գործ թիվ ԵԱՔԴ/0061/01/16


ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

«21» դեկտեմբերի 2017թ. ք.Երևան

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան) հետևյալ կազմով.

նախագահող դատավոր Կ.Մարդանյան
դատավորներ Ն.Հովակիմյան
Ա.Մնացականյան
քարտուղարությամբ Մ.Մահտեսյանի
Ն.Մարտոյանի
մասնակցությամբ` դատախազ Կ.Բարսեղյանի
պաշտպան Գ.Գալիկյանի

դռնփակ դատական նիստում, ՀՀ վճռաբեկ դատարանում գործերի քննության համար սահմանված կանոններով քննության առնելով Արմեն Ռաֆիկի Պետրոսյանի վերաբերյալ թիվ ԵԱՔԴ/0061/01/16 քրեական գործով Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի մարտի 14-ի դատավճռի դեմ ամբաստանյալ Արմեն Պետրոսյանի պաշտպան Գարիկ Գալիկյանի վերաքննիչ բողոքը,

ՊԱՐԶԵՑ
Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. 2015 թվականի սեպտեմբերի 17-ին ՀՀ ԿԱ ազգային անվտանգության ծառայության քննչական վարչությունում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 188-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով հարուցվել է թիվ 58212615 քրեական գործը։
2015 թվականի սեպտեմբերի 28-ին քրեական գործն ընդունվել է ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնի ավագ քննիչ Ս.Ռաֆաելյանի վարույթ։
2015 թվականի հոկտեմբերի 02-ին Արմեն Ռաֆիկի Պետրոսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել ստորագրություն՝ չհեռանալու մասին։
2015 թվականի հոկտեմբերի 09-ին Արմեն Պետրոսյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ, և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 188-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով:
2016 թվականի ապրիլի 12-ին Արմեն Պետրոսյանին առաջադրվածը փոփոխվել և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 188-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով:
2016 թվականի ապրիլի 18-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան (այսուհետ նաև` Առաջին ատյանի դատարան):
Առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի մարտի 14-ի դատավճռով Արմեն Պետրոսյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 188-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով և դատապարտվել ազատազրկման 3 (երեք) տարի ժամկետով` զրկվելով լիցենզավորման ենթակա ձեռնարկատիրական գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից` 2 (երկու) տարի ժամկետով: Արմեն Պետրոսյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը` ստորագրություն` չհեռանալու մասին, թողնվել է անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
2017 թվականի ապրիլի 25-ին Դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է ներկայացրել պաշտպան Գարիկ Գալիկյանը, որը Վերաքննիչ դատարանի 2017 թվականի մայիսի 03-ի որոշմամբ թողնվել է առանց քննության՝ ժամկետանց լինելու պատճառաբանությամբ:
Առաջին ատյանի դատարանի 2017 հունիսի 06-ի որոշմամբ 2017 թվականի մարտի 14-ի դատավճռի բողոքարկման բաց թողնված ժամկետը վերականգնվել է։
2017 թվականի հունիսի 08-ին Դատավճռի դեմ կրկին վերաքննիչ բողոք է ներկայացրել պաշտպան Գարիկ Գալիկյանը, որը Վերաքննիչ դատարանի՝ 2017 թվականի հունիսի 15-ի որոշմամբ ընդունվել է վարույթ:
Գործի փաստական հանգամանքները և վերաքննիչ բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
2. Արմեն Պետրոսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 188-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ. «նա, առանց պետական գրանցման և առանց համապատասխան թույլտվության /լիցենզիայի/ 2015 թվականի հունվար ամսից 2015 թվականի սեպտեմբերի 6-ը ներառյալ ժամանակահատվածում իրականացրել է լիցենզավորման ենթակա ձեռնարկատիրական գործունեություն՝ մասնավորապես՝ Երևան քաղաքի Հակոբ Հակոբյան 2/50 հասցեում գործող հացի արտադրամասի նկուղային հարկում տեղադրել է օվալաձև սեղան և, շահումային խաղի իրականացման համար համապատասխան պայմաններ ստեղծելով, տարածքը հարմարացրել է որպես խաղատուն ու վերը նշված ժամանակահատվածում 8-ից 10 անգամ ապօրինի կազմակերպել է «Պոկեր» տեսակի թղթախաղեր, որը զուգորդվել է պետությանը առանձնապես խոշոր չափերի՝ 4.500.415.360 (եկամտային հարկ աշխատավարձից՝ 143960+եկամտային հարկ ձեռնարկատիրական գործունեությունից՝ 268400/ +պետական տուրք ձեռնարկատիրական գործունեությունից 4.500.000.000 /բազային տուրք՝ 1000 x բազային տուրքի 4.500.000-ապատիկը/+ պետական տուրք պետական ռեգիստրում գրանցման համար՝ 3000) ՀՀ դրամի վնաս պատճառելով»:
3. Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2017 թվականի մարտի 14-ի դատավճռի համաձայն.
«(...) Առաջադրված մեղադրանքում ամբաստանյալ Արմեն Պետրոսյանն իրեն մեղավոր չի ճանաչել և դատաքննության փուլում ցուցմունք է տվել, որ ՙՊոկերի ֆեդերացիայի՚ անդամ է: 2015 թվականի սեպտեմբերի 6-ին զանգահարել է իր ծանոթներին, հավաքվել են իրենց թաղամասում գտնվող սրճարանում և մոտ մեկ ժամ հաց են կերել: Դրանից հետո, քանի որ հավաքվածների մեծ մասը խաղացողներ էին, որոշել են մրցաշար կազմակերպել: Ինքը զանգահարել է որդուն և խնդրել, որ բերի խաղանիշերով պայուսակը: Սկսել են խաղալ, դուռը բաց է եղել: Խաղացողներից մի քանիսին ինքը չի ճանաչել, մեկը մյուսին ասելով եկել մասնակցել են: Խաղից ինքը որևէ շահույթ չի ունեցել: Դա եղել է ընկերական հավաքույթ: Ինքն ապօրինի ձեռնարկատիրություն չի իրականացրել: Ամբաստանյալը միաժամանակ նշել է, որ ինքը 2015 թվականի ապրիլի 11-ից մինչև օգոստոսի 22-ը Հայաստանի Հանրապետությունում չի եղել:
Ամբաստանյալ Արմեն Պետրոսյանին առաջադրված մեղադրանքը հիմնավորվել է դատաքննությամբ հետազոտված հետևյալ ապացույցներով.
Վկա Գագիկ Վարդանի Ավետիսյանը դատաքննության փուլում ըստ էության պնդել է նախաքննության փուլում տված ցուցմունքները և ցուցմունք է տվել, որ ՙԱրցախ 91՚ԱԿ-ի նախագահն է: Իրեն է պատկանում Երևան քաղաքի Հակոբ Հակոբյան 2/50 հասցեում գտնվող շինությունը, որի առաջին հարկը հանձնված է վարձակալության, վարձակալներն այն օգտագործում են որպես հացի արտադրամաս, իսկ նկուղային հարկն ինքն է օգտագործում՝ որպես աշխատասենյակ: Մանկուց ճանաչել է Արմեն Պետրոսյանին, որի հետ գտնվում է նորմալ հարաբերությունների մեջ: 2015 թվականի սկզբին, ստույգ օրը չի հիշում, Արմենն իրեն ասել է, որ սեղան ունի, որն իր մեծ չափերի պատճառով որևէ տեղ չի կարողանում տեղավորել, խնդրել է, որ այն դնի հիշյալ նկուղում, ինքը համաձայնվել է: Դրան հաջորդող մի քանի ամիսների ընթացքում Արմենն իրենից բազմիցս խնդրել է նկուղի բանալիները, ասելով, որ ընկերներով ցանկանում են հավաքվել և մի կտոր հաց ուտեն, սակայն ինքը հիմնականում Արմենին մերժել է: 2015 թվականի հունվար ամսից սեպտեմբերի 6-ն ընկած ժամանակահատվածում 8-10 անգամ սրահի բանալին տվել է Արմեն Պետրոսյանին, թույլատրել, որ ընկերների հետ հավաքվեն: Ինքը 4-5 անգամ մասնակցել է նրանց հավաքույթներին, բացի հաց ուտելուց այլ բան չեն արել:
2015 թվականի սեպտեմբերի 6-ին՝ կեսօրին մոտ, Արմենը մոտեցել է իրեն, կրկին խնդրել նկուղի բանալիները, ասելով, որ ընկերներով ցանկանում են հավաքվել և մի կտոր հաց ուտեն: Ինքն Արմենի խնդրանքը չի մերժել: Հաջորդ օրն առավոտյան աշխատողներից տեղեկացել է, որ գիշերն իրեն պատկանող նկուղ են եկել ԱԱԾ աշխատակիցները և նկուղում գտնվող բոլոր անձանց պոկեր խաղալու համար բերման են ենթարկել:
Դրա հաջորդ օրն Արմեն Պետրոսյանի հետ գնացել են հիշյալ նկուղային հարկում գտնվող սենյակ, իր պահանջով Արմենը նկուղից հանել է պոկերի սեղանը և տեղափոխել իրեն անհայտ վայր Դրանից հետո ինքը մաքրել է մուտքի աջակողմյան հատվածում փայտի վրա կատարված գրառումները:
Վկան միաժամանակ նշեց, որ չի իմացել, թե նշված սեղանը հատուկ պոկերի համար է նախատեսված, այդ մասին իմացել է քննչական բաժնում, բացի այդ, պատի վրա արված գրառումները տեսել է քննչական բաժնում, երբ իրեն ցույց են տվել նկարները:
Վկա Գրիգորի Ժդանիկի Սարգսյանը նախաքննության փուլում ցուցմունք է տվել, որ ՙՊոկեր՚ թղթախաղի սիրահար է: 2000 թվականից մասնակցել է տարբեր մրցաշարերի, կատարել է նաև խաղավարի պարտականություն: 2007-2010 թվականների ընթացքում աշխատել է ՙԿլեոպատրա՚ խաղատանը: Այդ ընթացքում ծանոթացել է ՙԿպո՚ մականվամբ Արմեն Պետրոսյանի հետ, որի հետ հետագայում մտերմություն է արել: 2010-2015 թվականների ընթացքում գտնվել է ՌԴ-ում: Այդ ժամանակահատվածում ՌԴ-ում պարբերաբար հանդիպել է Արմեն Պետրոսյանին, ով խոսակցությունների ժամանակ իրեն պատմել է, որ ՀՀ-ում գտնվելու ընթացքում պարբերաբար կազմակերպել է ՙՊոկեր՚ խաղի անլեգալ մրցաշարեր, ստացել եկամուտ, նաև ինքն է հանդես եկել որպես խաղացող: 2015 թվականի հունվար ամսին վերադարձել է ՌԴ-ից: Աշխատանք չի ունեցել: Զանգահարել է Արմեն Պետրոսյանին և ասել, որ ֆինանսական խնդիրներ ունի, եթե ՙՊոկեր՚ խաղի մրցաշար կազմակերպի, իրեն էլ տեղեկացնի այդ մասին, որպեսզի խաղավարություն անի: Այդպես, 2015 թվականի սկզբից մինչև 2015 թվականի մարտ-ապրիլ ամիսները, Արմենը Երևան քաղաքի Մերգելյան ինստիտուտի հարևանությամբ գործող հացի արտադրամասի նկուղային հարկում 8-10 անգամ կազմակերպել է ՙՊոկեր՚ խաղի անլեգալ մրցաշար, որտեղ ինքը կատարել է խաղավարի պարտականություններ: Նշված մրցաշարերի ընթացքում որպես կազմակերպիչ հանդես է եկել Արմեն Պետրոսյանը, ժամանակ առ ժամանակ նաև իրենց հետ խաղացել է: Բոլոր խաղերի ընթացքում ՙփոքր բլայնդը՚ արժեցել է 100 ՀՀ դրամ, իսկ ՙմեծ բլանդը՝ 200՚ ՀՀ դրամ: Կատարվող քայլի առավելագույն գումար սահմանված չի եղել, որևէ արգելք չի եղել: 2000 ՀՀ դրամը գերազանցող յուրաքանչյուր ՙփոթից՚ 5 տոկոսը առանձնացրել է, որը և փոխանցել է Արմեն Պետրոսյանին: Կախված մրցաշարին մասնակցող անձանց թվից և մրցաշարի տևողությունից Արմեն Պետրոսյանի եկամուտները եղել են տարբեր՝ 100.000-ից 120.000 ՀՀ դրամ՝ յուրաքանչյուր խաղի ժամանակ: Այդ գումարը գոյացել է ՙփոթից՚ վերցված 5 տոկոսներից: Յուրաքանչյուր խաղի համար Արմեն Պետրոսյանն իրեն տվել է 15.000-ից 20.000 ՀՀ դրամ գումար: 2015 թվականի սեպտեմբերի 6-ին ժամը 18:00-ի սահմաններում, Արմենը զանգահարեց իրեն, ասել, որ նույն վայրում կրկին ժամը 20:00-ի սահմաններում խաղ է լինելու, հրավիրել է խաղավարություն կատարելու: Միաժամանակ Արմենն իրեն է փոխանցել Հրաչի հեռախոսահամարը, ինքը զանգահարել և հեռախոսազրույց է ունեցել նրա հետ, պայմանավորվել են հանդիպել: Ժամը 20:00-ի սահմաններում խաղը սկսվել է: Արմեն Պետրոսյանն եղել է խաղի կազմակերպիչը, չի մասնակցել խաղին: Մասնակիցների կողմից խաղադրույքները կատարվել են ինչպես կանխիկ, այնպես էլ պարտքով, պարտքի վերաբերյալ նշումները կատարել է Արմեն Պետրոսյանը հիշյալ սրահի մուտքի դռան աջ հատվածում գտնվող փայտերի վրա, իսկ կանխիկ գումարները նույնպես վերցրել է Արմենը, դրել գրպանում: Կանխիկով գնված խաղանիշերի վերաբերյալ Արմենը որևէ տեղ նշում չի կատարել: Ժամը 21:30-ի սահմաններում կապ է հաստատել Հրաչի հետ, հանդիպել են ՙԲարեկամություն՚ մետրոյի մոտ, վերջինիս ուղեկցել է դեպի անօրինական խաղասրահ: Սրահ վերադառնալուց հետո Հրաչը փոխարինել է իրեն, 2-3 անգամ խաղաքարտ է բաժանել, որից հետո հիշյալ սրահ են մտել ԱԱԾ աշխատակիցները և խաղը դադարեցվել է: Հիշյալ օրը խաղացողների կողմից մինչ ԱԱԾ աշխատակիցների ժամանելը շրջանառության մեջ դրվել է 200.000 ՀՀ դրամից 250.000 ՀՀ դրամ գումար: Մինչև նշված նկուղ գնալը գիտակցել է, որ գնում է մասնակցելու օրենքով չթույլատրված վայրում կազմակերպված խաղի: Տարածքի վարձակալության և զովացուցիչ ըմպելիքների, թեյի, սուրճի, ջրի դիմաց խաղացողներից և ոչ մեկը գումար չի վճարել, դա ընկալվել էր որպես հյուրասիրություն Արմեն Պետրոսյանի՝ ՙԿպոյի՚ կողմից:
Վկա Հրաչյա Հովսեփի Մարտիրոսյանը դատաքննության փուլում ցուցմունք է տվել, որ 2003-2008 թվականների ընթացքում աշխատել է տարբեր խաղատներում՝ որպես ՙՊոկեր՚ թղթախաղի խաղավար /դիլեր/: 2015 թվականի սեպտեմբերի 6-ին՝ ժամը 19:30-ի սահմաններում իրեն է զանգահարել մի երիտասարդ, ներկայացել Գրիշա անվամբ, ասել, որ Կոմիտասում ՙՏեխասյան Պոկեր՚-ի մրցաշար է ընթանում, խաղն արդեն սկսվել է, խաղավարի կարիք է զգացվում: Պայմանավորվել են և հանդիպել Բարեկամության մետրոյի դիմաց: Ժամը 20:00-ի սահմաններում նշված վայրում հանդիպել է Գրիշային, որին նախկինում երբեք չի հանդիպել, ուղղակի նրա մասին լսել է, իմացել, որ խաղավար է: Միասին գնացել են Մերգելյան ինստիտուտի հարևանությամբ գտնվող հացի փռի նկուղային հարկում գտնվող սրահ, որտեղ եղել է առաջին անգամ: Այդ պահին պոկերի սեղանի շուրջ նստած են եղել 7 հոգի: Նրանցից ճանաչել է Պողոսյան Արթուրին, աճպարար Հրաչին և Զավենին: Մնացածին չի ճանաչել: Խաղն եղել է դադարեցված, քանզի Գրիշան գնացել էր իրեն դիմավորեր: Իրենց վերադառնալուն պես Գրիշան նստել է իր տեղում, խաղը վերսկսվել է: Այդտեղ հանդիպել է մրցաշարի կազմակերպիչ Արմենին, որին դիմել են ՙԿպո՚ մականվամբ: Հարցրել է, թե ինչ պայմաններով է աշխատելու, Արմենն իրեն ստույգ ոչինչ չի ասել, միայն նշել է, որ իրենից դժգոհ չի հեռանա: Համաձայն իր ու Արմենի միջև պայմանավորվածության՝ ամեն 30 րոպեն մեկ ինքն ու Գրիշան պետք է փոխարինեին մեկը մյուսին: Երբ Գրիշայի ժամը լրացել է, ցանկացել է փոխարինել նրան, Արմենը չի թույլատրել, ասելով, որ շուտով խաղավար Ռուբենն է գալու, որի հետ նախկինում աշխատել է ՙՎիվարո Պոկեր ակումբում՚: Կրկին սպասել են: Քանի որ Ռուբենն խոստացած ժամից ուշացել է, ուստի Արմենն հորդորով փոխարինել է Գրիշային: Շուրջ 10-15 րոպե կատարել է խաղավարի պարտականությունները: Այդ ժամանակ արդեն խաղացողների թիվը 8 էր: Նրանց առջև դրված են եղել 4 գույնի խաղանիշեր /ֆիշկա/՝ սեռի գույնը՝ 100 ՀՀ դրամ, կանաչը՝ 500 ՀՀ դրամ, կարմիրը՝ 2500 ՀՀ դրամ, սևը՝ 5000 ՀՀ դրամ գումար անվանական արժեքով: Յուրաքանչյուրին բաժանել է երկուական խաղաքարտ, սեղանի վրա բացել հինգ խաղաքարտ՝ հաջորդականությամբ, որից հետո ըստ հերթականության խաղացողները կատարել են իրենց խաղադրույքները: Նվազագույն խաղադրույքը սկսվել է 200 ՀՀ դրամից, այնուհետև ՙԲլայնդը՚ կազմել է 500 ՀՀ դրամ, որից հետո խաղացողները, ըստ հերթականության, հնարավորություն են ունեցել ավելացնել գումարի չափը: Կատարվող գումարի առավելագույն շեմ, որպես այդպիսին, սահմանված չի եղել: Մինչև խաղավարությունը ստանձնելը, Արմենն իրեն ասել է, որ ՙԿոմիսիան՚ կազմում է 5 տոկոս, այսինքն, եթե ՙՓոթի՚ ընթացքում գումարը անցել է 2.000 ՀՀ դրամից, այդ դեպքում ՙՓոթը՚ շահած անձի գումարից 5 տոկոս ինքը պետք է առանձնացներ՝ որպես կազմակերպչի՝ Արմենի հասույթ: Բոլոր զովացուցիչ ըմպելիքները, սուրճը և ջուրն եղել են անվճար, հյուրասիրել է Արմենը: Երբ կողքից հետևել է խաղին, այդ ժամանակ խաղացողներից Արթուրը Արմենից գնել է 10.000 ՀՀ դրամի խաղանիշ: Ոչ իր, և ոչ էլ Գրիշայի խաղավարության ընթացքում իրենց մոտ գումար չի հավաքվել, այլ իրենք հավաքել են միայն ՙԿոմիսիայի՚ գումարը, որը և Արմենը պարբերաբար իրենցից վերցրել է: Գիտի, որ խաղացողներն որևէ առնչություն չեն ունեցել տարածքի վարձակալության և ըմպելիքների դիմաց տրվող գումարների հետ, ամբողջությամբ այդ գումարները վճարել է Արմենը՝ Կպոն:
Վկա Հրաչյա Յազիչյանը դատաքննության փուլում ցուցմունք է տվել, որ ինքը պոկերի սիրահար է, գրեթե ամեն օր խաղում է: 2015 թվականի սեպտեմբերի 6-ին՝ ժամը 20:00-ի սահմաններում, գնացել է ՙՇանգրիլա՚ խաղատուն՝ պոկերի մրցաշարի մասնակցելու համար, ճանապարհին հանդիպել է ընկերոջը՝ Արթուրին: Արթուրն իրեն ասել է, որ գնում է պոկեր խաղալու, առաջարկել է գնալ իր հետ, ինքն էլ համաձայնել է: Ինքն ու Արթուրը ժամը 20:30-ի սահմաններում գնացել են Երևան քաղաքի Մերգելյան ինստիտուտի հարևանությամբ գտնվող մի շինության նկուղային հարկ, մտել սրահ, որտեղ հավաքված են եղել 5-6 տղամարդ, սրահում դրված է եղել պոկերի սեղան՝ վրան ծածկոց: ՙԿպո՚-ն՝ Արմեն Պետրոսյանը կազմակերպել է պոկեր խաղը: Խաղացել են առանց գումարի, միայն խաղանիշերով: Ինքը 10000 դրամ է տվել՝ հյուրասիրության համար: Քանի որ ինքը գումար չի ունեցել, այդ 10000 դրամն իր փոխարեն Արթուրն է տվել: Վկան նշել է նաև, որ սեղանը, որի շուրջ խաղացել են, պոկերի սեղան չի հանդիսանում:
Վկան միաժամանակ հայտնել է, որ նախաքննության փուլում ցուցմունքը տվել է ներքին վախի ազդեցության տակ, այդ է պատճառը, որ իր դատաքննության և նախաքննության փուլերի ցուցմունքները տարբերվում են:
Վկա Հրաչյա Սարգսի Յազիչյանը նախաքննության փուլում ցուցմունք է տվել, որ հանդիսանում է ՙՊոկեր՚ թղթախաղի սիրահար: 2015 թվականի սեպտեմբերի 6-ին՝ ժամը 20:00-ի սահմաններում, երբ հանդիպել է ընկերոջը՝ Արթուրին, նրան ասել է, որ պատրաստվում եմ գնալ ՙՇանգրիլա՚ խաղատուն՝ մասնակցելու պոկերի մրցաշարի: Այդ ժամանակ Արթուրն իրեն ասել է, որ գնում է պոկեր խաղալու, առաջարկել է գնալ իր հետ: Այդպես ինքն ու Արթուրը ժամը 20:30-ի սահմաններում գնացել են Երևան քաղաքի Մերգելյան ինստիտուտի հարևանությամբ գտնվող մի շինության մոտ, որտեղ գրված է եղել թարմ հաց: Իջել են նկուղային հարկ, մտել սրահ, որտեղ հավաքված են եղել մի քանի տղամարդիկ, սրահում դրված է եղել պոկերի սեղան: Հասկացել է, որ նշված վայրում պետք է պոկեր խաղան: Անմիջապես ինքն ու Արթուրը նստել են սեղանի շուրջ: Խաղն արդեն սկսված է եղել, 3-4 հոգով խաղալիս են եղել: Տեղեկացել է, որ կազմակերպիչն եղել է Արմենը, ում ՙԿպո՚ են ասել: Նախկինում նրան չի ճանաչել, վերջինիս հետ որևէ առնչություն չի ունեցել: Արդեն սեղանի շուրջ նստած ժամանակ գրպանից հանել է 10.000 ՀՀ դրամ գումար, տվել Արմենին, վերջինս իրեն է տվել այդ գումարին համարժեք 100 ՀՀ դրամ, 500 ՀՀ դրամ, 2500 ՀՀ դրամ և 5000 ՀՀ դրամ անվանական արժեքով խաղանիշ /ֆիշկա/: Խաղը սկսվելուց քիչ անց իր ամբողջ գումարը պարտվել է, ուստի Արթուրն Արմենին տվել է ևս 10.000 ՀՀ դրամ գումար, որի դիմաց Արմենը խաղանիշ է տվել: Խաղավարը յուրաքանչյուրին բաժանել է երկուական խաղաքարտ, սեղանի վրա բացում հինգ խաղաքարտ՝ հաջորդականությամբ, որից հետո ըստ հերթականության խաղացողները կատարել են իրենց խաղադրույքները: Նվազագույն խաղադրույքը սկսվել է 200 ՀՀ դրամից, այնուհետև ՙԲլայնդը՚ կազմել է 500 ՀՀ դրամ, որից հետո խաղացողները, ըստ հերթականության, հնարավորություն են ունեցել ավելացնել գումարի չափը: Կատարվող գումարի առավելագույն շեմ, որպես այդպիսին, սահմանված չի եղել: ՙԿոմիսիան՚ տոկոսի չափը ստույգ չի հիշում, սակայն վստահ է, որ այն 5 տոկոսից ավել չի կազմել: Ընկերը՝Արթուրը, իր ներկայությամբ Արմենից գնել է 10.000 ՀՀ դրամի խաղանիշ: ՙՓոթից՚ ստացված գումարը տվել են այն շահողին, իսկ ՙԿոմիսիայի՚ գումարը հավաքվել է խաղավարի մոտ:
Վկա Կամո Կիրակոսյանը դատաքննության փուլում ցուցմունք է տվել, որ դեպքի օրը ՙՄերգելյան՚ ինստիտուտի մոտ գտնվող հացի արտադրամասի նկուղում Արմեն Պետրոսյանի և շուրջ 5 ընկերներով հավաքվել են, ճաշել, որից հետո որոշել են պոկեր խաղալ: Սեղանը պոկերի սեղան չէր, այլ սովորական ՙհաց ուտելու՚ սեղան էր, որի վրա սև կամ շագանակագույն ծածկոց կար: Վկան նշեց, որ խաղի մանրամասները չի հիշում: Խաղի կոնկրետ կազմակերպիչ չի եղել, դա ինքնաբերաբար է ստացվել: Ինքը գումար տվել է ուտելիքի, խմիչքի համար, սակայն թե այդ գումարից որքանն է եղել խաղի համար, չգիտի: Շուրջ կես ժամ խաղալուց հետո ոստիկանները եկել են և իրենց բերման ենթարկել ազգային անվտանգության ծառայություն:
Վկա Կամո Կիրակոսյանը նախաքննության փուլում ցուցմունք է տվել, որ 2000 թվականից զբաղվում է ՙՊոկեր՚ տեսակի թղթախաղով: Շուրջ 15 տարի է ճանաչում է ՙԿպո՚ մականվամբ Արմեն Պետրոսյանին, ում ճանաչում է որպես ՙՊոկեր՚ խաղի սիրահար: 2014 թվականի վերջերին մի քանի անգամ Արմենի առաջարկով գնացել է Մերգելյան ինստիտուտի հարևանությամբ գտնվող հացի արտադրամասի նկուղային հարկում տեղակայված սրահ, որտեղ Արմենի ղեկավարությամբ անցկացվել է պոկեր խաղի մրցաշար: Քանի որ երկար ժամանակ է անցել, ներկայումս չի հիշում, թե դրանց ովքեր են մասնակցել, սակայն կարող է հայտնել, որ խաղացել են գումարով խաղ, Արմենին տվել է կանխիկ գումար, նա դրա դիմաց իրեն տվել է համապատասխան քանակությամբ խաղանիշեր: Խաղացել է ինչպես կանխիկ գումարով, այնպես էլ պարտքովª հետագայում գումարը տալու պայմանով: Խաղի ընթացքում փոքր բլանդը կազմել է 100 ՀՀ դրամ, իսկ մեծ բլայնդը 200 ՀՀ դրամ: Չի հիշում, թե որքան է կազմել կոմիսիայի համար պահվող տոկոսագումարը: Այդ խաղերից հետո այլևս Արմեն Պետրոսյանին չի հանդիպել: 2015 թվականի սեպտեմբերի 6-ին ժամը 19:00-ի սահմաններում, իրեն զանգահարել է Արմեն Պետրոսյանը և հրավիրել է մասնակցելու նույն նկուղում իր կողմից կազմակերպվող ՙՊոկեր՚ խաղին: Համաձայնվել է: Այդպես ժամը 21:30-ի սահմաններում գնացել է հիշյալ նկուղ, որտեղ արդեն իսկ խաղը սկսված է եղել: Սեղանի շուրջ նստած անձանց չի ճանաչել: Նկուղում հանդիպել է Արմեն Պետրոսյանին: Նրան տվել է 1.000 ՀՀ դրամ գումար, և սեղանի կողքում դրված խաղանիշերի ճամպրուկից վերցրել 1000 ՀՀ դրամի խաղանիշ, ներգրավվել է խաղին: Փոքր բլայնդը խաղի ընթացքում կազմել է 100 ՀՀ դրամ, իսկ մեծ բլայնդը՝ 200 ՀՀ դրամ: Նշված օրը խաղացել է ընդամենը 1000 ՀՀ դրամի գումար: Հետագայում վերադարձնելու պայմանով՝ պարտքով խաղանիշ Արմենից չի վերցրել: Ժամը 24:00-ի սահմաններում, երբ խաղն ընթանալիս է եղել իր բնականոն հունով, ներս են մտել ԱԱԾ աշխատակիցները, խաղը դադարեցվել է: Այն հարցին, որ վերջինս 07.09.2015 թվականի իր բացատրությամբ հայտնել է, որ 2015 թվականի սեպտեմբերի 6-ին Արմեն Պետրոսյանի հրավերով ՙՊոկեր՚ խաղի մասնակցելու նպատակով գնացել է հիշյալ տարածքը, Արմենին առձեռն տվել է 10.000 ՀՀ դրամ գումար, որի դիմաց նա իրեն տվել է համապատասխան քանակությամբ խաղանիշեր: Այնուհետև 60.000 ՀՀ դրամի խաղանիշ էլ Արմեն Պետրոսյանից վերցրել է պարտքով, որի վերաբերյալ նա համապատասխան նշումներ է կատարել դռան ձախակողմյան հատվածում առկա փայտի վրա: Բացի այդ, նշել է, որ խաղը վարել են թվով 2 խաղավարները, ովքեր հերթականությամբ փոխարինել են միմյանց: Յուրաքանչյուր խաղից կուտակված ՙբանկ՚-ի գումարից 3-5 տոկոսը խաղավարը պահել է իր մոտ՝ խաղի ավարտից հետո Արմեն Պետրոսյանին փոխանցելու համար: Ինչպես կպարզաբանի բացատրության և ցուցմունքի միջև առկա էական հակասությունը, Կամո Կիրակոսյանը պատասխանել է, որ իրականում բացատրություն տալիս եղել է շփոթված, չի հասկացել, թե ինչ է գրում, ներկայիս ցուցմունքով հայտնում է ողջ եղելությունը:
Դատարանը, գնահատելով վկաներ Հրաչյա Յազիչյանի և Կամո Կիրակոսյանի կողմից նախաքննության և դատաքննության փուլերում տրված ցուցմունքները, արժանահավատ է համարում նրանց նախաքննական փուլի ցուցմունքները, քանի որ վկաները նախաքննության փուլում դեպքի հանգամանքների վերաբերյալ տվել են մանրամասն ցուցմունքներ, նշված ապացույցները ձեռք են բերվել օրենքով սահմանված քրեադատավարական ընթացակարգի պահպանմամբ և չեն հակասում դատաքննությամբ հետազոտված մյուս ապացույցներին:
Դատահաշվապահական փորձաքննության թիվ 15-3464 եզրակացության համաձայն.
1. Նախաձեռնողի կողմից առաջադրված ՙՀՀ ֆինանսների նախարարության ՕՀ վարչության 12-րդ բաժնի աշխատակից՝ Վարդան Շահինյանի կողմից՝ Արմեն Ռաֆիկի Պետրոսյանի կողմից ապօրինի ձեռնարկատիրական գործունեության արդյունքում պետությանը պատճառված վնասի չափի վերաբերյալ 26.11.2015 թվականին կազմված նախնական հաշվարկը ինչ մեթոդով է կատարվել՚ հարցի շրջանակներում կատարված վերլուծությունից և հաշվարկներից, սույն փորձաքննությամբ, ՀՀ ֆինանսների նախարարության ՕՀ վարչության 12-րդ բաժնի աշխատակիցների կողմից քաղ. Արմեն Ռաֆիկի Պետրոսյանի կողմից իրականացրած ապօրինի ձեռնարկատիրական գործունեության համար, 26.11.2015 թվականի ամսաթվով կազմված Քաղ. Արմեն Ռաֆիկի Պետրոսյանի կողմից ապօրինի գործունեության արդյունքում պետությանը պատճառված վնասի չափի նախնական հաշվարկի վերաբերյալ տեղեկանքը կազմվել է՝ փաստաթղթային ստուգման մեթոդի մեջ ներառված՝ փաստաթղթերի ստուգում ըստ ձևի, թվաբանական և նորմատիվային հետազոտման եղանակների կիրառմամբ: Նման մեթոդով կատարված նախնական հաշվարկը, սույն փորձաքննությամբ, զուտ հաշվապահական և հարկային հաշվառման տեսանկյունից, ՙՔաղ. Արմեն Ռաֆիկի Պետրոսյանի կողմից ապօրինի գործունեության արդյունքում պետությանը պատճառված վնասի չափի նախնական հաշվարկի վերաբերյալ տեղեկանքում արձանագրված դրվագների կտրվածքով, մեթոդաբանական և թվաբանական առումով դիտվում է մասնակի ընդունելի:
2. Նախաձեռնողի կողմից առաջադրված ՙՀՀ ֆինանսների նախարարության ՕՀ վարչության 12-րդ բաժնի աշխատակից՝ Վարդան Շահինյանի կողմից՝ Արմեն Ռաֆիկի Պետրոսյանի կողմից ապօրինի ձեռնարկատիրական գործունեության արդյունքում պետությանը պատճառված վնասի չափի վերաբերյալ 26.11.2015 թվականին կազմված նախնական հաշվարկով, ինչպես նաև փորձաքննությամբ կատարված հաշվարկներով, որքան է կազմում հարկային պարտավորությունների մասով քաղ. Արմեն Ռաֆիկի Պետրոսյանի կողմից պետությանը վնասի չափը՝ ըստ հարկատեսակների՚ հարցի շրջանակներում կատարված վերլուծությունից ու հաշվարկներից, սույն փորձաքննությամբ, զուտ հաշվապահական և հարկային հաշվառման տեսանկյունից նշանակում է, որ ՙՔաղ. Արմեն Ռաֆիկի Պետրոսյանի կողմից ապօրինի գործունեության արդյունքում պետությանը պատճառված վնասի չափի նախնական հաշվարկի վերաբերյալ տեղեկանքում արտացոլված ելակետային տվյալները հիմք ընդունելու պայմաններում, սույն փորձաքննությամբ կատարված ճշգրտումներով հանդերձ հարկային պարտավորությունների մասով պետությանը պատճառված վնասի չափը կազմում է՝ 412.360 դրամ:
3. Նախաձեռնողի կողմից առաջադրված՝ ՙՀՀ ֆինանսների նախարարության ՕՀ վարչության 12-րդ բաժնի աշխատակից՝ Վարդան Շահինյանի կողմից՝ Արմեն Ռաֆիկի Պետրոսյանի կողմից ապօրինի ձեռնարկատիրական գործունեության արդյունքում պետությանը պատճառված վնասի չափի վերաբերյալ 26.11.2015 թվականին կազմված նախնական հաշվարկով, ինչպես նաև փորձաքննությամբ կատարված հաշվարկներով, պետական տուրքի մասով քաղ. Արմեն Ռաֆիկի Պետրոսյանի կողմից կազմակերպված գործունեությունը այլ վայրում գործունեություն իրականացրած համարվելու պայմաններում, որքան է կազմում պետությանը պատճառված վնասի չափը՚ հարցի շրջանակներում կատարված վերլուծությունից և հաշվարկներից, թե նախնական հաշվարկով և թե սույն փորձաքննությամբ ՀՀ ֆինանսների նախարարության ՕՀ վարչության 12-րդ բաժնի աշխատակից Վարդան Շահինյանի կողմից 26.11.2015 թվականի ամսաթվով կազմված ՙՔաղ. Ռաֆիկ Արմենի Պետրոսյանի կողմից ապօրինի գործունեության արդյունքում պետությանը պատճառված վնասի չափի նախնական հաշվարկի վերաբերյալ տեղեկանքում արտացոլված հաշվարկներով, Արմեն Ռաֆիկի Պետրոսյանի կողմից կազմակերպված գործունեությունը այլ վայրում գործունեություն իրականացրած համարվելու պայմաններում պետությանը պատճառված վնասի չափը ՙՊետական տուրքի մասին՚ ՀՀ օրենքի 19-րդ հոդվածի 14-րդ կետի 14.3.5 ենթակետի պահանջների համաձայն, պետական տուրքի գծով կազմում է՝ 4.500.000.000 դրամ:
4. Նախաձեռնողի կողմից առաջադրված ՙՀՀ ֆինանսների նախարարության ՕՀ վարչության 12-րդ բաժնի աշխատակից՝ Վարդան Շահինյանի կողմից՝ Արմեն Ռաֆիկի Պետրոսյանի կողմից ապօրինի ձեռնարկատիրական գործունեության արդյունքում պետությանը պատճառված վնասի չափի վերաբերյալ 26.11.2015 թվականին կազմված նախնական հաշվարկով, ինչպես նաև փորձաքննությամբ կատարված հաշվարկներով, պետական տուրքի մասով քաղ. Արմեն Ռաֆիկի Պետրոսյանի կողմից կազմակերպված գործունեությունը այլ վայրում գործունեություն իրականացրած համարվելու պայմաններում՝ հարկային պարտավորությունների և Պետական տուրքի մասին ՀՀ օրենքի 19-րդ հոդվածի 14-րդ կետի 14.3.5 ենթակետով նախատեսված լիցենզավորման համար սահմանված պետական տուրքի գումարի հետ միասին, ընդամենը որքան է կազմում պետությանը պատճառված վնասի չափը՚ հարցի շրջանակներում կատարված վերլուծությունից ու հաշվարկներից, սույն փորձաքննությամբ զուտ հաշվապահական և հարկային հաշվառման տեսանկյունից նշանակում է, որ ՙՔաղ. Արմեն Ռաֆիկի Պետրոսյանի կողմից ապօրինի գործունեության արդյունքում պետությանը պատճառված վնասի չափի նախնական հաշվարկի վերաբերյալ տեղեկանքում արտացոլված ելակետային տվյալները հիմք ընդունելու պայմաններում, սույն փորձաքննությամբ կատարված ճշգրտումներով հանդերձ, պետությանը պատճառված վնասի չափը հարկերի և պետական տուրքեի գծով կազմում է 4.500.415.360 դրամ:
08.04.2016 թվականին կայացված՝ շահումով խաղեր կազմակերպելուն հարմարեցված սրահը զննելու ժամանակ վերցված ճամպրուկը՝ խաղանիշերով և խաղաթղթերով, ինչպես նաև պոկերի սեղանի ծածկոցն իրեղեն ապացույց ճանաչելու մասին որոշման, ինչպես նաև դրանք զննելու մասին արձանագրության համաձայնª ծածկոցը մուգ կարմիր գույնի է՝ 153*240 սմ չափերով: Ծածկոցի եզրերը 4.5 սմ լայնությամբ սպիտակ գույնի է: Ձախից դեպի աջ ուղղությամբ դեղին գծով կատարված է մասնակիցների նստատեղի բաժանումից 1-ից 7 հաջորդականությամբ: Թիվ մեկ մասնակցի հատվածում՝ աջակողմյան վերևի մասում առկա է G.E.M. գրառումը: Խաղանիշերի ճամպրուկը 56*21*7 սմ չափերի է, արծաթագույն: Կողային հատվածում առկա են թվով 3 փականներ, որոնք գտնվում են վնասված վիճակում: Առկա է բռնակ: Ճամպրուկում առկա է թվով 48 հատ դեղին, 46 հատ կապույտ, 48 հատ սև, 95 հատ կանաչ, 95 հատ կարմիր, 96 հատ մոխրագույն խաղանիշ, թվով 52 հատ խաղաքարտ, 1 հատ խաղաքարտի չափով կարմիր գույնի պլաստմասե իր, 1 հատ 5սմ տրամագծով և 6 մմ բարձրությամբ պլաստմասե իր, որի երկու կողմերում երկայնքով առկա է 1սմ բարձրությամբ DEALER գրառումը:
Շահումով խաղեր կազմակերպելու սրահ հայտնաբերելու և այն զննելու մասին 06.09.2015 թվականի արձանագրության համաձայն՝ ՀՀ ԱԱԾ աշխատակիցները 2015 թվականի սեպտեմբերի 6-ին՝ ժամը 23:00-ին մուտք են գործել Երևան քաղաքի Հ.Հակոբյան 2/50 հասցեով գործող ՙԱրցախ 91՚ ԱԿ-ին պատկանող շինության նկուղային հարկ, որտեղ հայտնաբերվել է 25 մ2 տարածք, որտեղ տեղադրված է եղել սեղան՝ ՙՏեխաս խոլդեն՚ պոկեր տեսակի շահումով խաղ խաղալու համար նախատեսված ծածկոցով: Սեղանի վրա առկա են եղել խաղանիշերով ճամպրուկ, իսկ սեղանի շուրջ նստած թվով ինն անձանց առջև դրված են եղել խաղաթղթեր և խաղանիշեր: Բացի այդ սենյակում են գտնվել ևս 4 անձինք: Զննության ժամանակ Արմեն պետրոսյանը ներկայացրել է գրպանում առկա 80.020 ՀՀ դրամ գումարը, հայտարարել է, որ նշված տարածքում կամ իր անվամբ շահումով խաղ կազմակերպելու լիցենզիա չունի:
Ըստ 11.04.2016թ. ՀՀ ԱՆ պետական ռեգիստրի գործակալությունից ստացված 3/2/0501-16 ելից համարով գրությունն այլ ապացույց ճանաչելու և քրեական գործին կցելու մասին 11.04.2016թ. որոշման, համաձայն պետական միասնական գրանցամատյանում 05.04.2016 թվականի դրությամբ առկա տեղեկությունների՝ Արմեն Պետրոսյանը AH 0586981 անձնագրով հաշվառված չէ ՀՀ իրավաբանական անձանց պետական ռեգիստրի գործակալությունում որպես անհատ ձեռնարկատեր և չի հանդիսանում որևէ ՍՊԸ մասնակից:
(...)
Այսպիսով, դատարանը գործով ձեռք բերված յուրաքանչյուր ապացույց գնահատելով թույլատրելիության վերաբերելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, ղեկավարվելով օրենքով, ներքին համոզմամբ, գտնում է, որ ամբաստանյալ Արմեն Ռաֆիկի Պետրոսյանի մեղավորությունը՝ առանց պետական գրանցման և առանց հատուկ թույլտվության (լիցենզիայի) լիցենզավորման ենթակա գործունեություն իրականացնելու մեջը, որը զուգորդվել է պետությանն առանձնապես խոշոր չափի վնաս պատճառելով, նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 188-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով, ապացուցված է:
(...)»։
Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
4. Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
Բողոքի հեղինակը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից կայացվել է ակնհայտ անհիմն դատական ակտ՝ առանց հաշվի առնելու գործով ձեռք բերված բոլոր ապացույցները և փաստական հանգամանքները միասին վերցված:
Ի հիմնավորումն վերոշարադրյալի բողոքաբերը նշել է, որ Արմեն Պետրոսյանը 2015 թվականի ապրիլ ամսից մինչև 2015 թվականի օգոստոս ամիսը ներառյալ ՀՀ-ում չի գտնվել, որը հիմնավորվում է նրա անձնագրում առկա սահմանահատումների վերաբերյալ ելքային և մուտքային կնիքների դրոշմներով։ Հետևաբար` այդ ժամանակահատվածում նա չեր կարող իրականացնել ապօրինի ձեռնարկատիրություն:
Բողոքի հեղինակը նշել է նաև, որ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել կրկին անգամ չդատվելու և չպատժվելու սկզբունքի խախտում։ Մասնավորապես, Արմեն Պետրոսյանը նույն արարքի՝ ապօրինի ձեռնարկատիրական գործունեություն իրականացնելու համար ենթարկվել է նախ՝ անուղղակի «տուգանքի»՝ քաղաքացիական հայցի տեսքով, ապա նույն արարքի համար նրա նկատմամբ մեղադրանք է առաջադրվել և նա դատապարտվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 188-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով։
Բողոքի հեղինակը փաստարկել է, որ ամբաստանյալ Արմեն Պետրոսյանի մեղադրանքի հիմքում դրված հանցավոր արարքի քանակական նշումը (8-10 անգամ) մոտավոր հաշվարկ է և մեղադրանքը անորոշ է: Չի հիմնավորվել, թե կոնկրետ, երբ և քանի անգամ է Արմեն Պետրոսյանը զբաղվել նշված գործունեությամբ, ինչքան եկամուտ է ստացել։ Բողոքաբերի պնդմամբ՝ նշյալը հանգեցրել է արդար դատաքննության հիմնարար արժեքի առարկայազրկման:
Բողոքաբերը նշել է նաև, որ մեղադրյալ Արմեն Պետրոսյանի և վկաներ Գրիգորի Սարգսյանի ու Հրաչյա Մարտիրոսյանի ցուցմունքներում եղել են էական հակասություններ և քննիչի կողմից առերեսում չի կատարվել։ Արդյունքում՝ խախտվել է ամբաստանյալի հակընդդեմ հարցման իրավունքը։ Հետևաբար` նշված վկաների ցուցմունքները չէին կարող դրվել դատավճռի հիմքում։
Արդյունքում, բողոքի հեղինակը խնդրել է բեկանել վիճարկվող դատական ակտը և ճանաչել ամբաստանյալ Արմեն Պետրոսյանի անմեղությունն առաջադրված մեղադրանքում կամ գործն ուղարկել նույն դատարան՝ նոր քննության:
Վերաքննիչ դատարանի դատական նիստում կողմերի արտահայտած դիրքորոշումները.
5. Պաշտպան Գ.Գալիկյանը պնդեց վերաքննիչ բողոքը և խնդրեց այն բավարարել:
Դատախազ Կ.Բարսեղյանն առարկեց վերաքննիչ բողոքի դեմ և խնդրեց այն մերժել։
Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
6. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 6-րդ հոդվածի 20-րդ կետի համաձայն`մեղադրանքը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված կարգով ներկայացված հիմնավորումն է` որոշակի անձի կողմից քրեական օրենսգրքով չթույլատրված կոնկրետ արարքի կատարման մասին:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 202-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Անձին որպես մեղադրյալ ներգրավելու հիմքը նրա կողմից հանցանքի կատարումը վկայող բավարար ապացույցների համակցությունն է:
2. Սույն հոդվածի առաջին մասում նախատեսված հիմքերի առկայության դեպքում քննիչը, դատախազը պատճառաբանված որոշում են կայացնում անձին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին:
3. Որոշման նկարագրական-պատճառաբանական մասում նշվում են (…) մեղադրանքի ձևակերպումը՝ նշելով հանցագործության տեղը, ժամանակը, եղանակը և մյուս հանգամանքները, որքանով դրանք պարզված են գործի նյութերով: Եզրափակիչ մասում շարադրվում է անձին գործով որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին որոշումը և քրեական օրենսգրքի հոդվածը, հոդվածի մասը կամ կետը, որով նախատեսված է կատարված հանցանքի համար պատասխանատվությունը (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 270-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Մեղադրական եզրակացությունը բաղկացած է նկարագրական-պատճառաբանական և եզրափակիչ մասերից:
2. Նկարագրական-պատճառաբանական մասում քննիչը շարադրում է հանցագործության հանգամանքները, մեղադրյալին, ինչպես նաև տուժողին բնութագրող հանգամանքները, մեղադրյալի մեղավորությունը հաստատող ապացույցները, ի պաշտպանություն նրա բերվող փաստարկները և այդ փաստարկների ստուգման արդյունքում հավաքված ապացույցները (…)»:
Արկադի Պապյանի գործով 2010 թվականի նոյեմբերի 5-ի թիվ ՏԴ/0115/01/09 որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 202-րդ և 270-րդ հոդվածների վերլուծությունից երևում է, որ օրենսդիրը երկու դեպքում էլ օգտագործել է «մեղադրանքի ձևակերպում» եզրույթը, որի կառուցվածքն իրենից ներկայացնում է.
ա) գործով հաստատված, հանրության համար վտանգավոր և հակաիրավական փաստերը, որոնք համապատասխանում են կոնկրետ հանցակազմի հատկանիշներին,
բ) քրեական օրենքի կոնկրետ նորմը, որի հատկանիշներին համապատասխանում են մեղադրյալի գործողությունները կամ անգործությունը կազմող փաստերը:
(…) [Մ]եղադրանքի ձևակերպումը պետք է արտացոլի մեղսագրվող գործողությունների կամ անգործության բովանդակությունը, հետևաբար պետք է ներառի հանցակազմի բոլոր պարտադիր հատկանիշները բնութագրող փաստական տվյալները: Փաստական տվյալների ներառումն անհրաժեշտ նախապայման է, որպեսզի մեղադրանքի մեջ նշվի այն քրեական օրենքը, որով նախատեսված են հանրության համար վտանգավոր, հակաիրավական և քրեորեն պատժելի արարքի հատկանիշները, այսինքն` հանգեցնի մեղադրանքում ձևակերպված արարքին համապատասխան իրավաբանական գնահատական տալուն:
(…) [Մ]եղադրանքի ձևակերպման կարևորումը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ համապատասխան դատավարական փաստաթղթերում (անձին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին որոշում, մեղադրական եզրակացություն) դրա առկայությունը հնարավորություն է տալիս քրեական հետապնդման ենթարկվող անձին արդյունավետ կերպով իրականացնել իր պաշտպանության իրավունքը: Ավելին, մեղադրական եզրակացության մեջ շարադրվող առանձին հարցեր (արարքի փաստական նկարագրության հիմքում դրված ապացույցների շրջանակը, դրանց տրված գնահատականը, դատակոչի ենթակա անձանց շրջանակը և այլն) էական նշանակություն ունեն անձի պաշտպանության իրավունքի պատշաճ իրականացման համար»:
Գևորգ Ճաղարյանի և մյուսների գործով 2012 թվականի օգոստոսի 24-ի թիվ ԵՇԴ/0002/01/11 որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«(…) [Մ]եղադրանքը հանդիսանում է քրեադատավարական այն ինստիտուտը, որի միջոցով ապահովվում է հանրային քրեական հետապնդման կառուցակարգի գործունեությունը: Մեղադրանքը հանցակազմը կոնկրետ հանցագործության հանգամանքների և այն կատարած անձի հետ կապող դատավարական միջոցն է և այդ պատճառով էլ մեղադրանքը կարելի է դիտարկել որպես հանցակազմի հատկանիշների դատավարական արտահայտություն, որից ածանցյալ է նաև քրեական արդարադատության իրականացման գործառույթը:
Քրեական դատավարությունում մեղադրանքը բնորոշվում է որպես կոնկրետ անձին մեղսագրվող հանցավոր գործողության կամ անգործության նկարագրություն դատավարական փաստաթղթերում: Կառուցվածքային առումով մեղադրանքը բաղկացած է գործով հաստատված՝ հանրության համար վտանգավոր և հակաիրավական արարքի կատարման հանգամանքների ամբողջությունից և քրեական օրենքի կոնկրետ նորմից, որի հատկանիշներին համապատասխանում է նշված փաստական հանգամանքների ամբողջությունը: Այլ խոսքով՝ մեղադրանքի տարրեր են կազմում մեղադրանքի ձևակերպումը և դրա իրավաբանական որակումը:
(…)
Մրցակցային դատավարության ընթացքում պաշտպանությունը հանդես է գալիս որպես մեղադրանքի հակադրում` նպատակ ունենալով հերքել այն և պաշտպանել քրեական օրենսգրքով չթույլատրված արարքի կատարման մեջ մեղադրվող անձանց իրավունքներն ու շահերը: Այս կարևորագույն գործառույթի արդյունավետ իրականացման համար պաշտպանության կողմն առնվազն պետք է հնարավորություն ունենա ծանոթանալու առաջադրված մեղադրանքի իրավական և փաստական հիմքերին, դրանց վերաբերյալ ներկայացնելու սեփական դիրքորոշումը և մասնակցելու ապացուցման գործընթացին: Պաշտպանության իրավունքի իրականացումը, ինչպես նաև մրցակցային դատավարության ապահովումն անհնար են, եթե մեղադրյալը տեղյակ չէ, թե ինչ անօրինական արարքի կատարման մեջ է մեղադրվում և ինչ ապացույցների հիման վրա»:
7. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը ապացույցները գնահատում են իրենց ներքին համոզմամբ»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Ապացուցումը` գործի օրինական, հիմնավորված և արդարացի լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներ բացահայտելու նպատակով ապացույցներ հավաքելը, ստուգելը և գնահատելն է»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 126-րդ հոդվածի համաձայն`
«Գործով հավաքված ապացույցները ենթակա են բազմակողմանի և օբյեկտիվ ստուգման` ձեռք բերված ապացույցի վերլուծության, այն այլ ապացույցների հետ համադրելու, նոր ապացույցներ հավաքելու, ապացույցների ձեռքբերման աղբյուրներն ստուգելու միջոցով»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման` վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից:
2. Հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ»:
«Ապացույցների բավարարություն» հասկացության էությունը, ինչպես նաև ապացույցների բավարարությունը որոշելու ընդհանուր չափանիշներին ու դրանցից յուրաքանչյուրի բնութագրին վերաբերող հարցերը ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից քննարկվել և վերլուծվել են Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշման շրջանակներում:
Մասնավորապես, վկայակոչված որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը, համեմատական վերլուծության ենթարկելով «ապացուցման առարկա» և «ապացույցների բավարարություն» հասկացությունները, նշել է. «(…) եթե ապացուցման առարկան ցույց է տալիս, թե ինչ է անհրաժեշտ պարզել յուրաքանչյուր քրեական գործով, ապա ապացույցների բավարարությունը կապված է այն ապացուցողական նյութի հետ, որը վերաբերում է ապացուցման առարկային և թույլ է տալիս այդ հանգամանքների մասին գալ արժանահավատ հետևության: Որոշելով ապացույցների բավարարությունը` վարույթն իրականացնող մարմինները լուծում են քրեական գործի համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքների հետազոտման խորության աստիճանի հետ կապված հարցերը, մասնավորապես այն, թե ինչ աստիճանի պետք է մանրացվի յուրաքանչյուր հանգամանքը, և ինչ ծավալի ապացույցներ են անհրաժեշտ այդ հանգամանքները հավաստի պարզելու և դրա հիման վրա այս կամ այն դատավարական որոշումը կայացնելու համար:
Այսպիսով, ապացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշումը, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից` այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը:
Ի տարբերություն ապացուցման առարկայի, ապացույցների բավարարություն հասկացության բովանդակությունը քրեական դատավարության օրենսդրությամբ բացահայտված չէ, այսինքն` օրենքում հստակ նշում չկա այն մասին, թե մինչև երբ պետք է հավաքվեն և հետազոտվեն ապացույցները, որպեսզի յուրաքանչյուր գործով պարզվի ապացուցման առարկան ամբողջությամբ կամ նրա տարրերն առանձին վերցրած: Բացի այդ, օրենքում սահմանված չէ միասնական չափանիշ առ այն, թե երբ են ի հայտ գալիս յուրաքանչյուր քրեական գործով ապացուցման առարկան բացահայտված համարելու հիմքերը:
Վճռաբեկ դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի համակարգային վերլուծության հիման վրա արձանագրում է ապացույցների բավարարությունը որոշելու հետևյալ ընդհանուր չափանիշները`
1) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունք,
2) դատավարական որոշումների հիմնավորվածություն և պատճառաբանվածություն,
3) անմեղության կանխավարկած» (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշումը):
Մեկ այլ` Մ.Հակոբյանի գործով որոշման մեջ անդրադառնալով անձի մեղավորության հաստատման համար հաղթահարման ենթակա անհրաժեշտ չափանիշներից մեկին` անմեղության կանխավարկածին, ՀՀ վճռաբեկ դատարանը շեշտել է, որ. «[Ա]պացույցների կամայական գնահատման արգելքը դատարաններին պարտավորեցնում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածում թվարկված` ապացուցման ենթակա հանգամանքների, այդ թվում` կոնկրետ հանցանքի հատկանիշների և այդ հանցանքի մեջ անձի մեղավորության վերաբերյալ իր հետևությունները հիմնավորել վերաբերելի, փոխկապակցված, հավաստի ապացույցներով և ոչ թե ենթադրություններով: Այլ խոսքով` հանցանքի մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր անձի վերաբերյալ` ապացուցման ենթակա յուրաքանչյուր հանգամանքի կապակցությամբ դատարանի հետևությունը պետք է հիմնված լինի ոչ թե գնահատողական դատողությունների, կանխատեսումների կամ կարծիքների, այլ կոնկրետ գործով օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված փաստական տվյալների վրա: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղսագրվող հանցագործության և դրա հատկանիշների ապացուցման բեռը կրում է մեղադրանքի կողմը, իսկ չփարատված կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի: Դրանից հետևում է, որ մեղադրանքի կողմը կրում է անձի մեղքը հաստատելու համար բավարար ապացույցներ ներկայացնելու պարտականությունը (…)» (տե՛ս Մարգար Հակոբյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2013 թվականի մայիսի 8-ի թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 որոշումը):
Ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս չափանիշին` ներքին համոզմունքին, ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի վերաբերյալ որոշման մեջ և դիրքորոշում ձևավորել այն մասին, որ. «Ներքին համոզմունքը, որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով, այն, մի կողմից, պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից, անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ: (…)» (տե՛ս Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշումը):
Մեկ այլ` Ա.Ավագյանի և Վ.Սահակյանի վերաբերյալ որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը նաև նշել է, որ. «(…) քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշը: Ընդ որում, «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշ ասելով, պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը: Վերոգրյալը չի նշանակում, որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կարող առաջացնել որևէ կասկած, սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր): Այլ խոսքով` մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած»:
Նույն որոշման մեջ անդրադառնալով ապացույցի արժանահավատության հարցին` ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արտահայտել այն մասին, որ. «Ապացույցի արժանահավատության հատկանիշը նույնպես վերաբերում է ապացույցի բովանդակային գնահատմանը: Արժանահավատ է այն ապացույցը, որի ճշմարտացիությունը կասկած չի հարուցում: Ապացույցն արժանահավատության տեսանկյունից գնահատելիս դատարանը պետք է հիմք ընդունի հետևյալ հանգամանքները.
ա) ապացույցի աղբյուրի հատկանիշները (օրինակ` փորձագետի ձեռնհասությունը, ցուցմունք տվող անձի շահագրգռվածությունը, որոշ դեպքերում հոգեբանական և ֆիզիոլոգիական հատկանիշները, վիճակը, ինչպես նաև անձին վերաբերող այլ հատկանիշներ, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ այդ անձի կողմից գործի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներն ընկալելու, մտապահելու, վերարտադրելու գործընթացի վրա),
բ) ապացույցի ձևավորման հանգամանքները (օրինակ` վկայի կողմից կոնկրետ հանգամանքն ընկալելու պայմանները, պաշտպանի, ներկայացուցչի ներկայությունը և այլն),
գ) ապացուցողական տեղեկությունը ձեռք բերելու միջոցը,
դ) ապացույցի բովանդակությունը կազմող տեղեկությունը հաստատող կամ հերքող հանգամանքների առկայությունը,
ե) նույն տեղեկության ստացումն այլ աղբյուրից:
Յուրաքանչյուր ապացույց արժանահավատության տեսանկյունից պետք է գնահատվի ապացույցների համակցության մեջ` բազմակողմանի և մանրամասն գնահատելով փաստական տվյալների ստացման աղբյուրները և ապացույցի ձևավորման ամբողջ ընթացքը: Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ վերջնական որոշում կարող է կայացվել դրա բովանդակությունն այլ աղբյուրներից ստացված տեղեկությունների հետ համադրելու արդյունքում: Որոշակի փաստի վերաբերյալ այս կամ այն աղբյուրից ստացված տեղեկությունների արժանահավատությունը գնահատելու համար անհրաժեշտ է վերլուծել ստացված տեղեկությունների բովանդակությունը, համադրել դրանք այլ ապացույցների հետ, պարզել դրանց համապատասխանությունը կամ հակասությունը, հակասության դեպքում` դրա պատճառները:
Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ դատարանի եզրահանգումները պետք է հիմնվեն գործում առկա փաստական տվյալների վրա» (տե՛ս Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշումը):
8. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 188-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Առանց պետական գրանցման, հաշվառման (բացառությամբ օրենքով նախատեսված դեպքերի) կամ առանց հատուկ թույլտվության (լիցենզիայի) լիցենզավորման ենթակա կամ օրենքով արգելված ձեռնարկատիրական գործունեություն իրականացնելը, որը զուգորդվել է անձանց կամ կազմակերպություններին կամ պետությանը զգալի վնաս պատճառելով` պատժվում է (...)։
3. Նույն արարքը, որը՝
1) զուգորդվել է անձանց կամ կազմակերպություններին կամ պետությանն առանձնապես խոշոր չափի վնաս պատճառելով,
(...) պատժվում է (...)
4. Սույն հոդվածում զգալի չափ է համարվում հանցագործության պահին սահմանված նվազագույն աշխատավարձի հինգհարյուրապատիկից մինչև հազարապատիկի չափով գումարը, խոշոր չափ` հանցագործության պահին սահմանված նվազագույն աշխատավարձի հազարապատիկից մինչև երկուհազարապատիկի չափով գումարը, իսկ առանձնապես խոշոր չափ` հանցագործության պահին սահմանված նվազագույն աշխատավարձի երկուհազարապատիկը գերազանցող գումարը:
Սույն հոդվածի համաձայն` պետությանը պատճառված վնասի հաշվարկում ներառվում է նաև պետական գրանցման, ինչպես նաև հատուկ թույլտվության (լիցենզիայի) համար գանձման ենթակա պետական տուրքի գումարի չափը»։
Մեջբերված նորմով նախատեսված հանցակազմի անմիջական օբյեկտը Հայաստանի Հանրապետությունում նորմալ ձեռնարկատիրական հարաբերություններն են։
Նշված հանցակազմի օբյեկտիվ կողմը դրսևորվում է հոդվածում նկարագրված արարքներից որևէ մեկի կատարմամբ։ Դրանք են՝ 1) առանց պետական գրանցման ձեռնարկատիրական գործունեություն իրականացնելը, 2) առանց հատուկ թույլտվության լիցենզավորման ենթակա ձեռնարկատիրական գործունեություն իրականացնելը, 3) օրենքով արգելված ձեռնարկատիրություն իրականացնելը։
Նշված հանցակազմի օբյեկտիվ կողմի պարտադիր հատկանիշ է հանրորեն վտանգավոր հետևանքը՝ անձանց կամ կազմակերպություններին կամ պետությանը զգալի վնաս պատճառելը։ Իսկ որպես արարքը որակյալ դարձնող հատկանիշ նախատեսված է նաև առանձնապես խոշոր չափի վնաս պատճառելը։ Ընդ որում՝ եթե վնասը պատճառվում է պետությանը, ապա այլ վնասներից զատ, պատճառված վնասի հաշվարկի մեջ է ներառվում նաև պետական գրանցման, ինչպես նաև հատուկ թույլտվության (լիցենզիայի) համար գանձման ենթակա պետական տուրքի գումարի չափը։
Ձեռնարկատիրական գործունեությունը անձի պարբերաբար իրականացվող այնպիսի գործունեությունն է, որը շահույթ ստանալու նպատակ է հետապնդում։ Ձեռնարկատիրական գործունեության հարցը լուծելիս անհրաժեշտ է հաշվի առնել հատուցելի գործունեության տևողությունը և հաճախականությունը, ստացված եկամուտը և այլ գործոններ։
Ձեռնարկատիրական գործունեության իրականացումը առանց հատուկ թույլտվության առկա է այն դեպքում, երբ վերջինս պարտադիր է։
9. Սույն որոշման 6-8-րդ կետերում շարադրված իրավադրույթների, իրավական դիրքորոշումների և դատողությունների լույսի ներքո Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը բազմակողմանի և օբյեկտիվ ստուգման է ենթարկել դատաքննության ընթացքում հետազոտված ապացույցները, յուրաքանչյուր ապացույց գնահատել վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, ինչի արդյունքում իրավաչափ եզրահանգում է կատարել առ այն, որ ամբաստանյալ Արմեն Պետրոսյանը կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 188-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված հանցանք: Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Արմեն Պետրոսյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 188-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված հանցանք կատարելու հանգամանքն Առաջին ատյանի դատարանը հաստատված է համարել մեղադրական դատավճռի հիմքում դրված` քրեական գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ: Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից մեղադրական դատավճռի հիմքում դրված ապացույցների համակցությունը բացառում է Արմեն Պետրոսյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 188-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված հանցանք չկատարելու ողջամիտ հավանականությունը:
Անդրադառնալով վերաքննիչ բողոքի այն փաստարկին, որ Արմեն Պետրոսյանը 2015 թվականի ապրիլից մինչև 2015 թվականի օգոստոս ամիսը Հայաստանի Հանրապետությունում չի գտնվել, հետևաբար նշված ժամանակահատվածում չէր կարող իրականացնել ձեռնարկատիրական գործունեություն, ապա անհրաժեշտ է նշել, որ Արմեն Պետրոսյանին առաջադրված մեղադրանքում նշված է հանցանքը (ապօրինի ձեռնարկատիրական գործունեությունը) սկսված և այն ավարտված համարվելու օրվա միջև եղած ընդհանուր ժամանակահատվածը՝ հաշվի առնելով, որ ապօրինի ձեռնարկատիրական գործունեությունը սկսվել և շարունակվել է այդ ժամանակահատվածում։ Իսկ գործի նյութերով հիմնավորվում է, որ Արմեն Պետրոսյանը ինչպես 2015 թվականի ապրիլից առաջ, այնպես էլ 2015 թվականի սեպտեմբեր ամսին զբաղվել է ապօրինի ձեռնարկատիրական գործունեությամբ։ Հետևաբար 2015 թվականի ապրիլից մինչև 2015 թվականի օգոստոս ամիսը Արմեն Պետրոսյանի Հայաստանի Հանրապետությունում չգտնվելը՝ վերջինիս արարքին իրավական գնահատական տալու առումով որևէ նշանակություն ունենալ չէր կարող։
Անդրադառնալով բողոքաբերի այն փաստարկին, որ Արմեն Պետրոսյանին առաջադրված մեղադրանքը հստակ չէ, քանի որ նրան մեղադրանք է առաջադրվել մոտավոր 8-10 անգամ ապօրինի թղթախաղ կազմակերպելու համար, ապա Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ բողոքաբերի նշված փաստարկը անհիմն է և չի բխում սույն որոշման 6-րդ կետում շարադրված իրավադրույթներից և իրավական դիրքորոշումներից: Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Արմեն Պետրոսյանին մեղադրանք է առաջադրել քրեադատավարական նորմերի պահպանմամբ։ Ինչ վերաբերում է մեղադրանքում առկա «8-ից 10 անգամ» ձևակերպմանը, ապա հարկ է նշել, որ նշված ձևակերպումը կոնկրետ դեպքում չի հանգեցնում մեղադրանքի անորոշության։
Իսկ ինչ վերաբերում է վերաքննիչ բողոքի այն փաստարկին, որ մեղադրյալ Արմեն Պետրոսյանի և վկաներ Գրիգորի Սարգսյանի ու Հրաչյա Մարտիրոսյանի ցուցմունքներում եղել են էական հակասություններ, իսկ քննիչի կողմից առերեսում չի կատարվել, ու խախտվել է ամբաստանյալի հակընդդեմ հարցման իրավունքը, և նշված վկաների ցուցմունքները չէին կարող դրվել դատավճռի հիմքում, ապա Վերաքննիչ դատարանը նախ անհրաժեշտ է համարում նշել, որ նախաքննության ընթացքում Արմեն Պետրոսյանն ընդհանրապես հրաժարվել է ցուցմունք տալուց, հետևաբար որևէ հակասություն ցուցմունքների միջև լիներ չէր կարող։ Բացի այդ, նշված վկաների ցուցմունքները չեն հանդիսացել այն միակ և վճռորոշ ապացույցները, որոնք հիմք են հանդիսացել Արմեն Պետրոսյանի դատապարտման համար։ Ամբաստանյալ Արմեն Պետրոսյանի նկատմամբ կայացված վիճարկվող դատավճիռն ամբողջապես կամ վճռական չափով հիմնված չէ նշված վկաների ցուցմունքների վրա և վերջիններիս ցուցմունքները վճռական կշիռ չեն ունեցել Արմեն Պետրոսյանի մեղքը հաստատող ապացույցների զանգվածում։ Անհրաժեշտ է նշել նաև, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից ձեռնարկվել են բոլոր հնարավոր ողջամիտ քայլերը նշված վկաների ներկայությունը դատական նիստի ապահովելու և հարցաքննելու ուղղությամբ։ Մասնավորապես՝ նրանց հասցեներով ուղարկվել են ծանուցումներ, կայացվել է վերջններիս բերման ենթարկելու մասին որոշումներ, ոստիկանության աշխատակիցների կողմից կատարվել են նրանց վերջին հայտնի բնակության վայրի այցելություններ, որոնց արդյունքում չի պարզվել նրանց գտնվելու վայրի հասցեները։ Իսկ ՀՀ պետական սահմանը հատելու սահմանահատումների պատմության քաղվածքներով հաստատվել է, որ վերջիններս բացակայել են Հայաստանի Հանրապետությունից։
Շարադրվածից ելնելով Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ հակընդդեմ հարցման իրավունքով չապահովված նշված վկաների ցուցմունքները մեղադրական դատավճռի հիմքում դնելը չի հանգեցրել Արմեն Պետրոսյանի արդար դատաքննության իրավունքի խախտման։
Անդրադառնալով վերաքննիչ բողոքի այն փաստարկին, որ նույն արարքի համար Արմեն Պետրոսյանը կրկին անգամ ենթարկվում է պատասխանատվության, ապա Վերաքննիչ դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 367-րդ հոդվածի համաձայն՝
«Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը, ելնելով քաղաքացիական հայցի հիմքերի ու չափի ապացուցված լինելու հանգամանքից, հարուցված հայցը բավարարում է լրիվ կամ մասնակիորեն, կամ մերժում է դրա բավարարումը, կամ այն թողնում է առանց քննության»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 188-րդ հոդվածով նախատեսված հիմնական հանցակազմի օբյեկտիվ կողմի պարտադիր հատկանիշ է հանրորեն վտանգավոր հետևանքը՝ անձանց կամ կազմակերպություններին կամ պետությանը զգալի վնաս պատճառելը։ Այսինքն՝ նշված հանցակազմն ավարտված է համարվում, երբ առաջանում է հոդվածում նախատեսված հետևանքը՝ զգալի վնասը։ Այլ կերպ՝ առանց զգալի գույքային վնասի նշված հանցակազմը չի կարող առկա լինել։
Սույն գործով Արմեն Պետրոսյանին մեղսագրված արարքով որպես պետությանը պատճառված վնաս է գնահատվել 4.500.415.360 ՀՀ դրամը, որում ներառված են եկամտահարկի գումարը՝ 412.360 ՀՀ դրամ, լիցենզավորման համար սահմանված պետական տուրքի գումարը՝ 4.500.000.000 ՀՀ դրամ և պետական ռեգիստրում գրանցման համար սահմանված պետական տուրքի գումարը՝ 3000 ՀՀ դրամ։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 188-րդ հոդվածի 4-րդ մասի բովանդակությունից երևում է, որ եթե վնասը պատճառվում է պետությանը, ապա այլ վնասներից զատ պատճառված վնասի հաշվարկի մեջ է ներառվում նաև պետական գրանցման, ինչպես նաև հատուկ թույլտվության (լիցենզիայի) համար գանձման ենթակա պետական տուրքի գումարի չափը։
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցի հիմքում ընկած է միասնական իրավաբանական փաստը՝ հանցագործությունը, որի կատարման համար անձը ենթարկվում է ինչպես քրեական, այնպես էլ քաղաքացիաիրավական պատասխանատվության, այն դեպքում, երբ առկա է հանցագործությամբ պատճառված գույքային վնաս։
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ հանցագործությամբ պատճառված վնասի հատուցման բավարարումը՝ անկախ հատուցման ենթակա գումարի չափից, հետապնդում է ոչ թե պատժիչ, այլ պատճառված վնասը վերականգնելու նպատակ։
Այսպիսով` Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Արմեն Պետրոսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 188-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով դատապարտելով և միաժամանակ հանցագործությամբ պատճառված 4.500.415.360 ՀՀ դրամի հատուցման քաղաքացիական հայցը բավարարելով, Առաջին ատյանի դատարանի կողմից նույն արարքի համար կրկին անգամ չդատվելու և չպատժվելու սկզբունքի խախտում թույլ չի տրվել։
Անդրադառնալով բողոքաբերի այն փաստարկին, որ փորձագետի եզրակացությունը հստակ չէ, ապա Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ փորձագետի եզրակացությունը բավականաչափ հստակ է, իսկ դրա հետևությունները բխում են քրեական գործով ձեռք բերված տվյալներից և դրանում նշված ՀՀ իրավական ակտերից։
10. Ամփոփելով` Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ Առաջին ատյանի դատարանի` 2017 թվականի մարտի 14-ի դատավճիռը բեկանելու իրավաչափ հիմք չկա, ուստի այն պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ բերված վերաքննիչ բողոքը՝ մերժել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-394-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը,
Ո Ր Ո Շ Ե Ց՝
Վերաքննիչ բողոքը մերժել: Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի մարտի 14-ի դատավճիռը թողնել անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:






ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Կ.ՄԱՐԴԱՆՄԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ն.ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆ

Ա.ՄՆԱՑԱԿԱՆՅԱՆ