Գործ հ.
ԵԱՔԴ/0099/01/16



Հ Ա Յ Ա Ս Տ Ա Ն Ի Հ Ա Ն Ր Ա Պ Ե Տ ՈՒ Թ Յ ՈՒ Ն
Վ Ե Ր Ա Ք Ն Ն Ի Չ Ք Ր Ե Ա Կ Ա Ն Դ Ա Տ Ա Ր Ա Ն

Ո Ր Ո Շ Ո Ւ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն
վարչական շրջանների ընդհանուր
իրավասության դատարանի դատավճիռ,
գործ թիվ ԵԱՔԴ/0099/01/16
դատավոր`Մ.Մելքոնյան

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ
/այսուհետ նաև`Վերաքննիչ դատարան/ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ`

նախագահությամբ` դատավոր Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆԻ
մասնակցությամբ` դատավորներ Ս.ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆԻ
Մ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ

քարտուղարությամբ` Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆԻ

մասնակցությամբ`
մեղադրող Հ.ԽԱԼԱԹՅԱՆԻ

ամբաստանյալ Մ.ԱՄԻՐԽԱՆՅԱՆԻ

պաշտպան Գ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆԻ

2016 թվականի հոկտեմբերի 27-ին, Երևան քաղաքում,

դռնբաց դատական նիստում, քննության առնելով Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ` սույն գործով մեղադրող Հ.Խալաթյանի վերաքննիչ բողոքը` բերված Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի /այսուհետ նաև` Դատարան/ 2016 թվականի հունիսի 27-ի դատավճռի դեմ, քրեական գործով ըստ մեղադրանքի` Միհրան Ռաֆաելի Ամիրխանյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1.Գործի դատավարական նախապատմությունը.
Միհրան Ամիրխանյանի կողմից Ջիվան Սաֆարյանին վրաերթի ենթարկելու և անզգուշությամբ մահ պատճառելու դեպքի առթիվ, ՀՀ ՔԿ Երևան քաղաքի քննչական վարչությունում, 20.10.2015 թվականին` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով հարուցվել է թիվ 60112815 քրեական գործը:
24.05.2016 թվականին Միհրան Ամիրխանյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով:
24.05.2016 թվականին Միհրան Ամիրխանյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել ստորագրություն չհեռանալու մասին:
27.05.2016 թվականին թիվ 60112815 քրեական գործը հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Դատարան:
Դատարանի 2016 թվականի հունիսի 27-ի դատավճռով ամբաստանյալ Միհրան Ամիրխանյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և դատապարտվել ազատազրկման` 2/երկու/ տարի ժամկետով` տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքի զրկմամբ` 2/երկու/ տարի ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվել, նշանակվել է փորձաշրջան` 2/երկու/ տարի ժամկետով:
Ամբաստանյալ Միհրան Ամիրխանյանի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողությունը դրվել է ՀՀ ԱՆ քրեակատարողական վարչության ազատությունից զրկելու հետ չկապված բաժնի բնակության վայրի համապատասխան ստորաբաժանման վրա:
Քաղաքացիական հայցի պահանջ չկա:
Վճռվել է. գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված «Վազ-21214» մակնիշի 34 LM 317 համարանիշի ավտոմեքենան վերադարձնել սեփականատիրոջը, «Հունդայ» մակնիշի 2898 Տ համարանիշի ավտոբուսը թողնել ավտոբուսի սեփականատեր «Սաքխաչ» ՍՊԸ-ի տնօրինությանը, հայտնաբերված ներկածածկույթի մասնիկները ոչնչացնել, իսկ իրեղեն ապացույց ճանաչված Ջիվան Սաֆարյանի հագուստները և կոշիկները վերադարձնել տուժողի իրավահաջորդ Ռոբերտ Սաֆարյանին:
Դատավճռի դեմ մեղադրող Հ.Խալաթյանը բերել է վերաքննիչ բողոք, որով խնդրել է այն մասնակիորեն բեկանել և փոփոխել, ամբաստանյալ Միհրան Ամիրխանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառումը վերացնել:
Վերաքննիչ բողոքի առթիվ գրավոր պատասխան չի ստացվել:
Վերաքննիչ դատարանի 2016 թվականի օգոստոսի 17-ի որոշմամբ մեղադրողի վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և գործը նշանակվել է քննության` ՀՀ վճռաբեկ դատարանում գործերի քննության համար սահմանված կանոններով:

2.Գործի փաստական հանգամանքները.
Նախաքննության մարմնի կողմից ամբաստանյալ Միհրան Ամիրխանյանին` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա, 2015 թվականի հոկտեմբերի 20-ին, ժամը 11:30-ի սահմաններում, իր վարած «ՎԱԶ-21214» մակնիշի 34 LM 317 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայով երթևեկել է Երևան քաղաքի Կոմիտասի պողոտայով Տիգրանյան փողոցի կողմից Գրիբոյեդով փողոցի ուղղությամբ: Հասնելով Կոմիտասի պողոտայի թիվ 49 հասցեի առջևի հատվածին, խախտել է ՃԵԿ-ի 62, 66 կետերի և «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 23-րդ հոդվածի պահանջները, մասնավորապես` նախապես չի ընտրել երթևեկության համապատասխան անվտանգ ռեժիմ, իր վարած ավտոմեքենայի ու համընթաց ուղղությամբ ընթացող, Էդուարդ Շալիկոյի Ասոյանի վարած, թիվ 58 երթուղու «Հունդայ» մակնիշի 2898 Տ հաշվառման համարանիշի ավտոբուսի միջև չի պահպանել անվտանգությունն ապահովող միջտարածություն, որի արդյունքում իր վարած ավտոմեքենայով ընդհարվել է «Հունդայ» մակնիշի 2898 Տ հաշվառման համարանիշի ավտոբուսին, այնուհետև վրաերթի ենթարկել հետիոտն Ջիվան Ավագի Սաֆարյանին և անզգուշությամբ նրան պատճառել մահ, տեխնիկական տեսակետից ստեղծել է վթարային իրադրություն, դրանցով իսկ պայմանավորել տվյալ պատահարի առաջացումը` ինքն իրեն զրկելով այն կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից:

3.Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.
Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոնշյալ հիմնավորումներով:
Բողոքաբերը ներկայացնելով գործի դատավարական նախապատմությունը և փաստական հանգամանքները, գտել է, որ Դատարանի 2016 թվականի հունիսի 27-ի դատավճիռն օրինական և հիմնավոր չէ, հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի, 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համապատասխան դրույթների վկայակոչմամբ, բողոքաբերը նշել է, որ պատիժ նշանակելիս հանցավորի նկատմամբ անհատական մոտեցումն անհրաժեշտ է, որպեսզի դատարանը պատժի տեսակն ու չափը ընտրելիս համոզվի, որ դրանով կհասնի պատժի վերը նշված նպատակներին, որոնք փոխկապակցված և փոխհամաձայնեցված են (մեկ նպատակը ենթադրում է մյուսները և յուրաքանչյուրի ինքնուրույն իրականացումն օժանդակում է մյուսներին)։ Այսինքն՝ պատժի նպատակներին հասնելու երաշխիք է հանցագործություն կատարած անձի նկատմամբ արդարացի, արարքի ծանրությանը և հասարակական վտանգավորությանը համապատասխան պատիժ նշանակելը։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 2-րդ մասի, 70-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերի, ինչպես նաև Վճռաբեկ դատարանի` Ա. Հովհաննեսյանի վերաբերյալ գործով թիվ ԳԴ/0014/01/14 որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշման վկայակոչմամբ, բողոքաբերը փաստել է, որ Դատարանի վիճարկվող դատավճռով ամբաստանյալ Միհրան Ամիրխանյանի արարքի հանրային վտանգավորության հարցը չի քննարկվել, այլ դրա վերաբերյալ կատարվել են ընդհանրական դատողություններ։ Դատարանը վերլուծության չի ենթարկել կատարված արարքի բնույթը, հետևանքները, դրա նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը, ինչի արդյունքում պարզ կդառնար, որ Միհրան Ամիրխանյանի արարքը սուբյեկտիվ կողմից բնութագրվում է հանցավոր ինքնավստահությամբ, որն անզգույշ մեղքի ձևի առավել վտանգավոր տեսակն է։ Դատարանի դատավճռով հաշվի չի առնվել կատարված արարքի հետևանքը, այն, որ Միհրան Ամիրխանյանի գործողությունների հետևանքով առաջացել է մարդու մահ։
Ներկայացնելով Դատարանի կողմից դատական ակտում շարադրված պատճառաբանությունները, գտել է, որ Դատարանի կողմից որպես պատիժը մեղմացնող հաշվի առնված հանգամանքները չեն համապատասխանում Վճռաբեկ դատարանի` Պարույր Բայրամյանի վերաբերյալ գործով 2007 թվականի հունիսի 1-ի թիվ ՎԲ-84/07 որոշմանը:
Ըստ բողոքաբերի, Դատարանն անտեսել է նաև այդ կապակցությամբ Ա.Հովհաննեսյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի արտահայտված իրավական դիրքորոշումն առ այն, որ որպես անձի կամ նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորությունը ողջամտորեն նվազեցնող չի կարող գնահատվել այնպիսի հանգամանք, որը բնութագրական է անձանց լայն շրջանակին և բխում է անձի կողմից քաղաքացիական հասարակությունում հաստատված կարգը պահպանելու պարտականությունից։
Դատավճռով որևէ կերպ չի պատճառաբանվել, թե դրական բնութագրվելը, տուժողի իրավահաջորդի կողմից բողոք և պահանջ չներկայացնելը, «Շտապօգնություն» զանգահարելը ինչ նշանակություն ունի հանրային մեղադրանքի գործով և ինչպես է նվազեցնում կատարված հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը, կամ ինչպես է վերականգնում սոցիալական արդարությունը։
Դատարանը, վերլուծության չենթարկելով, որ ամբաստանյալ Միհրան Ամիրխանյանի արարքը սուբյեկտիվ կողմից դրսևորվել է հանցավոր ինքնավստահությամբ, նշանակություն չի տվել Արամ Սահակյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի օգոստոսի 27-ի թիվ ԳԴ1/0003/01/10 որոշման 20-րդ կետում արտահայտած իրավական դիրքորոշմանը՝ «ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթին», ինչի արդյունքում գնահատականի չի արժանացել այն կարևոր հանգամանքը, որ Միհրան Ամիրխանյանի կողմից կատարած խախտման բնույթը թեև ներառված չէ «Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ» ՀՀ օրենսգրքի 10-րդ գլխով նախատեսված՝ ճանապարհային երթևեկության կանոնների առավել կոպիտ խախտումների ցանկում, սակայն պետք է հաշվի առնել, որ այդ ցանկը սպառիչ չէ և վերը շարադրված վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումներով իրավական դիրքորոշում է արտահայտվել, որ յուրաքանչյուր դեպքում խախտման բնույթը պետք է քննարկվի գործի տվյալ հանգամանքների համատեքստում։
Սույն դեպքում ակնհայտ է, որ Միհրան Ամիրխանյանը պարտավոր էր պահպանել անվտանգությունն ապահովող միջտարածություն, որից հետո նոր մուտք գործեր ավտոմեքենաների արանքում գտնվող բավական նեղ այդ հատվածը, որը չի կատարել։ Առավել հատկանշական է այն հանգամանքը, որ տվյալ դեպքում ամբաստանյալի համար նաև պետք է ակնհայտ լիներ, որ սահմանափակ տեսադաշտի պայմաններում հարկավոր է զերծ մնալ նման երթևեկություն իրականացնելուց և հասարակական տրանսպորտ հանդիսացող ավտոբուսի աջ կողմով առաջ շարժվելուց այն պարագայում, երբ ավտոբուսի և մայթեզրի մոտ կայանված ավտոմեքենաների միջկողային տարածությունը բավական չէ անվտանգ երթևեկելու համար և ցանկացած խոչընդհոտի առաջացման պայմաններում անխուսափելի է ծանր հետևանքներ առաջանալու հավանականությունը։
Դատարանն անդրադառնալով վթարի և դրա արդյունքում վրա հասած հետևանքների մեջ Միհրան Ամիրխանյանի դերակատարմանը, որը իդեպ թվարկված է վերջինիս պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների և դրական բնութագրող հանգամանքների հետ միասին, կարևորություն չի տվել այն կարևոր հանգամանքին, որ տվյալ դեպքում, Միհրան Ամիրխանյանը, հանդիսանալով առավել վտանգի աղբյուր հանդիսացող տրանսպորտային միջոցի տիրապետող և որպես վարորդ լինելով հատուկ սուբյեկտ, պարտավոր է եղել կանխատեսել նման հետևանքների առաջացումը, ինչը բավական իրատեսական է վթարի կամ վրաերթի առաջացման պայմաններում և հանդիսանում է անկհայտ խախտում։
Հակառակ դրան կարևորել է այն հանգամանքը, որ տվյալ հատվածում առկա չեն հետիոտնային անցումներ, այսինքն` տվյալ դեպքում դատարանը առավել կարևոր է համարել անդրադառնալ հետիոտնի կողմից կատարված գործողությունների սուբյեկտիվ դրսևորմանը, քան վարորդի։
Բողոք բերած անձի համոզմամբ, կատարված հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը բնութագրող կոնկրետ հանգամանքները արժևորված և հաշվի առնված չլինելու պայմաններում Դատարանի կողմից մատնանշված պատիժը և պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքները, որոնք մասամբ իրական չեն, իսկ մնացած մասով չեն նվազեցնում կատարված հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը, չեն կարող բավարար լինել Միհրան Ամիրխանյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը հիմնավորելու համար։
Գտել է, որ Դատարանի կողմից թույլ է տրվել նյութական իրավունքի խախտում, այսինքն` կիրառվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը, ինչը վիճարկվող դատական ակտում նշված հանգամանքների ուժով կիրառման ենթակա չէր։
Վերոգրյալի հիման վրա, բողոքաբերը Վերաքննիչ դատարանին խնդրել է Դատարանի վիճարկվող դատավճիռը մասնակիորեն բեկանել և փոփոխել, ամբաստանյալ Միհրան Ամիրխանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառումը վերացնել։

4.Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջների` վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում:
Ըստ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 381-րդ հոդվածի 3-րդ մասի պահանջների` վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը ներկայացվում են բացառապես վերաքննիչ բողոքում, և դրանք չեն կարող փոփոխվել և լրացվել գործի դատական քննության ընթացքում:
Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 386-րդ հոդվածի պահանջների` վերաքննիչ բողոքի հիման վրա վերաքննիչ դատարանն ստուգում է գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման և քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, ինչպես նաև գործը քննելիս և լուծելիս քրեական դատավարական օրենքի նորմերի պահպանումը:
Վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում վերլուծելով գործի նյութերը, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ մեղադրողի վերաքննիչ բողոքը պետք է բավարարել և ամբաստանյալ Միհրան Ամիրխանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառումը ճանաչել անթույլատրելի` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
Սույն գործով կայացված դատական ակտի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ Դատարանն ամբաստանյալ Միհրան Ամիրխանյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս, արձանագրել է հետևյալը.
Ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս Դատարանը հաշվի է առել նրա կատարած արարքի բնույթն ու հասարակական վտանգավորության աստիճանը, շարժառիթը, հետևանքը, հանցագործության տարածվածությունը, ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները, նկատի ունենալով այն, որ քրեական պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
Դատարանը ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մասի 10-րդ կետով, նույն հոդվածի 2-րդ մասով, որպես ամբաստանյալ Միհրան Ամիրխանյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք է համարել այն, որ նա իրեն մեղավոր է ճանաչել, տվել է խոստովանական ցուցմունքներ, զղջացել է կատարածի համար, կատարել է անզգույշ հանցագործություն, նախկինում դատապարտված չի եղել /գ.թ. 160/, դեպքից անմիջապես հետո տուժողին անհրաժեշտ օգնություն է ցույց տվել, տուժողի իրավահաջորդը բողոք կամ պահանջ չունի /գ.թ. 67,116, 218-220/, բնութագրվում է դրական ՀՊՃՀ ներկայիս ՀԱՊՀ «Քոմփյութերային համակարգեր և ինֆորմատիկա» ֆակուլտետի դեկանի պաշտոնակատար Ս.Մանուկյանի, Երևան քաղաքի Մամիկոնյանց փողոցի թիվ 2 շենքի բնակիչների կողմից, որը հաստատվել է «Ռշտունիք» համատիրության նախագահ Դ.Ռշտունու կողմից /գ.թ. 170-171/, ՀՀ-ում ՌԴ Անվտանգության դաշնային ծառայության սահմանապահ վարչության 2037զորամասի կողմից պարգևատրվել է կրծքանշանով /գ.թ. 172/:
Ամբաստանյալ Միհրան Ամիրխանյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ Դատարանը չի արձանագրել:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի համաձայն` դատավճիռ կայացնելիս դատարանը մի շարք այլ հարցերի հետ միասին պետք է լուծի նաև այն հարցը, թե ամբաստանյալը արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը, թե` ոչ:
Պատիժ նշանակելը քրեական գործերով արդարադատության իրականացման կարևոր և պատասխանատու բաղադրամասերից է, ուստի օրենսդրի կողմից մեծապես կարևորվում է յուրաքանչյուր դեպքում անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս քրեաիրավական նորմերով ամրագրված օրինականության, արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և մարդասիրության սկզբունքների պահպանումը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն`
1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն`
1. Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
Պատիժ նշանակելու և այն կրելու նպատակահարմարության հարցին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է թիվ ՎԲ-124/07, ՎԲ-192/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԱՎԴ2/0059/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09, ԼԴ2/0019/01/09 և այլ որոշումներում ու դիրքորոշում հայտնել այն մասին, որ արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ: Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված կոնկրետ հանցանքի առանձնահատուկ հատկանիշները, որոնք կարող են ազդել հանրության վտանգավորության վրա` հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը /ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 17.02.2009 թվականի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշում/:
Չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, սակայն դատարանը պարտավոր է, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, հաշվի առնել նաև հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը: Դատարանի կողմից նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության վտանգավորության աստիճանին ու բնույթին: Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար կարևոր նշանակություն ունեն հանցագործության կատարման հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, մեղքի ձևը, հանցավորի կողմից այդ հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքները նախատեսելու բնույթն ու աստիճանը /ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 18.12.2009 թվականի թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09 որոշում/: Նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը /ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 26.10.2007 թվականի թիվ ՎԲ-192/07 որոշում/: Հիմք ընդունելով սույն որոշման 13-14-րդ կետերում մեջբերված օրենսդրական կարգավորումները և դրանց հիման վրա Վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումները` Վճռաբեկ դատարանը վերահաստատում է իր դիրքորոշումն առ այն, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի և պատժաչափի, այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, նրա պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքներին համապատասխան` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածը պատասխանատվություն է նախատեսում ճանապարհային երթևեկության և տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնները խախտելու համար, որի արդյունքում մարդու /մարդկանց/ կյանքին կամ առողջությանն անզգուշությամբ հասցվել է վնաս:
Ա.Սահակյանի վերաբերյալ որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը հետևյալ իրավական դիրքորոշումն է արտահայտել. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի վերաբերյալ գործերով պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս դատարանները պետք է հաշվի առնեն հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները, ինչպես նաև հանցանքի կատարումից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը: Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ վերոնշյալ գործերով դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն տրանսպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթին, որի արդյունքում տեղի է ունեցել հանցագործությունը:
Բացի այդ, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ տրասնպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը կարևոր նշանակություն ունի նաև հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին ճիշտ պատկերացում կազմելու համար: Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման տեսանկյունից կարևոր է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության կատարումից հետո անձի դրսևորած վարքագծի գնահատումը: Այս առումով Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է հանցագործության կատարումից անմիջապես հետո հանցանք կատարած անձի վարքագիծը, ինչպես նաև նրա վարքագիծը հետագայում հարուցված քրեական գործի քննության ընթացքում:
Մասնավորապես, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործություն կատարած անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս և պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը լուծելիս դատարանը պետք է գնահատի այն հանգամանքը, թե անմիջապես հանցագործության կատարումից հետո ամբաստանյալն արդյոք անհրաժեշտ օգնություն է ցուցաբերել տուժողին, թե, թողնելով դեպքի վայրը, դիմել է փախուստի: Հետագա վարքագծի գնահատման համար դատարանը պետք է ուշադրության արժանացնի նաև այն, թե քրեական գործի քննության ընթացքում ամբաստանյալն արդյոք ինքնակամ ներկայացել է վարույթն իրականացնող մարմնին, դեպքի վերաբերյալ տվել ճշմարտացի, ինքնախոստովանական ցուցմունքներ, արդյոք որոշակի քայլեր է ձեռնարկել տուժողի կամ նրա հարազատների հետ հաշտվելու ուղղությամբ կամ ինքնակամ հատուցել է հանցագործության արդյունքում տուժողի բուժման կամ հուղարկավորության ծախսերը /ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 27.08.2010 թվականի թիվ ԳԴ1/0003/01/10 որոշում/:
Վերը շարադրված իրավադրույթների բովանդակային վերլուծությունից, ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումներից և սույն գործի կոնկրետ հանգամանքներից ելնելով, քննության առնելով ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ ամբաստանյալին վերաբերող բոլոր հանգամանքները, մասնավորապես` հանցագործությունից անմիջապես հետո ամբաստանյալ Միհրան Ամիրխանյանի դրսևորած վարքագիծը, այն որ վերջինս դեպքից անմիջապես հետո զանգահարել է «Շտապօգնություն» ծառայություն, դեպքի վերաբերյալ տվել է ճշմարտացի, ինքնախոuտովանական ցուցմունքներ, զղջացել է կատարածի համար, նախկինում դատապարտված չի եղել, տուժողի իրավահաջորդը բողոք կամ պահանջ չունի և հայտնել է, որ Մ.Ամիրխանյանը որպես բարեխիղճ մարդ, առաջին օրվանից հայտնել է իր ցավակցությունը և ներողություն է խնդրել կատարվածի համար, կատարել է անզգույշ հանցագործություն, բնութագրվում է դրական, չի խախտել կիրառված խափանման միջոցի պայմանները, Դատարանը հանգել է հետևության, որ Միհրան Ամիրխանյանի ուղղվելը հնարավոր է նաև առանց ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը կրելու:
Հաշվի առնելով ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող վերոգրյալ հանգամանքները, ինչպես նաև պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, այն, որ նա հանցավոր արարքը կատարելուց հետո գտնվելով ազատության մեջ մինչ օրս զերծ է մնացել այլ հակաօրինական արարքներ կատարելուց, ու թեև Միհրան Ամիրխանյանը թույլ է տվել ՃԵԿ-ի այնպիսի խախտում, որը վտանգ է առաջացնում ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների համար` առավել հավանական դարձնելով հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, անհրաժեշտ է նաև նշել, որ տուժողը փողոցը անցել է ոչ հետիոտնային անցումով, այդուհանդերձ ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 11-րդ, 48-րդ, 61-րդ հոդվածներով ամրագրված արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և մարդասիրության սկզբունքներով, որ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար, հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները, Դատարանը հանգել է հետևության, որ սույն գործում առկա տվյալները, մասնավորապես` ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալների, պատիժը և պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքների առկայությունն իրենց ամբողջության ու համակցության մեջ նվազեցնում են ամբաստանյալի կատարած արարքի` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու օբյեկտիվ հիմք են ստեղծում, իսկ նշանակված պատժի պայմանականորեն չկիրառումը տվյալ դեպքում կապահովի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված պատժի նպատակների իրականացումը և Միհրան Ամիրխանյանի ուղղումն ու վերադաստիարակումը հնարավոր է առանց հասարակությունից մեկուսացնելու, ուստի նպատակահարմար չէ հանցավորի կողմից պատիժը կրելը, և նրա նկատմամբ պետք է կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը, որը կապահովի սոցիալական արդարությունը վերականգնելու, պատժի ենթարկված անձին ուղղելու, ինչպես նաև հանցագործությունները կանխելու պատժի նպատակները, որն էլ երաշխիք է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի իրականացման:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Դատարանի վերը նշված եզրահանգումները չեն կարող բավարար հիմք հանդիսանալ ամբաստանյալ Միհրան Ամիրխանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառումը թույլատրելի ճանաչելու համար:
Համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի պահանջների`
1. Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները (...):
Նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելու ընթացքում դատարանի կողմից հաշվի առնվող հանգամանքներին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է թիվ ՎԲ-124/07, ՎԲ-192/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԱՎԴ2/0059/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09, ԼԴ2/0019/01/09 և այլ որոշումներում:
Ա.Սահակյանի գործով կայացված որոշմամբ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ «(...) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմի բնութագրիչ առանձնահատկությունն այն է, որ հանցանք կատարող անձը հասկանում է, որ իր գործողությունների (անգործության) արդյունքում կարող է հանրության համար վտանգավոր հետևանքներ առաջանան, այսինքն՝ նա գիտակցում է, որ իր կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման արդյունքում հնարավոր է տեղի ունենա վթար և մարդու (մարդկանց) կյանքին կամ առողջությանը հասցվի վնաս, սակայն, ցուցաբերելով հանցավոր անզգուշություն, այնուամենայնիվ, թույլ է տալիս նշված խախտումը՝ հույս ունենալով խուսափել հնարավոր ծանր հետևանքների առաջացումից:
Օբյեկտիվ կողմից նշված արարքը դրսևորվում է ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտմամբ, որոնցից առավել կոպիտ խախտումներն ամրագրված են Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքում:
(...) Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի վերաբերյալ գործերով պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս դատարանները պետք է հաշվի առնեն հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները, ինչպես նաև հանցանքի կատարումից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը:
Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ վերոնշյալ գործերով դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն տրանսպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթին, որի արդյունքում տեղի է ունեցել հանցագործությունը: Նշված հանգամանքի կարևորումը պայմանավորված է նրանով, որ Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 10-րդ գլխով նախատեսված՝ ճանապարհային երթևեկության կանոնների առավել կոպիտ խախտումները (լուսացույցի կամ կարգավորողի արգելող ազդանշանին չենթարկվելը, սահմանված արագությունը գերազանցելը, տրանսպորտային միջոցը ոչ սթափ վիճակում վարելը, տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված անձանց կողմից տրանսպորտային միջոցներ վարելը և այլն) վտանգ են առաջացնում ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների համար և առավել հավանական դարձնում հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը: Բացի այդ, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ տրանսպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը կարևոր նշանակություն ունի նաև հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին ճիշտ պատկերացում կազմելու համար»: (տե՛ս Արամ Սերյոժայի Սահակյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի օգոստոսի 27-ի թիվ ԳԴ1/0003/01/10 որոշման 19-20-րդ կետերը):
Զարգացնելով Ա.Սահակյանի գործով որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները` Վճռաբեկ դատարանը Է.Ասատրյանի գործով որոշման մեջ շեշտել է, որ «(…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով տրանսպորտային միջոցի վարորդի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը ճիշտ գնահատելու համար պետք է առանձնակի ուշադրություն դարձվի կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքին:
(…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 30-րդ հոդվածի վերլուծությունից երևում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության հետևանքների նկատմամբ դրսևորվող անզգույշ մեղքի ձևը կարող է տարբեր կերպ արտահայտվել: Այսպես` հանցավոր ինքնավստահության դեպքում անձը գիտակցում է իր արարքի (գործողության կամ անգործության) պոտենցիալ վտանգավորությունը, նախատեսում է վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը և չնայած դրան, հույսը դնելով իր հմտությունների, անձանց, սարքավորումների և այլնի վրա` թույլ է տալիս սահմանված անվտանգության կանոնների խախտում` առանց բավարար հիմքերի հույս ունենալով, որ վտանգավոր հետևանքները կկանխվեն:
Հանցավոր անփութության օրենսդրական բնորոշումը ցույց է տալիս, որ անզգուշության այս տեսակը բնութագրվում է վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը չնախատեսելով: Այլ խոսքով՝ անփութությամբ գործող անձը, իրական հնարավորություն և պարտավորվածություն ունենալով նախատեսել վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, բավարար շրջահայացություն, ուշադրություն և հոգատարություն չի ցուցաբերում այդ հետևանքների առաջացումը թույլ չտալու համար:
(…) Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ դրսևորված անզգույշ մեղքի վերոգրյալ տարատեսակները, ելնելով գործի փաստական հանգամանքների առանձնահատկություններից, տարբեր կերպ են բնորոշում հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության աստիճանը: Այսպես` հանցավոր անփութության դեպքում անձը չի նախատեսում իր արարքի արդյունքում ծանր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, հետևաբար չի գիտակցում նաև իր կողմից տվյալ իրադրությունում թույլ տրված խախտման վտանգավորությունը: Մինչդեռ հանցավոր ինքնավստահության դեպքում անձը գիտակցում է, որ իր կողմից թույլ տրված խախտման արդյունքում կարող են վտանգավոր հետևանքներ առաջանալ, այսինքն` նա գիտակցում է իր արարքի վտանգավորությունը և, չնայած դրան, թույլ է տալիս նշված խախտումը, ինչը վկայում է հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության առավել բարձր աստիճանի մասին:
Վերոգրյալով պայմանավորված` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը ճիշտ գնահատելու և որպես արդյունք հանցավորի նկատմամբ քրեաիրավական ներգործության համաչափ միջոց կիրառելու համար դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն այն հանգամանքին, թե տրանսպորտային միջոցի վարորդը ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումն արդյոք գիտակցաբար է թույլ տվել: Բացի այդ, դատարանները պետք է գնահատեն, թե տվյալ խախտման արդյունքում, ինչպես ընդհանուր առմամբ, այնպես էլ կոնկրետ իրադրությունում որքանով էր հավանական ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հնարավորությունը և որքանով էր ակնհայտ տրանսպորտային միջոցը վարողի համար իր կողմից թույլ տրված խախտման և հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման միջև պատճառական կապի զարգացման հավանականությունը: Այլ խոսքով` համապատասխան գնահատականի պետք է արժանացվի կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը:
Ուստի, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ առանց նշված հանգամանքների գնահատման հնարավոր չէ ճիշտ պատկերացում կազմել ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին (տե՛ս Էդմոն Գարասիմի Ասատրյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2012 թվականի օգոստոսի 24-ի թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 որոշման 15-18-րդ կետերը):
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Արթուր Սերգեյի Առաքելյանի վերաբերյալ գործով 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ի թիվ ԵԱՆԴ/0122/01/12 որոշմամբ վերահաստատել է իր նախկին որոշումներում արտահայտված դիրքորոշումն առ այն, որ յուրաքանչյուր գործով նշանակված պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը լուծելու վերաբերյալ դատարանի որոշումը, ի թիվս այլ հանգամանքների (կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափ, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճան և այլն) պետք է հիմնված լինի կատարված հանցագործության առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, նրա պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա՝ արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքներին համապատասխան՝ նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը:
Միևնույն ժամանակ, Վճռաբեկ դատարանը փաստել է, որ ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին ճիշտ պատկերացում կազմել և որպես հետևանք՝ քրեաիրավական ներգործության համաչափ միջոց կիրառել հնարավոր չէ, առանց բացահայտելու թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը և կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի, դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Դատարանն ամբաստանյալ Միհրան Ամիրխանյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս, բավարար չափով վերլուծության և գնահատման չի ենթարկել գործի լուծման համար անհրաժեշտ բացահայտման ենթակա հանգամանքները, որի արդյունքում թույլ է տվել դատական սխալ, կիրառել է քրեական օրենքի այն նորմը, որը ենթակա չի եղել կիրառման:
Վերաքննիչ դատարանը սույն որոշման մեջ վկայակոչված` գործի փաստական հանգամանքները գնահատելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի վերը նշված որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո, գտնում է, որ Դատարանն ամբաստանյալ Միհրան Ամիրխանյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս անտեսել է վերջինիս կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը և այն պատշաճ գնահատման չի արժանացրել, ինչպես նաև բավարար միջոցներ չի ձեռնարկել պարզելու թույլ տրված խախտման և դրա հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ ամբաստանյալի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը, մասնավորապես այն, որ ամբաստանյալ Միհրան Ամիրխանյանը խախտել է ՃԵԿ-ի 62, 66 կետերի և «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 23-րդ հոդվածի պահանջները, այն է` նախապես չի ընտրել երթևեկության համապատասխան անվտանգ ռեժիմ, իր վարած ավտոմեքենայի ու համընթաց ուղղությամբ ընթացող, Էդուարդ Շալիկոյի Ասոյանի վարած, թիվ 58 երթուղու «Հունդայ» մակնիշի 2898 Տ հաշվառման համարանիշի ավտոբուսի միջև չի պահպանել անվտանգությունն ապահովող միջտարածություն, որի պայմաններում համընթաց երթևեկության ժամանակ թեկուզ և արգելակման դիմելու դեպքում հնարավորություն ունենար խուսափել ավտոբուսի հետ ընդհարվելուց, արդյունքում իր վարած ավտոմեքենայով ընդհարվել է «Հունդայ» մակնիշի 2898 Տ հաշվառման համարանիշի ավտոբուսին, այնուհետև վրաերթի ենթարկել հետիոտն Ջիվան Ավագի Սաֆարյանին և անզգուշությամբ նրան պատճառել մահ, տեխնիկական տեսակետից ստեղծել է վթարային իրադրություն, դրանցով իսկ պայմանավորել տվյալ պատահարի առաջացումը` ինքն իրեն զրկելով այն կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից: Միաժամանակ, հարկ է նշել, որ ամբաստանյալ Միհրան Ամիրխանյանի գործողությունները, ավտոմոբիլը բնակավայրերում սահմանված թույլատրելի առավելագույն 60 կմ/ժ-ը գերազանցող արագությամբ վարելու առումով, հակասել է ՃԵԿ-ի 65 կետի պահանջներին /տես փորձագետի թիվ 04671608 եզրակացությունը/:
Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետի պահանջների` բողոքարկված դատական ակտը բեկանվում կամ փոխվում է, եթե թույլ է տրվել դատական սխալ, այն է`
(...)
2) ճիշտ չի կիրառվել քրեական օրենքը կամ Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագիրը.
(...):
Ըստ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջների` քրեական օրենքի կամ միջազգային պայմանագրի ոչ ճիշտ կիրառումը քրեական օրենքի կամ Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրի այն հոդվածի կամ հոդվածի այն մասի կիրառումն է, որը ենթակա չէր կիրառման, կամ այն հոդվածի կամ հոդվածի այն մասի չկիրառումն է, որը ենթակա էր կիրառման, կամ քրեական օրենքի կամ միջազգային պայմանագրի սխալ մեկնաբանումն է, որը չի համապատասխանում դրա իսկական իմաստին:
Հիմք ընդունելով սույն որոշման մեջ շարադրված Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները, հաշվի առնելով ամբաստանյալ Միհրան Ամիրխանյանի կողմից կատարված հանցագործության բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, նրա անձը, ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, ու սույն քրեական գործի շրջանակներում ամբաստանյալ Միհրան Ամիրխանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը կիրառելի չէ, քանի որ Վերաքննիչ դատարանի մոտ տվյալ դեպքում առկա չէ համոզվածություն առ այն, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը ռեալ կրելու, ուստի վիճարկվող դատական ակտը պետք է փոփոխել` ամբաստանյալ Միհրան Ամիրխանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառումը ճանաչելով անթույլատրելի:
Անդրադառնալով ամբաստանյալ Միհրան Ամիրխանյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցին, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ այն հիմնավոր է և պետք է թողնել անփոփոխ։
Ելնելով վերոգրյալներից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-395-րդ, 397-րդ հոդվածներով, Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ` սույն գործով մեղադրող Հ.Խալաթյանի վերաքննիչ բողոքը բավարարել:
Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2016 թվականի հունիսի 27-ի դատավճիռը, քրեական գործով ըստ մեղադրանքի` Միհրան Ռաֆաելի Ամիրխանյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառելիության մասով, փոփոխել:
Ամբաստանյալ Միհրան Ռաֆաելի Ամիրխանյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և դատապարտել ազատազրկման` 2/երկու/ տարի ժամկետով` տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքի զրկմամբ` 2/երկու/ տարի ժամկետով:
Պատիժը պետք է կրի ՀՀ ԱՆ ՔԿՎ համապատասխան քրեակատարողական հիմնարկում:
Պատժի կրման սկիզբը հաշվել ամբաստանյալ Միհրան Ամիրխանյանին փաստացի արգելանքի վերցնելու պահից:
Ամբաստանյալ Միհրան Ամիրխանյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը` ստորագրություն չհեռանալու մասին, թողնել անփոփոխ` մինչև սույն որոշման օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Դատավճիռը մնացած մասով թողնել անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ այն հրապարակելու պահից մեկամսյա ժամկետում։



ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ


ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ Ս.ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ


Մ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ