ԵԱՔԴ/0065/01/16







Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ

Հ Ա Ն ՈՒ Ն Հ Ա Յ Ա Ս Տ Ա Ն Ի Հ Ա Ն Ր Ա Պ Ե Տ ՈՒ Թ Յ Ա Ն

«01» նոյեմբերի 2016 թ. ք.Երևան

ԵրևանքաղաքիԱրաբկիրևՔանաքեռ-Զեյթունվարչականշրջաններիընդհանուրիրավասությանառաջինատյանի դատարանը (այսուհետ նաև՝ Դատարան ) հետևյալ կազմով՝
նախագահությամբ՝ դատավոր Ա.Մաթևոսյանի,
քարտուղարությամբ՝ Հ.Արտաշեսյան,
Մ.Սարգսյան,
մասնակցությամբ՝
մեղադրողԷ.Պետրոսյանի,
ամբաստանյալԱ.Հարությունյանի,
պաշտպանԷ.Մասուրյանի,
տուժող Մալխասյանի


դատարանում, դռնբաց դատական նիստում, դատական քննության արագացված կարգի կիրառմամբ, քննության առնելով, քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Արթուր Ալավերդու Հարությունյանի ( ծնված 1990 թվականի հունիսի 20-ին, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, ամուսնացած, դատվածություն չունեցող, չի աշխատում, միջնակարգ կրթությամբ, բնակավում է Երևան քաղաքի Արին Բերդի 2-րդ նրբանցքի 84 տանը, որպես խափանման միջոց է ընտրված ստորագրություն չհեռանալու մասին, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասով:
Գործի դատավարական նախապատմությունը.

ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Էրեբունի և Նուբարաշեն վարչական շրջանների քննչական բաժնի քննիչ Ռ.Ղարիբյանի 2015 թվականի դեկտեմբերի 24-ի որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով հարուցվել և վարույթ է ընդունվել թիվ 12813815 քրեական գործը:
ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնի ավագ քննիչ Ռ.Ներսիսյանի 2015 թվականի դեկտեմբերի 25-ի որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով հարուցվել և վարույթ է ընդունվել թիվ 14831715 քրեական գործը:
2015 թվականի դեկտեմբերի 29-ին Արթուր Հարությույանի նկատմամբորպեսխափանմանմիջոցէընտրվելստորագրությունչհեռանալումասին:
2015թվականիդեկտեմբերի31-իորոշմամբ Արթուր ՀարությունյանըներգրավվելէորպեսմեղադրյալևնրանմեղադրանքէառաջադրվելՀՀքրեականօրենսգրքի177-րդհոդվածի2-րդմասի 2-րդ կետով:
ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Էրեբունի և Նուբարաշեն վարչական շրջանների քննչական բաժնի քննիչ Ռ.Ղարիբյանը2016 թվականի հուվարի 08-ի որոշմամբ թիվ 14831715 քրեական գործն ընդունել է վարույթ:
2016 թվականի հունվարի 08-ին թիվ 14831715 քրեական գործը միացվել է թիվ 12813815 քրեական գործին և նախաքննությունը շարունակվել է թիվ 12813815 համարի տակ:
2016 թվականի փետրվարի 15-ի որոշմամբ Արթուր Հարությունյանին ՀՀ քրեական օերնսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել, լրացվել, նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 1-ին մասով ու 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով:
2016 թվականի փետրվարի 16-ին թիվ 12813815 քրեական գործով մեղադրյալ Արթուր Հարությունյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքով քրեական հետապնդումը դաադարեցվել է:
ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնի ավագ քննիչ Ռ.Ներսիսյանը2016 թվականի փետրվարի 23-ի որոշմամբ թիվ 12813815 քրեական գործն ընդունել է վարույթ:
2016 թվականի մարտի 02-ի որոշմամբ Արթուր Հովհաննիսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 1-ին մասով ու 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել, լրացվել, նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով:
2016 թվականի մարտի 15-ի որոշմամբ թիվ 12813815 քրեական գործից Արթուր Հարությունյանի և անհայտ անձի կողմից Ռ.Մալխասյանին պատկանող ավտոմեքենայից գաղտնի հափշտակություն կատարելու մասը` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետի հատկանիշներով, անջատվել է առանձին վարույթում, որին շնորհվել է 14114516 համարը:
2016 թվականի ապրիլի 15-ի որոշմամբ Ալբերտ Ղամբարյանի նկատմամբ քրեական հետապնդում չի իրականացվել` նրա արարքում հանցակազմի բացակայության հիմքով:
Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Էդ.Պետրոսյանի 2016 թվականիապրիլի20-իորոշմամբթիվ12813815քրեականգործը՝ հաստատվածմեղադրականեզրակացությամբ, ուղարկվելէԵրևանքաղաքիԱրաբկիրևՔանաքեռ-Զեյթունվարչականշրջաններիընդհանուրիրավասությանառաջինատյանիդատարան:
Դատավորների միջև քրեական գործերի բաշխման էլեկտրոնային համակարգի միջոցով քրեական գործը թիվ ԵԱՔԴ/0065/01/16 համարի ներքո, մակագրվել է և 2016 թվականիապրիլի25-ին հանձնվել էդատավորՌ.Մխիթարյանին:
ԴատավորՌ.Մխիթարյանի 2016 թվականիապրիլի25-իորոշմամբթիվԵԱՔԴ/0065/01/16 քրեականգործըընդունելէվարույթևնույնթվականիմայիսի10-ի որոշմամբնշանակվելդատական քննության:
2016 թվականիմայիսի 23-իՀՀ Նախագահի ՆՀ-440-ԱհրամանագրովդադարեցվելէՌ.ՄխիթարյանիԵրևանքաղաքիԱրաբկիրևՔանաքեռ-Զեյթունվարչականշրջաններիընդհանուրիրավասությանառաջինատյանիդատարանիդատավորիլիազորությունները:
ԹիվԵԱՔԴ/0065/01/16 քրեականգործը վերամակագրվել է և 2016 թվականիհունիսի 24-ինհանձնվել դատավորԱ.Մաթևոսյանին:
ԴատավորԱ.Մաթևոսյանի 2016 թվականիհունիսի 27-իորոշմամբթիվԵԱՔԴ/0065/01/16 քրեականգործըընդունելէվարույթևնույնթվականիհուլիսի12-ի որոշմամբ նշանակվելդատական քննության:
Արթուր Հարությունյանին մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա 2015 թվականի դեկտեմբերի 22-ին ժամը 02:25-ի սահմաններում, ուրիշի գույքի զգալի չափի գաղտնի հափշտակություն կատարելու դիտավորությամբ, նախնական համաձայնությամբ գալով քննությամբ չպարզված անձի հետ Երևան քաղաքի Բաղրամյան 1-ին փակուղու, §Օպերա Սուիթ¦ հյուրանոցի մոտկայանված Ռուդոլֆ Երվանդի Մալխասյանին պատկանող §Մերսեդես-Բենց G-500¦ մակնիշի 01 VR 500 պետհամարանիշի ավտոմեքենայից գաղտնի հափշտակել են զգալի չափի հասնող մոտ 235.500 ՀՀ դրամ արժողությամբ ավտոմեքենայի պահեստային անիվի պատյանը:

Արագացված դատական քննություն

Մինչ դատաքննությունը սկսելն ամբաստանյալ Արթուր Հարությունյանը միջնորդեց դատական քննությունն անցկացնել արագացված կարգով և հայտարարեց, որ միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, խորհրդակցել է պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված կարգով դատաքննություն անցկացնելու բնույթն ու հետևանքները, առաջադրված մեղադրանքն իրեն պարզ է, համաձայն է մեղադրանքի հետ և ընդունում է այն ամբողջ ծավալով:
ՄեղադրականեզրակացությունըհաստատելիսմեղադրողԷդ.Պետրոսյանը չիառարկելդատականքննությանարագացվածկարգկիրառելուդեմևդատականնիստիընթացքումպնդեցիրդիրքորոշումը:
Դատական նիստի ժամանակ տուժող Ռուդոլֆ Մալխասյանը հայտարարեց, որ չի առարկում դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու ամբաստանյալի միջնորության դեմ:
Դատարանը, լսելով ամբաստանյալ Ա.Հարությունյանի դիրքորոշումն իրեն առաջադրված մեղադրանքի վերաբերյալ, հաշվի առնելով մինչ դատաքննություն սկսելը դատաքննության արագացված կարգ կիրառելու վերաբերյալ ամբաստանյալի միջնորդությունը, ինչպես նաև այդ կապակցությամբ մեղադրողի և տուժողի հայտնած դիրքորոշումները,գտնում է, որսույն քրեական գործի քննությունը պետք է անցկացնել արագացված դատական քննություն կարգով հետևյալ պատճառաբանությամբ՝
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Եթե մեղադրողը մեղադրական եզրակացությունում չի առարկել արագացված կարգ կիրառելու դեմ, ապա ամբաստանյալը կամ մեղադրյալն իրեն առաջադրված մեղադրանքի հետ համաձայնվելու դեպքում իրավունք ունի միջնորդելու արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու մասին այն հանցագործություններով, որոնց համար Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքով նախատեսված պատիժը չի գերազանցում 10 տարի ժամկետով ազատազրկումը։
Մինչև դատաքննությունն սկսելը մեղադրողը դատարանի առաջարկությամբ կարող է իր դիրքորոշումը փոխել, թեպետ արագացված կարգ կիրառելու դեմ առարկել է մեղադրական եզրակացությունում։
2. Սույն հոդվածի առաջին մասով նախատեսված դեպքում դատարանը կիրառում է դատական քննության արագացված կարգ, եթե`
1) ամբաստանյալը գիտակցում է իր կողմից ներկայացված միջնորդության բնույթը և հետևանքները, և
2) միջնորդությունը ներկայացված է կամավոր, և
3) պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո, եթե ամբաստանյալն ունի այդպիսին։
3. Դատարանը, գտնելով, որ ամբաստանյալի կողմից միջնորդություն ներկայացնելիս չեն պահպանվել սույն հոդվածի առաջին կամ երկրորդ մասերով նախատեսված պայմանները, որոշում է ընդունում ընդհանուր կարգով դատաքննություն անցկացնելու մասին։
(…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի համաձայն`
«(…)
4. Հարցերի արդյունքում դատարանը, համոզվելով, որ առկա են սույն օրենսգրքի 375.1 հոդվածով նախատեսված պայմանները, որոշում է կայացնում արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին։ Հակառակ դեպքում դատական քննությունն իրականացվում է ընդհանուր կարգով։
5. Դատարանը արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելիս քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չի կատարում։ Սակայն ուսումնասիրում է ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները։
6. Դատարանը արագացված կարգով դատական քննության արդյունքում մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ, որը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժի երկու երրորդը փոքր է տվյալ հանցագործության համար նախատեսված առավել մեղմ պատժից` ապա առավել մեղմ պատիժը։
(…)
8. Սույն օրենսգրքի 168-րդ հոդվածի առաջին մասի 2-8-րդ կետերով նախատեսված դատական ծախսերն ամբաստնյալից ենթակա չեն բռնագանձման»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը թիվ ԵԿԴ/0209/01/10 քրեական գործով Շ.Ամիրխանյանի և Գ.Ֆարմանյանի վերաբերյալ 2011 թվականի փետրվարի 24–ին կայացված որոշման 24–րդ կետերում հայտնել է հետևյալը.
«(…) [Դ]ատական քննության արագացված կարգի կիրառման համար, ի թիվս այլոց, անհրաժեշտ են հետևյալ պայմանները.
1) ամբաստանյալը կամ մեղադրյալն իր միջնորդության մեջ հայտարարել է առաջադրված մեղադրանքի հետ համաձայն լինելու և արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու մասին,
2) ամբաստանյալը կամ մեղադրյալը գիտակցում է իր ներկայացրած միջնորդության բնույթն ու հետևանքները,
3) միջնորդությունը ներկայացված է կամավոր, պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.2-րդ հոդվածով նախատեսված ժամանակահատվածում, այն է՝ քրեական գործը դատարան ուղարկելու պահից մինչև դատաքննությունն սկսվելը,
4) մեղադրողը չի առարկում արագացված կարգ կիրառելու դեմ,
5) անձը մեղադրվում է այնպիսի հանցանք գործելու մեջ, որի համար նախատեսված պատիժը չի գերազանցում 10 տարի ժամկետով ազատազրկումը»:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը թիվ ԵՇԴ/0097/01/09 քրեական գործով Տ.Քամալյանի վերաբերյալ 2001 թվականի մարտի 26–ին կայացված որոշման 19–20-րդ կետերում հայտնել է հետևյալը.
«(…) 19. [Տ]ուժողի համար իր գործի «արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ» քննությունը, inter alia, ենթադրում է, որ
ա. Դատախազը ( մեղադրողը ) արագացված դատական քննության դեմ առարկելու կամ չառարկելու հարցը լուծելիս, պետք է հաշվի առնի տուժողի դիրքորոշումը՝ որպես մեղադրանքի կողմի սուμյեկտի (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի6–րդ հոդվածի 21–րդ կետ):
բ. Դատարանը չի կարող անցնել դատական քննության արագացված կարգի՝ առանց այդ հարցի կապակցությամμ տուժողի դիրքորոշումը պարզելու:
գ. Դատարանը կարող է դատական քննության արագացված կարգ կիրառելումասին մեղադրյալի միջնորդությունը մերժել, եթե դրա դեմ առարկում է տուժողը: Այդդեպքում դատարանը կայացնում է առանձին որոշում, որում պատճառաμանում է արագացված դատական քննության արդյունքում տուժողի օրինական շահերի վտանգման հանգամանքը:
20. Դատախազի (մեղադրողի) և դատարանի համար, սույն որոշման նախորդկետի հիման վրա, համապատասխանաμար, դատական քննության արագացված կարգի դեմ առարկելու և ամμաստանյալի համապատասխան միջնորդությունը մերժելու հարցը լուծելիս տուժողի դիրքորոշումը պետք է վճռական նշանակություն ունենա մասնավորապես այն դեպքերում, երμ տուժողը՝
ա. ողջամտորեն հիմնավորում է, որ իրեն հասցված վնասն ամμողջությամμ հատուցված չէ,
բ. փաստարկված առարկում է գործի փաստական հանգամանքների դեմ: »:
Դատարանը, սույն քրեական գործի փաստական հանգամանքները գնահատելովվերը շարադրված իրավական նորմերի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո, արձանագրում է հետևյալը.
ա) ամբաստանյալ Արթուր Հարությունյանն իր միջնորդության մեջ հայտարարել է առաջադրված մեղադրանքի հետ համաձայն լինելու և արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու մասին,
բ) ամբաստանյալ Արթուր Հարությունյանըգիտակցում է իր ներկայացրած միջնորդության բնույթն ու հետևանքները,
գ) միջնորդությունը ներկայացված է կամավոր, պաշտպան Է.Մայսուրյանի հետ խորհրդակցելուց հետո և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.2–րդ հոդվածով նախատեսված ժամանակահատվածում, մինչև դատաքննությունը սկսվելը։
դ) մեղադրողԷդ.Պետրոսյանը և տուժող Ռ.Մալխասյանը չեն առարկում արագացված կարգ կիրառելու դեմ,
ե) Արթուր Հարությունյանը մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177–րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված հանցանք գործելու մեջ, որի համար նախատեսված պատիժը ազատազրկման ձևով կազմում է առավելագույնը հինգ տարի, հետևաբար այն չի գերազանցում 10 տարի ժամկետով ազատազրկումը։
Հաշվի առնելով վերը շարադրված փաստական հանգամանքները` Դատարանը գտնում է, որ առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1-րդ եւ 375.2-րդ հոդվածներով նախատեսված պայմանները արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին։

Դատարանի իրավական վերլուծությունը և եզրահանգումը
Դատարանը, գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չկատարելով, հանգում է այն հետևության, որ ամբաստանյալ Արթուր Հարությունյանը մեղավորությամբ կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով իրեն մեղսագրվող արարքը, այն կատարելու համար ենթակա է քրեական պատասխանատվության ու պատժի, որը ՀՀ քրեական դատավարության 375.3-րդ հոդվածի 6-րդ կետի համաձայն` չի կարող գերազանցել նշված հանցագործության համար օրենքով նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն` «Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթներըե:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի տեսակները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մասն ամրագրում է պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների ոչ սպառիչ ցանկը, այն է`
« (…)
9) մեղայականով ներկայանալը, հանցագործությունը բացահայտելուն, հանցագործության մյուս մասնակիցներին մերկացնելուն, հանցագործությամբ ձեռք բերված գույքը որոնելուն աջակցելը։
(…)»:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` «Պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն սույն հոդվածի առաջին մասումե:
Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Նարեկ Սարգսյանի վերաբերյալ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 գործով կայացված որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(...) [Պ]ատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են`
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
(…) [Պ]ատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ` ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները` ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորությունե։
Վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ, ինչի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանն իրավականդիրքորոշում է ձևավորել Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշման 39–րդ կետում հայտնել է հետևյալը.
«(…)Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից։ Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։ Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են։ Հետևաբար կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա։ Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից:
(…)
Այսպիսով, նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին:
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։
(…) Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն»։
Դատարանը, հետազոտելով քրեական գործը, գտնում է, որ ամբաստանյալ Արթուր Ալավերդու Հարությունյանի անձը բնութագրող հանգամանքներ են հանդիսանում այն, որ
ա) համաձայն՝ ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնից 2016թվականիօգոստոսի 24-ին ստացված տեղեկանքի Արթուր Ալավերդու Հարությունյանի դատվածությունը մարված է, այսինքն ամբաստանյալը չունի դատվածություն,
բ) համաձայն՝ԵրևանքաղաքիՇենգավիթվարչականշրջանիթիվ 25 տեղամասիլիազորներկայացուցիչՀ.Սարգսյանի 2016 թվականիմարտի 13-իտեղեկանքիԱրթուր Ալավերդու Հարությունյանիխնամքինէգտնվումանչափահասդուստրը` ԻլոնաԱրթուրիՀարությունյանը՝ծնված 2010 թվականինոյեմբերի 07-ին:
Անդրադառնալով ամբաստանյալ Արթուր Հարությունյանի պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքներին՝ Դատարանն արձանագրում է հետևյալը՝
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մասն ամրագրում է պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների ոչ սպառիչ ցանկը:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` «Պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն սույն հոդվածի առաջին մասում:»:
Դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս հաշվի առնվող մեղմացնող հանգամանքների չափանիշների վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է հայտնել Պ.Բայրամյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշմամբ, համաձայն որի` (…) Դատարանի լայն հայեցողության շրջանակներում է (...) անձի պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքների կիրառման հարցը, քանի որ համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի` պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն նույն հոդվածի առաջին մասում: Այնուհանդերձ, դատարանի այս լիազորությունը բացարձակ չէ, և որպես մեղմացնող հաշվի առնվող հանգամանքները պետք է բավարարեն որոշակի չափանիշների: Դրանք են. ա) հանգամանքը պետք է իրական լինի, այսինքն` գործով ձեռք բերված ապացույցները պետք է հաստատեն դրա առկայությունը, բ) այն պետք է ողջամտորեն նվազեցրած լինի անձի կամ նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորությունը, գ) այն հաստատված ճանաչելիս դատարանը պետք է պահպանի ապացուցման ընդհանուր քրեադատավարական կանոնները, հանգամանքի առկայությունը հաստատող ապացույցները պետք է վերաբերելի և թույլատրելի լինեն, դրանք պետք է հետազոտված լինեն դատաքննության ընթացքում, ինչպես նաև պետք է պահպանվեն ապացույցների ստուգման և գնահատման օրենսդրական պահանջները
Վերը շարադրված իրավադրույթների և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշման լույսի ներքո՝ Դատարանը, որպես ամբաստանյալ Արթուր Հարությունյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք, հաշվի է առնում այն, որ նա տվել է խոստովանական ցուցմունքներ, առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր է ճանաչել և զղջացել է կատարածի համար:
Դատարանն ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ չի արձանագրել:
Դատարանն անհրաժեշտ է համարում անդրադառնալ նաև մեղադրող Էդ.Պետրոսյանի դիրքորոշմանն առ այն, որ ամբստանյալ Արթուր Հարությունյանի անձը բնութագրող հանգամանք է հանդիսանում այն, որ նա մեղադրվում է մի շարք ենթադրյալ հանցավոր արարքների կատարման մեջ, որոնց համար վերջինիս նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրված կալանավորումը:
Այսպես.
ՀՀ Սահմանադրության 21-րդ հոդվածի համաձայն` «Հանցագործության համար մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ օրենքով սահմանված կարգով` դատարանի` օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով: (...)»:
Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` «Յուրաքանչյուր ոք, ով մեղադրվում է քրեական հանցագործություն կատարելու մեջ, համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ օրենքին համապատասխան»:
Մարդու իրավունքների մասին համընդհանուր հռչակագրի 11-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Հանցագործություն կատարելու մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր ոք իրավունք ունի անմեղ համարվելու մինչև այն պահը, քանի դեռ նրա մեղքը օրինական կարգով չի հաստատվի հրապարակային դատական քննության միջոցով, որի ժամանակ նրան տրվում են պաշտպանության բոլոր հնարավորությունները»:
Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին միջազգային դաշնագրի 14-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` «Քրեական հանցագործության մեջ յուրաքանչյուր մեղադրվող իրավունք ունի համարվելու անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունը ապացուցված չէ օրենքով»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայ` «1. Հանցագործության համար կասկածվողը կամ մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով` դատարանի` օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով: (...)»:
Ամփոփելով վերոգրայլը՝ Դատարանը փաստում է, որ անմեղության կանխավարկածը, միջազգային և ներպետական օրենսդրությամբ նախատեսված լինելով որպես հանրաճանաչ սկզբունք, կոչված է պաշտպանել անձի իրավունքները քրեական գործով վարույթի ամբողջ ընթացքում: Հետևաբար, Դատարանը գտնում է, որ մինչև գործով կայացված վերջնական դատական ակտն օրինական ուժի մեջ մտնելը, պարտավոր է ձեռնպահ մնալ անձի մեղավորության վերաբերյալ որևէ եզրակացություն անելուց: Դատարանը հարկ է համարում ընդգծել, որ որևէ եզրակացություն անելու արգելքի մեջ ներառվում է ամբաստանյալ Արթուր Հարությունյանի վերաբերյալ սույն գործով դատական ակտ կայացնելիս այնպիսի հաստատական դատողություններ անելը, որոնք կապված են վերջինիս նկատմամբ մեկ այլ փաստի առթիվ հարուցված մեկ այլ քրեական գործով առաջադրված մեղադրանք(ներ)ում նրա մեղավորության հետ:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդմասի 1-ինկետով սահմանված հանցանքի համար նախատեսված են պատժի այլընտրանքային տեսակներ, մասնավորապես, տուգանք` նվազագույն աշխատավարձի հինգհարյուրապատիկիցհազարապատիկի, կամ ազատազրկում՝ առավելագույնը երկուսիցհինգտարիժամկետով:
Այլընտրանքային սանկցիաների միջև ճիշտ ընտրություն կատարելու և արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գարուշ Մադաթյանի վերաբերյալ թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 գործով 2009 թվականի փետրվարի 17–ին կայացված որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ. «(…) [Ա]յլընտրանքային սանկցիաների միջև ընտրություն կատարելիս պատժի արդարացիության սկզբունքի ապահովման հիմնական երաշխիքը դատարանների կողմից յուրաքանչյուր գործի քննության ժամանակ այնպիսի հանգամանքների բացահայտումն է, որոնք ազդել են անձի կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի վրա:
(…) Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը։»
Սույն դատավճռում շարադրված իրավադրույթների, դրանց վերլուծության արդյունքում ձևավորված դատողությունների և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո գնահատելով ամբաստանյալ ԱրթուրՀարությունյանի կատարած հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, այդ թվում` նրա կատարած կոնկրետ արարքը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, դրա արդյունքում պատճառված վնասը, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, դրանք համադրելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների հետ, ծանրացնող հանգամանքների բացակայության պայմաններում՝ Դատարանը հանգում է այն հետևության, որ տվյալ դեպքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդմասի 1-ինկետիսանկցիայով նախատեսված նվազ խիստ պատժատեսակի` տուգանքի կիրառման միջոցով հնարավոր է ապահովել պատժի նպատակների իրացվելիությունը:
Այսինքն` Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Արթուր Ալավերդու Հարությունյանի նկատմամբ պատիժ պետք է նշանակել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդմասի 1-ին կետի սանկցիայով նախատեսված առավել նվազ պատժատեսակը` տուգանքը,որպիսի պայմաններում հնարավոր կլինի ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված` պատժի նպատակների իրացվելիությունը:Տվյալ դեպքում տուգանքը բխում է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարության և պատասխանատվության անհատականացման, պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից։
Անդրադառնալով ամբաստանյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցին` Դատարանը գտնում է, որ այն պետք է թողնել անփոփոխ՝մինչև սույն դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնեը:
Անդրադառնալով իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցին`Դատարանը գտնում է, որ իրեղեն ապաույց ճանաչված և տուժող Ռ.Մալխասյանի պատասխանատու պահպանությանը հանձնված՝ ավտոմեքենայի պահեստային անվադողի ծածկոցն անհրաժեշտ է թողնել վերջինիս տնօրինությանը:
Քաղաքացիական հայց ներկայացված չլինելու պատճառով այդ հարցը թողնել առանց լուծման:
Սույն քրեական գործով գույքային վնասի հատուցման պահանջ չի ներկայացվել, գույքի վրա կալանք դնելու մասին որոշում չի կայացվել:
Դատարանը նաև գտնում է, որ դատական ծախսերի հարցը պետք է համարել լուծված, քանի որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 168-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով նախատեսված դատական ծախսը բացակայում է, իսկ նշված հոդվածի նույն մասի 2-ից 8-րդ կետերով նախատեսված դատական ծախսերը, համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի 8-րդ մասի` ամբաստանյալից բռնագանձման ենթակա չեն:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 357-360-րդ, 365-րդ, 369-372-րդ, 375.3-375.4-րդ հոդվածներով` Դատարանը

ՎՃՌԵՑ

Արթուր Ալավերդու Հարությունյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդմասի 1-ինկետով նախատեսված հանցագործություն կատարելու մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակելտուգանք` 720.000 (յոթ հարյուր քսան հազար) ՀՀ դրամի չափով։
Արթուր Ալավերդու Հարությունյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված չհեռանալու մասինստորագրությունը, թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո իրեղեն ապացույց ճանաչված և տուժող ՌուդոլֆՄալխասյանի պատասխանատու պահպանությանը հանձնված «Մերսեդես–Բենց G 500» մակնիշի 01 VR 500 պետհամարանիշի ավտոմեքենայի պահեստային անվադողի ծածկոցը թողնել վերջինիս տնօրինությանը:
Դատական ծախսերի հարցը համարել լուծված։
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ քրեական վերաքննիչ դատարան հրապարակվելու օրվանից մեկամսյա ժամկետում:
Դատավճիռը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395–րդ հոդվածի 1–ին կետով նախատեսված հիմքով չի կարող բողոքարկվել։


ԴԱՏԱՎՈՐԱ.ՄԱԹԵՎՈՍՅԱՆ