ԵԱՔԴ/0090/01/16







Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ

Հ Ա Ն ՈՒ Ն Հ Ա Յ Ա Ս Տ Ա Ն Ի Հ Ա Ն Ր Ա Պ Ե Տ ՈՒ Թ Յ Ա Ն

«29» նոյեմբերի 2016 թ. ք.Երևան

Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը (այսուհետ նաև՝ Դատարան ) հետևյալ կազմով՝
նախագահությամբ՝ դատավոր Ա.Մաթևոսյանի,
քարտուղարությամբ՝ Հ.Արտաշեսյանի,
Ա.Գեղամյանի,
մասնակցությամբ՝
մեղադրող Դ.Աղաջանյանի,
ամբաստանյալ Ս.Մարտիրոսովայի,
պաշտպան Ռ.Սիրեկանյանի,
թարգմանիչ Ա. Հովհաննիսյանի,


դատարանում, դռնբաց դատական նիստում, դատական քննության արագացված կարգի կիրառմամբ, քննության առնելով, քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Սուսաննա Լյուդվիգի Մարտիրոսովայի ( ծնված 1968 թվականի հունվարի 13-ին, Բաքու քաղաքում, ազգությամբ հայ, քաղաքացիություն չունի, ամուսնացած, միջնակարգ կրթությամբ, դատվածություն չունեցող, բնակավում է Երևան քաղաքի Քանաքեռ շրջանցիկ 101/3 տանը, որպես խափանման միջոց է ընտրված ստորագրություն չհեռանալու մասին) մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով:
Գործի դատավարական նախապատմությունը.

ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանի քննչական բաժնի քննիչ Ն.Մկրտչյանի 2016 թվականի մարտի 22-ի որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով հարուցվել և վարույթ է ընդունվել թիվ 09108816 քրեական գործը:
Քննիչի 2016 թվականի մարտի 22-ի որոշմամբ թիվ 09108816 քրեական գործով Մարինե Սերգեյի Ավետիսովան ճանաչվել է որպես տուժող:
Քննիչ Ն.Մկրտչյանի 2016 թվականի ապրիլի 12-ի որոշմամբ թիվ 09108816 քրեական գործով կասկածյալ Սուսաննա Լյուդվիգի Մարտիրոսովայի նկատմամբ խափանման միջոց է ընտրվել ստորագրություն չհեռանալու մասին:
ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանի քննչական բաժնի քննիչ Ն.Մկրտչյանի 2016 թվականի ապրիլի 18-ի որոշմամբ թիվ 09108816 քրեական գործով Սուսաննա Լյուդվիգի Մարտիրոսովան ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով:
Քննիչ Ն.Մկրտչյանի 2016 թվականի ապրիլի 30-ի որոշմամբ թիվ 09108816 քրեական գործով մեղադրյալ Սուսաննա Լյուդվիգի Մարտիրոսովային հայտնաբերելու նպատակով հայտարարվել է հետախուզում, որը հանձնարարվել է ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Քանաքեռ-Զեյթունի բաժնին:
Քննիչի նույն օրվա մեկ այլ որոշմամբ թիվ 09108816 քրեական գործով վարույթը կասեցվել է` Սուսաննա Լյուդվիգի Մարտիրոսովայի քննությունից թաքնվելու և նրա գտնվելու վայրն այլ պատճառներով հայտնի չլինելու հիմքով:
2016 թվականի մայիսի 03-ին ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Քանաքեռ-Զեյթունի բաժնի ՔՀ բաժանմունքի աշխատակիցների կողմից Սուսաննա Լյուդվիգի Մարտիրոսովան բերման է ենթարկվել ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Քանաքեռ-Զեյթունի բաժին:
ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանի քննչական բաժնի քննիչ Ն.Մկրտչյանի 2016 թվականի մայիսի 03-ի որոշմամբ թիվ 09108816 քրեական գործով կասեցված վարույթը վերսկսվել է:
Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Դ.Աղաջանյանի 2016 թվականի մայիսի 18-ի որոշմամբ թիվ քրեական գործը՝ հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ, ուղարկվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան:
Դատավորների միջև քրեական գործերի բաշխման էլեկտրոնային համակարգի միջոցով քրեական գործը թիվ ԵԱՔԴ/0090/01/16 համարի ներքո մակագրվել և 2016 թվականի մայիսի 19-ին հանձնվել է դատավոր Ռ.Մխիթարյանին:
Դատավոր Ռ.Մխիթարյանի 2016 թվականի մայիսի 20-ի որոշմամբ թիվ ԵԱՔԴ/0090/01/16 քրեական գործը ընդունել է վարույթ:
2016 թվականի մայիսի 23-ի ՀՀ Նախագահի ՆՀ-440-Ա հրամանագրով դադարեցվել է Ռ.Մխիթարյանի Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի դատավորի լիազորությունները:
Թիվ ԵԱՔԴ/0090/01/16 քրեական գործը վերամակագրվել է և 2016 թվականի հունիսի 24-ին հանձնվել դատավոր Ա.Մաթևոսյանին:
Դատավոր Ա.Մաթևոսյանի 2016 թվականի հունիսի 24-ի որոշմամբ թիվ ԵԱՔԴ/0090/01/16 քրեական գործը ընդունել է վարույթ և նույն թվականի հուլիսի 06-ի որոշմամբ նշանակվել դատական քննության:
Սուսաննա Մարտիրոսովային մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա ուրիշի գույքի գաղտնի հափշտակություն կատարելու միասնական դիտավորությամբ, 2016 թվականի մարտի 7-ին՝ ժամը 16:00-ի սահմաններում, օգտվելով հարևանուհի Մարինե Ավետիսովայի կողմից բուժման նպատակով տանից բացակայելու հանգամանքից, ունենալով վերջինիս կողմից իրեն վստահված Երևան քաղաքի Չոլակյան փողոցի 4-րդ տան բանալիները, բացել է վերջինիս տան դուռը, մուտք գործել ներս և տան ննջասենյակի մահճակալի ներքնակի տակից գաղտնի հափշտակել զգալի չափի՝ 23.000 ՀՀ դրամ գումար և <<Յունիբանկ>> ԲԲԸ-ի պլաստիկ քարտը: Այնուհետև՝ 2016 թվականի մարտի 8-ին շարունակելով իր դիտավորության մեջ ընդգրկված հանցավոր գործողությունները՝ ժամը 19:30-ի սահմաններում, պահեստարան ապօրինի մուտք գործելու եղանակով, այն է՝ հափշտակած <<Յունիբանկ>> ԲԲԸ-ի պլաստիկ քարտով Երևան քաղաքի Ազատության պողոտայում գտնվող պահեստարան հանդիսացող <<Պրոմեթեյ բանկ>> ՍՊԸ-ի բանկոմատից կանխիկացրել է 20.000 ՀՀ դրամ, իսկ այնուհետև՝ 1-2 րոպե անց կրկին կանխիկացրել է 6.000 ՀՀ դրամ գումար և հափշտակել:

Արագացված դատական քննություն

Մինչ դատաքննությունը սկսելն ամբաստանյալ Սուսաննա Մարտիրոսովան միջնորդեց դատական քննությունն անցկացնել արագացված կարգով և հայտարարեց, որ միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, խորհրդակցել է պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված կարգով դատաքննություն անցկացնելու բնույթն ու հետևանքները, առաջադրված մեղադրանքն իրեն պարզ է, համաձայն է մեղադրանքի հետ և ընդունում է այն ամբողջ ծավալով:
Մեղադրական եզրակացությունը հաստատելիս մեղադրող Դ.Աղաջանյանը չի առարկել դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու դեմ և դատական նիստի ընթացքում պնդեց իր դիրքորոշումը:
2016 թվականի սեպտեմբերի 29-ին Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան է ստացվել տուժող Մարինե Ավետիսովայի դիմումը, որի համաձայն վերջինս չի առարկում դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու ամբաստանյալի միջնորության դեմ:
Դատարանը, լսելով ամբաստանյալ Ս.Մարտիրոսովայի դիրքորոշումն իրեն առաջադրված մեղադրանքի վերաբերյալ, հաշվի առնելով մինչ դատաքննություն սկսելը դատաքննության արագացված կարգ կիրառելու վերաբերյալ ամբաստանյալի միջնորդությունը, ինչպես նաև այդ կապակցությամբ մեղադրողի հայտնած դիրքորոշումը և տուժողի դիմումը, գտնում է, որ սույն քրեական գործի քննությունը պետք է անցկացնել արագացված դատական քննություն կարգով հետևյալ պատճառաբանությամբ՝
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Եթե մեղադրողը մեղադրական եզրակացությունում չի առարկել արագացված կարգ կիրառելու դեմ, ապա ամբաստանյալը կամ մեղադրյալն իրեն առաջադրված մեղադրանքի հետ համաձայնվելու դեպքում իրավունք ունի միջնորդելու արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու մասին այն հանցագործություններով, որոնց համար Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքով նախատեսված պատիժը չի գերազանցում 10 տարի ժամկետով ազատազրկումը։
Մինչև դատաքննությունն սկսելը մեղադրողը դատարանի առաջարկությամբ կարող է իր դիրքորոշումը փոխել, թեպետ արագացված կարգ կիրառելու դեմ առարկել է մեղադրական եզրակացությունում։
2. Սույն հոդվածի առաջին մասով նախատեսված դեպքում դատարանը կիրառում է դատական քննության արագացված կարգ, եթե`
1) ամբաստանյալը գիտակցում է իր կողմից ներկայացված միջնորդության բնույթը և հետևանքները, և
2) միջնորդությունը ներկայացված է կամավոր, և
3) պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո, եթե ամբաստանյալն ունի այդպիսին։
3. Դատարանը, գտնելով, որ ամբաստանյալի կողմից միջնորդություն ներկայացնելիս չեն պահպանվել սույն հոդվածի առաջին կամ երկրորդ մասերով նախատեսված պայմանները, որոշում է ընդունում ընդհանուր կարգով դատաքննություն անցկացնելու մասին։
(…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի համաձայն`
«(…)
4. Հարցերի արդյունքում դատարանը, համոզվելով, որ առկա են սույն օրենսգրքի 375.1 հոդվածով նախատեսված պայմանները, որոշում է կայացնում արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին։ Հակառակ դեպքում դատական քննությունն իրականացվում է ընդհանուր կարգով։
5. Դատարանը արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելիս քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չի կատարում։ Սակայն ուսումնասիրում է ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները։
6. Դատարանը արագացված կարգով դատական քննության արդյունքում մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ, որը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժի երկու երրորդը փոքր է տվյալ հանցագործության համար նախատեսված առավել մեղմ պատժից` ապա առավել մեղմ պատիժը։
(…)
8. Սույն օրենսգրքի 168-րդ հոդվածի առաջին մասի 2-8-րդ կետերով նախատեսված դատական ծախսերն ամբաստնյալից ենթակա չեն բռնագանձման»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը թիվ ԵԿԴ/0209/01/10 քրեական գործով Շ.Ամիրխանյանի և Գ.Ֆարմանյանի վերաբերյալ 2011 թվականի փետրվարի 24–ին կայացված որոշման 24–րդ կետերում հայտնել է հետևյալը.
«(…) [Դ]ատական քննության արագացված կարգի կիրառման համար, ի թիվս այլոց, անհրաժեշտ են հետևյալ պայմանները.
1) ամբաստանյալը կամ մեղադրյալն իր միջնորդության մեջ հայտարարել է առաջադրված մեղադրանքի հետ համաձայն լինելու և արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու մասին,
2) ամբաստանյալը կամ մեղադրյալը գիտակցում է իր ներկայացրած միջնորդության բնույթն ու հետևանքները,
3) միջնորդությունը ներկայացված է կամավոր, պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.2-րդ հոդվածով նախատեսված ժամանակահատվածում, այն է՝ քրեական գործը դատարան ուղարկելու պահից մինչև դատաքննությունն սկսվելը,
4) մեղադրողը չի առարկում արագացված կարգ կիրառելու դեմ,
5) անձը մեղադրվում է այնպիսի հանցանք գործելու մեջ, որի համար նախատեսված պատիժը չի գերազանցում 10 տարի ժամկետով ազատազրկումը»:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը թիվ ԵՇԴ/0097/01/09 քրեական գործով Տ.Քամալյանի վերաբերյալ 2001 թվականի մարտի 26–ին կայացված որոշման 19–20-րդ կետերում հայտնել է հետևյալը.
«(…) 19. [Տ]ուժողի համար իր գործի «արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ» քննությունը, inter alia, ենթադրում է, որ
ա. Դատախազը ( մեղադրողը ) արագացված դատական քննության դեմ առարկելու կամ չառարկելու հարցը լուծելիս, պետք է հաշվի առնի տուժողի դիրքորոշումը՝ որպես մեղադրանքի կողմի սուμյեկտի (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 6–րդ հոդվածի 21–րդ կետ):
բ. Դատարանը չի կարող անցնել դատական քննության արագացված կարգի՝ առանց այդ հարցի կապակցությամμ տուժողի դիրքորոշումը պարզելու:
գ. Դատարանը կարող է դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու մասին մեղադրյալի միջնորդությունը մերժել, եթե դրա դեմ առարկում է տուժողը: Այդ դեպքում դատարանը կայացնում է առանձին որոշում, որում պատճառաμանում է արագացված դատական քննության արդյունքում տուժողի օրինական շահերի վտանգման հանգամանքը:
20. Դատախազի (մեղադրողի) և դատարանի համար, սույն որոշման նախորդ կետի հիման վրա, համապատասխանաμար, դատական քննության արագացված կարգի դեմ առարկելու և ամμաստանյալի համապատասխան միջնորդությունը մերժելու հարցը լուծելիս տուժողի դիրքորոշումը պետք է վճռական նշանակություն ունենա մասնավորապես այն դեպքերում, երμ տուժողը՝
ա. ողջամտորեն հիմնավորում է, որ իրեն հասցված վնասն ամμողջությամμ հատուցված չէ,
բ. փաստարկված առարկում է գործի փաստական հանգամանքների դեմ: »:
Դատարանը, սույն քրեական գործի փաստական հանգամանքները գնահատելով վերը շարադրված իրավական նորմերի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո, արձանագրում է հետևյալը.
ա) ամբաստանյալ Սուսաննա Մարտիրոսովան իր միջնորդության մեջ հայտարարել է առաջադրված մեղադրանքի հետ համաձայն լինելու և արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու մասին,
բ) ամբաստանյալ Սուսաննա Մարտիրոսովան գիտակցում է իր ներկայացրած միջնորդության բնույթն ու հետևանքները,
գ) միջնորդությունը ներկայացված է կամավոր, պաշտպան Ռ.Սիրեկանյանի հետ խորհրդակցելուց հետո և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.2–րդ հոդվածով նախատեսված ժամանակահատվածում, մինչև դատաքննությունը սկսվելը։
դ) մեղադրող Դ.Աղաջանյանը և տուժող Մ.Ավետիսովան չեն առարկում արագացված կարգ կիրառելու դեմ,
ե) Սուսաննա Մարտիրոսովան մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177–րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցանք գործելու մեջ, որի համար նախատեսված պատիժը ազատազրկման ձևով կազմում է առավելագույնը հինգ տարի, հետևաբար այն չի գերազանցում 10 տարի ժամկետով ազատազրկումը։
Հաշվի առնելով վերը շարադրված փաստական հանգամանքները` Դատարանը գտնում է, որ առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1-րդ եւ 375.2-րդ հոդվածներով նախատեսված պայմաններն արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին։

Դատարանի իրավական վերլուծությունը և եզրահանգումը
Դատարանը, գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չկատարելով, հանգում է այն հետևության, որ ամբաստանյալ Սուսաննա Մարտիրոսովան մեղավորությամբ կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով իրեն մեղսագրվող արարքը, այն կատարելու համար ենթակա է քրեական պատասխանատվության ու պատժի, որը ՀՀ քրեական դատավարության 375.3-րդ հոդվածի 6-րդ կետի համաձայն` չի կարող գերազանցել նշված հանցագործության համար օրենքով նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն` «Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները»:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի տեսակները»:

Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Նարեկ Սարգսյանի վերաբերյալ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 գործով կայացված որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(...) [Պ]ատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են`
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
(…) [Պ]ատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ` ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները` ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն»։
Վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ, ինչի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշման 39–րդ կետում հայտնել է հետևյալը.
«(…)Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից։ Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։ Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են։ Հետևաբար կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա։ Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից:
(…)
Այսպիսով, նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին:
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։
(…) Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն»։
Դատարանը, հետազոտելով քրեական գործը, գտնում է, որ ամբաստանյալ Սուսաննա Լյուդվիգի Մարտիրոսովայի անձը բնութագրող հանգամանք է հանդիսանում այն, որ համաձայն՝ ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնից 2016 թվականի ապրիլի 06-ին ստացված տեղեկանքի Սուսաննա Լյուդվիգի Մարտիրոսովայի դատվածությունը մարված է, այսինքն ամբաստանյալը չունի դատվածություն:
Անդրադառնալով ամբաստանյալ Սուսաննա Մարտիրոսովայի պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքներին՝ Դատարանն արձանագրում է հետևյալը՝
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մասն ամրագրում է պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների ոչ սպառիչ ցանկը, այն է`
« (…)
10) Հանցագործությունից անմիջապես հետո տուժողին բժշկական կամ այլ օգնություն ցույց տալը, հանցագործությամբ պատճառված գույքային և բարոյական վնասը կամովին հատուցելը կամ վերացնելը, տուժողին պատճառված վնասը հարթելուն ուղղված այլ գործողությունները։
(…)»:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` «Պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն սույն հոդվածի առաջին մասում»:
Դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս հաշվի առնվող մեղմացնող հանգամանքների չափանիշների վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է հայտնել Պ.Բայրամյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշմամբ, համաձայն որի` (…) Դատարանի լայն հայեցողության շրջանակներում է (...) անձի պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքների կիրառման հարցը, քանի որ համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի` պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն նույն հոդվածի առաջին մասում: Այնուհանդերձ, դատարանի այս լիազորությունը բացարձակ չէ, և որպես մեղմացնող հաշվի առնվող հանգամանքները պետք է բավարարեն որոշակի չափանիշների: Դրանք են. ա) հանգամանքը պետք է իրական լինի, այսինքն` գործով ձեռք բերված ապացույցները պետք է հաստատեն դրա առկայությունը, բ) այն պետք է ողջամտորեն նվազեցրած լինի անձի կամ նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորությունը, գ) այն հաստատված ճանաչելիս դատարանը պետք է պահպանի ապացուցման ընդհանուր քրեադատավարական կանոնները, հանգամանքի առկայությունը հաստատող ապացույցները պետք է վերաբերելի և թույլատրելի լինեն, դրանք պետք է հետազոտված լինեն դատաքննության ընթացքում, ինչպես նաև պետք է պահպանվեն ապացույցների ստուգման և գնահատման օրենսդրական պահանջները
Վերը շարադրված իրավադրույթների և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշման լույսի ներքո՝ Դատարանը, որպես ամբաստանյալ Սուսաննա Մարտիրոսովայի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք, հաշվի է առնում այն, որ նա փոխհատուցել է հանցագործությամբ պատճառված վնասը, տվել է խոստովանական ցուցմունքներ, առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր է ճանաչել և զղջացել է կատարածի համար:
Դատարանն ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ չի արձանագրել:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով սահմանված հանցանքի համար նախատեսված են պատժի այլընտրանքային տեսակներ, մասնավորապես, տուգանք` նվազագույն աշխատավարձի հինգհարյուրապատիկից հազարապատիկի, կամ ազատազրկում՝ առավելագույնը հինգ տարի ժամկետով:
Այլընտրանքային սանկցիաների միջև ճիշտ ընտրություն կատարելու և արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գարուշ Մադաթյանի վերաբերյալ թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 գործով 2009 թվականի փետրվարի 17–ին կայացված որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ. «(…) [Ա]յլընտրանքային սանկցիաների միջև ընտրություն կատարելիս պատժի արդարացիության սկզբունքի ապահովման հիմնական երաշխիքը դատարանների կողմից յուրաքանչյուր գործի քննության ժամանակ այնպիսի հանգամանքների բացահայտումն է, որոնք ազդել են անձի կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի վրա:
(…) Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը։»
Սույն դատավճռում շարադրված իրավադրույթների, դրանց վերլուծության արդյունքում ձևավորված դատողությունների և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո գնահատելով ամբաստանյալ Սուսաննա Մարտիրոսովայի կատարած հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, այդ թվում` նրա կատարած կոնկրետ արարքը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, դրա արդյունքում պատճառված վնասը, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, դրանք համադրելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների հետ, ծանրացնող հանգամանքների բացակայության պայմաններում՝ Դատարանը հանգում է այն հետևության, որ տվյալ դեպքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետի սանկցիայով նախատեսված նվազ խիստ պատժատեսակի` տուգանքի կիրառման միջոցով հնարավոր է ապահովել պատժի նպատակների իրացվելիությունը:
Այսինքն` Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Սուսաննա Մարտիրոսովայի նկատմամբ պատիժ պետք է նշանակել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետի սանկցիայով նախատեսված առավել նվազ պատժատեսակը` տուգանքը, որպիսի պայմաններում հնարավոր կլինի ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված` պատժի նպատակների իրացվելիությունը: Տվյալ դեպքում տուգանքը բխում է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարության և պատասխանատվության անհատականացման, պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից։
Միևնույն ժամանակ, նկատի ունենալով այն, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 51–րդ հոդվածի 3–րդ մասը, համաձայն որի, եթե դատապարտվողն ի վիճակի չէ անհապաղ և ամբողջությամբ վճարելու նշանակված տուգանքը, ապա Դատարանը նրա համար վճարման ժամկետ է սահմանում առավելագույնը մեկ տարի ժամկետով կամ թույլատրում է տուգանքը մաս առ մաս վճարել նույն ժամկետում, որի դեպքում սահմանվում է տուգանքի վճարման ժամանակացույց, և որոշվում է յուրաքանչյուր անգամ վճարման ենթակա գումարի չափը, ինչպես նաև հաշվի առնելով ամբաստանյալի սոցիալական դրությունը, Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է սահմանել ժամանակացույց, որի ընթացքում ամբաստանյալը մաս առ մաս կկարողանա վճարել նշանակվող տուգանքի չափը։
Անդրադառնալով ամբաստանյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցին` Դատարանը գտնում է, որ այն պետք է թողնել անփոփոխ՝ մինչև սույն դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնեը:
Անդրադառնալով իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցին` Դատարանը գտնում է, որ իրեղեն ապաույց ճանաչված և Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանում պահվող ամբաստանյալ Ս.Մարտիրոսովայի պիջակն անհրաժեշտ է թողնել վերջինիս տնօրինությանը:
Քաղաքացիական հայց ներկայացված չլինելու պատճառով այդ հարցը թողնել առանց լուծման:
Սույն քրեական գործով գույքային վնասի հատուցման պահանջ չի ներկայացվել, գույքի վրա կալանք դնելու մասին որոշում չի կայացվել:
Դատարանը նաև գտնում է, որ դատական ծախսերի հարցը պետք է համարել լուծված, քանի որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 168-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով նախատեսված դատական ծախսը բացակայում է, իսկ նշված հոդվածի նույն մասի 2-ից 8-րդ կետերով նախատեսված դատական ծախսերը, համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի 8-րդ մասի` ամբաստանյալից բռնագանձման ենթակա չեն:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 357-360-րդ, 365-րդ, 369-372-րդ, 375.3-375.4-րդ հոդվածներով` Դատարանը

ՎՃՌԵՑ

Սուսաննա Լյուդվիգի Մարտիրոսովային մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցագործություն կատարելու մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել տուգանք` 720.000 (յոթ հարյուր քսան հազար) ՀՀ դրամի չափով, որը պետք է վճարվի 12 (տասներկու) ամսվա ընթացքում` յուրաքանչյուր ամիս 60.000 (վաթսուն հազար) ՀՀ դրամի չափով։
Սուսաննա Լյուդվիգի Մարտիրոսովայի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված չհեռանալու մասին ստորագրությունը, թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո իրեղեն ապացույց ճանաչված ամբաստանյալ Սուսաննա Լյուդվիգի Մարտւրոսովայի պիջակը հանձնել վերջինիս տնօրինությանը:
Դատական ծախսերի հարցը համարել լուծված։
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ քրեական վերաքննիչ դատարան հրապարակվելու օրվանից մեկամսյա ժամկետում:
Դատավճիռը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395–րդ հոդվածի 1–ին կետով նախատեսված հիմքով չի կարող բողոքարկվել։


ԴԱՏԱՎՈՐ Ա.ՄԱԹԵՎՈՍՅԱՆ