ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Գործ №-ԵԱՔԴ/0072/01/16

Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների
ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի
դատարանի դատավճիռը կայացրած դատարանի
կազմը նախագահող դատավոր` Ա. Մկրտչյան

Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

<<12>> հոկտեմբերի 2016 թվականի ք. Երևան

ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ /այսուհետ նաև`
Վերաքննիչ դատարան/ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ`

նախագահող դատավոր` Ա. ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ
դատավորներ` Ռ. ՄԽԻԹԱՐՅԱՆ
Մ. ԱՐՂԱՄԱՆՅԱՆ

քարտուղարությամբ` Մ. ՄԱՀՏԵՍՅԱՆԻ
մասնակցությամբ`
պաշտպան` Ա. ԽԱՉԱՏՐՅԱՆԻ
ամբաստանյալ` Հ. ԿԻՐԱԿՈՍՅԱՆԻ

դռնբաց դատական նիստում, ամբաստանյալ Հակոբ Կիրակոսյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա, վճռաբեկության կարգով քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի` Հակոբ Կարապետի Կիրակոսյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 266-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Գործի դատավարական նախապատմությունը.

1. ՀՀ հատուկ քննչական ծառայության հատկապես կարևոր գործերի ավագ քննիչ Գ. Բեգոյանի 2014 թվականի դեկտեմբերի 11-ի որոշմամբ հարուցվել է թիվ 62231814 քրեական գործը` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 266-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով: /հ.1 գ-թ 151/

2. ՀՀ հատուկ քննչական ծառայության խոշտանգումների և անձի դեմ ուղղված հանցագործությունների քննության վարչության պետ Վ. Ղահրամանյանի 2014թ.-ի դեկտեմբերի 11-ի որոշմամբ թիվ 62231814 քրեական գործով նախաքննությունը շարունակելու համար կազմվել է քննչական խումբ, քննչական խմբի ղեկավար է նշանակվել ավագ քննիչ Գ. Բեգոյանը: /հ.1 գ-թ 153/

3. ՀՀ հատուկ քննչական ծառայության հատկապես կարևոր գործերի քննիչ Ն. Բարսեղյանի 2014թ.-ի դեկտեմբերի 11-ի որոշմամբ թիվ 62231814 քրեական գործով Հակոբ Կիրակոսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառվել է ստորագրություն չհեռանալու մասին: /հ.1 գ-թ 173/

4. 2014թ.-ի դեկտեմբերի 18-ին Հակոբ Կիրակոսյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 266-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով:

5.Ավագ քննիչ Գ. Բեգոյանի 2015 թվականի հուլիսի 7-ի որոշմամբ թիվ 62231814 քրեական գործով Հակոբ Կիրակոսյանին 2014թ.-ի դեկտեմբերի 18-ին որպես մեղադրյալ ներգրավվելու մասին որոշումը որոշվել է փոփոխել և նրան կրկին որպես մեղադրյալ ներգրավվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 266-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով`մեղադրանքում նշելով վերջինիս կողմից 2014թ.-ի սեպտեմբեր ամսին Տարոն Սողոմոնյանին մարիխուանա տեսակի թմրամիջոց ապօրինի իրացնելու և ապօրինի ձեռք բերված իրացրած թմրամիջոցների փաթեթներից յուրաքանչյուրի քաշը 0.62 գրամ լինելու հանգամանքները: /հ.1 գ-թ13/

6. Ավագ քննիչ Գ. Բեգոյանի 2015 թվականի հուլիսի 7-ի որոշմամբ թիվ 62231814 քրեական գործով Հակոբ Կիրակոսյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 266-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով:/հ.1 գ-թ 14/

7. Ավագ քննիչ Գ. Բեգոյանի 2015 թվականի հուլիսի 15-ի որոշմամբ թիվ 62231814 քրեական գործից անհայտ անձից Երվանդ Թորոսյանի կողմից խոշոր չափի մարիխուանա տեսակի թմրամիջոց ապօրինի իրացնելու նպատակով ձեռք բերելու, այն Գեղամ Գեղամյանին ապօրինի իրացնելու, վերջինիս կողմից Հակոբ Կիրակոսյանին ապօրինի իրացնելու, Դավիթ Ապետնակյանի կողմից զգալի չափի ապօրինի թմրամիջոց ձեռք բերելու, Հակոբ Կիրակոսյանի կողմից խոշոր չափի թմրամիջոց իրացնելու օժանդակելու, ինչպես նաև Լևոն Նազարյանի ու Տիգրան Պողոսյանի կողմից խոշոր չափի թմրամիջոց ձեռք բերելու վերաբերյալ մասն անջատել, կազմել նոր վարույթ թիվ 62219215 համարով: /հ.1 գ-թ 53-54/

8. 2015թ. հուլիսի 27-ին թիվ 62219215 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Առաջին ատյանի դատարան` ըստ էության քննելու համար, որն Առաջին ատյանի դատարանում ստացվել է 2015 թվականի հուլիսի 28-ին: /հ.1 գ-թ 58-80, 239/

9. Առաջին ատյանի դատարանի 2015թ. հուլիսի 29-ի որոշմամբ քրեական գործն ընդունվել է վարույթ, իսկ 2015թ. օգոստոսի 11-ի որոշմամբ այն նշանակվել է դատական քննության: /հ.1 գ-թ 245, 246/

10. Առաջին ատյանի դատարանի 2015թ. հուլիսի 29-ի որոշմամբ քրեական գործն ընդունվել է վարույթ, իսկ 2015թ. օգոստոսի 11-ի որոշմամբ այն նշանակվել է դատական քննության: /հ.1 գ-թ 245, 246/

11. Առաջին ատյանի դատարանի 2016թ.-ի ապրիլի 27-ի որոշմամբ ամբաստանյալ Հակոբ Կիրակոսյանին հայտնաբերելու համար հայտարարվել է հետախուզում, քրեական գործի վարույթից անջատվել է ամբաստանյալ Հակոբ Կիրակոսյանի մասը և այդ մասով քրեական գործի վարույթը կասեցվել է` մինչև ամբաստանյալին հայտնաբերելը: /հ.1 գ-թ 247-249/

12. Առաջին ատյանի դատարանի 2016թ.-ի մայիսի 3-ի որոշմամբ կասեցված վարույթով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Հակոբ Կարապետի Կիրակոսյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 266-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով ընդունվել է վարույթ:
Առաջին ատյանի դատարանի 2016թ. մայիսի 3-ի որոշմամբ Հակոբ Կիրակոսյանի վերաբերյալ քրեական գործի վարույթը կասեցվել է` մինչև ամբաստանյալի հայտանբերելը: /հ.2 գ-թ 1,2/

13. Առաջին ատյանի դատարանի 2016թ. մայիսի 5-ի որոշմամբ Հակոբ Կիրակոսյանի վերաբերյալ թիվ ԵԱՔԴ/0072/01/16 քրեական գործի վարույթը վերսկսվել է: /հ.2 գ-թ 8/

14. Առաջին ատյանի դատարանի 2016թ. մայիսի 20-ի դատավճռով Հակոբ Կարապետի Կիրակոսյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 266-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակվել ազատազրկում 3 /երեք/ տարի ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով` պատիժ է նշանակվել ազատազրկում 5 /հինգ/ տարի ժամկետով` առանց գույքի բռնագրավման:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի կանոններով, հանցանքների համակցությամբ պատիժները մասնակիորեն գումարելու միջոցով, Հակոբ Կարապետի Կիրակոսյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ է նշանակվել ազատազրկում 5 /հինգ/ տարի 6 /վեց/ ամիս ժամկետով` առանց գույքի բռնագրավման:
Հակոբ Կիրակոսյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը` ստորագրություն` չհեռանալու մասին, թողնվել է անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Իրեղեն ապացույց ճանաչված և քրեական գործին կցված ընդհանուր 11.58 գրամ խոշոր չափի մարիխուանա տեսակի թմրամիջոցը և ապակյա կաթուցիչն ու ապակյա գլանակը ուղարկվել է ՀՀ հատուկ քննչական ծառայություն` թիվ 62231814 քրեական գործին կցելու համար:
Հակոբ Կարապետի Կիրակոսյանի անվամբ սեփականության իրավունքով գրանցված անշարժ և շարժական գույքի վրա 2014 թվականի դեկտեմբերի 27-ի որոշումներով դրված կալանքը վերացվել է: /հ.2 գ-թ 26-34/

15. Ամբաստանյալ Հակոբ Կիրակոսյանը 2016թ. հունիսի 24-ին վերաքննիչ բողոք է ներկայացրել վերոհիշյալ դատավճռի դեմ: Վերաքննիչ բողոքի կապակցությամբ գրավոր պատասխան Վերաքննիչ դատարան չի ներկայացվել:

16. Քրեական գործի նյութերը Վերաքննիչ դատարանում ստացվել է 2016թ. հունիսի 30-ին: Վերաքննիչ դատարանի 2016թ. հուլիսի 1-ի որոշմամբ վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և նշանակվել Վերաքննիչ դատարանի դռնբաց դատական նիստում քննության:

Գործի փաստական հանգամանքները.

17. Առաջին ատյանի դատարանի կողմից հաստատված է համարվել, որ ամբաստանյալ Հակոբ Կիրակոսյանը իրացնելու նպատակով, մեկ միասնական դիտավորությամբ 2014թ. օգոստոս ամսից մինչև նոյեմբեր ամիսն ընկած ժամանակահատվածում Երևան քաղաքի Լեփսիուսի փողոցի 12 շենքի մոտ գտնվող, Գեղամ Ժորայի Գեղամյանին պատկանող ավտոտնակում վերջինիցս ապօրինի ձեռք է բերել խոշոր չափերով` 130.2 գրամ, 210 փաթեթներում փաթեթավորված, յուրաքանչյուրում 0.62 գրամ մարիխուանա տեսակի թմրամիջոց` մեկ փաթեթի դիմաց վճարելով 10.000 ՀՀ դրամ: Այնուհետև նույն ժամանակահատվածում` տարբեր օրերի, մեկ փաթեթը 15.000 ՀՀ դրամով վաճառելու եղանակով Երևան քաղաքի Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանի տարբեր վայրերում իրացրել է Լևոն Արմենի Նազարյանին (100 փաթեթ, յուրաքանչյուր փաթեթի քաշը` 0.62 գրամ, ընդհանուր 62 գրամ քաշով, խոշոր չափի) և Տիգրան Հարությունի Պողոսյանին (110 փաթեթ, յուրաքանչյուր փաթեթի քաշը` 62 գրամ, ընդհանուր 68.2 գրամ, քաշով խոշոր չափի):
Բացի այդ, Հակոբ Կարապետի Կիրակոսյանը 2014թ. սեպտեմբեր ամսին Երևան քաղաքի Մ. Մաշտոցի պողոտայում գտնվող ժամանցի վայրերից մեկում հյուրասիրելու եղանակով Տարոն Կարենի Սողոմոնյանին է իրացրել քննությամբ չպարզված քաշով մարիխուանա տեսակի թմրամիջոց:

Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը

Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.

18. Ներկայացված վերաքննիչ բողոքում ամբաստանյալ Հակոբ Կիրակոսյանը մասնավորապես նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի կայացրած դատական ակտը հիմնավոր չէ, կայացվել է նյութական և դատավարական մի շարք նորմերի խախտումներով: Այսպես, նախաքննության մարմինն իրեն մեղադրանք է առաջադրել այն բանի համար, որ ինքը իրացնելու նպատակով, մեկ միասնական դիտավորությամբ 2014թ. օգոստոս ամսից մինչև նոյեմբեր ամիսն ընկած ժամանակահատվածում.
ա/ - Երևան քաղաքի Լեփսիուսի փողոցի 12 շենքի մոտ գտնվող, Գեղամ Ժորայի Գեղամյանին պատկանող ավտոտնակում վերջինիցս ապօրինի ձեռք է բերել խոշոր չափերով՝ 130.2 գրամ, 210 փաթեթներում փաթեթավորված, յուրաքանչյուրում 0.62 գրամ, մարիխուանա տեսակի թմրամիջոց՝ մեկ փաթեթի դիմաց վճարելով 10.000 ՀՀ դրամ։
Այնուհետև նույն ժամանակահատվածում՝ Երևան քաղաքի Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանի տարբեր վայրերում տարբեր օրերի, մեկ փաթեթը 15.000 ՀՀ դրամով վաճառելու եղանակով այն իրացրել է Լևոն Արմենի Եղիազարյանին (100 փաթեթ, յուրաքանչյուր փաթեթի քաշը ՝ 0.62 գրամ, ընդհանուր 62 գրամ քաշով ՝ խոշոր չափ) և Տիգրան Հարությունի Պողոսյանին (110 փաթեթ, յուրաքանչյուր փաթեթի քաշը ՝ 62 գրամ, ընդհանուր 68.2 գրամ՝ խոշոր չափ)։ /Ըստ էության վերը նկարագրված մասը վերաբերում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով առաջադրված մեղադրանքին, թեև դատական ակտում դա պարզաբանված չէ /:
բ/ Ինչպես նաև 2014թ. սեպտեմբեր ամսին /այսինքն նույն 2014թ. օգոստոս ամսից մինչև նոյեմբեր ամիսն ընկած ժամանակահատվածում/ Երևան քաղաքի Մ.Մաշտոցի պողոտայում գտնվող ժամանցի վայրերից մեկում հյուրասիրելու եղանակով Տարոն Կարենի Սողոմոնյանին իրացրել է քննությամբ չպարզված քաշով մարիխուանա տեսակի թմրամիջոց: /վերը նկարագրված մասն ըստ էության վերաբերում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքին/։
Բողոքաբերը նշել է, որ ուշադրություն պետք է դարձնել վերը նշված 2 հոդվածներով իրեն առաջադրված մեղադրանքի ժամանակագրությանը, ձևակերպմանը և պատասխանել այն իրավական հարցին, թե
- ինչու՞ է Առաջին ատյանի դատարանր <<մեկ միասնական դիտավորության
առկայության պայմաններում>> իրեն դատապարտել միևնույն ժամանակագրությունն
ունեցող <<2014թ. օգոստոս ամսից մինչև նոյեմբեր ամիսն ընկած ժամանակահատված>> նույն հանցագործության կատարման համար նույն՝ 266-րդ հոդվածի տարբեր մասերով և պատժաչափ սահմանել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի կանոններով, ինչը վատթարացրել է իր վիճակը։
Չէ, որ հանցագործության ավարտման պահը, պայմանավորված հանցագործության բնույթով (տևող կամ շարունակվող), որոշվում է տարբեր կերպ:
Տևող հանցագործությունները դրսևորվում են հանրորեն վտանգավոր գործողության կամ անգործության՝ տևական ժամանակահատվածում անընդմեջ իրականացմամբ, զուգորդվում են օրենքով հանցավորի վրա դրված պարտականությունների տևականորեն չկատարմամբ և ավարտված են համարվում արարքի դադարման պահից, որը կարող է պայմանավորված լինել ինչպես հանցավորի գործողություններով (օրինակ՝ մեղայականով ներկայանալով), այնպես էլ նրանից անկախ հանգամանքներով (օրինակ՝ իրավապահ մարմինների միջամտությամբ և այլն)։
Իսկ շարունակվող հանցագործությունները բաղկացած են մեկից ավելի նույնական արարքներից, որոնցից յուրաքանչյուրը թեկուզ և ինքնուրույն հանցակազմ է պարունակում, սակայն ընդգրկված են միասնական դիտավորության մեջ, հետապնդում են մեկ ընդհանուր նպատակ, հետևաբար դիտվում են իբրև մեկ հանցագործություն, որն ավարտված է համարվում հանցավորի դիտավորությամբ ընդգրկված վերջին արարքի կատարման պահից /տես՝ ԵՇԴ/0055/01/11 քրեական գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի դիրքորոշումը։/
Բացի այդ, ուշադրություն պետք է դարձնել և գործում առկա համապատասխան ապացույցների բացակայության պայմաններում ու անմեղության կանխավարկածի լույսի ներքո քննարկման առարկա դարձնել այն իրավական հարցը, թե արդյոք ի սկզբանե իր արարքում առկա են եղել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասի հատկանիշները։ Չէ որ թմրամիջոցը կամ հոգեներգործուն նյութն իրենից ներկայացնում է նյութական օբյեկտի որոշակի տեսակ, որն ունի ծավալ, քաշ և դրանցից յուրաքանչյուրի որակական հատկանիշները կարևոր նշանակություն ունեն հանցագործության որակման համար։
Ըստ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 5-րդ մասի` թմրամիջոցի կամ հոգեներգործուն նյութերի չափերի հարցը ՀՀ-ում կարգավորվում է ՀՀ առողջապահության ոլորտի պետական կառավարման իրավասու մարմնի կողմից՝ ՀՀ ԱՆ 12.08.2003թիվ 691 հրամանի հավելված 1-ով նախատեսված ցանկով։ Եվ դրանց չափը սահմանելիս հաշվի է առնվում ոչ միայն /քանակը, քաշը , ծավալը/, այլ նաև թմրամիջոցների տարբեր տեսակների հատկությունը` ելնելով մարդու օրգանիզմի վրա ազդեցությունից։ Ահա այս հանգամանքների բացահայտումն կարևորագույն նշանակություն ունեն դրանց հետ կապված ապօրինի գործողությունների վերաբերյալ գործերը քննելիս, որոնք սույն գործով չեն բացահայտվել։
Ընդ որում, թվարկված հանգամանքները պարզելու համար անհրաժեշտ են հատուկ գիտելիքներ, ուստի այդ մասով հետևություններ կարող են արվել բացառապես կենսաբանական կամ քիմիական փորձաքննության միջոցով համապատասխան որակավորում ունեցող փորձագետների կողմից։
Ըստ բողոքաբերի, տվյալ դեպքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքի հիմքում բացառապես դրվել է փաստաթուղթ՝ Տարոն Սողոմոնյանի և իր միջև կատարված առերես հարցաքննության արձանագրությունը, որի համաձայն՝ Տարոն Սողոմոնյանը պնդել է, որ 2014թ. սեպտեմբեր ամսին Երևան քաղաքի Մ. Մաշտոցի պողոտայում գտնվող ակումբներից մեկում զվարճանալուց հետո նստել են իր ավտոմեքենան։ Եվ իբր ինքը վառել է ծխախոտի գլանակը ու հայտնելով, որ դա թմրամիջոց է հյուրասիրել է նրան։ Մի քանի ծուխ ծխելուց հետո նա այն վերադարձրել է Հակոբ Կիրակոսյանին։
Տվյալ դեպքում գործի նախաքննությամբ և դատաքննությամբ չեն հիմնավորվել, թե արդյոք`
–ծխախոտի գլանակի մեջ ընդհանրապես եղե՞լ է հավելյալ ինչ –որ նյութ, թե՝ ոչ,
- եթե այո, այն եղե՞լ է թմրանյութ, թե՝ ուղղակի եղել է շշմեցնող կամ որևէ այլ նյութ և ինչ տեսակի թմրանյութ է եղել /եթե եղել է/,
-գլանակի հավելումը /եթե այն եղել է/ իր որակական հատկանիշով և զանգվածով կարող էր թմրանյութ համարվել, թե ոչ, ըստ մասնագետների, մարիխուանան, որը ենթադրվել է, որ եղել է, կարող է համապատասխան որակական հատկանիշներ, մարդու օրգանիզմի վրա համապատասխան ազդեցություն և զանգված ունենալ միայն +110-1150 C ջերմաստիճանում չորացնելու պայմաններում համապատասխան քաշը ստանալու արդյունքում /տես նաև ՀՀ ԱՆ 12.08.2003թ. թիվ 691 հրամանի հավելված մեկով նախատեսված ցանկը/։
Ընդ որում նշված դրվագի հետ կապված Տարոն Սողոմոնյանը փորձաքննության չի ենթարկվել, հետևաբար այդ մասով ևս բացակայում է վերաբերելի ապացույցը։
Ըստ բողոքաբերի, նման պայմաններում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքի մեջ իրեն մեղավոր ճանաչելով` Առաջին ատյանի դատարանը նյութական և դատավարական նորմերի կրկնակի խախտում է թույլ տվել`
–նախ, այն չի հիմնավորվում դատաքննությամբ հետազոտված որևէ վերաբերելի կամ թույլատրելի ապացույցով և առերես հարցաքննության արձանագրությունը բավարար չէ մեղադրանքը հիմնավորված համարելու համար, քանի որ հիմնավորման համար բացակայում են նաև համապատասխան փորձագիտական եզրակացությունները և բացի այդ,
-նույնիսկ արարքի գոյության դեպքում այն տեսականորեն հանդիսանում է
շարունակվող հանցագործության բաղկացուցիչ մաս։ Այս պարագայում արարքն
իրավական առում դրսևորվել է անշահախնդիր հյուրասիրելու, թե վաճառելու և շահույթ ստանալու ձևով, առավել ևս այն դեպքում, երբ այն ընդգրկված է նույն ժամանակագրության և միասնական դիտավորության մեջ։
Բողոքաբերը, հղում կատարելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 365-րդ հոդվածի 2-րդ մասի դրույթներին, նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը խախտել է նաև ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 365-րդ հոդվածի 2-րդ մասում իմպերատիվ ձևով
ամրագրված պահանջը, ինչն ուղղակիորեն վտանգել է իր արդար դատաքննության
իրավունքը, որը մի շարք միջազգային իրավական ակտերով ճանաչված գերակա
իրավունք է։ Նման պայմաններում կայացված դատական ակտն անկողմնակալ դիտորդի մոտ չի կարող առաջացնել այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ։
Ինչպես ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով, այնպես էլ 266-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով իրեն մեղավոր ճանաչելիս Առաջին ատյանի դատարանի կողմից խախտվել են նաև ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-րդ, 126-րդ, 127-րդ հոդվածները, մասնավորապես՝ դատավճռի <<ապացույցների հետազոտում>> և <<դատարանի իրավական վերլուծությունները>> մասում Առաջին ատյանի դատարանը շարադրելով իր և վկաների ցուցմունքները և մեղադրական եզրակացությունից արտագրված այլ ապացույցներ՝ ընդամենը մեկ նախադասությամբ ամրագրել է, որ << Հակոբ Կիրակոսյանի մեղավորությունը իրացնելու նպատակով խոշոր չափերով ապօրինի թմրամիջոց իրացնելու մեջ, նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով, և ապօրինի թմրամիջոց իրացնելու մեջ, նախատեսված ՀՀ քր օր-ի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով, ապացուցված է>>։
Առաջին ատյանի դատարանը օրենքով սահմանված կարգով չի գնահատել գործում առկա ապացույցները, չի նշել, թե կոնկրետ որ ապացույցով կամ ապացույցների համադրմամբ իրեն առաջադրված որ մեղադրանքն է հիմավորվում, ինչից հետևում է, որ քրեական գործի ապացույցները վերաբերելիության և բավարարության տեսանկյունից պատշաճ գնահատման չեն արժանացվել:
Բողոքաբերը, հղում կատարելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-րդ հոդվածի 1-ին մասի, 127-րդ հոդվածի դրույթներին, նշել է, որ վերոնշյալ իրավական դրույթների վերլուծությունից բխում է, որ քրեադատավարական օրենքով ապացույցներին և ապացուցման գործընթացին ներկայացվող պահանջները հետևյալն են.
ա) ապացույցները պետք է պարունակեն ոչ թե գնահատողական դատողություններ, կարծիքներ, այլ կոնկրետ փաստական տվյալներ որոշակի գործողությունների, իրադարձությունների վերաբերյալ,
բ) այդ փաստական տվյալները պետք է ձեռք բերվեն օրենքով նշված աղբյուրներից և վերաբերվեն կոնկրետ տվյալ գործին և ապացուցման առարկային,
գ) ապացույցները պետք է ձեռք բերվեն, ամրագրվեն և օգտագործվեն քրեադատավարական օրենքով սահմանված կարգով։
Նշված պահանջների պահպանման հետ է անմիջականորեն կապված ապացույցների թույլատրելիության և վերաբերելիության հարցի լուծումը, որն էլ իր հերթին կազմում է ապացույցների գնահատման բաղկացուցիչ մասը։
Ապացույցների գնահատումը, որպես ապացուցման գործընթացի տարր, իրենից ներկայացնում է մտավոր, տրամաբանական գործունեություն, որի արդյունքում եզրահանգում է արվում ապացույցներից յուրաքանչյուրի թույլատրելիության, վերաբերելիության, հավաստիության և ապացուցման առարկայի մեջ մտնող հանգամանքների բացահայտման համար ապացույցների համակցության բավարարության մասին որը մի կողմից, պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից, անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ։
Վերաբերելիությունն ապացույցի կարողությունն է իր բովանդակությամբ ծառայելու ապացուցման առարկայի մեջ մտնող հանգամանքները, գործի քննության և լուծման համար նշանակություն ունեցող այլ տվյալները բացահայտելուն և հաստատելուն։ Այլ խոսքով ապացույցի վերաբերելիության հատկանիշն արտացոլում է ապացույցի և գործի քննության ու լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքների միջև կապը։ Ապացույցը կհամարվի վերաբերելի, եթե տեղեկություններ պարունակի գործի համար որևէ նշանակություն ունեցող փաստի մասին։
Ու թեպետ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա, սակայն այն չի կարող լինել կամայական։ Դրա հիմքում պետք է դրված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննությունը։ /Նման դիրքորոշում է հայտնել Վճռաբեկ դատարանն իր 12.02.2010թ. թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշմամբ/։
Վճռաբեկ դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի համակարգային վերլուծության հիման վրա արձանագրում է ապացույցների բավարարությունը որոշելու հետևյալ ընդհանուր չափանիշները՝
1) անմեղության կանխավարկածը, 2) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքը, 3) դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունը և պատճառաբանվածությունը։ (տես Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 14-15-րդ կետերը, իսկ վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքի, դատավարական որոշումների հիմնավորվածության և պատճառաբանվածության, անմեղության կանխավարկածի մասին մանրամասն տես նույն որոշման 16– 19-րդ կետերը, ԵԿԴ/0252/01/13 գործով 31.10.2014թ.–ի որոշումը)։
Դատական ակտի պատճառաբանվածության հարցին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ֆ. Գալստյանի գործով որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ .(...) Դատական ակտի պատճառաբանվածությունը կոչված է պարզաբանելու, թե ինչու է դատարանը եկել այս կամ այն հետևության, որ իրավանորմերով է ղեկավարվել նման որոշում կայացնելիս և միևնույն ժամանակ հնարավորություն է ստեղծում վերադաս դատարանի կողմից դատական ակտի օրինականության և հիմնավորվածության ստուգման համար։
(...) Պատճառաբանված որոշման բացակայությունն արդեն իսկ օբյեկտիվորեն սահմանափակում է վերադաս դատական ատյանի հնարավորությունը՝ լիարժեք դատական ստուգման ենթարկելու բողոքարկվող դատական ակտի օրինականությունն ու հիմնավորվածությունը և կայացնելու արդարացի որոշում, հետևաբար դատական ակտի չպատճառաբանված լինելը հանգեցնում է քրեական դատավարության կարևորագույն սկզբունքներից մեկի՝ ՀՀ Սահմանադրությամբ և քրեադատավարական օրենքով երաշխավորված արդար դատական քննության իրավունքի խախտման։
(...) Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն իր մի շարք որոշումներում ներպետական դատարանների կողմից կայացված որոշումների չպատճառաբանվածությունը կամ ոչ բավարար պատճառաբանվածությունը դիտել է <<Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին>> եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասով երաշխավորված ՝ անձի արդար դատական քննության իրավունքի խախտում (տես Սալովն ընդդեմ Ուկրաինայի (Salov v. Ukraina) 06.09.2005 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 65518/01, Բոլդեան ընդդեմ Ռումինիայի (Boldea v. Romania) 15.02.2007 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 19997/02, Գրադինարն ընդդեմ Մոլդովայի (Gradinar v. Moldova) 08.04.2008 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 7170/02) 7 (տես Ֆրունզիկ Գալստյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի մարտի 26-ի թիվ ԵԿԴ/0058/11/09 որոշման 18-20–րդ կետերը)։
Վերահաստատելով Ֆ. Գալստյանի գործով որոշմամբ ձևավորած իրավական դիրքորոշումը` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ դատարանը պարտավոր է իր դատական ակտում ամրագրել և թույլատրելիության, վերաբերելիության ու արժանահավատության տեսանկյունից գնահատման ենթարկել այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչպես նաև նշել այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 371-րդ հոդվածի 3-րդ կետ)։ Հակառակ դեպքում ապացույցների գնահատումը, դրա արդյունքում դատարանի համապատասխան ներքին համոզմունքի ձևավորումը կկրեն սուբյեկտիվ բնույթ, կհանգեցնեն կամայականության և անձի արդար դատաքննության իրավունքի խախտման սահմանափակելով նաև դատական ակտի օրինականությունը և հիմնավորվածություը ստուգելու վերադաս դատարանի հնարավորությունը։
Մեկ այլ ՝ Ս. Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանը նաև արձանագրել է. Ապացույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով (...): Ակնհայտ է, որ ապացույցները բավարար չեն, եթե ՝
1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար,
2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքը անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ,
3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում։ (տես Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 17-րդ կետը)։
Նշված համատեքստում անդրադառնալով Առաջին ատյանի դատարանի կողմից
կայացված դատական ակտին` հարկ է արձանագրել, որ դրանում բացակայում է
կոնկրետ այն վերաբերելի ապացույցը և /կամ/ ապացույցների համակցությունն, որի
հիմքով Առաջին ատյանի դատարանը կարող էր օբյեկտիվ կամ սուբյեկտիվ չափանիշների գնահատման հիմքով հաստատված համարել իրեն առաջադրված մեղադրանքը նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով /ապացուցման առարկա/։
Ավելին, որպես կանոն, քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի <<հիմնավոր կասկածից վեր>> ապացուցողական չափանիշը, ինչն այս պարագայում բացակայում է։ Ընդ որում, <<հիմնավոր կասկածից վեր>> ապացուցողական չափանիշ ասելով, պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը։
Այլ կերպ ասած՝ մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած։
Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երևում է, որ վկա Տիգրան Պողոսյանն իր կողմից տրված ցուցմունքով հերքել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով իրեն առաջադրված մեղադրանքը, ըստ որի, իբր ինքը նրան թմրանյութ է իրացրել։ Ավելին, նշել է, որ ինքը երբևէ թմրանյութ չի օգտագործել և շփումը եղել է բացառապես տաքսի վարելու կապակցությամբ, քանի որ օգտվել է նրա ծառայությունից։
Նման պայմաններում Առաջին ատյանի դատարանն իր դատական ակտի նկարագրական– պատճառաբանական մասում ցույց չի տվել այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են այդ մասով իր հետևությունները, ինչպես նաև վկա Տիգրան Պողոսյանի ցուցմունքն անարժանահավատ համարելու փաստարկները։
Բողոքաբերը նշել է նաև, որ բացի այդ, ըստ առաջադրված մեղադրանքի ինքը Տիգրան Պողոսյանից բացի թմրանյութ է իրացրել նաև Լևոն Նազարյանին, ինչը ևս դատաքննությամբ հետազոտված որևէ ապացույցով չի հիմնավորվել : Եվ ինչպես արդեն իսկ նշվեց թմրանյութն ունի ծավալ, քաշ , տարբեր տեսակների հատկությունը և դրանց որակական հատկանիշները կարևոր նշանակություն ունեն հանցագործության որակման համար և որոնց վերաբերյալ միայն համապատասխան, վերաբերելի ու բավարար ապացույցի առկայության դեպքում է /քանակը, քաշը, ծավալը, այլ նաև թմրամիջոցների ելնելով մարդու օրգանիզմի վրա հատկությունից։
Մինչդեռ, գործի քննությամբ ստացված տեղեկությունները դատարանը
վերլուծության չի ենթարկել իրենց ամբողջության մեջ, չի համադրել դրանք այլ
ապացույցների հետ, չի պարզել դրանց համապատասխանությունը կամ հակասությունը, հակասության դեպքում՝ դրա պատճառները։
Համաձայն բողոքաբերի, նման պայմաններում հարկ է արձանագրել, որ մեղադրանքի հիմքում ընկած այն փաստական հանգամանքները, որ ինքը Տիգրան Պողոսյանին, ինչպես նաև Լևոն Նազարյանին թմրանյութ է իրացրել, դատաքննությամբ հետազոտված որևէ ապացույցով չեն հիմնավորել և գործում առկա ապացույցների համակցությունը բավարար չէ հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշին համապատասխան հաստատված համարելու, որ ինքը կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 2֊րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցավոր արարքը, կամ որ իր կատարած արարքը համընկնում է ՀՀ քր . օր-ի 266-րդ հոդվածի հատկանիշներին։
Բողոքաբերը նշել է նաև, որ իրեն անհիմն կերպով մեղադրելով վերը նշված արարքների կատարման մեջ, Առաջին ատյանի դատարանը խիստ պատիժ է նշանակել, ավելին գործից բխող կոնկրետ հետևություններ չի կատարել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը չկիրառելու վերաբերյալ։
Բողոքաբերը, հղում կատարելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի դրույթներին, նշել է, որ մեջբերված քրեաիրավական դրույթը Վճռաբեկ դատարանը վերլուծության է ենթարկել թիվ ՎԲ-50/07, ՎԲ-139/07, ՎԲ-195/07, ՎԲ-01/08, ԵԿԴ/0034/01/08, ԱՎԴ2/0059/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09, ԼԴ2/0019/01/09, ՍԴ/0226/01/09, ԳԴ1/0003/01/10, ՍԴ/0085/01/10, ԵԿԴ/0126/01/10, ԵԷԴ/0201/01/11, ԵՍԴԴ/0034/01/12, ԼԴ/0093/01/12, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում։
Վերոնշյալ որոշումներում Վճռաբեկ դատարանի կողմից ձևավորված կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունը, որ ամբաստանյալի ուղղումը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու։ Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին։
Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը փաստել է, որ չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, սակայն դատարանը, կոնկրետ գործի հանգամանքների բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ գնահատման հիման վրա, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61–րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, ինչպես նաև նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը, անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս պարտավոր է հաշվի առնել
ա) հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները,
բ) պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և (կամ) ծանրացնող հանգամանքները,
գ) հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը,
դ) հանցագործության կատարման հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները,
ե) հանցանք կատարած անձի մեղքի ձևը,
զ) հանցանք կատարած անձի կողմից հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքները նախատեսելու բնույթն ու աստիճանը և այլն։
Այսինքն, նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի հարցերի վերաբերյալ մանրամասն տես Գարուշ Մադաթյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի ԵՇԴ/0029/01/08 որոշման 14-րդ կետը)։
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։
Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ–ժողովրդագրական հատկությունները վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն։
Տվյալ դեպքում Առաջին ատյանի դատարանն ընդամենն արձանագրել է՝ <<ամբաստանյալ Հակոբ Կիրակոսյանի անձը բնութագրող տվյալներ դատարանը
հաշվի է առնում, որ նա բնութագրվում է՝ դրական, ամուսնացած է, ուսանող է՝ սովորում է
ՀՀ ոստիկանության կրթահամալիրի քոլեջում, նախկինում դատված չէ,
դատարանն ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող
հանգամանք է դիտում, որ նա ընդունել է մեղքը և զղջացել կատարած արարքի համար,
ակտիվորեն աջակցել է հանցագործությունը բացահայտելուն և հանցագործության
մյուս մասնակիցներին մերկացնելուն, խնամքի տակ են գտնվում 2013թ. ծնված որդին,
կինը, վատառողջ մայրը և տատը, 15.04.2016թ. մինչև 02.05.2016թ. կամավոր
հիմունքներով գտնվել է Լեռնային Ղարաբաղի պաշտպանության բանակի թիվ 33651
զորամասում՝ մարտական դիրքերում և իրականացրել է մարտական
հերթապահություն։ Ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ առկա չեն>>։
Նման պայմաններում առանց որևէ լուրջ հիմնավորման Առաջին ատյանի դատարանը միաժամանակ արձանագրել է, որ ինքը պետք է կրի նշանակված պատիժը, քանի որ դրան խոչընդոտող հանգամանքներ առկա չեն։
Վերոնշյալից հետևում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը խոչընդոտող հանգամանքների առկայությամբ կամ բացակայությամբ է պայմանավորում պատիժ կրելու անհրաժեշտությունն՝ անտեսելով նախադեպային իրավունքում տեղ գտած վերը նշված հիմնարար սկզբունքները։
Բողոքաբերը նշել է, որ պետք է արձանագրել և համապատասխան քրեաիրավական գնահատական տալ այն հարցերին, որ ստորադաս դատարանը
ա) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված արարքում իրեն մեղավոր ճանաչելու դատավճիռ կայացնելով, թույլ է տվել գործի արդարացի քննություն, անմեղության կանխավարկածի սկզբունքների խախտում, ինչը նույն օրենսգրքի 398-րդ հոդվածով նախատեսված քրեադատավարական օրենքի էական խախտում է,
բ) իր նկատմամբ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելու և այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելն անթույլատրելի ճանաչելու մասին եզրահանգմամբ թույլ է տվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ, 70-րդ հոդվածների պահանջների խախտում, ինչը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-րդ հոդվածով նախատեսված քրեական օրենքի ոչ ճիշտ կիրառում է։
Բացի այդ, Առաջին ատյանի դատարանը կայացրել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի պահանջներին չհամապատասխանող դատական ակտ։
Նման պայմաններում, սույն գործով Առաջին ատյանի դատարանի թույլ տված նյութական և քրեադատավարական իրավունքի խախտումները ազդել են գործի ելքի վրա և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 3801-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի հիման վրա վերաքննիչ բողոք բերելու հիմք են հանդիսանում։

19. Ելնելով վերոգրյալից` ամբաստանյալ Հ. Կիրակոսյանը խնդրել է ամբողջությամբ բեկանել ԵԱՔԴ/0072/01/16 ՀՀ Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 20.05.2016թ. դատավճիռը` կայացնելով արդարացման դատավճիռ, այն մեղադրանքում, որով ինքը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ, կամ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով կայացնել արդարացման դատավճիռ, իսկ 266-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել, կամ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 266-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով մեղսագրված արարքների համար իրեն 5 տարի 6 ամիս ժամկետով նշանակած պատիժը պայմանականորեն չկիրառել, կամ գործն ուղարկել նույն դատարան, այլ կազմով նոր քննության։

Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.

Վերաքննիչ դատարանը, քննության առնելով վերաքննիչ բողոքը` բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում, լսելով պաշտպանի և ամբաստանյալի ելույթները, ինչպես նաև` ուսումնասիրելով, վերլուծելով գործի նյութերը, դրանք գնահատելով իրենց համակցությամբ, ներքին համոզմամբ, հանգում է այն հետևության, որ վերաքննիչ բողոքը պետք է բավարարել մասնակիորեն` հետևյալ պատճառաբանությամբ.

ա/ ամբաստանյալ Հ. Կիրակոսյանի արարքի որակման իրավաչափությունը.

20. Համաձայն գործի նյութերի, Հ. Կիրակոսյանին մեղադրանք է առաջադրվել միասնական դիտավորությամբ, 2014թ. օգոստոս ամսից մինչև նոյեմբեր ամիսն ընկած ժամանակահատվածում Լևոն Նազարյանին և Տիգրան Պողոսյանին թմրամիջոց իրացնելու համար: Այդ դրվագով կատարված արարքը որակվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով:
Մեղադրանքի ծավալում ընդգրկված է նաև 2014թ.սեպտեմբեր ամսին Տ. Սողոմոնյանին թմրամիջոց իրացնելու դրվագը, որը որակվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
Ընդ որում, վերը նշված երեք դրվագներով արարքների կատարման ժամանակահատվածն ընդգրկում է 2014թ. օգոստոսից մինչև նոյեմբեր ամիսը:
Քրեական գործի նախաքննության սկզբնական փուլում Հակոբ Կարապետի Կիրակոսյանը իր ցուցմունքում նշել է, որ 2014թ. օգոստոս ամսից մինչև նոյեմբեր ամիսն ընկած ժամանակահատվածում Դավիթ Ապետնակյանի խորհրդով նրա քեռուց՝ Գեղամ Գեղամյանից, փաթեթը 10.000 ՀՀ դրամով գնել է մարիխուանա տեսակի թմրամիջոց և 15.000 ՀՀ դրամով վաճառել Տիգրան Պողոսյանին ու Լևոն Նազարյանին։ Ընդհանուր Գեղամ Գեղամյանից գնել է 210 փաթեթ թմրամիջոց, 110 փաթեթը վաճառել է Տիգրան Պողոսյանին, իսկ 100 փաթեթը Լևոն Նազարյանին։ Վաճառքից ստացված 5.000 ՀՀ դրամ շահույթից 2.500 ՀՀ դրամը պահել է իրեն, իսկ մյուս 2.500 ՀՀ դրամը հավաքել ու փոխանցել է Դավիթ Ապետնակյանին: Բացի կանխիկ գումարներ տալուց, Դավիթ Ապետնակյանի համար գնել է նաև բջջային հեռախոսներ և ոսկյա շղթա:
Բացի այդ, 2014թ. սեպտեմբերի 3-ին իր մոտ գտնվող մարիխուանա տեսակի թմրամիջոցից լցրել է կաթուցիչի մեջ ու հյուրասիրել ծառայակից ընկերոջը` Տարոն Սողոմոնյանին, և երկուսով դրանից ծխել են:
Հարկ է փաստել, որ թմրամիջոցը Հ. Կիրակոսյանը ձեռք է բերել իրացնելու նպատակով, այնուհետև դրանք իրացրել է միևնույն` 2014թ. օգոստոսից մինչև նոյեմբեր ամիսն ընկած ժամանակահատվածում:
Ընդ որում, նրա կողմից իրացվել է միևնույն տեսակի թմրամիջոցը:
Վերաքննիչ դատարանն անհրաժեշտ է համարում փաստել, որ քրեական հետապնդման մարմինը թե Հ. Կիրակոսյանին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին որոշման, և թե գործով կազմված մեղադրական եզրակացության մեջ չի նշել Տ. Սողոմանյանին իրացրած թմրամիջոցի ձեռք բերման մեկ այլ աղբյուր:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ թեև Հ. Կիրակոսյանին մեղսագրված դրվագներից յուրաքանչյուրը պարունակում է առերևույթ ինքնուրույն հանցակազմ, սակայն վերը նշված արարքները միավորված են եղել և նա գործել է մեկ միասնական դիտավորությամբ, քանի որ նա իրացնելու նպատակով, միևնույն ժամանակահատվածում, նույն թմրամիջոցն է իրացրել Տ. Պողոսյանին, Լևոն Նազարյանին և Ս. Սողոմոնյանին, հետևաբար` նրա կատարած արարքները պետք է դիտել որպես շարունակվող հանցագործություն և պետք է որակել մեկ հոդվածով` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով:

21. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի համաձայն. <</.../ Բողոքարկված դատական ակտը բեկանվում կամ փոխվում է, եթե թույլ է տրվել դատական սխալ, այն է` /.../
2/ ճիշտ չի կիրառվել քրեական օրենքը կամ Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագիրը/.../>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն. << Քրեական օրենքի կամ միջազգային պայմանագրի ոչ ճիշտ կիրառումը քրեական օրենքի կամ Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրի այն հոդվածի կամ հոդվածի այն մասի կիրառումն է, որը ենթակա չէր կիրառման, կամ այն հոդվածի կամ հոդվածի այն մասի չկիրառումն է, որը ենթակա էր կիրառման, կամ քրեական օրենքի կամ միջազգային պայմանագրի սխալ մեկնաբանումն է, որը չի համապատասխանում դրա իսկական իմաստին:>>:
Հիմք ընդունելով վերոգրյալը, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ստորադաս դատարանի վիճարկվող դատական ակտը պետք է բեկանել և փոփոխել:
Հակոբ Կիրակոսյանին պետք է մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և նրա նկատմամբ պետք է պատիժ նշանակել այդ հոդվածի սանկցիայի սահմաններում:

ա/ ամբաստանյալ Հ. Կիրակոսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդված 2-րդ մասի 2-րդ կետով մեղսագրված արարքի հիմնավորվածությունը


22. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն. <<Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը`/…/
1/ ապացուցված է արդյոք արարքը, որի կատարման մեջ մեղադրվում է ամբաստանյալը.
2/ այդ արարքը համապատասխանում է արդյոք քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի նորմերի հատկանիշներին.
3/ ապացուցված է արդյոք ամբաստանյալի կողմից այդ արարքը կատարելը.
4/ ապացուցված է արդյոք ամբաստանյալի մեղավորությունը տվյալ հանցանքը կատարելու մեջ և, եթե այո, ապա քրեական օրենսգրքի որ հոդվածով, մասով, կետով է նախատեսված այն /…/>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի համաձայն`<< 1. Իրացնելու նպատակով թմրամիջոցներ, հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութեր ապօրինի պատրաստելը, վերամշակելը, ձեռք բերելը, պահելը, փոխադրելը, առաքելը կամ դրանք ապօրինի իրացնելը`
/…/
2. Նույն արարքները, որոնք կատարվել են՝
/…/
2) խոշոր չափերով/…/>>:

23. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 126-րդ հոդվածի համաձայն` գործով հավաքված ապացույցները ենթակա են բազմակողմանի և օբյեկտիվ ստուգման` ձեռք բերված ապացույցի վերլուծության, այն այլ ապացույցների հետ համադրելու, նոր ապացույցներ հավաքելու, ապացույցների ձեռք բերման աղբյուրներն ստուգելու միջոցով:

24. Ամբաստանյալ Հ. Կիրակոսյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով կատարված արարքն ապացուցված լինելու մասին դատավճռում նշված հետևությունները հիմնված են դատաքննությամբ հետազոտված հետևյալ ապացույցների վրա:
Այսպես` Առաջադրված մեղադրանքում ամբաստանյալ Հակոբ Կարապետի Կիրակոսյանն իրեն մեղավոր է ճանաչել և ինչպես նախաքննության, այնպես էլ դատաքննության փուլում ցուցմունք է տվել, որ 2011 թվականից ճանաչում է Դավիթ Ապետնակյանին: 2014թ. օգոստոս ամսից մինչև նոյեմբեր ամիսն ընկած ժամանակահատվածում Դավիթ Ապետնակյանի խորհրդով նրա քեռուց` Գեղամ Գեղամյանից, փաթեթը 10.000 ՀՀ դրամով գնել է մարիխուանա տեսակի թմրամիջոց և 15.000 ՀՀ դրամով վաճառել Տիգրան Պողոսյանին ու Լևոն Նազարյանին: Ընդհանուր Գեղամ Գեղամյանից գնել է 210 փաթեթ թմրամիջոց, որից 110 փաթեթը վաճառել է Տիգրան Պողոսյանին, իսկ 100 փաթեթը` Լևոն Նազարյանին: Վաճառքից ստացված 5.000 ՀՀ դրամ շահույթից 2.500 ՀՀ դրամը պահել է իրեն, իսկ մյուս 2.500 ՀՀ դրամը հավաքել ու փոխանցել է Դավիթ Ապետնակյանին: Բացի կանխիկ գումարներ տալուց, Դավիթ Ապետնակյանի համար գնել է նաև բջջային հեռախոսներ և ոսկյա շղթա:
Գեղամ Ժորայի Գեղամյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ 2014թ. ընթացքում ծանոթացել է Տավուշի մարզի Բերդավան գյուղի բնակիչ Երվանդ Թորոսյանի հետ: Վերջինս, տեղեկանալով, որ ինքը նախկինում թմրամիջոց է օգտագործել, առաջարկել է դրանից գնել նաև իրենից: Նախնական պայմանավորվածության համաձայն` 2014թ. օգոստոսի սկզբներին հանդիպել են միմյանց Տավուշի մարզի Բերդավան գյուղի մոտակայքում, որտեղ, 1.400.000 ՀՀ դրամ վճարելով Երվանդ Թորոսյանին, նրանից գնել է 300 փաթեթ մարիխուանա տեսակի թմրամիջոց, որոնցից յուրաքանչյուրի քաշը եղել է 0.7 գրամ, իսկ ընդհանուր քաշը` մոտավորապես 140 գրամ: Նշված թմրամիջոցը, որից պարբերաբար ինքն էլ է օգտագործել, պահել է Երևան քաղաքի Լեփսիուսի փողոցում գտնվող իր ավտոտնակ-արհեստանոցում: Այդ ընթացքում Հակոբ Կիրակոսյանը ցանկություն է հայտնել գնել իրենից այդ թմրամիջոցից և վերավաճառել: Պայմանավորվածության համաձայն` 2014թ. օգոստոս ամսից մինչև նոյեմբեր ամիսն ընկած ժամանակահատվածում Հակոբ Կիրակոսյանին է վաճառել մարիխուանա տեսակի թմրամիջոցի մեկ փաթեթը 10.000 ՀՀ դրամով:
Դավիթ Հայկի Ապետնակյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ Հակոբ Կիրակոսյանն իրենց բակից է, տաքսի է վարել, որի հետ կապված էլ նրա հետ կապ է պաշտպանել: Երբ Հ.Կիրակոսյանի ավտոմեքենան ունեցել է վերանորոգման խնդիր, ինքը նրան ծանոթացրել է Գ.Գեղամյանի հետ, որը զբաղվել է ավտոմեքենաների վերաանորոգմամբ, նա կարող էր գումարը մաս-մաս վերցնել: Ժամկետային զինվորական ծառայության զորակոչվելուց հետո Հակոբ Կիրակոսյանն իրեն ասել է, որ զբաղվում է թմրամիջոցի վաճառքով, այն 10.000 դրամով գնել է Գեղամից և 15.000 դրամով վերավաճառել: Դրանից հետո տեղեկացել է, որ Հ.Կիրակոսյանը ոստիկանության հետ խնդիրներ ունի: Հ.Կիրակոսյանը զորացրվելուց հետո, 2014 թվականի սեպտեմբեր-հոկտեմբեր ամիսների հեռախոսազրույցի ընթացքում հայտնել է, որ Գեղամ Գեղամյանին 500.000 դրամ գումար է պարտք և ցանկանում է ավտոմեքենան վաճառել և պարտքը վերադարձնել: Երբ Հակոբն ավտոմեքենան վաճառել է, գումարը տվել է իրեն, որ հանձնի Գ.Գեղամյանին: Ծառայության ժամանակ Հակոբ Կիրակոսյանն իրեն հայտնել է նաև, որ թմրամիջոցի վաճառքից ստացված շահույթով գնել է ոսկյա շղթա, որը գրավադրել է: Սակայն ինքն այդ շղթան չի տեսել և դրանով չի հետաքրքրվել: Ամբաստանյալը միաժամանակ նշել է, որ ընդունում է, որ ծանոթացրել է Հ.Կիրակոսյանին և Գ.Գեղամյանին և օժանդակել թմրամիջոց իրացնելուն: Դավիթ Ապետնակյանը պնդել է նաև նախաքննության փուլում տված ցուցմունքը, որ մեկ անգամ մեկ փաթեթ մարիխուանա տեսակի թմրամիջոց է վերցրել նրա արհեստանոցի դարակից` թողնելով 15.000 ՀՀ դրամ:
Տիգրան Հարությունի Պողոսյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ Հակոբ Կիրակոսյանից երբևէ թմրամիջոց չի վերցրել, իսկ նրա հետ շփումը եղել է միայն վերջինիս կողմից տաքսի վարելու կապակցությամբ, քանի որ օգտվել է նրա ծառայություններից: Ինքը երբևէ թմրանյութ չի օգտագործել:
Վկա Մարտին Կիրակոսյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ Հակոբ Կիրակոսյանի եղբայրն է: 2014թ. դեկտեմբերին հեռուստատեսությամբ տեսել է, որ եղբայրը զբաղվում է թմրամիջոցների վաճառքով: Եղբորից հարցրել է, թե ինչու է նման բանով զբաղվում, ասել է, որ պարտքերը մարելու համար: Եղբայրը պատմել է, որ թմրանյութը գնել է Դավիթ Ապետնակյանի քեռուց` Գեղամ Գեղամյանից, և վերավաճառել իրեն անծանոթ անձանց:
Վկա Լևոն Գուրգենի Մանուկյանը նախաքննության փուլում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ հանդիսանում է ՀՀ ոստիկանության կրթահամալիրի քոլեջի 1-ին կուրսի պետը: Հակոբ Կիրակոսյանը սովորել է տվյալ կուրսում: 2014թ. դեկտեմբերին հեռուստատեսությամբ տեսել է, որ Հակոբ Կիրակոսյանը զբաղվել է թմրամիջոցների վաճառքով: Նրա հետ ունեցել է նաև հեռախոսազրույց, որի ժամանակ Հակոբ Կիրակոսյանը հայտնել է, որ օգտագործել ու իրացրել է թմրամիջոց:
Տարոն Սողոմոնյանի և Հակոբ Կիրակոսյանի միջև կատարված առերես հարցաքննության արձանագրության համաձայն` Տարոն Սողոմոնյանը պնդել է, որ 2014թ. սեպտեմբեր ամսին Երևան քաղաքի Մ.Մաշտոցի պողոտայում գտնվող ակումբներից մեկում զվարճանալուց հետո նստել են Հակոբ Կիրակոսյանի ավտոմեքենան: Հակոբ Կիրակոսյանը վառել է ծխախոտի գլանակ, հայտնել, որ դա թմրամիջոց է, ու հյուրասիրել իրեն: Մի քանի ծուխ ծխելուց հետո այն վերադարձրել է: Հակոբ Կիրակոսյանն էլ համաձայնվել է նշված ցուցմունքի հետ:
Հեռախոսահամարների վերծանումների տվյալների, ինչպես նաև Երվանդ Թորոսյանի ու Գեղամ Գեղամյանի բջջային հեռախոսների զննության մասին արձանագրության համաձայն` Հակոբ Կիրակոսյանն ու Դավիթ Ապետնակյանը, Տիգրան Պողոսյանը, Լևոն Նազարյանը 2014թ. հունիս ամսից մինչև 2014թ. նոյեմբեր-դեկտեմբեր ամիսներն ընկած ժամանակահատվածում եղել են պարբերական և տևական հեռախոսակապի մեջ:
Իրեղեն ապացույց ճանաչված և քրեական գործին կցված ընդհանուր 11.58 գրամ խոշոր չափի մարիխուանա տեսակի թմրամիջոցի և ապակյա կաթուցիչի ու ապակյա գլանակի առկայությամբ:
Որպես այլ փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված` <<Նոկիա>> բջջային հեռախոսում և հեռախոսահամարների վերծանումներում առկա տեղեկատվությամբ:
Ամբաստանյալ Հակոբ Կիրակոսյանի հեռախոսահամարի գաղտնալսումների տվյալների զննության մասին արձանագրության համաձայն` Հակոբ Կիրակոսյանը իր վարած հեռախոսային խոսակցություններում հայտնում է Գեղամ Գեղամյանից թմրամիջոցը գնելու, Լևոն Նազարյանին ու Տիգրան Պողոսյանին վերավաճառելու մասին : Ընդ որում, նշված հեռախոսային խոսակցությունների ժամանակ Հակոբ Կիրակոսյանի հետ զրուցում է նաև Դավիթ Ապետնակյանը, ով ևս հայտնում է Հակոբ Կիրակոսյանի կողմից թմրամիջոցների վաճառքին իր մասնակցության, ինչպես նաև դրանից ստացված գումարների փայաբաժինների մասին:
Դատատոքսիկոքիմիական փորձագետի Հմ 0866 եզրակացության համաձայն` 10.12.2014թ. դրությամբ Հակոբ Կիրակոսյանի մեզի և 1,5 սմ երկարությամբ մազի փորձանմուշներում հայտնաբերվել են կանաբինոիդների խմբի թմրամիջոցների թմրալկալոիդների հետքեր:
Դատանարկոլոգիական փորձագետի Հմ 09-15 եզրակացության համաձայն` Հակոբ Կիրակոսյանի մոտ թմրամիջոցների գործածումը կրում է էպիզոդիկ բնույթ, ուստի հարկադիր բուժման կարիք չունի: Փորձաքննվողի խոսքերով առաջին անգամ թմրամիջոց օգտագործել է 2014թ. հունիսին:

25. Ապացույցների գնահատման խնդիրների կապակցությամբ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը Մակար Հովհաննիսյանի վերաբերյալ 2010թ. փետրվարի 12-ի թիվ ԵԱՔԴ/0632/01/08 որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. << /…/ I. Ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա: Ներքին համոզմունքը, որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն, մի կողմից, պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից, անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ:
Ապացույցները, որոնք հավաքվել և ստուգվել են օրենքին համապատասխան, կազմում են ներքին համոզմունքի այն օբյեկտիվ հիմքը, որն իր դրսևորումն է գտնում ընդունվող որոշումներում: Թեպետ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա, այն չի կարող լինել կամայական: Դրա հիմքում պետք է դրված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննությունը:
Գնահատման ենթակա են ինչպես ստացված տեղեկությունների բովանդակությունը, այնպես էլ աղբյուրները: Ապացույցների գնահատումը համապատասխան որոշումներում պետք է արտահայտվի պատճառաբանված եզրահանգումների ձևով` հիմնավորելով, թե ինչու որոշ ապացույցներ դրվել են որոշման հիմքում, իսկ մյուսները մերժվել են` ճանաչվելով ոչ հավաստի:
15. Ապացույցների գնահատման քրեադատավարական սկզբունքի բնութագրիչ առանձնահատկությունն այն է, որ օրենքը, որպես կանոն, չի նշում, թե հատկապես որ ապացույցներով պետք է հաստատվի այս կամ այն հանգամանքը, ինչպես նաև չի սահմանում ապացույցի որևէ տեսակի գերակայությունը մյուսի նկատմամբ, հետևաբար դատարանն ազատ է ապացույցների գնահատման գործում: Նշված կանոնից միակ բացառությունը սահմանված է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 108-րդ հոդվածով, որը կրում է մասնավոր բնույթ և սույն գործին վերաբերելի չէ:
16. Ապացույցները գնահատելիս պետք է ղեկավարվել օրենքով: Քրեադատավարական օրենքը քրեական դատավարության խնդիրների և սկզբունքների միջոցով սահմանում է ապացուցման առարկայի, ապացույցների հատկանիշների, ապացույցների հավաքման, ստուգման կանոնների, դատավարական որոշումներին և դրանց կայացման պայմաններին առաջադրվող պահանջները:
17. Կոնկրետ հանցանքի կատարման մեջ անձի մեղավորության կամ անմեղության մասին եզրահանգումների հիմնավորվածությունը կախված է նաև բացահայտված փաստերի վերաբերելիության ճիշտ գնահատականից: Հետևաբար, օրենսդիրը քիչ կարևոր չի համարում ապացույցի գնահատականը` գործին վերաբերելու կամ չվերաբերելու տեսանկյունից: Վերջին հաշվով, յուրաքանչյուր ապացույցի վերաբերելիության ճիշտ որոշումը պետք է հանգեցնի օրինական և հիմնավոր որոշում կայացնելու համար անհրաժեշտ և բավարար ապացույցների հավաքմանը:
/…/
Այնուհանդերձ, ապացույցների ազատ գնահատման սկզբունքն ապացույցների նկատմամբ կանխակալ մոտեցման արգելքը պայմանավորում է «մինչև դրանց հետազոտումը» բառակապակցությամբ, ուստի նշված նորմը չի կարող մեկնաբանվել այնպես, որ օրենսդիրն ապացույցների հետազոտումից հետո նույնպես արգելում է ապացույցների գնահատման արդյունքում դրանցից մի մասին մյուսների նկատմամբ առավելություն կամ նվազ կարևորություն վերագրելու հնարավորությունը, հակառակ դեպքում, հակասական ապացույցների առկայության պարագայում հնարավոր չէ հիմնավորված հետևության հանգել անձի մեղավորության կամ անմեղության և այլ հարցերի վերաբերյալ:/…/>>:
Վերը նշված որոշմամբ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը տեսակետ է ձևավորել այն մասին, որ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա, ինչը պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, որոնք կազմում են ներքին համոզմունքի այն օբյեկտիվ հիմքը, որն իր դրսևորումն է գտնում ընդունվող որոշումներում: Ապացույցների գնահատումը ներքին համոզման հիման վրա կատարվելով հանդերձ, այն չի կարող լինել կամայական, հետևապես գնահատման հիմքում պետք է դրվեն գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննությունը:

26. Վերաքննիչ դատարանը, քննության ենթարկելով վերաքննիչ բողոքում առկա ամբաստանյալ Հ. Կիրակոսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով առաջադրված մեղադրանքում արդարացնելու կամ գործն առաջին ատյանի դատարան նոր քննության ուղարկելու փաստարկները, դրանք համադրելով քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցների հետ, յուրաքանչյուր ապացույց գնահատելով թույլատրելիության, վերաբերելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, ղեկավարվելով օրենքով, ներքին համոզմամբ, հանգում է այն հետևության, որ ամբաստանյալ Հ. Կիրակոսյանը կատարել է արարք, որ համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետի հատկանիշներին:

27. Վերը շարադրված իրավադրույթների և ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի վերոհիշյալ որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումների բովանդակային վերլուծությունից սույն քրեական գործի փաստական տվյալներից ելնելով, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է հետևության, որ ամբաստանյալ Հակոբ Կիրակոսյանի կողմից կատարված հանցանքն ապացուցված և նրա մեղավորությունը հաստատված է գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ, իսկ վերաքննիչ բողոքում առկա փաստարկները հիմք չեն կարող հանդիսանալ ամբաստանյալ Հակոբ Կիրակոսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով առաջադրված մեղադրանքում արդարացնելու կամ գործն ստորադաս դատարան ուղարկելու համար:

բ/ ամբաստանյալ Հակոբ Կիրակոսյանին նկատմամբ նշանակված պատժի համաչափությունը կատարած արարքին.


28. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն. <<Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը`/…/
7/ ինչ պատիժ պետք է նշանակվի ամբաստանյալի նկատմամբ.
8/ ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը/…/>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածում սահմանված են պատժի հասկացությունը և նպատակները:
Համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածը սահմանում է. <<1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից ու ազատություններից օրենքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով սահմանված են պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները:
Վերոհիշյալ հոդվածի 1-ին մասը նշում է. <<Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:>>:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասը սահմանում է. <<Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի առաջին մասում նախատեսված են պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն սույն հոդվածի առաջին մասում:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է. <<Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:>>:
Փաստորեն պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն առանց ռեալ /իրական/ պատիժ նշանակելու դատապարտյալի ուղղվելու հնարավորության մասին: Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
Չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, դատարանը պարտավոր է, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված սկզբունքներով, հաշվի առնել նաև հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը:

29. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածով ամրագրված` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու չափանիշները սպառիչ չեն: Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու իրավական հիմքերը բացահայտելու համար ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածում սահմանված իրավադրույթներն անհրաժեշտ է մեկնաբանել նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ամրագրված պատժի նպատակների համատեքստում, համաձայն որի` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:

30. Պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս Վերաքննիչ դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ և 63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Հանցակազմի սահմաններից դուրս գտնվելով, դրանք բնութագրում են ինչպես կատարված հանցագործությունը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությունը, հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին` համապատասխանաբար բարձրացնելով կամ իջեցնելով այն: Դրանց գնահատմամբ է հնարավոր յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատական մոտեցում ցուցաբերել` ինչպես պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս:
Նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը:
Օրենսդիրը պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմք է համարում դատարանի համոզվածությունը, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց որոշակի պատժատեսակները ռեալ կրելու: /Տե´ս նաև ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի հունիսի 2-ի ՀՅՔՐԴ3/0109/01/08 որոշումը/:

31. Առաջին ատյանի դատարանը ամբաստանյալ Հակոբ Կիրակոսյանի անձը բնութագրող տվյալներ հաշվի է առել այն, որ նա բնութագրվում է դրական, ամուսնացած է, ուսանող է` սովորում է ՀՀ ոստիկանության կրթահամալիրի քոլեջում, նախկինում դատված չէ:
Առաջին ատյանի դատարանն ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտել այն, որ նա ընդունել է մեղքը և զղջացել կատարած արարքի համար, ակտիվորեն աջակցել է հանցագործությունը բացահայտելուն և հանցագործության մյուս մասնակիցներին մերկացնելուն, խնամքի տակ են գտնվում 2013թ. ծնված որդին, կինը, վատառողջ մայրը և տատը, 15.04.2016թ. մինչև 02.05.2016թ. կամավոր հիմունքներով գտնվել է Լեռնային Ղարաբաղի պաշտպանության բանակի թիվ 33651 զորամասում` մարտական դիրքերում և իրականացրել է մարտական հերթապահություն:
Առաջին ատյանի դատարանը, ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ, չի արձանագրել:
Առաջին ատյանի դատարանը գտել է, որ ամբաստանյալ Հակոբ Կիրակոսյանի նկատմամբ պատիժ պետք է նշանակել ազատազրկման ձևով, որի միջոցով հնարավոր կլինի ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված` պատժի նպատակների իրացվելիությունը:
Առաջին ատյանի դատարանը, քննության առնելով ամբաստանյալ Հակոբ Կիրակոսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման հնարավորության և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով ամրագրված պատժի նպատակների իրացվելիության հարցը և հաշվի առնելով Հակոբ Կիրակոսյանին մեղսագրված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, հանցավորի անձը, հանգել է հետևության, որ տվյալ դեպքում Հ.Կիրակոսյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը չի համապատասխանի արդարության և պատասխանատվության անհատականացման քրեաիրավական սկզբունքներին:
Վերոգրյալի հիման վրա Առաջին ատյանի դատարանը գտել է, որ նշանակված պատիժն ամբաստանյալ Հակոբ Կիրակոսյանը պետք է կրի, քանի որ դրան խոչընդոտող հանգամանքներ առկա չեն:

32. Պատժատեսակի և պատժաչափի, ինչպես նաև պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը Արթուր Անտոնյանի գործով 2010թ. մարտի 26-ի թիվ ՍԴ/0226/01/09 որոշմամբ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել, մասնավորապե նշելով, որ /…/ <<հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի և պատժաչափի, այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` օրինականության, արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և մարդասիրության սկզբունքներին համապատասխան, նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը /…/>>:

33. ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի վերոհիշյալ որոշման լույսի ներքո, Վերաքննիչ դատարանը, քննության առնելով Հ. Կիրակոսյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելու, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով ամրագրված պատժի նպատակների իրացվելիության հարցերը և նկատի ունենալով նրա կողմից հանցագործության կատարման վերը նշված հանգամանքները,ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների առկայությունը, պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, արարքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, գործի նման փաստական տվյալների առկայության պայմաններում հանգում է այն հետևության, որ Առաջին ատյանի դատարանը, պահպանելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները /ՀՀ քրեական օրենսգրքի 5-րդ, 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ, 62-րդ, 63-րդ հոդվածներ/, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով` ամբաստանյալ Հ. Կիրակոսյանի նկատմամբ պատիժ է նշանակել ազատազրկում 5/հինգ/ տարի ժամկետով` առանց գույքի բռնագրավման, որը համապատասխանում է հանցագործության ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին և որով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներին` սոցիալական արդարության վերականգմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը և հանցագործությունների կանխմանը, և որ վերաքննիչ բողոքում նշված փաստարկները Հ. Կիրակոսյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմք չեն կարող դառնալ:

Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ հոդվածով, 395-րդ հոդվածով, 402-րդ հոդվածով ` Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

1. Վերաքննիչ բողոքը բավարարել մասնակիորեն:

2. Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2016 թվականի մայիսի 20-ի դատավճիռը` Հակոբ Կարապետի Կիրակոսյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 266-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով բեկանել և փոփոխել:

3. Հակոբ Կարապետի Կիրակոսյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել ազատազրկում 5/հինգ/ տարի ժամկետով:

4. Պատժի կրման սկիզբը հաշվել նրան փաստացի արգելանքի վերցնելու պահից:

5. Ընտրված խափանման միջոցը` ստորագրություն չհեռանալու մասինը, թողնել անփոփոխ` մինչև սույն որոշման օրինական ուժի մեջ մտնելը:

6. Դատավճիռը մնացած մասով թողնել անփոփոխ:

7. Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:



ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` ստորագրություն
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` ստորագրություններ
Իսկականի հետ ճիշտ է:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ա. ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ