ԵԱՔԴ/0078/01/16






ԴԱՏԱՎՃԻՌ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

8 հուլիսի 2016թ. ք. Երևան

Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը (այսուհետ նաև՝ Դատարան),

նախագահությամբ դատավոր` Ա. Նիկողոսյանի,
քարտուղարությամբ` Կ. Գրեյանի,

մասնակցությամբ`
մեղադրող` Հ.Հարությունյանի,
պաշտպան` Ա.Հոբոսյանի,
թարգմանիչ` Ա.Հովհաննիսյանի,
ամբաստանյալ` Ս.Ռոժկովի,

դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի`
Ստեփան Վասիլիի Ռոժկովի (ծնվ. 11.09.1997թ., Երևան քաղաքում, ազգությամբ ռուս, ՌԴ քաղաքացի, չորսամյա կրթությամբ, չամուսնացած, նախկինում չդատված, չի աշխատում, հաշվառված և բնակվում է ք.Երևան, Ավան 14 փողոց, 5–րդ նրբանցք, 4/ա տուն հասցեում) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով.



ՊԱՐԶԵՑ


Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1.2016 թվականի ապրիլի 11–ին հարուցվել է թիվ 14121316 նախաքննական համարով քրեական գործը` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235–րդ հոդվածի 4–րդ մասի հատկանիշներով։
2016 թվականի ապրիլի 14–ին կայացվել է գործին թարգման ներգրավելու մասին որոշում։
2016 թվականի ապրիլի 14–ին Ստեփան Վասիլիի Ռոժկովի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել ստորագրությունը` չհեռանալու մասին։
2016 թվականի ապրիլի 21–ին որոշում է կայացվել Ստեփան Վասիլիի Ռոժկովին որպես մեղադրյալ ներգրավվելու և նրան ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235–րդ հոդվածի 4–րդ մասով մեղադրանք առաջադրելու մասին։
2016 թվականի մայիսի 2–ին կազմվել է մեղադրական եզրակացությունը, որը հաստատվել է Արաբկիր և Քանաքեռ–Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազի տեղակալ Հ.Հարությունյանի կողմից։
2. Քրեական գործը` հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ, 2016 թվականի մայիսի 4-ին ուղարկվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ–Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան` գործն ըստ էության քննության առնելու համար:
Քրեական գործը Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ–Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանում ստացվել է 2016 թվականի մայիսի 5–ին։
Դատավորների միջև քրեական գործերի բաշխման էլեկտրոնային համակարգի միջոցով, քրեական գործը` թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/16 համարի ներքո, մակագրվել և 2016 թվականի մայիսի 6–ին հանձնվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ–Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի դատավոր Ա.Նիկողոսյանին։ Նույն օրը կայացվել է քրեական գործը վարույթ ընդունելու մասին որոշում, իսկ 2015թ. մայիսի 23-ի որոշմամբ` նշանակվել դատական քննության:2015 թվականի մայիսի 31–ին որոշում է կայացվել թարգմանիչ ներգրավելու մասին։
3. Ստեփան Վասիլիի Ռոժկովին մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ «նա շուրջ երկու տարի առաջ, գործով չպարզված հանգամանքներում, ձեռք է բերել և ապօրինի կերպով կրել է ինքնաշեն եղանակով պատրաստված, կռփազենքերի նմանողությամբ` հարվածող–փշրող սառը զենք, որը ապօրինի կերպով կրել է նաև 2016 թվականի մարտի 28–ին և նույն օրը ժամը 14։30–ին Երևան քաղաքի Փափազյան 2–րդ նրբանցքից սառը զենք կրելու կասկածանքով ՀՀ ոստիկանության Արաբկիրի բաժին բերման ենթարկվելուց հետո անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերվել է վերջինիս վերարկուի աջ գրպանից»։

Արագացված դատական քննություն.
4. Մինչ դատաքննությունը սկսելն ամբաստանյալ Ստեփան Վասիլիի Ռոժկովը միջնորդել է դատական քննությունն անցկացնել արագացված կարգով` միաժամանակ հայտարարելով, որ միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, խորհրդակցել է պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված դատաքննություն անցկացնելու բնույթն ու հետևանքները, առաջադրված մեղադրանքն իրեն պարզ և հասկանալի է, դրա հետ համաձայն է և ընդունում է այն ամբողջ ծավալով:
Պաշտպանը դատական քննության ընթացքում նշեց, որ ամբաստանյալը հրամանագրված աշխատող չէ, սակայն ունի աշխատանք և Դատարանի կողմից ամբաստանյալի նկատմամբ որպես պատժատեսակ տուգանք նշանակելու դեպքում նրան դժվար կլինի իր աշխատավարձից վճարել մեծ գումար, որը լրացուցիչ բեռ կլինի ամբաստանյալի նկատմամբ։ Այդ պատճառով Պաշտպանը խնդրեց Դատարանին ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակել հնարավորինս մեղմ պատիժ։
5. Մեղադրողը նշեց, որ չի առարկում արագացված դատական քննություն կիրառելու դեմ` հավելելով, որ առկա են ամբաստանյալ Ստեփան Ռոժկովի անձը բնութագրող, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հետևյալ հանգամանքները. անձի դրական բնութագիրը, որն առկա է քրեական գործի նյութերում, նախկինում դատապարտված չլինելը, ինչպես նաև նախաքննության ընթացքում տրված խոստովանական ցուցմունքները, անկեղծորեն զղջալը կատարված արարքի համար։
Միևնույն ժամանակ, մեղադրողը հայտնեց, որ բացակայում են ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքները։

Դատարանի իրավական վերլուծությունը և եզրահանգումը.
6. Լսելով ամբաստանյալի դիրքորոշումն իրեն առաջադրված մեղադրանքի վերաբերյալ, հաշվի առնելով մինչև դատաքննությունը սկսվելն իր ներկայացրած միջնորդությունն արագացված դատաքննություն կիրառելու վերաբերյալ, ինչպես նաև այդ կապակցությամբ մեղադրողի հայտնած դիրքորոշումը` Դատարանը գտնում է, որ սույն գործով անհրաժեշտ է անդրադառնալ հետևյալ իրավական հարցին. արդյո՞ք թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/16 քրեական գործով` ըստ մեղադրանքի Ստեփան Վասիլիի Ռոժկովի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235–րդ հոդվածի 4–րդ մասով, առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1–րդ և 375.2–րդ հոդվածներով ամրագրված պայմանները դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու համար։
7. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Եթե մեղադրողը մեղադրական եզրակացությունում չի առարկել արագացված կարգ կիրառելու դեմ, ապա ամբաստանյալը կամ մեղադրյալն իրեն առաջադրված մեղադրանքի հետ համաձայնվելու դեպքում իրավունք ունի միջնորդելու արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու մասին այն հանցագործություններով, որոնց համար Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքով նախատեսված պատիժը չի գերազանցում 10 տարի ժամկետով ազատազրկումը։ Մինչև դատաքննությունն սկսելը մեղադրողը դատարանի առաջարկությամբ կարող է իր դիրքորոշումը փոխել, թեպետ արագացված կարգ կիրառելու դեմ առարկել է մեղադրական եզրակացությունում։ 2. Սույն հոդվածի առաջին մասով նախատեսված դեպքում դատարանը կիրառում է դատական քննության արագացված կարգ, եթե` 1) ամբաստանյալը գիտակցում է իր կողմից ներկայացված միջնորդության բնույթը և հետևանքները, և 2) միջնորդությունը ներկայացված է կամավոր, և 3) պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո, եթե ամբաստանյալն ունի այդպիսին։ 3. Դատարանը, գտնելով, որ ամբաստանյալի կողմից միջնորդություն ներկայացնելիս չեն պահպանվել սույն հոդվածի առաջին կամ երկրորդ մասերով նախատեսված պայմանները, որոշում է ընդունում ընդհանուր կարգով դատաքննություն անցկացնելու մասին։ Դատարանը արագացված կարգ կիրառելու միջնորդությունը մերժում է նաև, եթե պարզում է, որ ամբաստանյալի արարքի իրավաբանական որակումը ճիշտ չէ։ (…) Ամբաստանյալի կամ մեղադրյալի անմեղսունակության առնչությամբ հիմնավոր կասկածների առկայության դեպքում դատարանը մերժում է արագացված կարգ կիրառելու միջնորդությունը՝ անցնելով ընդհանուր կարգով գործի քննությանը։ (…)»։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի համաձայն` «(…) 4. Հարցերի արդյունքում դատարանը, համոզվելով, որ առկա են սույն օրենսգրքի 375.1 հոդվածով նախատեսված պայմանները, որոշում է կայացնում արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին։ Հակառակ դեպքում դատական քննությունն իրականացվում է ընդհանուր կարգով։ 5. Դատարանը արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելիս քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չի կատարում։ Սակայն ուսումնասիրում է ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները։ 6. Դատարանը արագացված կարգով դատական քննության արդյունքում մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ, որը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժի երկու երրորդը փոքր է տվյալ հանցագործության համար նախատեսված առավել մեղմ պատժից` ապա առավել մեղմ պատիժը։ (…) 8. Սույն օրենսգրքի 168 հոդվածի առաջին մասի 2-8-րդ կետերով նախատեսված դատական ծախսերն ամբաստանյալից ենթակա չեն բռնագանձման»։ 8. ՀՀ սահմանադրական դատարանը 2010 թվականի դեկտեմբերի 28–ի թիվ ՍԴՈ-931 որոշման 6-րդ, 8-րդ և 11-րդ կետերում հայտնել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. «(…) Արագացված կարգով դատական քննությունը քրեական դատավարության ձև է, որն օրենքով սահմանված կարգով միտված է գործն առավել սեղմ ժամկետում և պարզեցված կանոններով լուծելուն։ Այս ինստիտուտի առանցքում «գործարքն» է քրեական դատավարության երկու կողմերի` մեղադրանքի և պաշտպանության կողմերի միջև, որի շրջանակներում մեղադրյալը համաձայնում է առաջադրված մեղադրանքին, ինչի դիմաց նրա համար երաշխավորվում է պատժի այնպիսի չափ, որը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժի երկու երրորդը փոքր է տվյալ հանցագործության համար նախատեսված առավել մեղմ պատժից` ապա առավել մեղմ պատիժ, ինչպես նաև ամբաստանյալն ազատվում է ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 168-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-8-րդ կետերով նախատեսված դատական ծախսերից։ Համաձայնելով արագացված դատաքննությանը` ամբաստանյալը նաև կամովին հրաժարվում է մի շարք սահմանադրաիրավական երաշխիքներից, այն է` անմեղության կանխավարկածի սկզբունք, գործի հրապարակային քննության և այլ իրավունքներ։ Մյուս կողմից` մեղադրողը հրաժարվում է մեղադրանքը պաշտպանելու իր գործառույթը լրիվ ծավալով իրականացնելուց` դրանով հնարավորություն ստանալով տնտեսել իր միջոցները, ինչպես նաև մեղադրյալին (ամբաստանյալին) խրախուսել համագործակցելու քրեական հետապնդման մարմինների հետ»։
ՀՀ Սահմանադրական դատարանը միևնույն որոշման 6–րդ կետում անդրադարձել է նաև արագացված դատաքննության ինստիտուտի՝ որպես քրեական դատավարության տարբերակված վարույթի տեսակի, 1987 թվականին Եվրոպայի խորհրդի նախարարների կոմիտեի «Քրեական արդարադատության պարզեցման վերաբերյալ» թիվ R (87) 18 հանձնարարականում կատարված վերլուծությանը, որը Դատարանի համոզմամբ կիրառելի է նաև սույն գործի շրջանակներում` հաշվի առնելով, որ 2015 թվականի դեկտեմբերի 6–ի խմբագրությամբ ՀՀ Սահմանադրության 81–րդ հոդվածի պահանջն է ՀՀ Սահմանադրությամբ նախատեսված հիմնարար իրավունքների, այդ թվում անձի իրավունքների և ազատությունների արդյունավետ դատական պաշտպանության վերաբերյալ ՀՀ Սահմանադրությունում ամրագրված նորմերը մեկնաբանելիս հաշվի առնել Հայաստանի Հանրապետության վավերացրած՝ մարդու իրավունքների վերաբերյալ միջազգային պայմանագրերի հիման վրա գործող մարմինների պրակտիկան:
Ըստ վկայակոչված հանձնարարականի` արագացված դատաքննության ինստիտուտն ուղղված է քրեական արդարադատության համակարգի գործունեությունն արագացնելուն և պարզեցնելուն, մասնավորապես՝ ողջամիտ ժամկետում քրեական գործի լուծման վերաբերյալ միջազգային չափանիշները և պահանջներն ապահովելու պետության պարտավորությունն արդյունավետ իրականացնելուն, հանցագործությունների քննությունն իրականացնելիս հապաղումները վերացնելուն, որոնք կասկածի տակ են դնում քրեական օրենքի հեղինակությունը և ազդում արդարադատության պատշաճ իրականացման վրա, ինչպես նաև պետության քրեական քաղաքականության գերակա խնդիրներն արդյունավետ լուծելուն։
Որպես քննարկվող ինստիտուտի նպատակներ` հանձնարարականում նշված են, ի թիվս այլնի. ա) դատավարական տնտեսումը, այսինքն` առանձին քրեական գործերով ժամանակի, միջոցների և ջանքերի կրճատումը` դրանք ավելի բարդ գործերի վարույթի համար օգտագործելու նպատակով, բ) հանցագործության կատարման և պատժի նշանակման միջև ընկած ժամանակահատվածի կրճատումը, նպատակ ունենալով ուժեղացնել դատավարության և քրեական պատժի նախազգուշական ազդեցությունը, գ) կողմերին հաշտեցնելը և այլն։
9. ՀՀ վճռաբեկ դատարանը թիվ ԵԿԴ/0209/01/10 քրեական գործով Շ.Ամիրխանյանի և Գ.Ֆարմանյանի վերաբերյալ 2011 թվականի փետրվարի 24–ին կայացված որոշման 24–րդ կետերում հայտնել է.
«(…) [Դ]ատական քննության արագացված կարգի կիրառման համար, ի թիվս այլոց, անհրաժեշտ են հետևյալ պայմանները. 1) ամբաստանյալը կամ մեղադրյալն իր միջնորդության մեջ հայտարարել է առաջադրված մեղադրանքի հետ համաձայն լինելու և արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու մասին, 2) ամբաստանյալը կամ մեղադրյալը գիտակցում է իր ներկայացրած միջնորդության բնույթն ու հետևանքները, 3) միջնորդությունը ներկայացված է կամավոր, պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.2-րդ հոդվածով նախատեսված ժամանակահատվածում, այն է՝ քրեական գործը դատարան ուղարկելու պահից մինչև դատաքննությունն սկսվելը,
4) մեղադրողը չի առարկում արագացված կարգ կիրառելու դեմ,
5) անձը մեղադրվում է այնպիսի հանցանք գործելու մեջ, որի համար նախատեսված պատիժը չի գերազանցում 10 տարի ժամկետով ազատազրկումը»:
10. Սույն որոշման 7–ից 9–րդ կետերում մատնանշված իրավական նորմերը, ՀՀ Սահմանադրական դատարանի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումները համադրելով սույն որոշման 3–ից 5–րդ կետերում նշված փաստական հանգամանքների հետ, Դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
ա) ամբաստանյալ Ստեփան Ռոժկովն իր միջնորդության մեջ հայտարարել է առաջադրված մեղադրանքի հետ համաձայն լինելու և արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու մասին,
բ) ամբաստանյալ Ստեփան Ռոժկովը գիտակցում է իր ներկայացրած միջնորդության բնույթն ու հետևանքները,
գ) միջնորդությունը ներկայացված է կամավոր, պաշտպան Ա.Հոբոսյանի հետ խորհրդակցելուց հետո և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.2–րդ հոդվածով նախատեսված ժամանակահատվածում, մինչև դատաքննությունը սկսվելը։
դ) մեղադրողը չի առարկում արագացված կարգ կիրառելու դեմ,
ե) Ստեփան Ռոժկովը մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235–րդ հոդվածի 4–րդ մասով նախատեսված հանցանք գործելու մեջ, որի համար նախատեսված պատիժը ազատազրկման ձևով կազմում է առավելագույնը երկու տարի, հետևաբար այն չի գերազանցում 10 տարի ժամկետով ազատազրկումը։
Հաշվի առնելով ա)–ից ե) կետում շարադրված փաստական հանգամանքները` Դատարանը գտնում է, որ առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1-րդ եւ 375.2-րդ հոդվածներով նախատեսված պայմանները արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին։
Հիմք ընդունելով վերոգրյալը` Դատարանը, գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չկատարելով, հանգում է այն հետևության, որ նա մեղավորությամբ կատարել է սույն դատավճռի 3-րդ կետում արձանագրված` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4–րդ մասով իրեն մեղսագրվող արարքը, այն կատարելու համար ենթակա է քրեական պատասխանատվության ու պատժի, որը ՀՀ քրեական դատավարության 375.3-րդ հոդվածի 6-րդ կետի համաձայն` չի կարող գերազանցել նշված հանցագործության համար օրենքով նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը:

Ս.Ռոժկովի նկատմամբ նշանակվող պատժի վերաբերյալ.
11. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն` «Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները»:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի տեսակները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մասն ամրագրում է պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների ոչ սպառիչ ցանկը, այն է`
«(…)
9) մեղայականով ներկայանալը, հանցագործությունը բացահայտելուն, հանցագործության մյուս մասնակիցներին մերկացնելուն, հանցագործությամբ ձեռք բերված գույքը որոնելուն աջակցելը։
(…)»:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` «Պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն սույն հոդվածի առաջին մասում»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 63-րդ հոդվածը սահմանում է պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների սպառիչ ցանկը: Նույն հոդվածի 3-րդ և 4-րդ մասերի համաձայն`
«3. Պատիժ նշանակելիս դատարանը չի կարող հաշվի առնել սույն հոդվածի առաջին մասով չնախատեսված այլ հանգամանքներ:
4. Եթե սույն հոդվածի առաջին մասում նշված որևէ հանգամանք սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածով նախատեսված է որպես հանցագործության հատկանիշ, ապա դա չի կարող կրկին հաշվի առնվել որպես պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանք»:
12. Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Նարեկ Սարգսյանի վերաբերյալ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 գործով կայացված որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(...) [Պ]ատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են`
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերանշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
(…) [Պ]ատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ` ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները` ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն»։
13. Վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ, ինչի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշման 39–րդ կետում հայտնել է հետևյալը.
«(…) Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից։ Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։ Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են։ Հետևաբար կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա։ Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից:
(…)
Այսպիսով, նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի հարցերի վերաբերյալ մանրամասն տե՛ս Գարուշ Մադաթյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի ԵՇԴ/0029/01/08 որոշման 14-րդ կետը)։
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։
(…) Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն»։
14. ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումը համադրելով դատավճռում արձանագրված փաստական տվյալների հետ` Դատարանը որպես ամբաստանյալ Ստեփան Վասիլիի Ռոժկովի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք, դիտարկում է, որ Ստեփան Վասիլիի Ռոժկովը նախաքննության ընթացքում տվել է խոստովանական ցուցմունքներ, ընդունել, որ արել է սխալ բան, առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր է ճանաչել և զղջացել կատարվածի մասին` խնդրելով ներողամիտ գտնվել (գ.թ. 66-68, 84-85)։
Դատարանն արձանագրում է որ որպես ամբաստանյալ Ստեփան Ռոժկովի անձը բնութագրող տվյալ է ենթակա դիտարկման Երևան քաղաքի Ավան վարչական շրջանի համատիրության և երեք հարևանների կողմից տրված բնութագիրն այն մասին, որ Ս.Ռոժկովն ունի օրինակելի վարք, սիրված է իր հարևանների կողմից, աշխատասեր երիտասարդ է, միշտ պատրաստակամորեն օգնում է ընկերներին և հարևաններին (գ.թ. 87)։ Դատարանն արձանագրում է նաև, որ ամբաստանյալ Ստեփան Ռոժկովի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ բացակայում են։
15. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով սահմանված հանցանքի համար նախատեսված են պատժի այլընտրանքային տեսակներ` տուգանք՝ նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկից վեցհարյուրապատիկի չափով, կամ կալանք՝ մեկից երեք ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկում՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով:
Այլընտրանքային սանկցիաների միջև ճիշտ ընտրություն կատարելու և արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գարուշ Մադաթյանի վերաբերյալ թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 գործով 2009 թվականի փետրվարի 17–ին կայացված որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ. «(…) [Ա]յլընտրանքային սանկցիաների միջև ընտրություն կատարելիս պատժի արդարացիության սկզբունքի ապահովման հիմնական երաշխիքը դատարանների կողմից յուրաքանչյուր գործի քննության ժամանակ այնպիսի հանգամանքների բացահայտումն է, որոնք ազդել են անձի կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի վրա:
(…) Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը»։
16. Սույն դատավճռի նախորդ կետում շարադրված իրավադրույթների, դրանց վերլուծության արդյունքում ձևավորված դատողությունների և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո գնահատելով ամբաստանյալ Ստեփան Վասիլիի Ռոժկովի կատարած հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, այդ թվում` նրա կատարած կոնկրետ արարքը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, դրա արդյունքում պատճառված վնասը, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, հանցանքը կատարելուց հետո ամբաստանյալի դրսևորած վարքագիծը, դրանք համադրելով սույն դատավճռի 15-րդ կետում արձանագրված՝ նրա անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների հետ, ծանրացնող հանգամանքների բացակայության պայմաններում՝ Դատարանը հանգում է այն հետևության, որ տվյալ դեպքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասի սանկցիայով նախատեսված նվազ խիստ պատժատեսակի` տուգանքի կիրառման միջոցով հնարավոր է ապահովել պատժի նպատակների իրացվելիությունը:
Այսինքն` Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Ստեփան Վասիլիի Ռոժկովի նկատմամբ պատիժ պետք է նշանակել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4–րդ մասի սանկցիայով նախատեսված առավել նվազ պատժատեսակը` տուգանքը, և որ այդ պատժի ռեալ (իրական) կիրառման միջոցով միայն հնարավոր կլինի ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված` պատժի նպատակների իրացվելիությունը: Տվյալ դեպքում տուգանքը բխում է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարության և պատասխանատվության անհատականացման, պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից։
Միևնույն ժամանակ, նկատի ունենալով, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 51–րդ հոդվածի 4–րդ մասի համաձայն` եթե դատապարտվողն ի վիճակի չէ անհապաղ և ամբողջությամբ վճարելու նշանակված տուգանքը, ապա Դատարանը նրա համար վճարման ժամկետ է սահմանում առավելագույնը մեկ տարի ժամկետով կամ թույլատրում է տուգանքը մաս առ մաս վճարել նույն ժամկետում, որի դեպքում սահմանվում է տուգանքի վճարման ժամանակացույց, և որոշվում է յուրաքանչյուր անգամ վճարման ենթակա գումարի չափը, ինչպես նաև հաշվի առնելով Պաշտպանի կողմից սույն որոշման 4–րդ կետում հայտնած դիրքորոշումը` Դատարանը գտնում է, որ անհրաժեշտ է սահմանել ժամանակացույց, որի ընթացքում մաս առ մաս ամբաստանյալը կկարողանա վճարել նշանակվող տուգանքի չափը։
17. Անդրադառնալով ամբաստանյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցին` Դատարանը գտնում է, որ մինչև սույն դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելն այն պետք է թողնել անփոփոխ` դատական ակտի հնարավոր բողոքարկման դեպքում ամբաստանյալի դատավարական պարտականությունների պատշաճ կատարումն ապահովելու համար:
Անդրադառնալով իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցին` Դատարանն արձանագրում է, որ մինչդատական վարույթն իրականացրած մարմնի որոշմամբ գործով իրեղեն ապացույց է ճանաչվել կռփազենքը (մեկ փաթեթ), որը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի համաձայն` ենթակա է ոչնչացման` սույն դատական ակտն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո։
Դատարանը նաև գտնում է, որ դատական ծախսերի հարցը պետք է համարել լուծված, քանի որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 168-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով նախատեսված դատական ծախսը բացակայում է, իսկ նշված հոդվածի նույն մասի 2-ից 8-րդ կետերով նախատեսված դատական ծախսերը, համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի 8-րդ մասի` ամբաստանյալից բռնագանձման ենթակա չեն:
Միաժամանակ, Դատարանն արձանագրում է, որ առկա չէ որևէ հիմք` ամբաստանյալի նկատմամբ հարկադիր բուժում կամ խնամակալություն նշանակելու համար, գործով բռնագանձման ենթակա գույք չկա:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 357-360-րդ, 365-րդ, 369-372-րդ, 375.3-375.4-րդ հոդվածներով` Դատարանը`

ՎՃՌԵՑ`


Ստեփան Վասիլիի Ռոժկովին ճանաչել մեղավոր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4–րդ մասով նախատեսված հանցագործություն կատարելու մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել տուգանք` 250.000 (երկու հարյուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամի չափով, որը պետք է վճարվի 10 (տասը) ամսվա ընթացքում` յուրաքանչյուր ամիս 25.000 (քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամի չափով։
Ստեփան Վասիլիի Ռոժկովի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված ստորագրությունը` չհեռանալու մասին, թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Դատավճռի ծախսերի հարցը համարել լուծված։
Գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված կռփազենքը ոչնչացնել` դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո։
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ քրեական վերաքննիչ դատարան ստանալու պահից հետո` մեկամսյա ժամկետում, բացառությամբ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395–րդ հոդվածի 1–ին կետով նախատեսված հիմքի։



ԴԱՏԱՎՈՐ` Ա.ՆԻԿՈՂՈՍՅԱՆ