երկիրը կունենա ևս մեկ մաքրամաքուր և շիտակ քաղաքացի»։
Պաշտպանը որպես ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալ Դատարանին նաև ներկայացրեց «Գրանտ» համատիրության նախագահ Ա.Հովսեփյանի կողմից տրված բնութագիրը հետևյալ բովանդակությամբ.
«Սույն բնութագիրը տրվում է Վահագն Կարենի Երեմյանին (ծնված 31.03.1995թ. բն. ք.Երևան, Մոլդովական 32/1 շենքի 25 բնակարանում)։
Վահագն Երեմյանին ճանաչում ենք մանուկ հասակից։ Այդ տարիների ընթացքում շփվելով նրա և նրա ընտանիքի անդամների հետ, կարող ենք հաստատել, որ նա ծնվել և մեծացել է շրջապատում հարգանք վայելող ընտանիքում։
Վահագն Երեմյանը վայելել և վայելում է հարևանների, ընկերների սերն ու հարգանքը, քանի որ նա բարի, ուշադիր, հոգատար է ծնողների նկատմամբ, որոնք չեն աշխատում։ Նա փոքրերի հետ եղելէ որպես հոգատար ավագ ընկեր, իսկ տարեցների նկատմամբ միշտ դրսևորել է հարգալից վարքագիծ։ Նա միշտ հաճույքով օգնել է հարևաններին տարբեր հարցերով, ակտիվորեն մասնակցել է շենքում կատարվող շաբաթօրյակներին, հասարակական միջոցառումներին։
Վահագն Երեմյանը ազատազրկման վայրից վերադառնալուց հետո օգնել է ընտանիքին պատահական աշխատանքով վաստակելով։ Նա հոգատար զավակ է, շրջապատում աչքի է ընկել դրական կողմերով, ոչ մի բացասական արարք նա իրեն թույլ չի տվել»։
Դատական քննության ընթացքում Մեղադրողը հայտնեց, որ ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք է, որ նա ամբողջությամբ հատուցել է տուժողին պատճառված վնասը։
Միևնույն ժամանակ, Մեղադրողը նշեց, որ պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանք չկա։
Դատական քննության ընթացքում հրապարակվեց նաև 2016 թվականի հոկտեմբերի 10–ին Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ–Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանում տուժող «Աստղանիկ» ՍՊԸ–ի ներկայացուցիչ Հ.Հունանյանից ստացված դիմումը հետևյալ բովանդակությամբ. «Ամբաստանյալ Վահագն Երեմյանի դեմ չունենք որևէ պահանջ կամ բողոք։ Չենք առարկում արագացված դատական [քննության] կարգ կիրառելու դեմ»։
Բացի այդ, հրապարակվեց ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնից 2016 թվականի հունիսի 29–ին ուղարկված թիվ 6/7-1725 գրությունը, որի համաձայն ամբաստանյալը մինչև 18 տարին լրանալը նախկինում դատապարտված է եղել։
Բացի այդ, հրապարակվեց ամբաստանյալի` որպես կասկածյալ, 2016 թվականի ապրիլի 27–ին տված ցուցմունքն ըստ էության հետևյալ բովանդակությամբ. «Ներկայումս ես զղջում եմ կատարածիս համար, հատուցել եմ վնասը, «Աստղանիկ» կազմակերպությանը որևէ պարտք չունեմ, խնդրում եմ իմ հանդեպ մեղմ վերաբերմունք դրսևորել։ Ընդունում եմ, որ սխալ արարք եմ թույլ տվել և ինձ կատարվածի մեջ մեղավոր եմ զգում» (տե՛ս Գ/Թ–62–64)։
5. Դատական վիճաբանությունների փուլում Մեղադրողը Դատարանին միջնորդեց ամբաստանյալին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177–րդ հոդվածի 2–րդ մասի 3–րդ կետով և որպես պատիժ նշանակել տուգանք` նվազագույն աշխատավարձի ութ հարյուրապատիկի չափով։
Դատական վիճաբանությունների փուլում Պաշտպանը Դատարանին միջնորդեց ամբաստանյալի նկատմամբ որպես պատիժ նշանակել տուգանք` նվազագույն աշխատավարձի հինգ հարյուրապատիկի չափով։
Ամբաստանյալը հայտնեց, որ զղջում է իր կողմից կատարված հանցանքի համար և Դատարանից խնդրում է մեղմ պատիժ նշանակել։

Դատարանի իրավական վերլուծությունը և եզրահանգումը.
6. Լսելով ամբաստանյալի դիրքորոշումն իրեն առաջադրված մեղադրանքի վերաբերյալ, հաշվի առնելով մինչև դատաքննությունը սկսվելն իր կամքով և Պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո ներկայացրած միջնորդությունն արագացված դատաքննություն կիրառելու վերաբերյալ, ինչպես նաև այդ կապակցությամբ մեղադրողի հայտնած դիրքորոշումը, Դատարանը գտնում է, որ սույն քրեական գործով անհրաժեշտ է անդրադառնալ հետևյալ իրավական հարցին. արդյո՞ք թիվ ԵԱՔԴ/0119/01/16 քրեական գործով` ըստ մեղադրանքի Վահագն Կարենի Երեմյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2–րդ մասի 3–րդ կետով, առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1–րդ և 375.2–րդ հոդվածներով ամրագրված պայմանները` դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու համար։
7. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Եթե մեղադրողը մեղադրական եզրակացությունում չի առարկել արագացված կարգ կիրառելու դեմ, ապա ամբաստանյալը կամ մեղադրյալն իրեն առաջադրված մեղադրանքի հետ համաձայնվելու դեպքում իրավունք ունի միջնորդելու արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու մասին այն հանցագործություններով, որոնց համար Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքով նախատեսված պատիժը չի գերազանցում 10 տարի ժամկետով ազատազրկումը։
Մինչև դատաքննությունն սկսելը մեղադրողը դատարանի առաջարկությամբ կարող է իր դիրքորոշումը փոխել, թեպետ արագացված կարգ կիրառելու դեմ առարկել է մեղադրական եզրակացությունում։
2. Սույն հոդվածի առաջին մասով նախատեսված դեպքում դատարանը կիրառում է դատական քննության արագացված կարգ, եթե`
1) ամբաստանյալը գիտակցում է իր կողմից ներկայացված միջնորդության բնույթը և հետևանքները, և
2) միջնորդությունը ներկայացված է կամավոր, և
3) պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո, եթե ամբաստանյալն ունի այդպիսին։
3. Դատարանը, գտնելով, որ ամբաստանյալի կողմից միջնորդություն ներկայացնելիս չեն պահպանվել սույն հոդվածի առաջին կամ երկրորդ մասերով նախատեսված պայմանները, որոշում է ընդունում ընդհանուր կարգով դատաքննություն անցկացնելու մասին։
Դատարանը արագացված կարգ կիրառելու միջնորդությունը մերժում է նաև, եթե պարզում է, որ ամբաստանյալի արարքի իրավաբանական որակումը ճիշտ չէ։ (…) Ամբաստանյալի կամ մեղադրյալի անմեղսունակության առնչությամբ հիմնավոր կասկածների առկայության դեպքում դատարանը մերժում է արագացված կարգ կիրառելու միջնորդությունը՝ անցնելով ընդհանուր կարգով գործի քննությանը։
(…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի համաձայն`
«(…)
4. Հարցերի արդյունքում դատարանը, համոզվելով, որ առկա են սույն օրենսգրքի 375.1 հոդվածով նախատեսված պայմանները, որոշում է կայացնում արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին։ Հակառակ դեպքում դատական քննությունն իրականացվում է ընդհանուր կարգով։
5. Դատարանը արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելիս քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չի կատարում։ Սակայն ուսումնասիրում է ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները։
6. Դատարանն արագացված կարգով դատական քննության արդյունքում մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ, որը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժի երկու երրորդը փոքր է տվյալ հանցագործության համար նախատեսված առավել մեղմ պատժից` ապա առավել մեղմ պատիժը։
(…)
8. Սույն օրենսգրքի 168 հոդվածի առաջին մասի 2-8-րդ կետերով նախատեսված դատական ծախսերն ամբաստանյալից ենթակա չեն բռնագանձման»։
8. ՀՀ սահմանադրական դատարանը 2010 թվականի դեկտեմբերի 28–ի թիվ ՍԴՈ-931 որոշման 6-րդ, 8-րդ և 11-րդ կետերում հայտնել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. «(…) Արագացված կարգով դատական քննությունը քրեական դատավարության ձև է, որն օրենքով սահմանված կարգով միտված է գործն առավել սեղմ ժամկետում և պարզեցված կանոններով լուծելուն։ Այս ինստիտուտի առանցքում «գործարքն» է քրեական դատավարության երկու կողմերի` մեղադրանքի և պաշտպանության կողմերի միջև, որի շրջանակներում մեղադրյալը համաձայնում է առաջադրված մեղադրանքին, ինչի դիմաց նրա համար երաշխավորվում է պատժի այնպիսի չափ, որը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժի երկու երրորդը փոքր է տվյալ հանցագործության համար նախատեսված առավել մեղմ պատժից` ապա առավել մեղմ պատիժ, ինչպես նաև ամբաստանյալն ազատվում է ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 168-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-8-րդ կետերով նախատեսված դատական ծախսերից։ Համաձայնելով արագացված դատաքննությանը` ամբաստանյալը նաև կամովին հրաժարվում է մի շարք սահմանադրաիրավական երաշխիքներից, այն է` անմեղության կանխավարկածի սկզբունք, գործի հրապարակային քննության և այլ իրավունքներ։ Մյուս կողմից` մեղադրողը հրաժարվում է մեղադրանքը պաշտպանելու իր գործառույթը լրիվ ծավալով իրականացնելուց` դրանով հնարավորություն ստանալով տնտեսել իր միջոցները, ինչպես նաև մեղադրյալին (ամբաստանյալին) խրախուսել համագործակցելու քրեական հետապնդման մարմինների հետ»։
ՀՀ սահմանադրական դատարանը միևնույն որոշման 6–րդ կետում անդրադարձել է նաև արագացված դատաքննության ինստիտուտի՝ որպես քրեական դատավարության տարբերակված վարույթի տեսակի, 1987 թվականին Եվրոպայի խորհրդի նախարարների կոմիտեի «Քրեական արդարադատության պարզեցման վերաբերյալ» թիվ R (87) 18 հանձնարարականում կատարված վերլուծությանը, որը Դատարանի համոզմամբ կիրառելի է նաև սույն գործի շրջանակներում` հաշվի առնելով, որ 2015 թվականի դեկտեմբերի 6–ի խմբագրությամբ ՀՀ Սահմանադրության 81–րդ հոդվածի պահանջն է ՀՀ Սահմանադրությամբ նախատեսված հիմնարար իրավունքների, այդ թվում անձի իրավունքների և ազատությունների արդյունավետ դատական պաշտպանության վերաբերյալ ՀՀ Սահմանադրությունում ամրագրված նորմերը մեկնաբանելիս հաշվի առնել Հայաստանի Հանրապետության վավերացրած՝ մարդու իրավունքների վերաբերյալ միջազգային պայմանագրերի հիման վրա գործող մարմինների պրակտիկան:
Ըստ վկայակոչված հանձնարարականի` արագացված դատաքննության ինստիտուտն ուղղված է քրեական արդարադատության համակարգի գործունեությունն արագացնելուն և պարզեցնելուն, մասնավորապես՝ ողջամիտ ժամկետում քրեական գործի լուծման վերաբերյալ միջազգային չափանիշները և պահանջներն ապահովելու պետության պարտավորությունն արդյունավետ իրականացնելուն, հանցագործությունների քննությունն իրականացնելիս հապաղումները վերացնելուն, որոնք կասկածի տակ են դնում քրեական օրենքի հեղինակությունը և ազդում արդարադատության պատշաճ իրականացման վրա, ինչպես նաև պետության քրեական քաղաքականության գերակա խնդիրներն արդյունավետ լուծելուն։
Որպես քննարկվող ինստիտուտի նպատակներ` հանձնարարականում նշված են, ի թիվս այլնի.
ա) դատավարական տնտեսումը, այսինքն` առանձին քրեական գործերով ժամանակի, միջոցների և ջանքերի կրճատումը` դրանք ավելի բարդ գործերի վարույթի համար օգտագործելու նպատակով,
բ) հանցագործության կատարման և պատժի նշանակման միջև ընկած ժամանակահատվածի կրճատումը, նպատակ ունենալով ուժեղացնել դատավարության և քրեական պատժի նախազգուշական ազդեցությունը,
գ) կողմերին հաշտեցնելը և այլն։
9. ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Տ.Քամալյանի վերաբերյալ ԵՇԴ/0097/01/09 գործով 2010 թվականի մարտի 26–ին կայացված որոշման 14–15–րդ, 18–19–րդ կետերում հայտնել է.
«(…) ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրիքը որևէ կանոն կամ ընթացակարգ չի սահմանում, որն ամրագրեր տուժող կողմի (այդ թվում` տուժողի, տուժողի ներկայացուցչի և օրինական ներկայացուցչի, տուժողի իրավահաջորդի) ներգրավվածությունը արագացված կարգի կիրառման հարցում։ Այլ կերպ` տուժող կողմից դիրքորոշումը հաշվի առնելու պահանջ ամրագրված չէ ո՛չ մեղադրողի համար` արագացված դատական քննության դեմ առարկելու կամ չառարկելու հարցը լուծելիս, և ո՛չ էլ դատարանի համար` արագացված դատական քննության անցնելու մասին որոշում կայացնելիս։
(…)
Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ «իր խախտված իրավունքները վերականգնելու (…) համար» սահմանադրական ձևակերպումը` որոշակիորեն վերաբերելի է նաև քրեական գործով տուժողին (նաև տուժողի իրավահաջորդին), քանի որ տուժողն այն անձն է, որի իրավունքները հանցագործությամբ խախտվում են։ Ընդ որում, տուժողի իրավաչափ շահերի շրջանակում է իրեն հասցված վնասի վերականգնումը, իրեն վնաս պատճառած արարքի հանգամանքների լրիվ բացահայտումը ու դրա ճիշտ քրեաիրավական որակումը, իր նկատմամբ հանցանք կատարած անձի դատապարտումը և արդարացի պատժի նշանակումը։ Այդ շահերի ապահովման երաշխիքներից է տուժողի իրավունքը, որպեսզի իր գործով դատական քննությունն ընթանա «արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ»
Տուժողի համար իր գործի «արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ» քննությունը, inter alia, ենթադրում է, որ ա. Դատախազը (մեղադրողը) արագացված դատական քննության դեմ առարկելու կամ չառարկելու հարցը լուծելիս, պետք է հաշվի առնի տուժողի դիրքորոշումը` որպես մեղադրանքի կողմի սուբյեկտի (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 6-րդ հոդվածի 21-րդ կետ)։ բ. Դատարանը չի կարող անցնել դատական քննության արագացված կարգի ` առանց այդ հարցի կապակցությամբ տուժողի դիրքորոշումը պարզելու։
գ. Դատարանը կարող է դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու մասին մեղադրյալի միջնորդությունը մերժել, եթե դրա դեմ առարկում է տուժողը։ Այդ դեպքում դատարանը կայացնում է առանձին որոշում, որում պատճառաբանում է արագացված դատական քննության արդյունքում տուժողի օրինական շահերի վտանգման հանգամանքը։
Դատախազի (մեղադրողի) և դատարանի համար, սույն որոշման նախորդ կետի հիման վրա, համապատասխանաբար, դատական քննության արագացված կարգի դեմ առարկելու և ամբաստանյալի համապատասխան միջնորդությունը մերժելու հարցը լուծելիս տուժողի դիրքորոշումը պետք է վճռական նշանակություն ունենա մասնավորապես այն դեպքերում, երբ տուժողը `
ա. ողջամտորեն հիմնավորում է, որ իրեն հասցված վնասն ամբողջությամբ հատուցված չէ,
բ. փաստարկված առարկում է գործի փաստական հանգամանքների դեմ»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը թիվ ԵԿԴ/0209/01/10 քրեական գործով Շողակաթ Ամիրխանյանի և Գառնիկ Ֆարմանյանի վերաբերյալ 2011 թվականի փետրվարի 24–ին կայացված որոշման 24–րդ կետերում հայտնել է.
«(…) [Դ]ատական քննության արագացված կարգի կիրառման համար, ի թիվս այլոց, անհրաժեշտ են հետևյալ պայմանները.
1) ամբաստանյալը կամ մեղադրյալն իր միջնորդության մեջ հայտարարել է առաջադրված մեղադրանքի հետ համաձայն լինելու և արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու մասին,
2) ամբաստանյալը կամ մեղադրյալը գիտակցում է իր ներկայացրած միջնորդության բնույթն ու հետևանքները,
3) միջնորդությունը ներկայացված է կամավոր, պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.2-րդ հոդվածով նախատեսված ժամանակահատվածում, այն է՝ քրեական գործը դատարան ուղարկելու պահից մինչև դատաքննությունն սկսվելը,
4) մեղադրողը չի առարկում արագացված կարգ կիրառելու դեմ,
5) անձը մեղադրվում է այնպիսի հանցանք գործելու մեջ, որի համար նախատեսված պատիժը չի գերազանցում 10 տարի ժամկետով ազատազրկումը»:
10. Սույն դատավճռի 7–ից 9–րդ կետերում մատնանշված իրավական նորմերը, ՀՀ Սահմանադրական դատարանի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումները համադրելով սույն դատավճռի 3–ից 5–րդ կետերում նշված փաստական հանգամանքների հետ, Դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
ա) ամբաստանյալ Վահագն Երեմյանն իր միջնորդության մեջ հայտարարել է առաջադրված մեղադրանքի հետ համաձայն լինելու և արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու մասին,
բ) ամբաստանյալ Վահագն Երեմյանն գիտակցել է իր ներկայացրած միջնորդության բնույթն ու հետևանքները,
գ) միջնորդությունը ներկայացվել է կամավոր, պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.2–րդ հոդվածով նախատեսված ժամանակահատվածում, մինչև դատաքննությունը սկսվելը։
դ) մեղադրողը չի առարկել արագացված կարգ կիրառելու դեմ,
ե) Վահագն Երեմյանը մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2–րդ մասի 3–րդ կետով նախատեսված հանցանք գործելու մեջ, որի համար նախատեսված պատիժը չի գերազանցում 10 տարի ժամկետով ազատազրկումը։
Հաշվի առնելով «ա»–ից «ե» կետում շարադրված փաստական հանգամանքները, ինչպես նաև այն հանգամանքը, որ տուժողի ներկայացուցիչը չի առարկել արագացված դատական քննություն կիրառելու դեմ, հայտնելով, որ որևէ պահանջ և բողոք չունեն ամբաստանյալի դեմ, Դատարանը գտնում է, որ առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1-րդ եւ 375.2-րդ հոդվածներով նախատեսված պայմանները արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին։
Հիմք ընդունելով վերոգրյալը` Դատարանը, գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չկատարելով, հանգում է այն հետևության, որ Վահագն Կարենի Երեմյանը մեղավորությամբ կատարել է սույն դատավճռի 3-րդ կետում արձանագրված` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2–րդ մասի 3–րդ կետով իրեն մեղսագրվող արարքը։
11. Հաստատված համարելով ամբաստանյալ Վահագն Կարենի Երեմյանի մեղավորությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2–րդ մասի 3–րդ կետով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ` Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ ամբաստանյալին մեղսագրվող արարքի համար պատժի նշանակման հետ կապված իրավական հարցերի հետևյալ խմբին.
ա) ապացուցված է արդյո՞ք Վահագն Կարենի Երեմյանի պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների առկայությունը.
բ) ենթակա է արդյո՞ք պատժի Վահագն Կարենի Երեմյանն իր կատարած հանցանքի համար.
գ) ի՞նչ պատիժ պետք է նշանակվի Վահագն Կարենի Երեմյանի նկատմամբ.
դ) Վահագն Կարենի Երեմյանն արդյո՞ք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը։
12. Պատասխանելով սույն դատավճռի 11–րդ կետի «ա» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61–րդ հոդվածի համաձայն`
«(…)
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:
(…)»
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մասն ամրագրում է պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների ոչ սպառիչ ցանկը, այն է`
« (…)
9) մեղայականով ներկայանալը, հանցագործությունը բացահայտելուն, հանցագործության մյուս մասնակիցներին մերկացնելուն, հանցագործությամբ ձեռք բերված գույքը որոնելուն աջակցելը
10) հանցագործությունից անմիջապես հետո տուժողին բժշկական կամ այլ օգնություն ցույց տալը, հանցագործությամբ պատճառված գույքային եւ բարոյական վնասը կամովին հատուցելը կամ վերացնելը, տուժողին պատճառված վնասը հարթելուն ուղղված այլ գործողությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 63-րդ հոդվածը սահմանում է պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների սպառիչ ցանկը:
Այսպես, այդ հոդվածի 3-րդ և 4-րդ մասերի համաձայն`
«3. Պատիժ նշանակելիս դատարանը չի կարող հաշվի առնել սույն հոդվածի առաջին մասով չնախատեսված այլ հանգամանքներ:
4. Եթե սույն հոդվածի առաջին մասում նշված որևէ հանգամանք սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածով նախատեսված է որպես հանցագործության հատկանիշ, ապա դա չի կարող կրկին հաշվի առնվել որպես պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանք»:
13. Նախորդ կետում վկայակոչված իրավադրույթները համադրելով սույն դատավճռում արձանագրված փաստական տվյալների հետ` Դատարանը որպես ամբաստանյալ Վահագն Կարենի երեմյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտարկում այն, որ առաջադրված մեղադրանքում ամբաստանյալն իրեն մեղավոր է ճանաչել` դեռևս նախաքննության ընթացքում տվել խոստովանական ցուցմունքներ, այդ կերպով աջակցելով հանցագործության բացահայտմանը։ Այդ մասին է վկայում ամբաստանյալի` որպես կասկածյալ, 2016 թվականի ապրիլի 27–ին տված ցուցմունքն ըստ էության հետևյալ բովանդակությամբ. «Ներկայումս ես զղջում եմ կատարածիս համար, հատուցել եմ վնասը, «Աստղանիկ» կազմակերպությանը որևէ պարտք չունեմ, խնդրում եմ իմ հանդեպ մեղմ վերաբերմունք դրսևորել։ Ընդունում եմ, որ սխալ արարք եմ թույլ տվել և ինձ կատարվածի մեջ մեղավոր եմ զգում» (տե՛ս Գ/Թ–62–64)։
Դատարանը որպես ամբաստանյալ Վահագն Կարենի երեմյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտարկում նաև այն, որ նա հանցագործության կատարումից անմիջապես հետ հատուցել է տուժողին պատճառված գույքային վնասը։ Այդ մասին է վկայում որպես վկա հարցաքննված Սամվել Առուստամյանի ցուցմունքը, որտեղ նա նշել է, որ «Աստղանիկ» ՍՊԸ–ին պատճառված վնասը հատուցվել է (տե՛ս Գ/Թ–51–52)։
Դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալ Վահագն Կարենի Երեմյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ բացակայում են։
Դատարանն արձանագրում է նաև, որ որպես ամբաստանյալ Վահագն Կարենի Երեմյանի անձը բնութագրող տվյալ ենթակա է դիտարկման այն, որ ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնից 2016 թվականի մայիսի 26–ին ստացված գրության համաձայն` ամբաստանյալը նախկինում արատավորված (դատապարտված) չի եղել։
Բացի այդ, Դատարանը գտնում է, որ Պաշտպանի կողմից դատական քննության ընթացքում ամբաստանյալի վերաբերյալ ներկայացված բնութագրերը, ինչպես նաև նրա կողմից կնքված աշխատանքային պայմանագիրը, պետք է դիտարկել որպես ամբաստանյալ Վահագն Կարենի Երեմյանի անձը բնութագրող տվյալներ։
14. Պատասխանելով սույն դատավճռի 11–րդ կետի «բ» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել, որ այն դեպքում, երբ հաստատված է համարվում անձի կողմից քրեական օրենքով արգելված հանցանքի կատարման փաստական հանգամանքը, ապա անհրաժեշտություն է առաջանում կյանքի կոչել քրեական իրավունքի հիմքում ընկած պատասխանատվության անխուսափելիության սկզբունքը (նպատակ ունենալով վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել հանցանք կատարած անձին և կանխել հետագա հանցագործությունների կատարումը` հանցավորի մոտ ձևավորելով իրավահպատակ վարքագիծ և ապահովելով նրա վերասոցիալականացումը հասարակությունում), բացառությամբ այն դեպքերի, երբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասում նախատեսված մեխանիզմների ուժով անձը կարող է ենթակա չլինել պատժի օրենքի ուժով (Ex lege):
Համադրելով վերոնշյալ դիրքորոշումը` ամբաստանյալ Վահագն Կարենի Երեմյանի կողմից գաղտնի հափշտակություն կատարելու հաստատված փաստական հանգամանքի հետ, Դատարանն արձանագրում է, որ առկա է անհրաժեշտություն կատարված հանցանքի կապակցությամբ վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել Վահագն Կարենի Երեմյանին և կանխել հետագա հնարավոր հանցագործությունները` այդ կերպ նպաստելով ամբաստանյալի իրավահպատակ վարքագծի ձևավորմանը և նրա վերասոցիալականացմանը հասարակությունում։ Միևնույն ժամանակ, Դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործով ամբաստանյալի պատժի ենթակա չլինելու օրենքի ուժով նախատեսված հիմքերը բացակայում են։
Այսինքն, Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Վահագն Կարենի Երեմյանը ենթակա է պատժի` գաղտնի հափշտակություն կատարելու համար։
15. Պատասխանելով սույն դատավճռի 11–րդ կետի «գ» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն` «Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները»:
(…)
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3–րդ հոդվածի համաձայն`
«(…)
6. Դատարանն արագացված կարգով դատական քննության արդյունքում մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ, որը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժի երկու երրորդը փոքր է տվյալ հանցագործության համար նախատեսված առավել մեղմ պատժից` ապա առավել մեղմ պատիժը։
(…)
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի տեսակները»:
Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Նարեկ Սարգսյանի վերաբերյալ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 գործով կայացված որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(...) [Պ]ատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են`
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերանշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
(…) [Պ]ատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ` ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները` ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ, ինչի վերաբերյալ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշման 39–րդ կետում հայտնել է հետևյալը.
«(…) Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից։ Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։ Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են։ Հետևաբար կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա։ Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից:
(…)
Այսպիսով, նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի հարցերի վերաբերյալ մանրամասն տե՛ս Գարուշ Մադաթյանի վերաբերյալ վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի ԵՇԴ/0029/01/08 որոշման 14-րդ կետը)։
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։
(…) Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն»։
16. Վերը վկայակոչված իրավական դիրքորոշումների հիման վրա` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել.
Սույն դատավճռում շարադրված իրավադրույթների, դրանց վերլուծության արդյունքում ձևավորված դատողությունների և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո գնահատելով ամբաստանյալ Վահագն Կարենի Երեմյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177–րդ հոդվածի 2–րդ մասի 3–րդ կետով կատարած հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, այդ թվում` նրա հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, հանցանքը կատարելուց հետո ամբաստանյալի դրսևորած վարքագիծը, դրանք համադրելով սույն դատավճռի 13-րդ կետում արձանագրված՝ նրա անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքի, պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայության պայմաններում՝ Դատարանը հանգում է այն հետևության, որ տվյալ դեպքում սանկցիայով նախատեսված նվազ խիստ պատժատեսակի միջոցով հնարավոր է ապահովել պատժի նպատակների իրացվելիությունը:
Այսինքն` Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Վահագն Կարենի Երեմյանի նկատմամբ պատիժ պետք է նշանակել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177–րդ հոդվածի 2–րդ մասի 3–րդ կետի սանկցիայով նախատեսված տուգանք պատժատեսակը, որի ռեալ (իրական) կիրառման միջոցով հնարավոր կլինի ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված` պատժի նպատակների իրացվելիությունը: Տվյալ դեպքում նշանակվող տուգանքը բխում է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարության և պատասխանատվության անհատականացման, պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից։
Միևնույն ժամանակ, նկատի ունենալով այն, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 51–րդ հոդվածի 3–րդ մասը, համաձայն որի, եթե դատապարտվողն ի վիճակի չէ անհապաղ և ամբողջությամբ վճարելու նշանակված տուգանքը, ապա Դատարանը նրա համար վճարման ժամկետ է սահմանում առավելագույնը մեկ տարի ժամկետով կամ թույլատրում է տուգանքը մաս առ մաս վճարել նույն ժամկետում, որի դեպքում սահմանվում է տուգանքի վճարման ժամանակացույց, և որոշվում է յուրաքանչյուր անգամ վճարման ենթակա գումարի չափը, ինչպես նաև հաշվի առնելով ամբաստանյալի սոցիալական դրությունը, Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է սահմանել ժամանակացույց, որի ընթացքում ամբաստանյալը մաս առ մաս կկարողանա վճարել նշանակվող տուգանքի չափը։
18. Պատասխանելով սույն դատավճռի 11–րդ կետի «դ» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
Նկատի ունենալով ամբաստանյալ Վահագն Կարենի Երեմյանի կողմից քրեական օրենքով արգելված արարքի կատարման եղանակը, բնույթը, հանրային վտանգավորության և հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ անհրաժեշտ է կիրառել քրեաիրավական ներգործության միջոց, որն անմիջականորեն պետք է ներգործի ամբաստանյալի նկատմամբ` ունենալով կանխարգելիչ (պրևենտիվ) բնույթ, ապագայում համանման արարքների կատարումը բացառելու համար։
Այսինքն, Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Վահագն Կարենի Երեմյանը պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակվող պատիժը։
19. Անդրադառնալով այն իրավական հարցին, թե ի՞նչ է պետք անել քրեական գործով իրեղեն ապացույցները, Դատարանը գտնում է, որ տուժողի ներկայացուցիչ Հովհաննես Հունանյանի պահպանությանը հանձնված դրամարկղը և խոհանոցային մկրատը պետք է թողնվի Տուժողի տնօրինմանը սույն դատավճռին օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո։
Նկատի ունենալով, որ սույն քրեական գործով բացակայում է քաղաքացիական հայց և պատճառված վնաս` Դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360–րդ հոդվածում նախատեսված այդ հարցերին չի անդրադառնում։
Անդրադառնալով ամբաստանյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցին` Դատարանը գտնում է, որ մինչև սույն դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելն այն պետք է թողնել անփոփոխ` դատական ակտի հնարավոր բողոքարկման դեպքում ամբաստանյալի դատավարական պարտականությունների պատշաճ կատարումն ապահովելու համար:
Դատարանը նաև գտնում է, որ դատական ծախսերի հարցը պետք է համարել լուծված, քանի որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 168-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով նախատեսված դատական ծախսը բացակայում է, իսկ նշված հոդվածի նույն մասի 2-ից 8-րդ կետերով նախատեսված դատական ծախսերը, համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի 8-րդ մասի` ամբաստանյալից բռնագանձման ենթակա չեն:
Միևնույն ժամանակ, Դատարանն արձանագրում է, որ առկա չէ որևէ հիմք` ամբաստանյալի նկատմամբ հարկադիր բուժում կամ խնամակալություն նշանակելու համար, գործով բռնագանձման ենթակա գույք չկա:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 357-360-րդ, 365-րդ, 369-372-րդ, 375.3-375.4-րդ հոդվածներով` Դատարանը`

ՎՃՌԵՑ`

Վահագն Կարենի Երեմյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177–րդ հոդվածի 2–րդ մասի 3–րդ կետով նախատեսված հանցագործություն կատարելու մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել տուգանք` 720.000 (յոթ հարյուր քսան հազար) ՀՀ դրամի չափով, որը պետք է վճարվի 12 (տասներկու) ամսվա ընթացքում` յուրաքանչյուր ամիս 60.000 (վաթսուն հազար) ՀՀ դրամի չափով։
Վահագն Կարենի Երեմյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված ստորագրությունը` չհեռանալու մասին, թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո որպես իրեղեն ապացույց ճանաչված և տուժողի ներկայացուցիչ Հովհաննես Հունանյանի պահպանությանը հանձնված դրամարկը և խոհանոցային մկրատը թողնել տուժողի տնօրինմանը։
Դատավճռի ծախսերի հարցը համարել լուծված։
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ քրեական վերաքննիչ դատարան հրապարակվելու օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում, բացառությամբ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395–րդ հոդվածի 1–ին կետով նախատեսված հիմքի։


ԴԱՏԱՎՈՐ` Ա.ՆԻԿՈՂՈՍՅԱՆ