ԵԱՔԴ/0031/01/16









ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՈՐՈՇՈւՄ


ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ



«29» հունիսի 2017թ. ք.Երևան



ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ` Վերաքննիչ դատարան)



Նախագահող դատավոր Ա.Ազարյան
դատավորներ Տ.Սահակյան
Մ.Պապոյան
քարտուղարությամբ՝ Ռ.Դավոյանի
մասնակցությամբ՝
մեղադրող Գ.Մանուկյանի
տուժողի իրավահաջորդ Մ.Ստեփանյանի
պաշտպան Ա.Գրիգորյանի
ամբաստանյալ Հ.Սարգսյանի



ՀՀ վճռաբեկ դատարանում գործերի քննության համար սահմանված կանոններով քննության առնելով ամբաստանյալ Համլետ Սարգսի Սարգսյանի (ծնված` 1968թ. հունիսի 23-ին Երևանում, ազգությամբ` հայ, ՀՀ քաղաքացի, ութամյա կրթությամբ, չի աշխատում, ամուսնացած, խնամքին՝ երկու անձ, ֆիզիկապես՝ առողջ, նախկինում չդատված, բնակվում է Արմավիրի մարզի Արևշատ գյուղի Անդրանիկի փողոցի թիվ 8 տանը) վերաբերյալ Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017թ. փետրվարի 7-ի դատավճռի դեմ մեղադրող Գ.Մանուկյանի վերաքննիչ բողոքը`


ՊԱՐԶԵՑ


Գործի դատավարական նախապատմությունը.
ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՀԿԳ քննիչ Ա.Փարսադանյանի 2015թ. փետրվարի 15-ի որոշմամբ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, հարուցվել է թիվ 60101315 քրեական գործը:
2016թ. փետրվարի 15-ի որոշմամբ Համլետ Սարգսյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ, և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով այն արարքի համար, որ նա «2015թ. փետրվարի 8-ին՝ ժամը 11.00-ի սահմաններում, իրեն վստահված «Միցուբիշի» մակնիշի 34 LC 334 պ/հ ավտոմեքենան վարել է Երևան քաղաքի Հասրաթյան փողոցով դեպի Կ.Ուլնեցի փողոցի ուղղությամբ, իր ուղեմասով, շուրջ 40 կմ/ժամ արագությամբ: Հասնելով Կ.Ուլնեցի և Մ.Ավետիսյան փողոցների խաչմերուկին՝ թույլ է տվել ՃԵԿ-ի 67 կետի պահանջին հակասող գործողություն, այն է՝ Կ.Ուլնեցի փողոցից դեպի Մ.Ավետիսյան փողոց տանող ուղղությամբ ձախ շրջադարձ կատարելու ընթացքում երթևեկության անվտանգությունն ապահովելու համար պետք է հետևեր երթևեկության ուղղությամբ առջևում տիրող ճանապարհատրանսպորտային իրադրությանը ու հանդիպակաց երթևեկությամբ մոտեցող «Գազել» մակնիշի ավտոմեքենայի հետևից դուրս գալով, երթևեկելի մասն իր վարած ավտոմեքենայի ընթացքի ուղղությամբ ձախից դեպի աջ կողմ հատող հետիոտն Էդուարդ Մարտիրոսյանի առկայության հանգամանքով պայմանավորված, իր երթևեկության համար վտանգի առաջացումը հայտնաբերելու հնարավորություն ունենալու պահից սկսած, ժամանակին կատարված արգելակումով իր վարած ավտոմեքենայի ընթացքը դանդաղեցնելու և անհրաժեշտության դեպքում, ընդհուպ մինչև ավտոմեքենան կանգնեցնելու միջոցով հնարավորություն չի տվել հետիոտն Է.Մարտիրոսյանին դուրս գալու իր երթևեկության համար վտանգավոր գոտուց, ինչի տեխնիկական հնարավորությունն ունեցել է, որի արդյունքում ավտոմեքենայի առջևի մասով վրաերթի է ենթարկել վերջինիս և անզգուշությամբ պատճառել նրան մահ՝ ինքն իրեն զրկելով վրաերթը կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից»:
2016թ. փետրվարի 16-ին Համլետ Սարգսյանի նկատմամբ խափանման միջոց է ընտրվել ստորագրություն չհեռանալու մասին:
2016թ. մարտի 3-ին Համլետ Սարգսյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան (այսուհետ` Առաջին ատյանի դատարան):
Առաջին ատյանի դատարանի 2017թ. փետրվարի 7-ի դատավճռով Ճանաչվել և հռչակվել ամբաստանյալ Համլետ Սարգսի Սարգսյանի անմեղությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքով:
Համլետ Սարգսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը վերացվել է:
2017թ. մարտի 29-ին Վերաքննիչ դատարանում ստացվել է վերոհիշյալ դատավճռի դեմ մեղադրող Գ.Մանուկյանի վերաքննիչ բողոքը:
Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
Ներկայացված վերաքննիչ բողոքում մեղադրող Գ.Մանուկյանը նշել է, որ Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017թ. փետրվարի 7-ի դատավճիռը օրինական և հիմնավոր չէ և ենթակա է բեկանման ու փոփոխման:
Մեղադրողը նշել է, որ քրեական գործի լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի՝ դրա կարգը սահմանող քրեադատավարական նորմերի պահպանմամբ կատարված նախաքննությամբ և դատաքննությամբ Համլետ Սարգսյանին մեղսագրվող հանցանքը հիմնավորվել է գործով ձեռք բերված և դատարանում հետազոտված փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ՝ մասնավորապես.
Նախաքննության ընթացքում Համլետ Սարգսյանը 2016թ. փետրվարի 16-ին որպես մեղադրյալ ցուցմունք է տվել այն մասին, որ քննիչի կողմից պարզաբանվել է, թե ինչում է մեղադրվում, մեղադրանքի էությունը պարզ է և հասկանալի, առաջադրված մեղադրանքում մեղավոր է ճանաչում: Իրեն պարզաբանվել է որպես մեղադրյալի իր իրավունքներն ու պարտականությունները: Հայտնում է, որ նարկոգոլիական և հոգեբուժական դիսպանսերում հաշվառված չէ, ֆիզիկապես առողջ է: Առաջադրված մեղադրանքի կապակցությամբ ցուցմունք է տալիս այն մասին, որ 2015թ. փետրվարի 8-ին, ժամը 11.00-ի սահմաններում «Միցուբիշի» մակնիշի 34 LC 334 պ/հ ավտոմեքենան վարել է Հասրաթյան փողոցով դեպի Կ.Ուլնեցու փողոցի ուղղությամբ, իր ուղեմասով շուրջ 40կմ/ժ արագությամբ հասնելով Ուլնեցի և Մ.Ավետիսյան փողոցների խաչմերուկին, թույլ է տվել ՃԵԿ-ի 67 կետի պահանջին հակասող գործողություն, այն է՝ դեպի Մ.Ավետիսյան փողոց տանող ուղղությամբ ձախ շրջադարձ կատարելու ընթացքում ավտոմեքենայի առջևի ձախ մասով վրաերթի է ենթարկել հանդիպակաց երթևեկող «Գազել» մակնիշի ավտոմեքենայի հետևի մասից իր առջև հայտնված հետիոտն Էդվարդ Մարտիրոսյանին և նրան անզգուշությամբ պատճառել է մահ: Ցուցմունքը գրված է իր ձեռքով, իր բառերից, պնդում է նախկինում տված իր ցուցմունքները և խնդրում է հիմք ընդունել դրանք:
Նախաքննության ընթացքում Համլետ Սարգսի Սարգսյանը 2015թ. փետրվարի 17-ին, մարտի 3-ին և դեկտեմբերի 25-ին՝ որպես վկա տրված ցուցմունքներով հայտնել է իր կողմից տուժողին վրաերթի ենթարկելու հանգամանքներն ու մեխանիզմը:
Դատաքննության ընթացքում ամբաստանյալ Համլետ Սարգսյանն իրեն մեղավոր չի ճանաչել և ցուցմունք տվել այն մասին, որ Միքայելյան հիվանդանոցի թուղթը հիմա իր ձեռքին է, եթե այդ մարդը հիվանդ էր, ինչու են մարդուն դուրս գրել, տարել էր, թող մեկ շաբաթ էլ պահեին: Թուղթը նրա մասին է, որ ինքը գցել է ավտոմեքենայի տակ ոչ մի ջարդված ոսկոր չի հայտնաբերվել, նույնիսկ ոչ մի ոսկոր չի խախտվել: Մասիվի հիվանդանոցում ստուգել են լրիվ ջարդած, խփած տեղեր են եղել անձի վրա: Ինքն ինչ կապ ունի այս գործի հետ: Գնացել է Միքայելյան հիվանդանոցի մոտ, որպեսզի անվադողերը փոխի, 40 արագությամբ եկել է, խաչմերուկում կանգնած է եղել, ավտոմեքենայի թարթիչը միացրել է, որ դեպի ձախ պետք է մտնի, գազել էր գալիս, վերջինիս ճանապարհ է տվել, որ մտնի, մի հատ ջիպ էր կանգնած, ավտոմեքենայի թարթիչը միացրել է, որ պետք է մտնի, աջ կողմից կապույտ տոպրակով ձեռքը դրեց կապոտի վրա, կապույտ տոպրակի մեջ շորեր էին, գետնին թափվեց, վերցրել է, այդտեղից նոր մեքենան շարժվել է, խաչմերուկի վրա իրենց հարևաններից մի քանի հոգի վկաներ եկան չափելու ժամանակ ասացին, որ այս տղան մեղք չունի, ինքն է նման բաներ անում: Նրանց անուն-ազգանունները կան գործի մեջ, կանչեք, թող գան վկայություն տան: Պնդեց, որ հանգուցյալը մարմնով իր մեքենային չի դիպել, ձեռքով է կպել և փափուկ տոպրակ է եղել այդ արանքում: Դիպչելուց հետո վայր չի ընկել, մեքենան տեղից շարժվել է, կանգնած նայում էր: Այդտեղ մի քանի հոգի մարդիկ կային՝ նրա հարևանները, որ կարող են ասել, որ այդ ձև է եղել: Այդ մարդիկ քննիչի հետ չափուձև են արել, մասնակցել են որպես ընթերակա: Ինքը հանգուցյալին տարել է հիվանդանոց, այնտեղ ժուրնալ են բացել, ինչ բողոքներ ուներ, ստուգել են քննիչի ներկայությամբ, ստորագրել է, որ բողոք չունի: Այդ ամենը 2 ժամից ավել է տևել: 3 հատ ռենտգեն են արել, իր մեքենայով գնացել է Զեյթունի խաչմերուկում գտնվող դեղատնից ոտքի համար ցանց է առել: Դուրս են գրել, ինքը տաքսիին 1.000 դրամ գումար է տվել, 5.000 դրամ էլ նրան է տվել և գնացել է: Մարդն ուրախ նստել է տաքսի ավտոմեքենան, գնացել է, թե հետո ինչ են արել այդ մարդուն, չգիտի: Իրեն այն է հայտնի, որ բժիշկը մտավ, նրան նայեց, ջարդված տեղեր չկային: Հետո պարզվել է, որ ուսը, ոտքը ջարդված է եղել, բայց, որ կպել է իր մեքենային, ոչ մի ոսկոր չի խախտվել: Այդ ոնց եղավ ջարդվեց: Ինքը ձեռքը դրել է մեքենային փափուկ տոպրակով: Մեքենայի կապոտին կապույտ տոպրակի տեղը կա: Նշեց նաև, որ խաչմերուկի վրա գծեր չկային, նշան չկար, որ մարդիկ անցնեին, լուսարձակի դեղին լույսն է միշտ վառվել: Հիմա նոր դեղին գույնով գծել են: Ինքը վրաերթ չի կատարել, այդ մարդը եկել, կպել է մեքենային, ընկել է, տեղից շարժվել է մեքենան: Հրապարակված ցուցմունքը ինքն է գրել իր ձեռքով, սակայն չի գրել, որ ինքը մեղավոր է, և այդ մարդն իր մեղքով է մահացել: Ցուցմունքը, որը հրապարակվեց, ինքը չի գրել: Նախագահող դատավորի կողմից ցուցմունքը ամբաստանյալին ներկայացնելուց հետո վերջինս հայտնեց, որ ցուցմունքը նման է իր ձեռագրին, սակայն դա իրենը չէ:
Մեղադրողը նշել է, որ ամբաստանյալ Համլետ Սարգսյանի դատաքննության ընթացքում տված ցուցմունքն արժանահավատ չի կարող համարվել, այն հակասում է որպես վկա և մեղադրյալ տված նախաքննական ցուցմունքներին, բացի այդ, այն չի հաստատվել այլ ապացույցներով:
Մեղադրողը մեջբերելով տուժողի իրավահաջորդ Մարիցա Ստեփանյանի, վկա Արմեն Բարեքյանի, ցուցմունքները, դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 191 եզրակացությունը, հանձնաժողովային դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 119/հձ եզրակացությունը, ՀՀ ԱՆ «Դատաբժշկական գիտագործնական կենտրոն» ՓԲ ընկերության բարդ փորձաքննությունների բաժնի վարիչ, փորձագետ Գագիկ Հարությունյանի ցուցմունքը, դատահետքաբանական, դատաքիմիական և մանրաթելային համալիր փորձաքննության թիվ 08791504 եզրակացությունը, դատաավտոտեխնիկական փորձաքննության թիվ 08781508 եզրակացությունը, դատաավտոտեխնիկական փորձաքննության թիվ 194ա-15 եզրակացությունը, դեպքի վայրի զննության արձանագրությունը, իրեղեն ապացույցներ ճանաչված «Միցուբիշի» մակնիշի 34 LC 334 պ/հ ավտոմեքենայի և դեպքի պահին հետիոտն Է.Մարտիրոսյանի հագին եղած հագուստի առկայությունը, նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից վերոհիշյալ ապացույցները հավաստի և բավարար չգնահատելը մեղմ ասած անհասկանալի է, անհիմն և սուբյեկտիվ:
Անդրադառնալով Առաջին ատյանի դատարանի այն ենթադրությանը, որ «15.02.2015 թվականին նշանակվել է դատաբժշկական փորձաքննություն, փորձագետին առաջադրվել են հարցեր, նաև առաջադրվել է հարց՝ թե մահը երբ և ինչի հետևանքով է վրա հասել: Նշանակված փորձաքննության եզրակացությունը ստացվել է 08.04.2015 թվականին, հետևաբար առանց դատաբժշկական փորձագետի եզրակացության, ՀՀ ՔԿ Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՀԿԳ քննիչ Փարսադանյանի կողմից 15.02.2015թվականին «Քրեական գործ հարուցելու և վարույթ ընդունելու մասին» որոշում է կայացվել, որի համաձայն՝ Համլետ Սարգսի Սարգսյանի կողմից վրաերթի հետևանքով անզգուշությամբ Էդուարդ Միքայելի Մարտիրոսյանին մահ պատճառելու դեպքի առթիվ նախապատրաստված նյութերով ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 242 հոդվածի 2-րդ մասով հարուցվել է քրեական գործ», մեղադրողը նշել է, որ նախաքննական մարմինը քրեական գործը հարուցել է առերևույթ հանցագործության դեպքի առթիվ՝ նկատի ունենալով քրեական գործ հարուցելու օրինական առիթի առկայությունը, որոնցում պարունակվել են բավարար փաստական տվյալներ քրեական օրենքով չթույլատրված արարք կատարված լինելու մասին: Դատարանի դատավճռից բխող այն մոտեցումը, որ մահը կամ առողջությանը պատճառված վնասը որպես հետևանք նախատեսող հանցագործության, օրինակ` սպանության, դեպքի առթիվ քրեական գործ հարուցվում է բացառապես դատաբժշկական փորձաքննության եզրակացության առկայության պայմաններում, ակնհայտորեն խեղաթյուրում է քրեական գործ հարուցելու ինստիտուտի բովանդակությունը: Դատարանի այն մոտեցումը, որ փաստորեն քրեական գործ հարուցելու համար անհրաժեշտ է հանցագործության բոլոր 4 տարրերի բոլոր հատկանիշները հաստատող փաստական տվյալների առկայություն, հակասում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 180-181-րդ հոդվածներին և նույնացնում է քրեական գործ հարուցելու և նախնական քննության փուլի ավարտական մասը:
Անդրադառնալով Առաջին ատյանի դատարանի այն հետևությանը, որ «Ամբաստանյալ Հ.Սարգսյանից՝ 17.02.2015 թվականին որպես վկայի, 03.03.2015 թվականին որպես վկայի, 25.12.2015 թվականին որպես վկայի ցուցմունքներ են վերցրել այն դեպքում, երբ հարցաքննության ընթացքում վերջինս փաստացի գտնվել է կասկածյալի կարգավիճակում: Նման պայմաններում դատարանն արձանագրում է, որ Համլետ Սարգսյանի` վկայի կարգավիճակում տրված ցուցմունքները չեն կարող դրվել մեղադրանքի հիմքում և որպես ապացույց օգտագործվել, քանի որ հարցաքննության ժամանակ վերջինս փաստացի գտնվել է կասկածյալի կարգավիճակում և պետք է օգտվեր այդ կարգավիճակից բխող իրավունքներից: Ինչ վերաբերում է Համլետ Սարգսյանի 16.02.2016թվականին որպես մեղադրյալի տրված ցուցմունքին, ապա դատարանն արձանագրում է, որ 15.02.2016 թվականին քննիչ Փարսադանյանի կողմից «Անձին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին» որոշում է կայացվել, նույն օրը մեղադրյալը ծանոթացել է որոշմանը և հայտնել, որ ցանկանում է պաշտպան ունենալ: 16.02.2016 թվականին կիսագրագետ մեղադրյալը հայտնում է, որ չի ցանկանում պաշտպան ունենալ, այն կապված չէ իր վճարունակության հետ և նույն օրը որպես մեղադրյալ ցուցմունք է տալիս ու հայտնում, որ իրեն մեղավոր է ճանաչում, վրաերթի է ենթարկել Էդուարդ Մարտիրոսյանին և անզգուշությամբ մահ է պատճառել: 17.02.2016 թվականին Համլետ Սարգսյանը դիմում է ներկայացնում քննիչին իրեն հանրային պաշտպան տրամադրելու համար, քանի որ ընտանիքը հաշվառված է սոցիալապես անապահով ընտանիքների կազմում, չի աշխատում, ունի երկու անչափահաս երեխա և չունի բավարար միջոցներ փաստաբանի վճարովի ծառայություններից օգտվելու համար: 18.02.2016 թվականին «Քրեական գործով հանրային պաշտպան ներգրավելու մասին» որոշում է կայացվում, 29.02.2016 թվականին հանրային պաշտպանը ներգրավում է և նույն օրը հայտարարվում է նախաքննության ավարտման մասին: Դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրյալի ցուցմունքը նույնպես չի կարող դրվել մեղադրանքի հիմքում, քանի որ այն ստացվել է պաշտպանության իրավունքի խախտմամբ», մեղադրողը նշել է, որ վարույթն իրականացնող մարմինը 15.02.2016 թվականին Համլետ Սարգսյանին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին որոշում է կայացրել և նույն օրը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով մեղադրանք է առաջադրել, նույն օրը մեղադրյալը ծանոթացել է որոշմանը և հայտնել, որ ցանկանում է պաշտպան ունենալ: Քննիչը դրանից հետո որևէ գործողություն չի կատարել: Հաջորդ օրը՝ 16.02.2016 թվականին, մեղադրյալը ներկայացել է քննչական վարչություն և ցուցմունք տալու ցանկություն է հայտնել, քննիչի կողմից վերջինիս կրկին պարզաբանվել է, թե ինչում է մեղադրվում, պարզաբանվել են որպես մեղադրյալի իր իրավունքներն ու պարտականությունները: Մեղադրյալը հայտնել է, որ չի ցանկանում պաշտպան ունենալ, այն կապված չէ իր վճարունակության հետ և նույն օրը որպես մեղադրյալ ցուցմունք է տվել և հայտնել, որ իրեն մեղավոր է ճանաչում, վրաերթի է ենթարկել Էդուարդ Մարտիրոսյանին և անզգուշությամբ մահ է պատճառել: Նկարագրել է դեպքի հանգամանքները և պնդել է իր նախկինում տված ցուցմունքները՝ խնդրելով հիմք ընդունել նաև դրանք:
Մեղադրողը նշել է, որ նման պայմաններում Առաջին ատյանի դատարանի արձանագրած՝ «մեղադրյալի ցուցմունքը նույնպես չի կարող դրվել մեղադրանքի հիմքում, քանի որ այն ստացվել է պաշտպանության իրավունքի խախտմամբ», պատճառաբանված և հիմնավոր չէ: Ամբաստանյալն ազատորեն օգտվել է որպես մեղադրյալ իր իրավունքներից և ցուցմունքով վերահաստատել որպես վկա տված իր ցուցմունքները, հետևաբար դատարանի այն պատճառաբանությունը, որ դեպքի հանգամանքները մեղադրյալը հայտնել է վկայի կարգավիճակում տված ցուցմունքներով այն ժամանակ, երբ փաստացի քրեական հետապնդում է իրականացվել հիմնավոր չէ: Կրկնության է արժանի, որ ամբաստանյալը մեղադրյալի կարգավիճակում վերահաստատել է որպես վկա տված ցուցմունքները:
Անդրադառնալով Առաջին ատյանի դատարանի այն վերլուծությանը, որ «Անդրադառնալով 30.03.2015 թվականի դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 191 եզրակացությանը, 12.10.2015 թվականի հանձնաժողովային դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 119/հձ եզրակացությանը, 01.04.2015 թվականի դատահետքաբանական, դատաքիմիական և մանրաթելային համալիր փորձաքննության թիվ 08791504 եզրակացությանը, 07.04.2015 թվականի դատաավտոտեխնիկական փորձաքննության թիվ 08781508 եզրակացությանը, 15.01.2016 թվականի դատաավտոտեխնիկական փորձաքննության թիվ 194ա-15 եզրակացությանը, դատարանն արձանագրում է, որ նշված փորձաքննությունները քննիչի կողմից նշանակվել են համապատասխանաբար 15.02.2015 թվականի, 30.04.2015 թվականի, 18.02.2015 թվականի, 18.02.2015 թվականի և 05.10.2015 թվականի որոշումներով, իսկ փաստացի կասկածյալի կարգավիճակում գտնվող Համլետ Սարգսյանին դրանց մասին հայտնվել է 16.02.2016 թվականին, երբ արդեն իսկ նշված փորձաքննություններն ավարտված են եղել, և նա զրկված է եղել քրեադատավարական օրենքով իրեն վերապահված իրավունքներից օգտվելու փաստացի հնարավորությունից, այն է՝ մինչև փորձաքննություն կատարելը ծանոթանալ փորձաքննություն նշանակելու մասին քննիչի որոշմանը, բացարկ հայտնել փորձագետին, փորձագետին առաջադրել լրացուցիչ հարցեր և այլն: Դատարանը գտնում է, որ այն ըստ էության ձևական բնույթ է կրել, քանի որ Համլետ Սարգսյանը նշված որոշումներին ծանոթացել է 16.02.2016 թվականին, երբ գործի քննությունը փաստացի ավարտված է եղել», մեղադրողը նշել է, որ նման վերլուծությունը և դիրքորոշումն անհիմն, քանի որ պաշտպանության իրավունքը վերացական չէ, պետք է նշել, որ մեղադրյալ Հ.Սարգսյանը, ծանոթանալով փորձաքննություն նշանակելու մասին որոշումներին և եզրակացություններին, միջնորդություններ չի ներկայացրել, ավելին՝ իր իսկ մեղադրյալի ցուցմունքով ըստ էության հաստատել է դրանց հետ համաձայնությունը: Դատարանը, նշելով, որ որպես մեղադրյալ ներգրավելու նույն օրը նրան հայտնվել է նախաքննության ավարտի մասին և փորձաքննություն նշանակելու մասին որոշումներն ու փորձագետի եզրակացությունները ծանոթացման համար տրամադրվել են ուշացումով, անտեսել է, որ ամբաստանյալը երբևէ չի բարձրաձայնել դրանով իր իրավունքների խախտման, իր պաշտպանության իրավունքի սահմանափակման մասին: Պաշտպանության իրավունքի խախտման, իրավունքների սահմանափակման հանգեցրած քննիչի գործողությունների մասին հնարավոր կլիներ խոսել այն ժամանակ, երբ մեղադրյալը երբևէ առարկեր իրեն տրված ժամանակի և հնարավորության բավարարությունից, կամ ներկայացներ առարկություններ փորձաքննության որոշումների և եզրակացությունների դեմ՝ անհամաձայնություն հայտնելով տրված հարցերի ամբողջականության կամ եզրակացությունների հիմնավորվածության, փորձագետների ձեռնհասության վերաբերյալ:
Մեղադրողը նշել է, որ անհիմն է նաև Առաջին ատյանի դատարանի այն դիրքորոշումը, որ «Քրեական գործի նյութերի հետազոտմամբ պարզվել է, որ դրանցում բացակայում են տուժողի հագուստներն առգրավելու մասին որոշումը և դրանք առգրավելու մասին արձանագրությունը, ինչպես նաև դեպքից հետո ավտոմեքենան համապատասխան պահպանության տարածք տեղափոխելու վերաբերյալ համապատասխան արձանագրությունը, ավելին՝ քրեական գործի նյութերի հետազոտմամբ պարզվել է, որ 08.02.2015 թվականին ժամը 11.10-ին ՃՈ ՕԿԿ-ից հաղորդում է ստացվել, որ վրաերթի է ենթարկվել Էդուարդ Մարտիրոսյանը և տեղափոխվել է «Միքայելյան վիրաբուժության ինստիտուտ» և քննիչ Փարսադանյանը օ/խ-ով մեկնել է: 08.02.2015 թվականին քննիչի կողմից կազմվել է «Քրեական դեպքերի գրանցման մատյանի զննության մասին» արձանագրություն, «Տրանսպորտային միջոցի զննության մասին» արձանագրություն, որի համաձայն՝ ընթերակաների մասնակցությամբ արձանագրվել է Ինեսսա Էլիզբարյանի անվամբ հաշվառված «Միցուբիշի» մակնիշի 34 LC 334 պ/հ մեքենայի վրա վրաերթին բնորոշ հետքեր և վնասվածքներ չկան, տրանսպորտային միջոցի վրա այլ հետքեր և իրեղեն ապացույցներ չեն հայտնաբերվել, իրեղեն ապացույցներ չեն առգրավվել: Քրեական գործում առկա է քննիչի կողմից կազմված 13.02.2015 թվականի «Հագուստները ներկայացնելու և զննելու մասին» արձանագրությունը, որի համաձայն՝ «Սուրբ Գր.Լուսավորիչ» ԲԿ-ի ընդունարանի մայրապետ Կ.Ղահրամանյանը ներկայացրել է Էդուարդ Մարտիրոսյանի հագուստները, որոնք փաթեթավորվել և կնքվել են: Դատարանն արձանագրում է, որ նշված արձանագրությունից պարզ չէ, թե արդյոք մայրապետի կողմից դեպքից 5օր անց՝ 13.02.2015 թվականին, ներկայացված Էդուարդ Մարտիրոսյանի հագուստներն այն հագուստներն են, որոնք գտնվել են նրա հագին 08.02.2015թվականին ժամը 11.00-ին տեղի ունեցած դեպքի պահին, և եթե նույնիսկ ենթադրենք, որ այդ հագուստներն են, ապա առկա չէ որևէ փաստական հանգամանք, որը կբացառեր հագուստների վրա պարունակվող հետքերի փոփոխման հնարավորությունը: Ավտոմեքենան նույնպես տրամադրվել է փորձագետին, սակայն քրեական գործում չի երևում թե որտեղից, երբ և ինչպես է տրամադրվել այն, քանի որ վերը նշված «Տրանսպորտային միջոցի զննության մասին» արձանագրության համաձայն՝ իրեղեն ապացույցներ չեն առգրավվել»:
Անդրադառնալով վերը նշվածին` մեղադրողն անհրաժեշտ է համարել փաստել, որ 13.02.2015 թվականին քննիչի կողմից կազմվել է «Հագուստները ներկայացնելու և զննելու մասին» արձանագրությունը, որի համաձայն՝ «Սուրբ Գր.Լուսավորիչ» ԲԿ-ի ընդունարանի մայրապետ Կ.Ղահրամանյանը ներկայացրել է Էդուարդ Մարտիրոսյանի հագուստները, որոնք փաթեթավորվել և կնքվել են:
Մեղադրողը նշել է, որ տպավորություն է ստեղծվում, որ եթե քննիչն առգրավման որոշում կայացներ և համապատասխան արձանագրություն կազմեր, այդ հագուստները ներկայացնելու էր այլ անձ՝ ոչ մայրապետը:
Բացի այդ, մեղադրողը նշել է, որ անհասկանալի է, թե Առաջին ատյանի դատարանն ինչ հանգամանքներից ելնելով է հանգել եզրակացության, որ ներկայացված և փաթեթավորված հագուստների վրա պարունակվող հետքերի փոփոխման հնարավորությունը չի բացառվում, իսկ առգրավվածինը՝ բացառում է: Նմանապես անհասկանալի է Առաջին ատյանի դատարանի՝ ավտոմեքենան փորձագետին տրամադրելու հանգամանքի վերլուծությունը, տպավորություն է ստեղծվում, որ Առաջին ատյանի դատարանը քրեական գործի նյութերին ծանոթացել է մասնակի:
Մեղադրողը նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը քննությամբ ձեռք բերված ապացույցներն օրենքի պահանջների պահպանմամբ պատշաճ չի վերլուծել և դրանց տվել է սուբյեկտիվ քրեաիրավական գնահատական:
Մեջբերելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ 2014թ. հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշման մեջ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները` մեղադրողը նշել է, որ սույն գործով ձեռք բերված փաստական տվյալները գնահատելով վերը մեջբերված իրավակարգավորումների և դրանց վերաբերյալ արտահայտված իրավական դիրքորոշումների համատեքստում անհրաժեշտ է համարել փաստել, որ դրանք հստակ վկայում են Համլետ Սարգսյանի կողմից կատարած հանցագործությունը կատարած լինելու մասին:
Միևնույն ժամանակ նշված ապացույցները բավարարում են անձին դատի տալու համար անհրաժեշտ «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշին և բավարար են Համլետ Սարգսյանի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարելու համար: Այդ ապացույցները բավարար են նրա մեղավորությունը հաստատված դիտելու համար, իսկ նոր ապացույցներ ձեռք բերելու հնարավորություններն սպառված են:
Մեղադրողը եկել է եզրահանգման, որ Առաջին ատյանի դատարանը, չկատարելով ապացույցների բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ հետազոտություն, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն՝ գործով ձեռք բերված յուրաքանչյուր ապացույցները չգնահատելով թույլատրելիության, վերաբերելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, հանգել է սխալ հետևության՝ ամբաստանյալ Համլետ Սարգսյանին արդարացնելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքում:
Մեղադրողը նշել է, որ նախաքննական մարմինը գործով ձեռք բերված ապացույցները հիմնավոր համարելով, դրանք վերաբերելիության և թույլատրելիության սահմաններում իրենց համակցության մեջ գնահատելով՝ հիմնավորված է համարել ամբաստանյալ Համլետ Սարգսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով մեղսագրված արարքը: Այդ ապացույցներն Առաջին ատյանի դատարանը սխալ է գնահատել, որով խախտել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումների դրույթները, իսկ դատական սխալի արդյունքում ՀՀ քրեական օրենսգրքով չթույլատրված արարք կատարած անձն ազատվել է քրեական պատասխանատվությունից՝ դրա օրենքով նախատեսված հիմքերի բացակայությամբ: Հանցանք կատարած անձի անհիմն ազատումը քրեական պատասխանատվությունից խախտում է ՀՀ քրեական օրենսգրքով սահմանված՝ օրինականության և պատասխանատվության անխուսափելիության սկզբունքները:
Ելնելով վերոգրյալից, մեղադրողը խնդրել է. «Վերաքննիչ բողոքն ընդունել վարույթ և բեկանել ու փոփոխել ԵԱՔԴ/0031/01/16 քրեական գործով Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2017 թվականի փետրվարի 7-ի դատավճիռը և ամբաստանյալ Համլետ Սարգսի Սարգսյանի նկատմամբ կայացնել մեղադրական դատավճիռ»:
Վերաքննիչ դատարան ներկայացված նյութերը և կողմերի պարզաբանումները.
Դատական նիստի ժամանակ մեղադրող Գ.Մանուկյանը վերոհիշյալ հիմնավորումներով պնդեց վերաքննիչ բողոքը՝ խնդրելով այն բավարարել:
Տուժողի իրավահաջորդ Մարիցա Ստեփանյանը միացավ մեղադրողին և խնդրեց վերաքննիչ բողոքը բավարարել:
Ամբաստանյալ Համլետ Սարգսյանը և նրա պաշտպան Արարատ Գրիգորյանն առարկեցին վերաքննիչ բողոքի դեմ՝ նշելով, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտն օրինական է, հիմնավորված և փոփոխման ենթակա չէ:
Առաջին ատյանի դատարանում հետազոտված ապացույցներ.
Առաջին ատյանի դատարանում հետազոտվել են հետևյալ ապացույցները.
Նախաքննության ընթացքում Համլետ Սարգսյանը 2016թ. փետրվարի 16-ին որպես մեղադրյալ ցուցմունք է տվել այն մասին, որ քննիչի կողմից իրեն պարզաբանվել է, թե ինչում է մեղադրվում, մեղադրանքի էությունն իրեն պարզ է և հասկանալի, առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր է ճանաչում: Իրեն պարզաբանվել են որպես մեղադրյալի իր իրավունքներն ու պարտականությունները: Հայտնել է, որ նարկոգոլիական և հոգեբուժական դիսպանսերում հաշվառված չէ, ֆիզիկապես առողջ է: Առաջադրված մեղադրանքի կապակցությամբ ցուցմունք է տվել այն մասին, որ 2015թ. փետրվարի 8-ին, ժամը 11.00-ի սահմաններում «Միցուբիշի» մակնիշի 34 LC 334 համարանիշի ավտոմեքենան վարել է Հասրաթյան փողոցով դեպի Կ.Ուլնեցու փողոցի ուղղությամբ, իր ուղեմասով շուրջ 40կմ/ժ արագությամբ: Հասնելով Ուլնեցի և Մ.Ավետիսյան փողոցների խաչմերուկին, թույլ է տվել ՃԵԿ-ի 67 կետի պահանջին հակասող գործողություն, այն է՝ դեպի Մ.Ավետիսյան փողոց տանող ուղղությամբ ձախ շրջադարձ կատարելու ընթացքում ավտոմեքենայի առջևի ձախ մասով վրաերթի է ենթարկել հանդիպակաց երթևեկող «Գազել» մակնիշի ավտոմեքենայի հետևի մասով իր առջև հայտնված հետիոտն Էդվարդ Մարտիրոսյանին և նրան անզգուշությամբ պատճառել է մահ:
Առաջին ատյանի դատարանն արձանագրել է, որ նախաքննության մարմինը մեղադրյալ Համլետ Սարգսյանին առաջադրված մեղադրանքը հիմնավորված է համարել հետևյալ ապացույցներով:
Նախաքննության ընթացքում Համլետ Սարգսյանի 2015թ. փետրվարի 17-ին, մարտի 3-ին և դեկտեմբերի 25-ին որպես վկա տված ցուցմունքներով:
Տուժողի իրավահաջորդ Մարիցա Ստեփանյանի նախաքննության ընթացքում՝ 2015թ. փետրվարի 24-ին՝ որպես վկա տված ցուցմունքով այն մասին, որ Է.Մարտիրոսյանը հանդիսանում է քեռու դստեր ամուսինը, ով սույն թվականի փետրվարի 15-ին մահացել է նույն ամսվա 8-ին վրաերթի ենթարկվելու հետևանքով: Էդուարդի հետ տեղի ունեցած դեպքի մասին կարող է հայտնել հետևյալը, որ սույն թվականի փետրվարի 8-ին, ժամը 22.00-ի սահմաններում իրեն զանգահարել է Էդուարդի եղբայր՝ Ռաֆիկը, և ասել է, որ Էդուարդը վրաերթի է ենթարկվել ու գտնվում է Մասիվի հիվանդանոցում: Այդ մասին լսելով` անմիջապես գնացել է հիվանդանոց, որտեղ վերակենդանացման բաժանմունքում հանդիպել է Էդուարդին, ով իրեն տեսնելով զարմացել է և իր հարցին, թե ինչ է պատահել նա պատասխանել է, որ նույն օրը, ժամը 11.00-ի սահմաններում խանութ գնալիս՝ Ուլնեցի փողոցում վրաերթի է ենթարկվել, որից հետո վրաերթ կատարողն իրեն տարել է Միքայելյանի անվան հիվանդանոց, որտեղ իրեն հետազոտել են, լուրջ վնասվածքներ չեն հայտնաբերել, գնացել է տուն: Տանը, օրվա ընթացքում մնալուց հետո, երեկոյան զգացել է, որ շնչառությունը և սրտի աշխատանքը վատանում են, բացի այդ, ոտքի շրջանում եղած ցավերից չի կարողացել քայլել, որի պատճառով շտապօգնություն է զանգել, որից հետո շտապօգնության մեքենայով տեղափոխվել է «Սբ. Գրիգոր Լուսավորիչ» ԲԿ: Տեղում իմացել է նաև հետազոտել են, սակայն պետք է եղել լրացուցիչ հետազոտություն, և այդ պատճառով բժիշկները խորհուրդ են տվել, որպեսզի Էդիկը մինչև հաջորդ օրը մնա հիվանդանոցում: Ինքը գնացել է տուն, իսկ հաջորդ օրը, քանի որ անհանգիստ է եղել և տեղեկություն չի ունեցել Էդիկի մասին, գնացել է հիվանդանոց: Այնտեղ նրան չի տեսել, բժշկից տեղեկացել է, որ նրա մոտ անսպասելի սկսել է թոքի արնահոսություն և նրան շտապ տեղափոխել են վիրահատարան: Վիրահատությունից հետո Էդիկի վիճակը կտրուկ վատացել է, նրա առողջական վիճակը չի կայունացել, և նա գիտակցության չգալով, փետրվարի 15-ին մահացել է: Ներկայումս քննիչից տեղեկացավ, որ Էդուարդին վրաերթի է ենթարկել Համլետ Սարգսյան անուն-ազգանվամբ քաղաքացի «Միցուբիշի» մակնիշի մեքենայով, որին ինքը չի ճանաչում: Ցուցմունքին ավելացնելու այլ բան չունի:
Դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 191 եզրակացությամբ, համաձայն որի Է.Մարտիրոսյանի մահը վրա է հասել օրգանիզմի ընդհանուր ինտոքսիկացիայից՝ համակցված /գանգուղեղային/ կրծքավանդակի փակ, բութ վնասվածքներ ստանալու հետևանքով: Տվյալ հետևությունը հիմնավորվում է դիակի դատաբժշկական փորձաքննությամբ հայտնաբերված հետևյալ վնասվածքների առկայություններով՝ արյունազեղումներ աջ ուսահոդի, կրծքավանդակի աջ կեսի առաջային և հետին մակերեսների, աջ անրակի, աջից առաջային անութային գծով 4-րդ, 5-րդ, միջին անութային գծով 6-րդ կողոսկրերի կոտրվածքներ, աջ թոքի վերին բլթի պատռվածք, աջակողմյան հեմոպնևմոթորաքս, երկկողմանի հետտրավմատիկ շճաթարախային թոքաբորբ: Նշված վնասվածքները պատճառվել են կենդանության օրոք, բութ առարկաների ներգործությամբ, այդպիսիք ունեն կենդանության ժամանակվա ծանր մարմնական վնասվածքների պատճառման հատկանիշներ, որոնք մահվան պատճառի հետ գտնվում են պատճառական կապի մեջ և բերել են մահվան: Է.Մարտիրոսյանի դիակի դատաբժշկական փորձաքննությամբ հայտնաբերվել են նաև սալջարդ վերք՝ գլխի ծոծրակային շրջանում, քերծվածք՝ գլխի ծոծրակային շրջանում, արյունազեղումներ՝ աջ բազկի, աջ նախաբազկի, աջ նախաբազուկ-դաստակային հոդի, ձախ բազկի, ձախ արմնկահոդի, ձախ սրունք-թաթային հոդի շրջաններում, որոնք նույնպես պատճառվել են կենդանության օրոք, բութ առարկաներով, որոնցից սալջարդ վերքն ունի առողջությանը պատճառված թեթև վնասի հատկանիշներ, իսկ մնացած բոլոր վնասվածքները առողջության թեթև վնասի հատկանիշներ չեն պարունակում և մահվան պատճառի հետ չեն գտնվում պատճառական կապի մեջ: Է.Մարտիրոսյանի դիակի դատաբժշկական փորձաքննությամբ հայտնաբերվել են կետային բնույթի հետքեր պարանոցի աջ կեսի, աջ բազկի շրջաններում, որոնք բժշկական միջամտության հետևանք են: Ըստ հիվանդության պատմագրի տվյալների՝ Է.Մարտիրոսյանի մահը վրա է հասել 2015թ. փետրվարի 15-ին, ժամը 08.00-ին, որը չի հակասում փորձաքննությամբ ձեռք բերված տվյալներին: Ըստ դիակի դատաբժշկական փորձաքննության տվյալների՝ Է.Մարտիրոսյանը կենդանության օրոք տառապել է չափավոր արտահայտված ընդհանուր աթերոսկլերոզով, որը մահվան պատճառի հետ չի գտնվում պատճառական կապի մեջ:
Հանձնաժողովային դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 119/հձ եզրակացությամբ, համաձայն որի Էդուարդ Մարտիրոսյանի մահը, ինչպես և ճիշտ որոշվել է փորձագետի թիվ 191 եզրակացությամբ, վրա է հասել օրգանիզմի ընդհանուր ինտոքսիկացիայից, մասնավորապես և բազմաօրգանային անբավարարությունից՝ կրծքավանդակի փակ, բութ վնասվածք ստանալու և հետտրավմատիկ թոքաբորբ զարգանալու հետևանքով: «Միքայելյան վիրաբուժության ինստիտուտ» ՓԲ ընկերությունում և «Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ» ԲԿ-ում Է.Մարտիրոսյանին կատարված հետազոտությունները եղել են ճիշտ, լրիվ ծավալով, ժամանակին, ախտորոշումները կատարվել են ճիշտ, բացթողումներ թույլ չեն տրվել: «Միքայելյան վիրաբուժության ինստիտուտ» ՓԲ ընկերությունում հիվանդ Է.Մարտիրոսյանի գանգատների, օբյեկտիվ քննության տվյալների վրա կատարվել է հետազոտություն՝ աջ ուսային հոդի և սրունք-թաթային հոդի ռենտգեն նկարահանումներ, որոնց արդյունքների հիման վրա ցուցաբերվել է համապատասխան ամբուլատոր բուժօգնություն, տրվել են խորհուրդներ, առաջարկվել է դինամիկ հսկողություն: Ձեռք բերված տվյալների առկայության դեպքում չեն եղել ուղղակի ցուցումներ հիվանդի հոսպիտալիզացման համար, ուստի և կանխատեսել այն բարդությունները, որոնք առաջացել են նույն օրը «Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ» ԲԿ-ում ընդունվելուց` հնարավոր չէր: Է.Մարտիրոսյանի մահը պայմանավորված է եղել ստացած մարմնական վնասվածքների բնույթով և ծանրությամբ՝ օրգանիզմի տարիքային առանձնահատկությունների ֆոնի պայմաններում և դրանց հետևանքով զարգացած անդառնալի բարդություններով, որոնց նկատմամբ չնայած կատարված ժամանակին և ճիշտ բուժական գործողություններին, կանխել մահվան ելքը` հնարավոր չի եղել:
Դատահետքաբանական, դատաքիմիական և մանրաթելային համալիր փորձաքննության թիվ 08791504 եզրակացությամբ, համաձայն որի «Mitsubishi Pajero IO» մակնիշի 34 LC 334 համարանիշի ավտոմոբիլի առաջամասում հայտնաբերվել են մեխանիկական վնասվածքներ ու հետքեր, որոնք իրենց բնույթով և համակցությամբ բնորոշ են վրաերթի հետևանքով առաջացող վնասվածքներին ու հետքերին և կարող էին առաջանալ համեմատաբար փափուկ մակերես ունեցող առարկայի հետ, որպիսին հանդիսանում է նաև մարդու մարմինը, փոխազդեցության մեջ մտնելու հետևանքով: Փորձաքննությանը ներկայացված կուրտկայի վրա առանձնահատուկ մեխանիկական բնույթի վնասվածքներ և հետքեր չեն հայտնաբերվել: Ներկայացված անդրավարտիքի վրա առկա են մեխանիկական բնույթի մակերեսային վնասվածքներ, որոնք կարող էին առաջանալ համեմատաբար հարթ սահմանափակ մակերեսներ ունեցող կոշտ առարկաների հետ շփման մեջ մտնելու հետևանքով, հնարավոր է նաև վրաերթի ընթացքում: Տվյալ վնասվածքների առաջացման վաղեմությունը որոշել հնարավոր չէ, բավարար փորձագիտական չափանիշների բացակայության պատճառով: Փորձաքննությանը ներկայացված հագուստների վրա ավտոմոբիլի անվադողերի նախշանկարների հետքեր հետազոտությամբ չեն հայտնաբերվել: Փորձաքննությանը ներկայացված հագուստների վրա ներկանյութի քսվածքներ ու քսայուղին բնորոշ հետքեր չեն հայտնաբերվել: Փորձաքննությանը ներկայացված հագուստներից անջատված ընդհանուր զանգվածում ներկածածկույթի միկրոմասնիկներ չեն հայտնաբերվել: Փորձաքննությանը տրամադրված «Միցուբիշի» մակնիշի 34 LC 334 համարանիշի ավտոմոբիլի առջևի ձախակողմյան հատվածի վահանի, լուսային համակարգի, շարժիչի ծածկոցի, անվաթևի, առջևի աջակողմյան հատվածի վահանի, լուսային համակարգի, շարժիչի ծածկոցի, անվաթևի, ինչպես նաև առջևի պետհամարանիշի, շարժիչի դեկորատիվ երեսվածքի, շարժիչի ծածկոցի միջին հատվածի մակերեսների վրա մանրաթելեր չեն հայտնաբերվել:
Դատաավտոտեխնիկական փորձաքննության թիվ 08781508 եզրակացությամբ, համաձայն որի «Միցուբիշի» մակնիշի 34 LC 334 համարանիշի ավտոմոբիլի բանվորական արգելակային համակարգը գտնվում է աշխատունակ վիճակում և դրա այնպիսի անսարքություններ, որպիսիք գոյություն ունեցած լինեին մինչև տվյալ պատահարը և առաջ բերեին ավտոմեքենայի անկառավարելիություն՝ ավտոմեքենայի ընթացքի արագությունը կարգավորելու առումով, չեն հայտնաբերվել: «Միցուբիշի» մակնիշի 34 LC 334 համարանիշի ավտոմոբիլի ղեկային կառավարման համակարգը գտնվում է աշխատունակ վիճակում և այդ համակարգի այնպիսի վնասվածքներ կամ անսարքություններ, որպիսիք գոյություն ունեցած լինեին մինչև տվյալ պատահարը և առաջ բերեին ավտոմեքենայի անկառավարելիություն՝ շարժման ուղղությունը փոխելու առումով, չեն հայտնաբերվել: «Միցուբիշի» մակնիշի 34 LC 334 համարանիշի ավտոմեքենայի կախոցները գտնվում են աշխատունակ վիճակում և դրանց այնպիսի անսարքություններ, որպիսիք գոյություն ունեցած լինեին մինչև տվյալ պատահարը և առաջ բերեին ավտոմեքենայի ընթացքի անկայունություն կամ անկառավարելիություն, չեն հայտնաբերվել: «Միցուբիշի» մակնիշի 34 LC 334 համարանիշի ավտոմոբիլի առջևի ձախ կողմի ու առջևի աջ կողմի փոխարինված անվադողերի պահպանաշերտերի նախշանկարներն ունեն սահմանայինը գերազանցող մաշվածություններ և դրանք պիտանի չեն հետագա շահագործման համար, որպիսի հանգամանքն ըստ ՃԵԿ-ի Հավելված N2-ի ցանկի 4 կետի 1) ենթակետի, դասվում է տրանսպորտային միջոցի շահագործումն արգելող պայմանների թվին:
Դատաավտոտեխնիկական փորձաքննության թիվ 194ա-15 եզրակացությամբ, համաձայն որի «Միցուբիշի» մակնիշի 34 LC 334 համարանիշի ավտոմեքենայի վարորդը տվյալ վրաերթը կանխելու տեխնիկական հնարավորություն ունեցել է, և առաջադրված պայմաններում Կ.Ուլնեցի և Մ.Ավետիսյան փողոցների հատման խաչմերուկում Կ.Ուլնեցի փողոցից դեպի Մ.Ավետիսյան փողոց տանող ուղղությամբ ձախ շրջադարձ կատարելու ընթացքում, երթևեկության անվտանգությունն ապահովելու համար, պետք է հետևեր երթևեկության ուղղությամբ առջևում տիրող ճանապարհատրանսպորտային իրադրությանն ու հանդիպակաց երթևեկությամբ մոտեցող «Գազել» մակնիշի ավտոմեքենայի հետևից դուրս գալով, երթևեկելի մասն իր վարած ավտոմեքենայի ընթացքի ուղղությամբ ձախից դեպի աջ կողմը հատող հետիոտն Է.Մարտիրոսյանի առկայության հանգամանքով պայմանավորված՝ իր երթևեկության համար վտանգի առաջացումը հայտնաբերելու հնարավորություն ունենալու պահից սկսած, երթևեկության անվտանգությունն ապահովելու և երթևեկելի մասը հատող հետիոտն Է.Մարտիրոսյանի նկատմամբ տվյալ վրաերթը կանխելու համար, պետք է ժամանակին կատարված արգելակումով իր վարած ավտոմեքենայի ընթացքը դանդաղեցնելու և անհրաժեշտության դեպքում, ընդհուպ մինչև ավտոմեքենան կանգնեցնելու միջոցով հնարավորություն տար հետիոտն Է.Մարտիրոսյանին դուրս գալու իր երթևեկության համար վտանգավոր գոտուց, ինչի տեխնիկական հնարավորությունն ունեցել է: Չկատարելով դա՝ «Միցուբիշի» մակնիշի 34 LC 334 համարանիշի ավտոմեքենայի վարորդը թույլ է տվել ՃԵԿ-ի 67 կետի պահանջին հակասող գործողություն, դրանով իսկ պայմանավորել տվյալ վրաերթի առաջացումը՝ ինքն իրեն զրկելով այն կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից: Հետիոտն Է.Մարտիրոսյանի գործողությունների գնահատման համար ավտոտեխնիկական փորձագետի հատուկ մասնագիտական գիտելիքներ չեն պահանջվում: Դրանք ենթակա են իրավական գնահատման՝ ելնելով «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 25-րդ հոդվածի պահանջների տեսանկյունից:
Դեպքի վայրի զննության արձանագրությամբ այն մասին, որ խաչմերուկը, որտեղ կատարվել է վրաերթը, ասֆալտապատ է, հարթ, ուղիղ և հորիզոնական: Ուլնեցի փողոցի ընդհանուր լայնությունը կազմում է 17,3մ: Խաչմերուկը կարգավորվում է կարգավորողի միջոցով:
Իրեղեն ապացույցներ ճանաչված «Միցուբիշի» մակնիշի 34 LC 334 համարանիշի ավտոմեքենայով, դեպքի պահին հետիոտն Է.Մարտիրոսյանի հագին եղած հագուստով, որոնց վրա հայտնաբերվել են վրաերթին բնորոշ մեխանիկական բնույթի վնասվածքներ ու հետքեր:
Դատաքննության ընթացքում ամբաստանյալ Համլետ Սարգսյանն իրեն մեղավոր չի ճանաչել և ցուցմունք է տվել այն մասին, որ Միքայելյան հիվանդանոցի թուղթը հիմա իր ձեռքին է, եթե այդ մարդը հիվանդ էր, ինչու են մարդուն դուրս գրել, տարել էր, թող մեկ շաբաթ էլ պահեին: Թուղթը նրա մասին է, որ ինքը գցել է ավտոմեքենայի տակ ոչ մի ջարդված ոսկոր չի հայտնաբերվել, նույնիսկ ոչ մի ոսկոր չի խախտվել: Մասիվի հիվանդանոցում ստուգել են լրիվ ջարդած, խփած տեղեր են եղել անձի վրա: Ինքն ինչ կապ ունի այս գործի հետ: Գնացել է Միքայելյան հիվանդանոցի մոտ, որպեսզի անվադողերը փոխի, 40 արագությամբ եկել է, խաչմերուկում կանգնած է եղել, ավտոմեքենայի թարթիչը միացրել է, որ դեպի ձախ պետք է մտնի, գազել էր գալիս, վերջինիս ճանապարհ է տվել, որ մտնի, մի հատ ջիպ էր կանգնած, ավտոմեքենայի թարթիչը միացրել է, որ պետք է մտնի, աջ կողմից կապույտ տոպրակով ձեռքը դրեց կապոտի վրա, կապույտ տոպրակի մեջ շորեր էին, գետնին թափվեց, վերցրել է, այդտեղից նոր մեքենան շարժվել է, խաչմերուկի վրա իրենց հարևաններից մի քանի հոգի վկաներ եկան չափելու ժամանակ ասացին, որ այս տղան մեղք չունի, ինքն է նման բաներ անում: Քննիչն ասում է՝ դե վարորդ ես, քեզ են պաշտպանում: Նրանց անուն-ազգանունները կան գործի մեջ, կանչեք, թող գան վկայություն տան: Ինքը գնացել է նրանց մոտ, նրանք ասել են, որ իրենք չեն գա դատարանում վկայություն տան: 3-4 հոգի են նույն շենքից: Հետո էլ տանում է հիվանդանոց, ինչ պետք է անում է: Այդ պահին քննիչը եկավ, ստուգեց և տեսավ, որ խմածություն չկա, ոչ մի բան չկա: Քննիչը եկավ հիվանդանոց, ասացին այս մարդուն տարեք, ոչ մի բան չկա: Ինքն այդ մարդուն ասել է՝ հոպար, եթե փողի համար է անում, զոքանչը հիվանդանոցում պառկած է, կյանքի ու մահվան կռիվ է տալիս, գնա շուտ հասնի, նա իրեն հարցրել է ինչքան կտաս: Հիվանդանոցում քննիչն էլ է եղել նկարելու ժամանակ, երեք հատ ռենտգեն են արել, ինքը բոլոր մուծումներն արել է: Երեք երեխաների անունով կարող է երդվել, որ նա ձեռքը դրել է կապոտի վրա կապույտ տոպրակով՝ մեջը շորեր, Արթուր անունով տղա կար այդտեղ, շորերը ցանկացել է տանի, ինքն է հավաքել շորերը: Մեքենայի կապոտին կապույտ տոպրակի տեղը կա, քննիչը չէր նկատել: Ինչու մեքենան ճանապարհատրանսպորտային հատուկ պահպանվող տարածք չտարան, այդ ժամանակ փորձաքննություն չարեցին: Հետո իրեն կանչում, հանում են վերև՝ մութ սենյակ էր, մի կին էր նստած սպիտակ խալաթը մեջքին ու իրենից վիրահատության համար 800.000 դրամ գումար են պահանջում, բայց այդ մարդու մոտ վիրահատելու ոչինչ չկար: Իրեն էլ եկել, տարել են, ասել են «լավ տղեք են», «գողական», ինքը ասել է, որ ոչինչ էլ չունի տալու, իրեն ասել են, որ գլխից կկրակեն, մինչև ժամը 12-ը կտանեն կկորցնեն: Պնդեց, որ հանգուցյալը մարմնով իր մեքենային չի դիպել, ձեռքով է կպել և փափուկ տոպրակ է եղել այդ արանքում: Դիպչելուց հետո վայր չի ընկել, մեքենան տեղից շարժվել է, կանգնած նայում էր: Այդտեղ մի քանի հոգի մարդ կար՝ նրա հարևանները, որոնք կարող են ասել, որ այդպես է եղել: Այդ մարդիկ քննիչի հետ չափ ու ձև են արել, մասնակցել են որպես ընթերակա: Ինքը հանգուցյալին տարել է հիվանդանոց, այնտեղ ժուրնալ են բացել, ինչ բողոքներ ուներ, ստուգել են քննիչի ներկայությամբ, ստորագրել է, որ բողոք չունի: Այդ ամենը 2 ժամից ավել է տևել: 3 հատ ռենտգեն են արել, իր մեքենայով գնացել է Զեյթունի խաչմերուկում գտնվող դեղատնից ոտքի համար ցանց է առել: Դուրս են գրել ինքը տաքսուն 1.000 դրամ գումար է տվել, 5.000 դրամ էլ նրան է տվել և գնացել է: Մարդն ուրախ նստել է տաքսի ավտոմեքենան ու գնացել է: Թե հետո ինչ են արել այդ մարդուն չգիտի: Իրեն այն է հայտնի, որ բժիշկը մտավ, նրան նայեց, ջարդված տեղեր չկային: Հետո պարզվել է, որ ուսը, ոտքը ջարդված է եղել, բայց որ կպել է իր մեքենային, ոչ մի ոսկոր չի խախտվել: Այդ ոնց եղավ ջարդվեց: Ինքը ձեռքը դրել է մեքենային փափուկ տոպրակով: Մեքենայի կապոտին կապույտ տոպրակի տեղը կա: Նշեց նաև, որ խաչմերուկի վրա գծեր չկային, նշան չկար, որ մարդիկ անցնեին, լուսարձակի դեղին լույսն է միշտ վառվել: Հիմա նոր դեղին գույնով գծել են: Մինչ այսօր էլ նրանք փողի կռիվ են անում, իրենք ընտանիքով տանից փախել են, ասում էին կգանք այսպես կանենք, այնպես կանենք, իր կնոջ ճնշումն է բարձրացել: Դեպքը տեղի ունենալու տարածքը չէր նկարահանվում: Նախաքննության ժամանակ ինքը ցուցմունքը գրել է, քննիչները ուղղումներ են կատարել, պատռել գցել են, հաջորդ օրն ասել են նոր ցուցմունք գրի: Ինքը վրաերթ չի կատարել, այդ մարդը եկել, կպել է մեքենային, ընկել է, տեղից շարժվել է մեքենան: Իրենից 800.000 դրամ գումար էր ուզում Մանուկ Մուրադյանը, որը զինվորական ոստիկանությունում պետ է: Ինքը չի ճանաչում վերջինիս, իբրև հանգուցյալի տղան է զանգել այդ մարդուն, ինքը տեղյակ չէ, թե հանգուցյալի տղան և կինը ինչ հարաբերությունների մեջ են այդ մարդու հետ: Այդ մարդը հիվանդանոցից իրեն կանչել է, որպեսզի խոսեն ու փախցրել է Մասիվից, տարել է Վահագնի թաղամասի մոտ գտնվող օֆիս, սև գույնի ջիպ էր: 800.000 գումար էին ուզում վիրահատության համար: Դրա մասին քննիչին հայտնել է, հեռախոսով քննիչին այդ մարդիկ հայհոյում էին, քննիչը ասել է՝ խելոք նստի, «լեզուն պահի ատամների տակը», տեսնեն ինչ են անում: Ինքը և հոգեպես, և ֆիզիկապես առողջ է: Մնացականյան Կարինա Արշավիրովնան է հետազոտել Միքայելյան հիվանդանոցում, նա է տվել բոլոր թղթերը՝ քննիչի ներկայությամբ: Քննիչը Փարսադանյան Անդրանիկն էր, որը հետազոտման ժամանակ իր հետ եղել է հիվանդանոցում: Մի քանի օր անց քննիչ Փարսադանյանը զանգել, ասել է, որ այդ մարդը մահացել է, քանի որ մեքենան ճանապարհին փչացել էր, ինքը չկարողացավ գնալ:
Նախաքննական ցուցմունքը հրապարակելուց հետո ամբաստանյալը հայտնել է, որ քննիչն իրեն թղթերը տվել և ասել է, որ եթե հենց հիմա դրանք չստորագրի իրեն տանելու են «բերդ», ասել է դատախազն իր ընկերն է, ապա ասել է «դու քո հետևից ես ընկել», մի քանի թղթեր է ստորագրել, ինքն ասել է, որ դատապաշտպան է ուզում, իր վրա ժամ է դրել, ինքն էլ ասել է, որ հանրային է ուզում, չի կարող վարձել 2 ժամվա ընթացքում: Հրապարակված ցուցմունքն ինքն է գրել իր ձեռքով, սակայն չի գրել, որ ինքը մեղավոր է, և այդ մարդը իր մեղքով է մահացել, տարբեր բաներ են եղել գրված, պատռել-գցել է և կրկին է գրել: Ցուցմունքը, որը հրապարակվեց, ինքը չի գրել:
Նախագահող դատավորի կողմից ցուցմունքն ամբաստանյալին ներկայացնելուց հետո վերջինս հայտնել է, որ ցուցմունքը նման է իր ձեռագրին, սակայն դա իրենը չէ /դատական նիստի արձանագրություն/:
Դատաքննության ընթացքում տուժողի իրավահաջորդ Մարիցա Ստեփանյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ ինքը դեպքի մասին իմացել է, երբ Էդիկն արդեն Նորքի հիվանդանոցում է եղել: Առաջին օգնությունը նրան ցուցաբերել էին Միքայելյան հիվանդանոցում, սակայն այնտեղ չեն հայտնաբերել ինչ-որ բաներ, ինչից նա բողոքել է: Նաև այնտեղ նկարել են ձեռքը, ոտքը, բայց նա ունեցել է կողոսկրերի կոտրվածք, որի մասին չեն իմացել, հետո նա տուն է գնացել: Այնուհետև նա գիշերը վատացել է և շտապօգնության մեքենայով տեղափոխել են հիվանդանոց: Զանգել են իրեն, և ինքը գնացել է հիվանդանոց ու այնտեղ իմացել, որ վրաերթ է տեղի ունեցել: Դեպքը տեղի է ունեցել փետրվարի 8-ին, երեկոյան իրենք գնացել են հիվանդանոց, Էդիկը պառկած է եղել, գիտակցությունը տեղն է եղել, ամեն ինչ նորմալ է եղել: Նա ասել է, որ վրաերթ է եղել՝ տանից դուրս գալուց մեքենան խփել է: Նա ապրել է Ուլնեցու փողոցում: Միքայելյան ինստիտուտ չհասած բարձրահարկ շենքեր կան, այդտեղ են ապրում, դեպքն այդտեղ է տեղի ունեցել, Էդիկը տանից դուրս է եկել, որպեսզի խանութ գնա: Էդիկը պատմել է, որ վարորդը նրան տեղափոխել է Միքայելյան հիվանդանոց, այնտեղ նրան նայել են, ձեռքի, ոտքի սալջարդ է ունեցել, դրանք ռենտգեն են արել, ոտքին կոտրվածք չի եղել և գնացել է տուն: Նույն օրը տանը վատացել է, երբ ցանկացել է պառկած տեղից վեր կենալ, չի կարողացել, շնչառությունը վատացել է, հետո զանգել են, տեղափոխել են հիվանդանոց: Այդ ամենը տեղի է ունեցել երևի երեկոյան ժամը 21.00-ի կողմերը: Ինքն Էդիկի հետ չի ապրել, վերջինս մենակ է ապրել: Էդիկը զանգել է իր եղբոր տղային, վերջինս էլ տեղափոխել է, հետո զանգել են իրեն և ինքը գնացել է Նորքի հիվանդանոց: Մեքենայի մարկան, որով վրաերթի է ենթարկվել ներկայումս չի հիշում, սակայն հիշում է, որ փոքր ջիպ տեսակի է եղել: Էդիկը մահացել է ամսի 15-ին, որովհետև վերջինիս մոտ ներքին արյունահոսություն է եղել՝ կողոսկրը կոտրվելու հետևանքով, թոքը վնասվել էր, երբ ինքը գնացել է հիվանդանոց, նրան վիրահատել են, քանի որ նա հեմոգլոբինի և ճնշման անկում է ունեցել: Վիրահատությունից հետո նա կոմայի մեջ է ընկել և դուրս չի եկել կոմայից: Ամսի 8-ին, երբ վարորդը տարել է Միքայելյան հիվանդանոց, նրան հետազոտելուց հետո բժիշկները նրան ուղարկել են տուն, բժիշկները սոնոգրաֆիա չեն արել և չեն հայտնաբերել կողոսկրի կոտրվածքը, նրանք միայն ռենտգեն են արել ոտքը և ձեռքը՝ ինչից, որ այդ պահին բողոքել է: Ինքը բոլոր նյութերին ծանոթացել է և միայն կարող է ասել, որ Միքայելյան հիվանդանոցում պետք է կատարեին լրիվ բժշկական քննություն, այսինքն՝ սոնոգրաֆիա էլ պետք է անեին բոլոր վնասվածքները պարզելու համար: Նոր միայն, երբ շտապօգնության մեքենայով տարել են Նորքի հիվանդանոց ու, երբ արդեն ճնշման և հեմոգլոբինի անկում է սկսվել, նորից ռենտգեն են արել և տեսել են, որ կողոսկրերը կոտրված են, և ներքին արյունահոսություն է սկսվում: 8-ի երեկոյան նրան տարել են հիվանդանոց, իսկ ամսի 9-ի առավոտյան նրան վիրահատել են: Ինքը չի իմացել, որ Էդիկի հետ դեպք է տեղի ունեցել, իրեն զանգել է Էդիկի եղբայրը՝ Վլադիվոստոկից և իրենք ժամը 10.30-ից հիվանդանոցում են եղել: Իր ամուսինը վերջերս էր մահացել և Էդիկը չի ցանկացել իրեն անհանգստացնել, երբ գնացել է հիվանդանոց Էդիկը բարկացել է՝ ասելով, թե ինչու է եկել: Իսկ Էդիկի եղբորն ասել էր վերջինիս տղան, որն այժմ այստեղ չէ: Երբ գնացել է Էդիկի մոտ, խոսել են, ասել է, որ խանութ էր գնում, դուրս է եկել, ցանկացել է թեքվել, և մեքենան իրեն խփել է, հետո վարորդն իրեն տարել է հիվանդանոց, որպեսզի օգնություն ցուցաբերեն, ռենտգեն են արել, եկել է տուն ու միանգամից պառկել է, հետո ցանկացել է գնալ պետքարան, շունչն սկսել է կտրվել, գլուխը պտտվել է և չի կարողացել վեր կենալ, զանգել է եղբոր տղային, վերջինս եկել է, և իրեն տեղափոխել են, այլ բան չի ասել: Երբ գնացել են հիվանդանոց, ասել է, որ լավ է, ինչու են եկել, ինքը բժիշկներին հարցրել է, որ լավ է դուրս են գրում, ասել են, որ դուրս չեն գրում, ճնշումն իջնում է, առավոտյան «էխո» կանեն և կտեսնեն վիճակը, որովհետև ուշ է եղել ժամը, «էխո» էին արել և տեսել, որ ներքին արյունահոսություն է, և վատ է Էդիկը, անմիջապես բարձրացրել են վիրահատարան՝ վիրահատելու /դատական նիստի արձանագրություն/:
Վկա Արմեն Բարեքյանը դատաքննության ժամանակ ցուցմունք է տվել այն մասին, որ թեթևակի հիշում է ամբաստանյալին, դեմքը ծանոթ է, այսօր վերջինս երբ մոտեցավ իրեն ճանաչել է, եթե փողոցում տեսներ չէր ճանաչի: Վթարին ականատես չի եղել, չափագրությունը, տեղազննությունը իրականացնելուց հետո մոտեցել են տեսուչները և խնդրել են որպես ընթերակա ստորագրել, որ նրանք կատարել են այդ տեղազննումը: Վթարը չի տեսել, միայն տեսել է, որ մեքենան կանգնած է և ծեր մարդը՝ հանգուցյալը, մայթի կողքին նստած է եղել, մեքենայի կողքին տոպրակ է ընկած եղել, վարորդը մեքենայից իջել է, նրան բարձրացրել է, իրենք էլ մոտեցել են, տոպրակը տվել են, որպեսզի նրա հարևաններից մեկը տանի տուն, նրան էլ տարել են հիվանդանոց: Հարվածելու պահը չի տեսել: Ծեր մարդը մեքենայի դիմաց նստած է եղել, մայթի մոտ: Ծեր մարդուն չեն գրկել, օգնել են, որ քայլելով գնա: Ծեր մարդուն տեսել է գետնին նստած վիճակում, սակայն չի հիշում, վերջինս մեքենայի դիմացի հատվածում է եղել, թե կողային, իր հետ մարդ եղել է, սակայն չի հիշում, թե ով: Իր հետ չի հիշում որպես ընթերակա ով է եղել, քանի որ շատ մարդիկ են եղել այնտեղ: Չի ճանաչում Ուլնեցու 3-րդ փակուղի 3-րդ շենքի թիվ 7 բնակարանի բնակիչ Էդգար Պետրոսյանին /դատական նիստի արձանագրություն/:
Վկա Կարինե Մնացականյանը դատաքննության ժամանակ ցուցմունք է տվել այն մասին, որ աշխատում է Միքայելյան վիրաբուժության ինստիտուտում՝ որպես ռենտգեն բաժնի վարիչ: Դեպքը չի հիշում, ամբաստանյալին չի ճանաչում: Է.Մարտիրոսյանի հետազոտությունն իր կողմից է կատարվել, նշվել է, որ ոսկրային փոփոխություններ առկա չեն, ըստ այդմ՝ կոտրվածք առկա չէ:
Վկան նշել է, որ հիվանդը գալիս է, հետազոտվում է, թե հետո ուր է գնում, ինքը տեղյակ չէ, իրենք նայում են հիվանդին, պատասխանը տալիս են, եթե դա ընդունարանից է, ուղարկում են ընդունարան, լրացվում է ամբուլատոր քարտ և պատասխանը լինում է ամբուլատոր քարտում, իսկ դրանից հետո հիվանդը ուր է գնում, իրենք տեղյակ չեն լինում: Ռենտգեն հետազոտման ժամանակ հիվանդին բուժօգնություն ցուցաբերելն իրենց ֆունկցիայի մեջ չի մտնում, հիվանդին բերում է քույրն ընդունարանից, լաբորանտը նկար է անում, նկարն իրեն ցույց է տալիս, ինքը եզրակացությունը գրում է և այն կրկին ուղարկում է ընդունարան: Բժշկության մեջ ընդհանրապես ընդունված է, որ եթե հիվանդի վիճակը ծանր է, վերջինիս ռեանիմացիա են պառկեցնում: Թոքաբորբերը շատ տարբեր են լինում, կախված դրանց տեսակից, դրա տարածման ժամանակը դժվար է ասել: Ժամը 11.00-ին վթարից հետո, երեկոյան ժամը 9-ին անձի մոտ չի կարող առաջանալ թոքաբորբ և ինտոկսիկացիա առաջացնել, եթե նա մինչ այդ չի ունեցել թոքաբորբ:
Մարտիրոսյանի դիակի դատաբժշկական փորձաքննության հետևությունները դատարանի կողմից հրապարակելուց հետո վկա Կարինե Մնացականյանը հայտնել է, որ իրենք անձին հետազոտել են փետրվարի 8-ին: Երբ հիվանդին բերել են հիվանդանոց, ընդունարանում ընդունվում է, այնտեղ կա հերթապահ բժիշկ, վերջինս զննում է հիվանդին, զննության վերաբերյալ կազմվում է արձանագրություն, նշանակումներ է անում, այս դեպքում նշանակված է եղել աջ ուսահոդի և սրունքթաթային հոդի ռենտգեն հետազոտություն: Եթե հիվանդներն ունեն ամբուլատոր քարտեր, այնտեղ բժիշկը լրացնում է:
Զննության արդյունքներն ընթերցելուց հետո, վկան հայտնել է, որ դա իր ձեռագիրը չէ, այն անձը ով լրացրել է ներկայումս իրենց մոտ չի աշխատում: Ամբուլատոր քարտը լրացնում է ընդունող բժիշկը, նա այժմ իրենց մոտ չի աշխատում և տեղյակ չէ արդյոք ՀՀ-ում է: Ռենտգեն հետազոտությունը կատարվել է այն հատվածներում, որոնց վերաբերյալ գանգատներ են եղել, բժիշկը հետազոտել է և գտել է, որ այդ հատվածները պետք է ռենտգեն արվեն, նա ուրիշ ոչինչ չի հայտնաբերել և չի նշանակել /դատական նիստի արձանագրություն/:
ՀՀ առողջապահության նախարարության դատաբժշկական գիտահետազոտական կենտրոնի դատաբժշկական փորձագետ Կարեն Ղարիբջանյանը դատաքննության ժամանակ ցուցմունք է տվել այն մասին, որ ունի 9 տարվա աշխատանքային ստաժ: Քննիչի որոշման հիման վրա 2016թ. փետրվարի 16-ին դիակի դատաբժշկական փորձաքննության են ենթարկել Է.Մարտիրոսյանին:
Փորձագետը նշել է, որ տեխնիկական խնդիրներ են առկա, փորձաքննության հետևություններ մասում նշված է «մահը վրա է հասել համակցված գանգուղեղային, կրծքավանդակի փակ բութ վնասվածքներ ստանալու հետևանքով: ....արյունազեղումներ աջ ուսահոդի, կրծքավանդակի աջ կեսի առաջային և հետին մակերեսների, աջ անրակի, աջից առաջային անութային գծով 4.5-րդ միջին անութային գծով 6-րդ կողոսկրերի կոտրվածքներ, աջ թոքի վերին բլթի պատռվածք, աջակողմյան հեմոպնևմոթորաքս, երկկողմանի հետտրավմատիկ շճաթարախային թոքաբորբ...»: Այստեղ տեխնկական վրիպակը կայանում է նրանում, որ «գանգուղեղային» բառը պետք է դուրս գա, այսինքն` թոքաբորբի հետևանք է եղել մահը, եղել է հետտրավմատիկ շրջաթարախային թոքաբորբը, որը բարդություն է, ինչը զարգացել է կրծքավանդակի փակ բութ վնասվածք ստանալու հետևանքով և բոլոր այն վնասվածքների, որոնք տեղակայված են կրծքավանդակի շրջանում: Մարդու տարիքից, ֆիզիոլոգիական վիճակից է կախված, թե որքան ժամանակահատվածում կարող է առաջանալ թոքաբորբը, դրան հստակ կարող է պատասխանել թոքաբանը: Հնարավոր է 8-10 ժամվա ընթացքում զարգանար և նման իրավիճակներ առաջացներ: Չենք կարող ասել, որ եթե այսօր թոքաբորբը զարգացավ, ուրեմն հաջորդ օրն անձը պետք է մահանա: Ոչ ոք չի կարող ասել, թե թոքաբորբը որ օրն է առաջացել, մինչ այդ նրա մոտ թոքաբորբ չի եղել, այն զարգացել է տրավմայից հետո, քանի որ այդ միկրոբների համար բարենպաստ պայմաններ են ստեղծվում ներթափանցելիության համար, քանի որ կան բազմաթիվ կողոսկրերի և թոքի պատռվածքներ, որոնք էլ բարենպաստ պայմաններ են ստեղծում օտարածին մանրէների: Տեղյակ չէ, թե նա ինչի համար է հիվանդանոցում եղել, դա իր իրավասությունից դուրս է: Այն, որ հետևությունների մասում սխալ է գրվել, դա նոր է նկատել, դա տեխնիկական վրիպակ է, դատաբժշկական ախտորոշման մեջ հստակ նշված է մահվան պատճառը: Կոտրված են եղել աջից առաջային անութային գծով 4-րդ, 5-րդ միջին անութային գծով 6-րդ կողոսկրերը, եղել է աջ թոքի վերին բլթի պատռվածք, կողոսկրերից եղել են կոտրված 4,5,6՝ աջից: Իրեն ուղարկվել են միայն «Սբ. Գր. Լուսավորիչ» բժշկական կենտրոնի կազմած բժշկական փաստաթղթերը, այլ փաստաթղթեր իրեն չեն ներկայացվել, որոնք էլ ինքը ուսումնասիրել է: Բացի բժշկական փաստաթղթերը ուսումնասիրելուց, կատարել է նաև դիակի դատաբժշկական փորձաքննություն և հայտնաբերել է մյուս վնասվածքները: Իր կողմից նշված բոլոր վնասվածքները ինքն է հայտնաբերել: Հայտնաբերել է՝ գլխի ծոծրակային շրջանում միջին գծից քիչ դեպի ձախ առկա են անկանոն ձևի, մուգ կարմիր գույնի արյունազեղված եզրերով վերք՝ 3.0x1.9սմ չափսերի: Գլխի ծոծրակային, միջին գծից քիչ դեպի ձախ, առկա է անկանոն ձևի, պատված շրջակա մաշկի մակարդակից քիչ բարձր կարմրա-դարչնավուն գույնի կեղևով քերծվածք` 1.6x1.7սմ չափսերի: Աջ ուսահոդի շրջանն արյունազեղված է մուգ կապտա-մանուշակավուն գույնի, անցումով կրծքավանդակի առաջային և հետին մակերես՝ 31.0x14.3սմ չափսերի: Նույնպիսի արյունազեղումներ կան նաև աջ բազկի մ/3-րդի առաջային մակերեսին, անցումով նախաբազկի ս/3-րդ առաջային մակերես՝ 48.0x15.0սմ չափսերի, աջ նախաբազուկ-դաստակային հոդի առաջային մակերեսին՝ 23.0x9.6սմ չափսերի, ձախ բազկի մ/3-րդի առաջային մակերեսին՝ 2.0x0.9սմ չափսերի, ձախ արմնկահոդի շրջանում՝ 3.2x2.1սմ չափսերի, ձախ սրունք-թաթային հոդի առաջա-ներսային մակերեսին՝ 16.0x13.8սմ չափսերի /ներբանից 15.0սմ բարձրության վրա/: Դիակի արտաքին ուսումնասիրության ժամանակ այլ վնասվածքներ կամ այլ յուրահատկություններ բացի նկարագրվածներից չեն հայտնաբերվել: Միքայելյան ինստիտուտում կոտրվածքներ չեն հայտնաբերվել, իսկ դատաբժշկական փորձաքննության արդյունքում հայտնաբերվել են նշված կոտրվածքները: Ինքը դիակը հետազոտել է ամսի 16-ին, հետազոտությունը ավարտել է ամսի 30-ին: Իր կողմից տրված եզրակացության և հիվանդանոցի կողմից տրված ախտորոշման մեջ ընդհանուր որոշակի բաներ կան, սակայն նրանք կրծքավանդակի Ռ-գրաֆիա չեն կատարել: Նրանք արտաքին վնասվածքների չեն անդրադարձել, նրա մոտ բավականին արտաքին վնասվածքներ են նկատվել: Հայտնաբերված վնասվածքները նշել է իր փորձաքննության մեջ, նշել է նաև այն վնասվածքները, որոնք անմիջական կապի մեջ չեն գտնվում մահվան հետ: Հնարավոր է լինեն արյունազեղումներ՝ վնասվածքներ, որոնք ընդունման պահին չտեսնեն, բայց որոշակի ժամանակ անց դրանք դուրս են գալիս մաշկածածկույթ և հայտնաբերվում են, իսկ քերծվածքները և կոտրվածքները համապատասխան հետազոտության արդյունքում միանշանակ կհայտնաբերվեն: Աջ թոքի վերին բլթի շրջանին է եղել պատռվածքը, որը չի կարող ասել ցավ կարող էր առաջացնել, թե ոչ, քանի որ անհատական է: Թոքի պատռվածքի ժամանակ շնչառության խանգարում է տեղի ունենում, հևում է, հոգնում է /դատական նիստի արձանագրություն/:
ՀՀ առողջապահության նախարարության «Դատաբժշկական գիտագործնական կենտրոն» ՓԲ ընկերության բարդ փորձաքննությունների բաժնի վարիչ, փորձագետ Գագիկ Հարությունյանը դատաքննության ժամանակ ցուցմունք է տվել այն մասին, որ ունի 28 տարվա աշխատանքային ստաժ: 2015թ. հոկտեմբերի 12-ին դատաբժշկական կենտրոնում կատարվել է փորձաքննություն քաղաքացի Էդվարդ Մարտիրոսյանի մահվան փաստի վերաբերյալ նշանակված հանձնաժողովային դատաբժշկական փորձաքննության կապակցությամբ՝ Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՀԿԳ քննիչ Փարսադանյանի որոշման հիման վրա: Ինքը որպես բարդ փորձաքննությունների գծով հանձնաժողովի նախագահ, ծանոթանալով որոշմանը և գործին, տնօրինության հետ համատեղ ձևավորվել է հանձնաժողով, հրավիրվել են Հերացու անվան թիվ 1 հիվանդանոցի կլինիկական ռեանիմացիայի ամբիոնի վարիչ և կլինիկայի ղեկավար պրոֆեսոր Մալխասյանը և զինվորական կլինիկական հոսպիտալի բաժանմունքի վարիչ, կրծքային վիրաբուժության բաժանմունքի վարիչ Ոսկանյանը: ՀՀ-ում կա բժշկական գծով մասնագետների պակասություն և մեկի բացակայությունը զգացնել է տալիս, այդ պատճառով ընտրել են զինվորական գծով մասնագետ Ոսկանյանին, որի հետ փորձաքննություններ են իրականացվել, պրոֆեսոր Մալխասյանը ևս փորձագիտական մեծ փորձ ունի և կատարում է փորձաքննություններ: Հանձնաժողովի կազմում որպես գործով զեկուցող հանդես է եկել դատաբժշկական կենտրոնի փորձագետ Դալլաքյանը: Ուսումնասիրելով ներկայացված որոշումը և փաստաթղթերը՝ մասնավորապես բշկական փաստաթղթերը, որոնք տվյալ փորձաքննության մեջ ամենաառանցքային և որոշիչ նշանակություն են ունեցել, ելնելով առաջադրված հարցերից` կազմվել է եզրակացություն և հետևություններ, որոնք պնդում է, քանի որ իրենց քննարկման ընթացքում տարաձայնություններ չեն եղել հանձնաժողովի անդամների միջև, այդպիսիք լինելու դեպքում յուրաքանչյուրը կկազմեր իր կարծիքը, եզրակացությունը: Ցանկանում է ներկայացնել, որ դատարանի կողմից տրված հարցերի պատասխանները հնչելու են բոլորի անունից: Հիշում է, որ տեղի է ունեցել վրաերթ, որից հետո հիվանդին տեղափոխել էին Միքայելյան հիվանդանոց, ժամանակագրական առումով չի ցանկանում կանգ առնել, այնտեղ հետազոտություններ անելուց հետո հիվանդը տուն էր գնացել, այնուհետև առողջական վիճակի վատթարացման պատճառով տեղի էր ունեցել վիճակի վատացում, տեղափոխվել է «Սուրբ Գր.Լուսավորիչ» հիվանդանոց, այնտեղ հետազոտություններով հայտնաբերվել էին վնասվածքներ, որոնք եղել էին մահվան պատճառ: Իրենց եզրակացությամբ հենց այդ վնասվածքներով էլ պայմանավորել էին նրա մահը: Ինչ վերաբերում է բժշկական բացթողումներին և թերություններին, պատճառական կապ բժիշկների արած գործողությունների՝ մասնավորապես Միքայելյան հիվանդանոցի բժիշկների կատարած գործողությունների և հիվանդի մահվան միջև, իրենք պատճառական որևէ բացթողում չեն տեսել, քանի որ հիվանդը եղել է չափահաս, ընդունվելուց գիտակցությունը տեղն է եղել, իսկ նման դեպքերում մարդ ինքն է ներկայացնում իր գանգատները, իր ցավը և դրան համապատասխան հետազոտություններ են կատարվում: «Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ» ԲԿ-ից ուղարկվել է քաղաքացու վերաբերյալ բժշկական պատմագիրը, ռենտգեն հետազոտության ժապավենները իր հիշելով նույնպես ուղարկվել է, իրենց եզրակացության մեջ համառոտ ներկայացվել է հիվանդության պատմագրի տվյալները: Հետևություններ բաժնում նշված է, որ «ստացված ռենտգեն ժապավեններն ուղարկվել են դատական ռենտգենոլոգի մոտ կոնսուլտացիայի և ստացվել է հետևյալ պատասխանը» աջ սրունքթաթային երկու հոդի և աջ ուսային հոդի ուղիղ դիրքով կատարված նկարներում հայտնաբերվում են տարիքային փոփոխություններ»: Իրենց ներկայացվել են Միքայելյան հիվանդանոցի նկարները, որովհետև հիշում է, որ ուսահոդի շրջանի նկարահանում էր կատարված, որտեղ անգամ խոսք էր գնում, որ մասնագետի ուսումնասիրությամբ ուսահոդի հատվածն է միայն ընդգրկված, կրծքավանդակի մյուս հատվածները, որոնք հետագայում պաթալոգիա կոտրվածքներ են եղել, այդ հատվածը ռենտգենի մեջ ընդգրկված չի եղել: «Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ» ԲԿ-ում հայտնաբերվել էր այն, ինչը հայտնաբերվել էր դիակի հերձումով, դրա համար իրենք հակասություն չեն տեսել և ավելորդ քաշքշուկ չստեղծելու համար իրենք այդ նկարները եթե չներկայացվեին, չէին էլ պահանջելու, որովհետև «Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ» ԲԿ-ում հայտնաբերված վնասվածքները համապատասխանում էին դիակի հերձման տվյալներին, նպատակահարմար չի եղել պահանջելու համար: Իրենց առանցքային հարցը Միքայելյան ինստիտուտի նկարներն էին, որպեսզի տեսնեին այդ նկարների հետ համեմատության կարգով ընդգրկված են կրծքավանդակի վնասված հատվածները, թե ոչ: Իր հիշելով 3 հատ նկար է եղել: Հիվանդի մոտ եղել է արյունահոսություն, արյունահոսության դադարեցում, վիրահատել էին: Կրծքավանդակի ստորին կեսը ընդգրկված չի եղել ռենտգեն ժապավենի մեջ: Իրենց կողմից ուսումնասիրված ռենտգեն նկարների վրա, որոնք ուսումնասիրել է նաև դատական ռենտգենոլոգը, ոչ հանձնաժողովի կազմի մեջ գտնվող, նաև ոսկրատրավմատիկ փոփոխություններ չեն հայտնաբերվել: Քաղաքացին տեղափոխվել է «Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ» հիվանդանոց, որտեղ վիճակի ծանրացման արդյունքում հետազոտությամբ հայտնաբերել են թոքի վնասվածք, կատարվել է վիրահատություն, բժշկական փաստաթղթերով դրանք հայտնաբերվել են հիվանդանոց ընդունվելուց հետո, հիվանդանոց ընդունվել է ամսի 8-ին ժամը 21.20-ին վիճակը ծանր, գիտակցությունը պարզ, սրտի տոները խլացած, զարկերակային ճնշումը 80/40, ընդունման պահին կատարվել է կրծքավանդակի ռենտգենոգրաֆիա, այստեղ նույնպես նշված է, որ ոսկրատրավմատիկ փոփոխություններ չեն հայտնաբերվել, այսինքն՝ «Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ» ԲԿ-ում կատարված նկարներով էլ կրկին չի հայտնաբերվել: Չի հայտնաբերվել կարելի է մեկնաբանել, որ չի նշանակում, որ այն չկա, որովհետև կան ոսկրային կոտրվածքներ, որոնք չտեղաշարժվելու դեպքում հնարավոր է ռենտգեն ժապավենի վրա չերևան, պրակտիկա կա, այդ պատճառով ռենտգենոլոգները նշում են, որ չի հայտնաբերվել, նրանք երբեք չեն նշում չկա կոտրվածք: Եզրակացությունից երևում է, որ անձը մահացել է ինտոկսիկացիայից և թոքաբորբային ինտոկսիկացիայից, վթարը եղել է առավոտյան ժամը 11.00-ին, հիվանդանոց է տեղափոխվել ժամը 21.00-ին, իսկ առավոտվանից մինչև երեկո այդ թոքաբորբը չէր կարող այդ արագությամբ զարգանալ, այս դեպքում թոքաբորբը ոչ թե վիրուսային կամ բակտերիալ թոքաբորբ է՝ մրսածության ֆոնի վրա, այլ սա տրավմատիկ թոքաբորբ է, ըստ էության թոքաբորբը թոքաբորբ է, այսինքն՝ առաջացման պատճառների մեջ կա պատճառ, տրավմատիկ թոքաբորբը, կրծքավանդակի շրջանի հարվածի արդյունքում թոքը սալջարդի է ենթարկվում, ցնցվում է, պատերը խոռոչներ են՝ մեղվի փեթակների նման կարող եք պատկերացում կազմել, պատռվում են, բազմաթիվ խոռոչներ են, առաջանում են մի քանի հարակից խոշոր խոռոչներ, արյունը կանգ է առնում, այսինքն՝ տրավմայի արդյունքում այդ պատերը վնասվում են, արյունազեղություն է առաջանում, թափանցելիությունը բարձրանում է և արյան շրջանառությունը և վնասված մակերեսների պատճառով օդափոխությունը թոքերում քիչ է կատարվում: Առանց կողերի կոտրվածքների կարող է առաջանալ կրծքավանդակի սալջարդ, դա կախված է հարվածող ուժի մակերեսից, եթե փոքր սահմանափակ մակերեսով հարվածեն, օրինակ՝ բռունցքով կամ ոտքով, ապա կարող է առաջանալ 1 կամ 2 կողի կոտրվածք, իսկ լայն մակերեսով հարվածի դեպքում, երբ լայն մակերես է վերցվում, կրծքավանդակը ունի առաձգականություն, որի հաշվին էլ հարվածի ուժն ամբողջ մակերեսով վերցնում է և կողերի կոտրվածք կարող է չառաջանալ, ավելին հնարավոր է, որ մեքենան անցնի մարդու վրայով, առաձգականության հաշվին և կապված մի շարք հատկանիշներից, անձի մոտ կողերի կոտրվածք չառաջանա ընդհանրապես: Կողերի կոտրվածքի չառաջանալը բացարձակ պայման չէ ենթադրելու, որ թոքերի սալջարդ չէր կարող առաջանալ: Երբ մարդու կմախքը հարվածից շարժվում է, ապա ներքին օրգանները բոլորը ցնցվում են և եթե այդ ցնցումը թույլատրելի շեմից բարձր է լինում, արտաքինից հնարավոր է վնասվածքներ չլինեն, սակայն ներքինից կարող են լինել սարսափելի վնասվածքներ: Կուրտկայի վրա որևէ հետք չի եղել, անդրավարտիքի վրա է եղել: Համալիր փորձաքննությունների մեծ փորձ ունի, երբ համատեղ կատարել են հետքաբանական, մանրաթելային, քիմիական և այլ փորձաքննություններ և կարող է հայտնել այն, որ կուրտկայի վրա ոչ մի հետք չի եղել, այլ եղել է անդրավարտիքի վրա, իսկ մեքենայի վրա մանրաթելեր չեն հայտնաբերվել, կարող է մեկնաբանվել այն կերպ, որ մեքենայի արտացցված դետալների կպչել-ձգելու բնորոշ հատված չի եղել, այլ եղել է լայն հատված, այսինքն արտացցված դետալ չի եղել, որպեսզի կպչեր և հագուստը պատռվեր: Եթե ուժեղ շփում լիներ մեքենայի հետ, կարող էր լինել մակահարված, միկրոմասնիկների չհայտնաբերելը կախված է մեթոդիկայի ընտրությունից, միկրոմասնիկներն ըստ էության որոշիչ բան չեն էլ տալիս: Այն, որ կուրտկայի վրա վնասվածք չկա, որևէ բան չի տալիս, նրանց բացակայությունը չի բացառում վրաերթի արդյունքում տրավմայի առաջանալը: Կրծքավանդակի այն տրավման, որը թոքի պատռվածք է առաջացնում, լուրջ, կտրուկ հարված պետք է լինի, դա վայր ընկնելուց չի առաջանում, որը ցույց է տալիս պրակտիկ փորձը: Թոքերի պատռվածքի ժամանակ, ի տարբերություն անոթների, սրտի, լյարդի, արյունը դանդաղ է հոսում, իսկ կրծքավանդակի խոռոչն ի վիճակի է 2-2.5լ արյուն տեղավորելու: Այդ ժամանակ ռենտգեն հետազոտություն կատարելու ժամանակ, ռենտգենը որևէ բան ցույց չի տալիս, մոտ 300-400 գրամ արյուն պետք է հավաքվի, որ ռենտգեն ապարատը դա ցույց տա: Ժամը 21.00-ին, երբ գնացել է, անգամ արյունը հայտնաբերելու դեպքում, բժիշկները չեն շտապում վիրահատություն կատարել, քանի որ պետք է տեսնեն այդ արյունահոսության քանակը շատանում է, թե դանդաղում: Թոքը կարող է ինքնուրույն տրոմբով փակվել, կարող են պունկցիա կատարել, եղած արյունը հանել և վիրահատություն չկատարել, քանի որ վիրահատությունը օրգանիզմի համար լուրջ տրավմա է: Թոքի հարվածի արդյունքում առաջացել է թոքաբորբը, քանի որ թոքը ցնցվել է, որի արդյունքում էլ առաջացել է տրավմատիկ թոքաբորբ և օդափոխանակությունն արդեն խանգարվում է: Կողոսկրերի կոտրվածքները մահվան պատճառի հետ պատճառական կապի մեջ են գտնվում և կարելի է ենթադրել, որ դրանք առաջացել են տրավմայի ժամանակ և չի բացառվում, որ ռենտգեն հետազոտության ժամանակ կոտրվածքները կարող են չերևալ նկարի վրա: 3 հատ կողի կոտրվածքը առանձին վերցրած մարդուն անգամ անաշխատունակ չի դարձնի, այստեղ խնդիրը թոքերի պատռվածքի մասին է: Քանի որ գործ են ունեցել չափահաս մարդու հետ, եղել է գիտակցություն՝ վիճակի մասին կարողանում է գնահատել, ոսկրահոդային համակարգի վերաբերյալ ոչինչ առկա չի եղել, քանի որ մարդը քայլելով է եկել, աջ սրունքի հատվածում ցավեր են եղել, կոտրվածք չի եղել, եթե կրծքավանդակի աջ կեսի բացարձակ հետազոտություն չլիներ, ապա դա արդեն ճիշտ չէր լինի, սակայն կատարվել է հետազոտություն: Հետազոտության և հիվանդի հետ կոնտակտի արդյունքում որևէ էական փոփոխություն չեն տեսել, կասկածելի ոչինչ չի եղել և այդ պարագայում ոչ մի բժիշկ իրավունք չունի մարդուն ստիպի պառկել: Կոտրվածքները կարող էին լինել նաև ռեանիմացիոն գործողությունների հետևանքով, չի բացառում նաև, որ կոտրվածքները կարող էին լինել և չհայտնաբերվել, ռենտգեն նկարները ամեն ինչ չէ, որ ցույց են տալիս: Ի վերջո այս մարդուն վիրահատել են ոչ թե կոտրվածքների պատճառով այլ արյունահոսության, իսկ արյունահոսությունը եղել է թոքի պատռվածքի հետևանքով: Անրակի կոտրվածքը Միքայելյան հիվանդանոցում նույնպես չեն հայտնաբերել, եթե պայմանական ընդունվի, որ մյուս կոտրվածքները ռեանիմացիոն գործողությունների հետևանքով են առաջացել, այդ պարագայում բացառվում է, որ անրակը կոտրվեր: Կոտրվածքների դեպքում մարդու համար կարևորը ոսկորի կոտրվածքը չէ, այլ թե ինչ կա դրա տակ, օրինակ գանգի ոսկրի կոտրվածքը վտանգավոր չէ, այլ վտանգավոր է ուղեղը, մարդը չի մահանում գանգի ոսկրի կոտրվածքից, մահանում այն ժամանակ, երբ ուղեղն է վնասվում: Կրծքավանդակի 1.2.3 ոսկրերի կոտրվածքից մարդ չի մահանա, բայց կմահանա կամ բարդություն կառաջանա թոքի վնասվածքից: Ըստ էության այստեղ կարևորը ներքին օրգանների ֆունկցիոնալ վիճակը գնահատելն է: Պատճառահետևանքային կապն այն է, որ եթե կա կողոսկրի կոտրվածք, ապա դա տրավմայի մեջ է մտնում՝ կրծքավանդակի բութ տրավմա: Հիվանդանուցում այդ 7 օրը թոքերն են բուժել: Եթե ընդունենք տարբերակ, որ հայտնաբերել են անրակի կոտրվածք, կողոսկրերի կոտրվածք, այդ դեպքում էլ ոչ մի բան չէին անելու, նման վնասվածքների ժամանակ մարդիկ քայլում են և շարժվում, աշխատանքի են գնում: Բժշկական օգնությունը եղել է այն, որ վիրահատել են, նրա մոտ հետվիրահատական շրջանում է բարդություններ են առաջացել, որը կանխատեսել կարելի էր, սակայն նախապես ասել, որ կարելի է բուժել դա հնարավոր չէ, տարիքային առանձնահատկություններ էլ կան այստեղ, որոնք իրենց դերակատարությունն անշուշտ ունեցել են: Եթե մարդու ծնկին հարվածեն, ապա կրծքավանդակին ոչ մի բան չի լինի, սակայն եթե վրաերթի փուլերը քննարկենք, ապա առաջին տրավմատիկ հարված ընդունենք ծնկի հարվածը, ապա նա հավասարակշռությունը կորցնում է և մարմնին արագացում է հաղորդում: Հնարավոր է ռենտգեն հետազոտությամբ կոտրվածք ցույց չտա, որի մասին տեղյակ են նաև բժիշկները, վերջիններս այլ հետազոտւթյուն կատարելու պարտականություն չունեն: Ցանկացած վթարից հետո, մարդասիրական մարդուն տեղափոխում են հիվանդանոց՝ ապահովության համար, որպեսզի բաց չթողնվի որևէ վնասվածք և մարդու կյանքին վտանգ չսպառնա: Առաջին հերթին բժիշկը տեսնում է, որ մարդը խոսում է, քայլում է, այսինքն` կոնտակտը լինում է, ցավեր կան՝ ուսահոդի շրջանում, ուսահոդը նկարեցին, ոտքն է ցավում, ոտքն են նկարում, ռենտգենոլոգը տալիս է իր եզրակացությունը, հետազոտող բժիշկն ուսումնասիրում է, ընդհանուր դինամիկ վիճակը նորմալ է անհանգստացնող որևէ բան չկա: Չի բացառվում, որ նրան առաջարկած լինեն ցանկության դեպքում մնալ հիվանդանոցում, իսկ եթե տուն է գնում, ապա առաջին իսկ գանգատների դեպքում ներկայանա բժշկի: Ռենտգենի հետ կապված ցանկանում է մեկ օրինակ բերել, որ ամենահանրաճանաչ ընդունված կոմպյուտերային տոմոգրաֆիան է՝ «ԿՏ»-ն, որն իբր ամեն ինչ ցույց է տալիս, սակայն ամեն ինչ ցույց չի տալիս: Եղել են դեպքեր, որ «ԿՏ»-ն ցույց է տվել գանգոսկրային վնասվածք, սակայն հերձման ժամանակ պարզվել է, որ դրանք առկա չեն և հակառակը: Թոքի սալջարդի դեպքում՝ պնևմոթորաքսի, առաջանում է թոքի հյուսվածքի վնասում, երբ թոքի հյուսվածքը վնասվում է, ցանկացած վնասվածքի շրջանում, եթե այդ վնասվածքի մակերեսը շատ է լինում, բորբոքային պրոցեսներ են առաջանում, մարդու մատն էլ եթե վնասվում է և պետք է ապաքինվի՝ բորբոքում է առաջանում, այնտեղ լեյկոցիտներ են կուտակվում և այլն: Բորբոքման հետևանքով օրգանիզմը պատասխան ռեակցիա է տալիս: Թոքի վնասման հետևանքով առաջացել է թոքահյուսվածքի ֆունկցիոնալ խանգարումներ՝ օդափոխության, թթվածնով հագեցվածության նվազում, որն ազդում է ոչ միայն թոքի, այլ նաև ուղեղի, լյարդի, երիկամների վրա, այսինքն` հյուսվածքները քիչ թթվածին են ստանում արյան միջոցով: Թոքաբորբը, արդեն ինքն սկսում է թոքի հյուսվածքն աստիճանաբար տեղի տալ, տեղային առաջացած պրոցեսներն անգամ բուժման ֆոնի վրա, չի կարողանում բուժումը դրական ազդեցություն ունենալ՝ թեկուզ ճիշտ կատարած բուժումների դեպքում պրոցեսը բացասական առաջընթաց է ապրում, և դա բերում է ինտոկսիկացիայի, այսինքն՝ օրգանային անբավարարության, այսինքն՝ թույնն անցնում է օրգանիզմի մեջ, և այդ թույներն սկսում են ախտահարել բոլոր օրգանները և գալիս է մի պահ, որ օրգանիզմն արդեն սպառում է բոլոր կենսական պաշարները և դադարում է աշխատանք կատարել: Այսինքն՝ պատճառական կապն այստեղ տրավմայի և թոքաբորբի միջև անշուշտ կա, այսինքն՝ եղել է տրավմատիկ թոքաբորբ, իսկ վիրահատությունը եղել է մի օղակ, որը պարտադրված գործողություն է եղել, ցանկացած վիրահատություն օրգանիզմի համար ունի բացասական ազդեցություն: Կրծքավանդակի խոռոչում եղել է հեմոլիզված արյուն, այսինքն՝ ոչ թարմ՝ հին արյուն, որը ժամերի ընթացքում է լինում, այսինքն բնորոշ է վրաերթի ժամանակ առաջանալուն: Մեկ-երկու օր հետո արյունն արդեն գնահատվում է որպես հին արյուն: Ինչ վերաբերում է 5կմ/ժ արագությամբ ընթանալիս ոտքին հարվածելուն, ապա կարող է ասել, որ դա ոտքին հենց այնպես հարված չի եղել, դիտարկում են այդ մարդու վնասվածքներն ամբողջ վրաերթի փուլերի ընթացքում, ներկայումս ներկայացնում են, որ 5կմ/ժ արագությամբ ընթանալիս հարվածել է, սակայն այստեղ ներկաներից որևէ մեկը այնտեղ ներկա չի եղել, որ դա տեսներ, սակայն կրծքավանդակին էլ կարող էր հարվածը լինել: Շատ ցածր արագություն է եղել և հնարավոր է այդ արագության ժամանակ իրոք մանրաթելեր չհայտնաբերվեին փորձաքննությամբ: Ցածր արագությունների դեպքում շատ դեպքեր են եղել, որ մեքենաների վրա որևէ հետք չի եղել, սակայն մարդիկ մահացել են: Եթե ռենտգեն հետազոտությունը ցույց չի տալիս կոտրվածքը, բժիշկներն այլ հետազոտություն չեն կատարել վնասվածքները հայտնաբերելու համար, քանի որ պետք չի եղել՝ իրավիճակից ելնելով /դատական նիստի արձանագրություն/:
Կենտրոնական կլինիկական զինվորական հոսպիտալի վիրաբուժության ծառայության բաժնի պետ Գևորգ Ոսկանյանը դատաքննության ժամանակ ցուցմունք է տվել այն մասին, որ ունի 15 տարվա աշխատանքային ստաժ: Հիվանդի վերաբերյալ ռենտգենները նայել է դատաբժշկական փորձաքննության ժամանակ, որտեղ իրեն հրավիրել են որպես փորձագետ, ռենտգեն եզրակացություններն էլ է նայել: Հիմա չի հիշում, թե որ հիվանդանոցի ռենտգեններն են իրենց ուղարկվել: Հետտրավմատիկ թոքաբորբն արդեն 24 ժամից կարող է զարգանալ, այն ֆիզիոլոգիապես սկսում է անմիջապես վնասվածքից հետո, բայց հետազոտության տվյալները թե օբյեկտիվ, թե զննման, որոնք կարող են ցույց տալ՝ 24 ժամից ոչ շուտ: Մինչև այդ պարզապես հնարավոր է տեսնել միայն վնասվածքի հետևանքները, բայց հնարավոր չի մեկնաբանել, որ կարող է թոքաբորբ առաջանալ: Եթե վթարը եղել է առավոտյան 11-ի սահմաններում, ապա մինչև երեկոյան ժամը 20-ից 21-ի սահմանները, այդ մի քանի ժամվա մեջ հնարավոր չի գնահատել, որ վնասվածքի հետևանքով երեկոյան թոքաբորբ զարգացավ նրա մոտ: Վատանալու պատճառները կարող են լինել տարբեր, ըստ փորձագիտական եզրակացության, ըստ ուսումնասիրությունների՝ նա երեկոյան «Սբ. Գր.Լուսավորիչ» չի ընդունվել արդեն թոքաբորբով, այնտեղ ընդունվել է ընդհանուր գանգատներով: Վնասվածքից հետո հիվանդը կարող է այդ պահին զննվի, ցավ չունենա, անցնի 4-5 ժամ սուր ցավերով տանեն հիվանդանոց. Այնտեղ ըստ գանգատների, որ ինքն ընդունվել է որպես սուր վիրաբուժական հիվանդություն չի գնահատվել, որով ինքն անմիջապես պետք է հոսպիտալացվեր Միքայելյան ինստիտուտում: Իսկ բարդությունները, որոնք կարող են զարգանալ, դրանք դինամիկ հսկողություն են պահանջում, միգուցե կարելի է զուտ անհանգստանալ, որ մարդը վնասվածք է տարել: Հիվանդին վիրաբուժական առումով ըստ հետազոտության տվյալների՝ հոսպիտալիզացիայի բացարձակ ցուցումներ չեն ունեցել: Դա բժշկի հայեցողությամբ է, բժիշկը կարող է մտածել, որ մարդու մոտ կարող են բարդություններ առաջանալ, հոսպիտալացնել, կարող են նաև հիվանդի հարազատի հետ գալ համաձայնության, որ հիվանդը կարող է տանն էլ հաբերն ընդունել, եթե հիվանդի մոտ զարգանան այս կամ այն սիմպտոմները, դիմեն հիվանդանոց: Հնարավոր է կոտրվածքներ լինեն, սակայն ռենտգեն հետազոտությունը ցույց չտա, կապված, թե ինչ ոսկորի կոտրվածք է և ինչպիսի ռենտգեն հետազոտություն է արվել: Անրակի կոտրվածքը ռենտգենը պետք է ցույց տա, կարող է պլյոնկան անորակ լինի կամ ռենտգենը մեկնաբանողը չտեսնի, եթե առանց տեղաշարժի է: Այսինքն` դա սպասվող խնդիր է 5-10 տոկոս դեպքերում՝ կապված կոտրվածքի բարդությունից: Եթե կոտրվածքը տեղաշարժ չունի, այսինքն` ոսկորի բեկորները միմյանց նկատմամբ տեղաշարժված չեն, ակնհայտ չէ: Մի ռենտգենոլոգը կարող է ավելի ուշադիր լինի և տեսնի: Բացի այդ ռենտգենն արվում է մի քանի պոզիցիայով, նայած քանի պոզիցիայով է արվել, եթե մեկ հատ հարթության մեջ է արվել հնարավոր է չերևա, կողքի հարթության մեջ արվածը երևա, իսկ այդ հարթությունները բժիշկն է որոշում: Եթե առաջին նկարի վրա անհանգստացնող բան է տեսնում, անում է հավելյալ հետազոտություններ, որպեսզի ճշտի: Չտեղաշարժված կոտրվածքը չի կարող վնաս տալ, բայց կոտրվածքի ժամանակ առաջանում է հարվածային ալիք, որը բնականաբար բերում է կոտրվածքի առաջացման և այդ նույն հարվածային ալիքը վնաս է տալիս օրգաններին: Կարող է կոտրվածք էլ չունենանք, սակայն վնասը լինի օրգաններին: Կոտրվածքի տված վնասը դա արդեն տեղաշարժված սուր ծայրով բեկորի մեխանիկական վնասումն է օրգանին: Իսկ հարվածի վնասի դեպքում, կարող է կոտրվածք չունենա, սակայն ունենա մեծ սալջարդ, թոքի պատռվածք առանց կոտրվածքի:
Միքայելյան ինստիտուտի ռենտգեն նկարներն ուսումնասիրելով` Գ.Ոսկանյանը հայտնել է, որ անրակի կոտրվածք չի տեսնում, կողոսկրերի կոտրվածք չի տեսնում: Ռենտգեն նկարի վրա կոտրվածք չի երևում, բայց կարող է լինել նման բացթողում, հնարավոր է, որ չտեսնեն: Անրակի վրա ռեալ չի երևում, որ կոտրված է: Ինքը ռենտգենոլոգ չէ, սակայն եթե հիվանդն այս նկարը ձեռքը գանգատով գա իր մոտ, դրանով չի կարող ասել, որ կոտրվածք կա, պետք է շոշափի, տեսնի, շոշափելով, կարող է ռեալ ասել կոտրված է, թե ոչ: Նկարը կիսված է՝ ամբողջ կրծքավանդակը չէ և աջ կամ ձախ պետք է միայն նրանց նշածով ինքը կողմնորոշվի: Հերձման վերաբերյալ տվյալները օբյեկտիվ տվյալներ են, որոնք բնականաբար բժիշկը, մասնագետը նայում է արդեն հյուսվածքների վնասվածքը: Ցանկացած հետազոտության մեթոդում առկա է սխալվելու հավանականությունը: Հետազոտության ոչ մի մեթոդ 100 տոկոսանոց չէ: Նույնիսկ կոմպյուտերային տոմոգրաֆիան կարող է որոշակի դեպքերում տարբեր պատճառներով սխալվել: Կոնկրետ Միքայելյան ինստիտուտում կատարված ռենտգեն նկարի վրա, որն ինքը հիմա նայում է, վստահ ասում է, որ կոտրվածք չկա, անրակը կոտրված չէ: Հիվանդը շատ սուր արյունահոսությունից և վնասվածքից չի մահացել, մահվան պատճառն ընդհանուր ինտոքսիկացիա և բազմաօրգանային անբավարարություն է եղել, ինչը սովորաբար պատահում է օրգանիզմի ընդհանուր ախտահարումից, այսինքն՝ կոնկրետ սրտի և շնչառության կանգին նպաստող վնասվածքի որևէ հետևանք չի եղել: Հետագա ժամերի ընթացքում զարգացել են բարդություններ, որը հիմնականում ըստ հիվանդության պատմագրի և ներկայացված հետազոտությունների տվյալների՝ բնորոշ է օրգանիզմի ընդհանուր թունավորման: Մի օրգանիզմ կարող է դուրս գալ այդ վիճակից, մյուսը՝ ոչ, հավանաբար դրա պատճառ կարող են հանդիսանալ նաև նախկինում արդեն ռեզերվ չունենալու, հատկապես լյարդի, թոքերի խրոնիկական հիվանդություններ, որոնք հիմա անհնար է գնահատել, իրականում այդ մարդու մոտ եղել է, թե ոչ: Պատկերացնենք հիվանդը դիմել է իրեն կրծքավանդակի վնասվածքով, առաջին հարցը, որ ինքը տալիս է ռենտգեն քննությունից հետո, երբ լինում է նման պատկեր, որ չեն տեսնում որևէ վնասվածք, նկատի ունի թոքի պատռվածք, նույնիսկ կողերի կոտրվածքի դեպքում, կողերի 1-2 կոտրվածքի դեպքում իրենք չեն հոսպիտալիզացնում, պարտադիր չէ հոսպիտալիզացնել, կախված է հիվանդի վիճակից՝ այդ պահին: Եթե հիվանդի մոտ չկա շնչառական անբավարարություն, չկա թթվածնային քաղց, սրտային անբավարարության ոչ մի նշան, սովորաբար այդպես լինում է, կախված, թե ինչքան է անցել, եթե 4-5 ժամ անցել է և իրենք ռենտգենով խնդիր չեն տեսնում, ավելի հանգիստ կարող են ասել, որ հիվանդը գնա տուն, ընդունի ցավազրկողներ, անտիբիոտիկ կամ նշանակում են, կամ չեն նշանակում՝ կախված ռենտգեն պատկերից, բայց զգուշացնում են, որ ամենաուշը հաջորդ օրը, այսինքն` մոտ 24 ժամ հետո, նորից պետք է ներկայանա և կրկնի ռենտգենը, քանի որ հիվանդի մոտ հետազոտությունը կարող է այդ պահին ցույց չտա, բայց ժամեր հետո հայտնաբերվի արյան կուտակում կամ օդի կուտակում խոռոչում: Այո, ռենտգենը կարող է ցույց չտալ կոտրվածքը, և այնպես չէ, որ իրենք ռենտգեն չպետք է անեն, ռենտգեն պետք է անեն: Բժշկությունը մաթեմատիկա չէ և շատ-շատ հարցեր իրենք հայտնաբերում են ժամանակի ընթացքում: Ցավոք սրտի իրենք կարող են ամիսներով հիվանդին լավագույն կլինիկայում բուժել և չկարողանան շատ հարցերի պատասխանել: Բոլոր հետազոտության տվյալները օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ պատճառներով ունեն իրենց ճշգրտության աստիճանը, դրանք 100 տոկոսանոց չեն: Չկա կոնկրետ կարգ, թե որ դեպքերում են բժիշկները պարտավոր հոսպիտալացնել հիվանդին, եթե հիվանդը գալիս է կողերի կոտրվածքով, ոչ մի տեղ չկա գրված, որ ինքը պետք է հոսպիտալացնի, ինքը այդ պահին գնահատում է հիվանդի վիճակը և ասում է, որ այդ պահին հիվանդի մոտ խնդիր չկա, սակայն վերջինս կարող է գնալ տուն և 5 ժամ հետո նրա մոտ ինֆարկտ զարգանա ու եղել է նման դեպք, հիվանդի հարազատները եկել, ասել են հիվանդը կողի կոտրվածքով եկել էր և եթե հոսպիտալացվեր, նրա մոտ ինֆարկտը կզարգանար հիվանդանոցում և բժիշկը դա կնկատեր: Միքայելյան հիվանդանոցում կատարված հետազոտությամբ պարզվել է, որ հիվանդի կյանքի համար վտանգ սպառնացող, սպասվող բարդություններ, վնասվածքներ չեն հայտնաբերվել: Այստեղ հարցն այլ է՝ չեն եղել, թե չեն հայտնաբերվել: Սրտային անբավարարության հիման վրա, երբ իրենք հիվանդին զննում են, ասում են իրենք այս պահին նրա մոտ չեն հայտնաբերում, չեն ասում հիվանդը չունի: Այսինքն՝ կատարված հետազոտությունները, զննման տվյալները թույլ չեն տվել հայտնաբերելու այնպիսի վնասվածքներ, որոնք կյանքին վտանգ են սպառնացել, իրենք հիվանդին դուրս են գրում ամբուլատոր հսկողությամբ: Վարորդը վնասվածքները հայտնաբերելու կամ առողջական վիճակի վատացման հետ կապ չունի: Եթե բժիշկը չի կարողացել հայտնաբերել, վարորդը ինչ պետք է աներ և որտեղից պետք է իմանար: Բնականաբար ոչ միայն վնասվածքից, այլ նաև հիվանդություններից, օրինակ՝ թոքաբորբով հիվանդանում են 100 հոգի կամ 1.000 հոգի և այդ 1.000-ից մեկը կամ երկուսը մահանում են: Բնականաբար այդ օրգանիզմները լրիվ տարբեր են: Բայց վնասվածքի հետևանքով օրգանիզմում առաջացել են օրգանների վնասումներ, որոնք ռեալ պատճառ են հանդիսացել թոքաբորբի զարգացման համար: Հիմա բնականաբար իրենք ընդունում են հիվանդներ շատ ավելի մեծ արյան կորուստներով, շատ ավելի բարդ վնասվածքներով, բայց մարդիկ ապրում են, բայց կոնկրետ այս տուժածի մոտ զարգացել են բարդություններ, որոնց զարգացման պատճառներից մեկը համարվում է իր օրգանիզմի ընդհանուր վիճակը, տարիքը, կարող է վերջինս չարաշահել է ծխախոտը, խմիչքը, այժմ ինքը չի կարող իրեն թույլ տալ նման բան ասել, քանի որ չգիտի, բայց կարող է այդպես լինել /դատական նիստի արձանագրություն/:
ԵԲՀ-ի անեսթեզիոլոգիայի և ռեանիմատոլոգիայի ամբիոնի վարիչ Իրինա Մալխասյանը դատաքննությամբ ցուցմունք է տվել այն մասին, որ փորձաքննության ժամանակ հրավիրվել է ռենտգենոլոգ` որպես կոնսուլտանտ, ով մեկնաբանել է ռենտգեն նկարները, քանի որ իրենց մոտ հարց է ծագել: Առաջնային գծով կոտրվածքները ռենտգեն նկարներով չեն երևացել, երկու հիվանդանոցներում կատարված նկարներով էլ այդ կոտրվածքները չեն հայտնաբերվել, հայտնաբերվել են միայն վիրահատության ընթացքում: Վերհիշել գործի հանգամանքները, փորձագետը հայտնել է, որ ըստ գործի տվյալների` դեպքից հետո տուժողին տարել են հիվանդանոց, հետազոտություններ են կատարել մասնագետները և նրա մոտ վնասվածքներ չեն հայտնաբերվել, հետո երեկոյան նա կրկին դիմել է բուժօգնության: Իրենց մոտ հարց է առաջացել, իսկ ինչ է տեղի ունեցել հիվանդի մոտ առաջին և երկրորդ անգամ հետազոտությունների միջև ընկած ժամանակաընթացքում: Ընդունման առաջին պատկերը և երկրորդը միմյանց չեն համապատասխանում: Հարվածի հետևանքով կարող են առաջանալ թոքի լուրջ փոփոխություններ, որոնք առաջին պահերին ընդհանրապես չեն ցուցադրում իրենց, ընդհուպ մինչև 3-4 օր: Առավոտյան անմիջապես ռենտգեն հետազոտությունից հետո հնարավոր է ոչինչ չերևա, երեկոյան արդեն կասկած է առաջացել և պահանջվել է կրկնակի ռենտգեն հետազոտություն, որի ժամանակ արդեն հայտնաբերվել է այն, ինչ-որ առկա է եղել: Այդ ժամանակ արդեն կատարվել է ռենտգենոսկոպիա: Ռենտգեն նկարահանումն ընդհանրապես լիարժեք տարբերակ չէ, որի մասին գիտեն բոլոր բժիշկները, այդ թվում նաև Միքայելյան հիվանդանոցի բժիշկները: Անրակի կոտրվածքը նկարագրված է Գր.Լուսավորիչում կատարված ռենտգեն նկարում, մյուս ռենտգեն նկարում, որը կատարվել էր Միքայելյանում՝ անրակի կոտրվածք չկա: Հիվանդին կատարել են սրտի մերսում և հնարավոր է, որ կողերի կոտրվածքը պայմանավորված լինի ռեանիմացիոն գործողություններից: Տվյալ անձի մահվան հետ կողի կոտրվածքը ոչ այդքան կապ ունի, ավելի շատ կապ ունի թոքի սալջարդը: Հնարավոր է թոքի սալջարդ լինի, սակայն կողի կոտրվածք չստանա: Թոքի սալջարդն առաջին ժամերին այդ պատկերը չի երևում ընդհանրապես: Թոքի սալջարդ կարող է առաջանալ ուղղակի վայր ընկնելու հետևանքով, բութ կամ սուր հպումից: Եզրակացություն կազմելիս ընդհանուր հետևության գալիս են հանձնաժողովով, եթե հանձնաժողովից որևիցե անդամ համաձայն չի լինում եզրակացությանը, ապա նա առանձին հատուկ կարծիք է գրում: Քրեական գործի նյութերն իրենց ամբողջությամբ տրամադրվում են, հնարավոր է ոչ բոլոր ցուցմունքներին ծանոթ լինեն, ուսումնասիրում են հատկապես այն ասպեկտը, որը կապված է բժիշկների գործունեության հետ: Աջ թոքի վերջին բլթի պատռվածքը կարող է արտահայտվել հևոցով, սրտխառնոցով, օդի անբավարարության զգացում և այլն, սկզբնական պահին հնարավոր է ոչինչ չլինի վնաս կրողի մոտ, հետո կարող է առաջանալ: Երկկողմանի հետտրավմատիկ շրջաթարախային թոքաբորբը կարող է զարգանալ ամենաքիչը երկու ժամում, իսկ ամենաշատը մի քանի օրում, որը հիվանդի մոտ կարող է առաջացնել շնչահեղձություն, ջերմություն: Քննիչը իրենց տվյալներ չի տրամադրել, թե ինչով է զբաղվել հիվանդը մինչև հաջորդ հետազոտությունն ընկած ժամանակաշրջանը, երբ վնասվածքներն առաջին անգամ հետազոտության ժամանակ չեն հայտնաբերվել, իսկ երկրորդի ժամանակ դրանք հանկարծ ի հայտ են գալիս: Այսինքն՝ վթարից հետո այդ մարդու հետ մինչ երկրորդ անգամ հիվանդանոց դիմելը, ամեն ինչ հնարավոր էր լինել, հնարավոր էր նաև վայր ընկնել, որը շատ հավանական է, սակայն չկան ապացույցներ: Մեկ անգամ ևս կրկնում է, որ քննիչի կողմից ցավոք տրամադրված տվյալները սակավ են եղե, և բացակայել է ինֆորմացիան, թե արդյոք ինչ է տուժողի հետ տեղի ունեցել երկու հոսպիտալիզացիայի միջև ընկած ժամանակաշրջանում: Ընդ որում եթե առաջին հոսպիտալիզացիայի ժամանակ այդպիսի կոպիտ փոփոխություններ չեն երևում, այն ինչ-որ զարգացել և ինչի պատճառով նա դիմել է Գր.Լուսավորիչ հիվանդանոց, կարող էր հետևանք լինել այլ իրադարձությունների, որոնք արտացոլված չեն քրեական գործի թղթաբանությամբ: Օրինակ` որովայնի հարվածից կամ այլ մասի հարվածից հնարավոր էր առաջանա նման վնասվածք, եթե թոքը մինչ այդ ունենար որևէ խնդիր, իսկ այս դեպքում բացահայտ երևում է, որ թոքի մեջ եղել է արյան զեղում, այսինքն` հարվածը եղել է կրծքավանդակին: Նրա մոտ առկա վիճակը հնարավոր է առավոտյան ստացված վնասվածքը բերեր դրան, հնարավոր է նաև խորանար երկրորդ վնասվածքի հետևանքով, քանի որ հստակ ինֆորմացիա չկա, հստակ իրենք չեն կարող ասել, թե որ վնասվածքի հետևանք է, սակայն այն, որ վնասվածքը առկա է թե թոքերի, թե կրծավանդակի փոփոխություններում, դա բերում է այն համոզման, որ առկա է լրջագույն տրավմա: Առաջին և երկրորդ նկարներում կողոսկրերի կոտրվածքներ չեն երևում, հետագայում են այդ կոտրվածքները հայտնաբերվում, հետո նկարագրվում են ևս մի քանի կոտրվածքներ, որոնք ընդհանրապես չեն երևացել ոչ մի հետազոտության մեջ: Անրակի կոտրվածքը նշված է Գր.Լուսավորիչում, իսկ Միքայելյանում այդ մասին նշված չէ: Անրակի կոտրվածքը նկարագրված է Գր.Լուսավորիչի կատարված նկարում, մյուս նկարում անրակի կոտրվածք չկա: Բժիշկները կարող են գնահատել միայն այն, ինչ երևում է, իսկ այն, ինչը չի երևում, դրանք արդեն ենթադրությունների ոլորտից են: Իրենք եզրակացրել են, որ կրծքավանդակի վնասվածքի հետևանք կարող է լինել, բայց հստակ ասել թե ինչ վնասվածքից է, տվյալ իրավիճակում հնարավոր չէ, քանի որ իրենց տրամադրված նյութերով պարզ չի եղել թե տուժողի հետ ինչ է տեղի ունեցել երկու հոսպիտալիզացիայի միջև ընկած ժամանակաընթացքում /դատական նիստի արձանագրություն/:
Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում:
Ուսումնասիրելով մեղադրող Գ.Մանուկյանի վերաքննիչ բողոքը, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ այն պետք է մերժել՝ հետևյալ պատճառաբանությամբ:
Անդրադառնալով Առաջին ատյանի դատարանի այն եզրահանգմանը, որ Համլետ Սարգսյանի 2016թ. փետրվարի 16-ին որպես մեղադրյալի տրված ցուցմունքը չի կարող դրվել մեղադրանքի հիմքում, քանի որ այն ստացվել է պաշտպանության իրավունքի խախտմամբ, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ այն անհիմն է` հետևյալ պատճառաբանությամբ:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 19-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «Կասկածյալը և մեղադրյալն ունեն պաշտպանության իրավունք: (…)»:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Քրեական վարույթն իրականացնող մարմինը պարտավոր է կասկածյալին և մեղադրյալին բացատրել նրանց իրավունքները և ապահովել օրենքով չարգելված բոլոր միջոցներով մեղադրանքից նրանց պաշտպանվելու փաստացի հնարավորությունը»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 65-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Մեղադրյալն ունի պաշտպանության իրավունք: (…)
2. Մեղադրյալը, սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով, իրավունք ունի`
(...)
3) մեղադրանք առաջադրելու պահից ունենալ պաշտպան, հրաժարվել պաշտպանից և պաշտպանվել ինքնուրույն.
(…)»:
Շարադրված դրույթների վերլուծությունից երևում է, որ ՀՀ ներպետական օրենսդրության իմաստով մեղադրյալն ունի պաշտպանության իրավունք: Մեղադրյալի պաշտպանության իրավունքը նրան վերապահված դատավարական իրավունքների ամբողջությունն է, որը նրան հնարավորություն է տալիս հանդես գալ որպես դատավարության ինքնուրույն սուբյեկտ, լրիվ կամ մասնակիորեն հերքել իրեն վերագրվող հանցանքը կատարած լինելու պնդումը, ինչպես նաև պաշտպանել իր իրավունքներն ու օրինական շահերը: Պաշտպանության իրավունքը, որպես կասկածյալին վերապահված իրավունքների համակցություն, մեղադրյալին հնարավորություն է տալիս իր իրավունքների և օրինական շահերի պաշտպանությունն իրականացնել ինչպես անձամբ, այնպես էլ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված կարգով նշանակված պաշտպանի միջոցով:
Սույն գործի նյութերից երևում է, որ 2016թ. փետրվարի 15-ին քննիչի կողմից որոշում է կայացվել Համլետ Սարգսյանին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին, նույն օրը մեղադրյալը ծանոթացել է որոշմանը: Նույն օրը քննիչի կողմից մեղադրյալին բացատրվել է նրա իրավունքները, այդ թվում` պաշտպան ունենալու կամ պաշտպանից հրաժարվելու մասին իրավունքը, որից հետո մեղադրյալը հայտնել է, որ «ցանկանում եմ ունենալ պաշտպան և վաղը` փետրվարի 16-ին, ժամը 12.00-ին նրա հետ կներկայանամ ձեզ մոտ»: 2016թ. փետրվարի 16-ին մեղադրյալ Համլետ Սարգսյանը ներկայացել է առանց պաշտպանի և հայտնել, որ «պաշտպան ունենալ չեմ ցանկանում, ինքս կպաշտպանեմ իմ շահերը, ինչը կապված չէ իմ վճարունակության հետ», որից հետո մեղադրյալը տվել է ցուցմունք:
Միևնույն ժամանակ անդրադառնալով Առաջին ատյանի դատարանի այն եզրահանգմանը, որ Համլետ Սարգսյանի՝ վկայի կարգավիճակում տրված ցուցմունքները չեն կարող դրվել մեղադրանքի հիմքում և որպես ապացույց օգտագործվել, Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Կասկածյալ է այն անձը՝
1) որը ձերբակալվել է հանցանք կատարելու մեջ կասկածվելու պատճառով,
2) որի նկատմամբ մինչև մեղադրանք առաջադրելը խափանման միջոց ընտրելու մասին որոշում է կայացված»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 128-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Ձերբակալումն անձի կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուստը կանխելու նպատակով նրան արգելանքի վերցնելն է, հետաքննության կամ վարույթ իրականացնող մարմին բերելը, համապատասխան արձանագրություն կազմելը և այդ մասին նրան հայտարարելը` օրենքով որոշված վայրերում ու պայմաններում արգելանքի տակ կարճաժամկետ պահելու համար»:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Ն.Պողոսյանի գործով որոշմամբ իրավական դիրքորոշում է արտահայտել այն մասին, որ «(...) Շարադրված հոդվածների վերլուծությունից երևում է, որ ՀՀ քրեադատավարական օրենսդրությունը կասկածյալի կարգավիճակ ձեռք բերելը կապում է օրենքով նախատեսված գործողությունների կատարման կամ որոշման կայացման պահի հետ: Մասնավորապես, ձերբակալվածի, հետևաբար նաև կասկածյալի կարգավիճակ ձեռք բերելու համար անձը պետք է (1) փաստացի զրկվի ազատությունից, (2) բերվի իրավասու մարմնի մոտ, (3) պետք է կազմվի ձերբակալման արձանագրություն և (4) այդ մասին պետք է նրան հայտարարվի: Այսպիսով, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի իմաստով անձը կարող է ձերբակալվածի, հետևաբար նաև կասկածյալի կարգավիճակ ստանալ վերջին` չորրորդ գործողությունը կատարելու պահից, այսինքն` քրեական հետապնդման մարմնում ձերբակալման արձանագրության մասին անձին հայտարարելու պահից: Կամ կասկածյալի կարգավիճակ ձեռք բերելու համար անձի նկատմամբ պետք է խափանման միջոց ընտրելու մասին որոշում կայացվի:
Վերոգրյալի հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի իմաստով անձը կասկածյալի կարգավիճակ է ձեռք բերում ձևական (փաստաթղթային) ընթացակարգի ավարտման պահից, այսինքն՝ կասկածյալի կարգավիճակի ձեռքբերումը կապվում է ձևական առումով «քրեական մեղադրանքի» առկայության հետ:
20. Քննարկվող հարցի կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը իրավական դիրքորոշում է հայտնել Գագիկ Միքայելյանի վերաբերյալ գործով որոշմամբ. «Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի հիման վրա` «քրեական մեղադրանք» հասկացությունը պետք է հասկացվի ոչ թե ձևական (փաստաթղթային), այլ բովանդակային (գործնական) իմաստով (Դեվեերն ընդդեմ Բելգիայի (Deweer v. Belgiսm) գործով վճիռ, 1980թ. փետրվարի 27, գանգատ թիվ 6903/75, կետ 44): Այսինքն` անձի նկատմամբ «մեղադրանքի» առկայության մասին կարող է վկայել նաև այնպիսի միջոցներ ձեռնարկելը, որոնք ենթադրում են հանցագործության մեջ կասկածանքի առկայություն, ինչպես նաև էականորեն ներգործում են կասկածվող անձի դրության վրա (Էկլեն ընդդեմ Գերմանիայի (Eckle v. Germany) գործով վճիռ, 1982թ. հուլիսի 15, գանգատ թիվ 8130/78, կետ 73, Շուբինսկին ընդդեմ Սլովենիայի (Šubinski v. Slovenia) գործով վճիռ, 2007թ. հունվարի 18, գանգատ թիվ 19611/04, կետ 62, Գ.Կ.-ն ընդդեմ Լեհաստանի (G.K. v. Poland) գործով վճիռ, 2004թ. հունվարի 20, գանգատ թիվ 38816/97, կետ 98)» (տես Գագիկ Միքայելյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԱԴԴ/0085/06/09 որոշման 21-րդ կետը):
Սույն գործի նյութերից երևում է, որ Առաջին ատյանի դատարանն արձանագրել է, որ մինչդատական վարույթն իրականացնող մարմինը, տեղեկություններ ունենալով, որ Համլետ Սարգսյանի կողմից վրաերթի հետևանքով անզգուշությամբ Էդուարդ Մարտիրոսյանին մահ է պատճառվել, ինչը փաստվել է 2015թ. փետրվարի 15-ի «Քրեական գործ հարուցելու և վարույթ ընդունելու մասին» որոշմամբ, Համլետ Սարգսյանին քրեական գործի վարույթին ներգրավել և հարցաքննել է որպես վկա, նախազգուշացրել ակնհայտ սուտ ցուցմունք տալու և ցուցմունք տալուց հրաժարվելու համար նախատեսված քրեական պատասխանատվության մասին:
Նման պայմաններում Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը եկել է ճիշտ եզրահանգման, որ Համլետ Սարգսյանի՝ վկայի կարգավիճակում տրված ցուցմունքները չեն կարող դրվել մեղադրանքի հիմքում և որպես ապացույց օգտագործվել, քանի որ հարցաքննության ժամանակ վերջինս փաստացի եղել է կասկածյալ և պետք է օգտվեր այդ կարգավիճակից բխող իրավունքներից:
Անդրադառնալով Առաջին ատյանի դատարանի այն եզրահանգմանը, որ դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 191 եզրակացությունը, հանձնաժողովային դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 119/հձ եզրակացությունը, դատահետքաբանական, դատաքիմիական և մանրաթելային համալիր փորձաքննության թիվ 08791504 եզրակացությունը, դատաավտոտեխնիկական փորձաքննության թիվ 08781508 եզրակացությունը, դատաավտոտեխնիկական փորձաքննության թիվ 194ա-15 եզրակացությունը և իրեղեն ապացույցներ ճանաչված «Միցուբիշի» մակնիշի 34 LC 334 համարանիշի ավտոմեքենան ու դեպքի պահին հետիոտն Է.Մարտիրոսյանի հագին եղած հագուստը սույն գործով թույլատրելի ապացույցներ չեն` Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ Սահմանադրության 61-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի իր իրավունքների և ազատությունների արդյունավետ դատական պաշտպանության իրավունք:
(…)»:
ՀՀ Սահմանադրության 63-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի անկախ և անաչառ դատարանի կողմից իր գործի արդարացի, հրապարակային և ողջամիտ ժամկետում քննության իրավունք:
(…)
3. Հիմնական իրավունքների խախտմամբ ձեռք բերված կամ արդար դատաքննության իրավունքը խաթարող ապացույցի օգտագործումն արգելվում է»:
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի (այսուհետ` Կոնվենցիա) 6-րդ հոդվածի 1-ին կետի համաձայն՝ «Յուրաքանչյուր ոք, երբ որոշվում են նրա քաղաքացիական իրավունքներն ու պարտականությունները կամ նրան ներկայացված ցանկացած քրեական մեղադրանքի առնչությամբ, ունի օրենքի հիման վրա ստեղծված անկախ ու անաչառ դատարանի կողմից ողջամիտ ժամկետում արդարացի և հրապարակային դատաքննության իրավունք (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «Քրեական գործով ապացույցներ են ցանկացած փաստական տվյալները, որոնց հիման վրա օրենքով որոշված կարգով հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը, դատարանը պարզում են քրեական օրենսգրքով նախատեսված արարքի առկայությունը կամ բացակայությունը, այդ արարքը կասկածյալի կամ մեղադրյալի կողմից կատարելը կամ չկատարելը և մեղադրյալի մեղավորությունը կամ անմեղությունը, ինչպես նաև գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող այլ հանգամանքներ»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Քրեական գործով վարույթում մեղադրանքի հիմքում չեն կարող դրվել և որպես ապացույց օգտագործվել այն նյութերը, որոնք ձեռք են բերվել`
(…)
2) կասկածյալի և մեղադրյալի պաշտպանության իրավունքի (….) էական խախտմամբ.
(…)
5) քննչական կամ այլ դատավարական գործողության կատարման կարգի էական խախտմամբ.
(…):
2. Ապացույցներ ձեռք բերելիս էական են այն խախտումները, որոնք, դրսևորվելով մարդու և քաղաքացու սահմանադրական իրավունքների և ազատությունների կամ սույն օրենսգրքի որևէ պահանջի խախտմամբ, դատավարության մասնակիցներին` օրենքով երաշխավորված իրավունքների զրկմամբ կամ սահմանափակմամբ կամ որևէ այլ կերպ ազդել են կամ կարող էին ազդել ստացված փաստական տվյալների հավաստիության վրա:
(...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 247-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Փորձաքննություն նշանակելիս և կատարելիս կասկածյալը, մեղադրյալը և տուժողն իրավունք ունեն`
1) մինչև փորձաքննություն կատարելը ծանոթանալ փորձաքննություն նշանակելու մասին քննիչի որոշմանը և ստանալ իրենց իրավունքների պարզաբանում. այդ մասին կազմվում է արձանագրություն.
2) բացարկ հայտնել փորձագետին.
3) միջնորդել, որ փորձագետ նշանակվի իր մատնանշած անձանց թվից.
4) փորձագետի եզրակացության հետ համաձայն չլինելու դեպքում միջնորդել, որ նշանակվի լրացուցիչ կամ կրկնակի փորձաքննություն.
5) փորձագետին առաջադրել լրացուցիչ հարցեր.
6) քննիչի թույլտվությամբ ներկա գտնվել փորձաքննության կատարմանը.
7) բացատրություններ տալ փորձագետին.
8) քննիչի կողմից փորձագետի եզրակացությունն ստանալու օրվանից 10 օրվա ընթացքում ծանոթանալ փորձագետի եզրակացությանը.
9) մասնակցել իր միջնորդությամբ կատարվող` փորձագետի հարցաքննությանը:
(…)»:
Ապացույցների թույլատրելիության հարցին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ա.Սարգսյանի գործով որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…) որպես քրեական օրենսգրքով նախատեսված արարքի առկայությունը կամ բացակայությունը, այդ արարքը կասկածյալի կամ մեղադրյալի կողմից կատարելը կամ չկատարելը և մեղադրյալի մեղավորությունը կամ անմեղությունը, ինչպես նաև գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող այլ հանգամանքները պարզելու միջոց կարող են օգտագործվել միայն այնպիսի ապացույցներ, որոնք ձեռք են բերվել, ամրագրվել և գործին կցվել են քրեադատավարական օրենքով սահմանված և թույլատրելի համարվող կարգով: Ապացույցների ձեռքբերման և ամրագրման թույլատրելիությունը կարգավորող նորմերից հետևում է, որ որպես ապացույց չեն կարող օգտագործվել քննչական կամ այլ դատավարական գործողության կատարման կարգի էական խախտմամբ ձեռք բերված փաստական տվյալները, հատկապես եթե դրանք իրենց հերթին հանգեցրել են դատավարության մասնակիցների իրավունքների էական խախտման, ազդել են կամ կարող էին ազդել ստացված փաստական տվյալների հավաստիության վրա:
Վերը մեջբերված օրենսդրական դրույթները վերլուծելով Ա.Սարգսյանի գործով որոշման մեջ արտահայտված իրավական դիրքորոշման լույսի ներքո` Վճռաբեկ դատարանն Ս.Հարությունյանի գործով որոշման մեջ արձանագրել է, որ «(...) ապացույցների ձեռքբերման գործընթացում էական չեն կարող համարվել քննչական կամ այլ դատավարական գործողության կատարման կարգի այն խախտումները, որոնցով չեն սահմանափակվել դատավարության մասնակիցների` օրենքով երաշխավորված իրավունքները կամ այդ իրավունքներից նրանք չեն զրկվել, ինչպես նաև այն խախտումները, որոնք ստացված փաստական տվյալների հավաստիության վրա չեն ազդել կամ չէին կարող ազդել։ Այլ խոսքով` քննչական կամ այլ դատավարական գործողություննների կատարման ժամանակ թույլ տրված քրեադատավարական օրենսդրության խախտումները պետք է գնահատվեն` ելնելով դրանց բնույթից, ծանրությունից և վերոնշյալ գործողությունների արդյունքում ստացված ապացուցողական նյութի որակի և հավաստիության վրա դրանց ազդեցության աստիճանից։ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ապացույցն անթույլատրելի ճանաչելը` որպես իրավական հետևանք, պետք է տեղի ունենա միայն քրեադատավարական օրենսդրության էական խախտման առկայության պարագայում։ Հակառակ դեպքում ապացույցների թույլատրելիության հարցին կցուցաբերվի ձևական մոտեցում, ինչն էլ կհանգեցնի ապացուցողական նյութի անտեղի կորստի»։
Սույն գործի ուսումնասիրությունից երևում է, որ անդրադառնալով դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 191 եզրակացությանը, հանձնաժողովային դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 119/հձ եզրակացությանը, դատահետքաբանական, դատաքիմիական և մանրաթելային համալիր փորձաքննության թիվ 08791504 եզրակացությանը, դատաավտոտեխնիկական փորձաքննության թիվ 08781508 եզրակացությանը և դատաավտոտեխնիկական փորձաքննության թիվ 194ա-15 եզրակացությանը` Առաջին ատյանի դատարանն արձանագրել է, որ նշված փորձաքննությունները քննիչի կողմից նշանակվել են համապատասխանաբար՝ 2015թ. փետրվարի 15-ի, 2015թ. ապրիլի 30-ի, 2015թ. փետրվարի 18-ի, 2015թ. փետրվարի 18-ի և 2015թ. հոկտեմբերի 5-ի որոշումներով, իսկ փաստացի կասկածյալի կարգավիճակում գտնվող Համլետ Սարգսյանին դրանց մասին հայտնվել է 2016թ. փետրվարի 16-ին, երբ արդեն իսկ նշված փորձաքննություններն ավարտված են եղել և նա զրկված է եղել քրեադատավարական օրենքով իրեն վերապահված իրավունքներից օգտվելու փաստացի հնարավորությունից, այն է՝ մինչև փորձաքննություն կատարելը ծանոթանալ փորձաքննություն նշանակելու մասին քննիչի որոշմանը, բացարկ հայտնել փորձագետին, փորձագետին առաջադրել լրացուցիչ հարցեր և այլն:
Առաջին ատյանի դատարանն արձանագրել է, որ վերը նշված հանգամանքների պայմաններում Համլետ Սարգսյանի կողմից վրաերթի հետևանքով անզգուշությամբ Էդուարդ Մարտիրոսյանին մահ պատճառելու դեպքի առթիվ իրականացված քննությունը հասանելի չի եղել փաստացի կասկածյալի կարգավիճակում գտնվող Համլետ Սարգսյանին:
Չնայած, որ Վերաքննիչ դատարանը համաձայնել է Առաջին ատյանի դատարանի այն եզրահանգման հետ, որ սույն քրեական գործի հարուցման պահից մինչև Համլետ Սարգսյանին որպես մեղադրյալ ներգրավվելու պահը, վերջինս փաստացի գտնվել է կասկածյալի կարգավիճակում, սակայն Վերաքննիչ դատարանի համար ընդունելի չէ Առաջին ատյանի դատարանի վերը նշված դիրքորոշումը` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ դատաբժշկական փորձաքննությունը նշանակվել է քննիչի 2015թ. փետրվարի 15-ի որոշմամբ, դատաավտոտեխնիկական փորձաքննությունը` 2015թ. փետրվարի 18-ի որոշմամբ, դատահետքաբանական-դատաքիմիական և մանրաթելային համալիր փորձաքննությունը` 2015թ. փետրվարի 18-ի որոշմամբ, հանձնաժողովային դատաբժշկական փորձաքննությունը` 2015թ. ապրիլի 30-ի որոշմամբ, դատաավտոտեխնիկական փորձաքննությունը` 2015թ. հոկտեմբերի 5-ի որոշմամբ:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Համլետ Սարգսյանը որպես մեղադրյալ ներգրավվել է 2016թ. փետրվարի 15-ի որոշմամբ:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է նաև, որ սույն քրեական գործի նյութերում առկա փորձագետի եզրակացությունը մեղադրյալին ծանոթացնելու մասին 2016թ. փետրվարի 16-ի արձանագրությունների համաձայն` Համլետ Սարգսյանը ծանոթացել է դատահետքաբանական, դատաքիմիական և մանրաթելային համալիր փորձաքննության թիվ 08791504 եզրակացությանը, դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 191 եզրակացությանը, դատաավտոտեխնիկական փորձաքննության թիվ 08781508 եզրակացությանը, հանձնաժողովային դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 119/հձ եզրակացությանը և դատաավտոտեխնիկական փորձաքննության թիվ 194ա-15 եզրակացությանն ու հայտնել, որ միջնորդություններ և լրացումներ չունի:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ սույն քրեական գործով վարույթն իրականացնող մարմինը Համլետ Սարգսյանին որպես մեղադրյալը ներգրավելու պահից նրան հնարավորություն ընձեռել է օգտվել օրենքով երաշխավորված իրավունքներից:
Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ Համլետ Սարգսյանի և նրա պաշտպանի կողմից վերը նշված փորձաքննությունների եզրակացությունների կապակցությամբ միջնորդություններ և լրացումներ չեն եղել նաև հետագայում` ինչպես նախաքննության մարմնին, այնպես էլ Առաջին ատյանի դատարանին:
Նման պայմաններում Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ մինչև փորձաքննություն կատարելը վերը նշված փորձաքննություն նշանակելու մասին որոշումներին Համլետ Սարգսյանին չծանոթացնելու հանգամանքը չի կարող դիտվել որպես քննչական գործողության էական խախտում, և այդ հիմքով դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 191 եզրակացությունը, հանձնաժողովային դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 119/հձ եզրակացությունը, դատահետքաբանական, դատաքիմիական և մանրաթելային համալիր փորձաքննության թիվ 08791504 եզրակացությունը, դատաավտոտեխնիկական փորձաքննության թիվ 08781508 եզրակացությունը և դատաավտոտեխնիկական փորձաքննության թիվ 194ա-15 եզրակացությունը ճանաչել անթույլատրելի ապացույցներ, քանի որ այդ դեպքում ապացույցների թույլատրելիության հարցին կցուցաբերվի ձևական մոտեցում, ինչն էլ կհանգեցնի ապացուցողական նյութի անտեղի կորստի:
Ինչ վերաբերում է իրեղեն ապացույցներ ճանաչված «Միցուբիշի» մակնիշի 34 LC 334 համարանիշի ավտոմեքենան և հետիոտն Է.Մարտիրոսյանի հագին եղած հագուստը որպես անթույլատրելի ապացույց ճանաչելու մասին Առաջին ատյանի դատարանի եզրահանգմանը, ապա Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել հետևյալը.
Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ անդրադառնալով դատահետքաբանական, դատաքիմիական և մանրաթելային համալիր փորձաքննության 2015թ. ապրիլի 1-ի թիվ 08791504 եզրակացությանը, դատաավտոտեխնիկական փորձաքննության 2015թ. ապրիլի 7-ի թիվ 08781508 եզրակացությանը, դատաավտոտեխնիկական փորձաքննության 2016թ. հունվարի 15-ի թիվ 194ա-15 եզրակացությանը, Առաջին ատյանի դատարանն արձանագրել է, որ նշված փորձաքննությունները կատարելու համար փորձագետներին տրամադրվել են տուժող Էդուարդ Մարտիրոսյանի հագուստները՝ փաթեթավորված և կնիքված վիճակում, ինչպես նաև «Միցուբիշի» մակնիշի 34 LC 334 համարանիշի ավտոմեքենան:
Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանն արձանագրել է, որ քրեական գործի նյութերում բացակայում են տուժողի հագուստներն առգրավելու մասին որոշումը և դրանք առգրավելու մասին արձանագրությունը, ինչպես նաև դեպքից հետո ավտոմեքենան համապատասխան պահպանության տարածք տեղափոխելու վերաբերյալ համապատասխան արձանագրությունը:
Առաջին ատյանի դատարանը փաստել է, որ քրեական գործում առկա է քննիչի կողմից 2015թ. փետրվարի 13-ին կազմված «Հագուստները ներկայացնելու և զննելու մասին» արձանագրությունը, համաձայն որի՝ «Սուրբ Գր.Լուսավորիչ» բժշկական կենտրոնի ընդունարանի մայրապետ Կ.Ղահրամանյանը ներկայացրել է Էդուարդ Մարտիրոսյանի հագուստները, որոնք փաթեթավորվել և կնիքվել են:
Առաջին ատյանի դատարանն արձանագրել է, որ նշված արձանագրությունից պարզ չէ, թե արդյոք մայրապետի կողմից դեպքից 5 օր անց՝ 2015թ. փետրվարի 13-ին, ներկայացված Էդուարդ Մարտիրոսյանի հագուստներն այն հագուստներն են, որոնք գտնվել են նրա հագին 2015թ. փետրվարի 8-ին, ժամը 11.00-ին տեղի ունեցած դեպքի պահին, և եթե նույնիսկ դրանք այդ հագուստներն են, ապա առկա չէ որևէ փաստական հանգամանք, որը կբացառեր հագուստների վրա պարունակվող հետքերի փոփոխման հնարավորությունը:
Առաջին ատյանի դատարանն արձանագրել է նաև, որ ավտոմեքենան նույնպես տրամադրվել է փորձագետին, սակայն քրեական գործում չի երևում թե որտեղից, երբ և ինչպես է տրամադրվել այն, քանի որ վերը նշված «Տրանսպորտային միջոցի զննության մասին» արձանագրության համաձայն՝ իրեղեն ապացույցներ չեն առգրավվել: Այսինքն՝ 2016թ. փետրվարի 8-ին կազմված արձանագրությամբ արձանագրվել է, որ իրեղեն ապացույցներ չեն առգրավվել, իսկ 2015թ. օգոստոսի 21-ին կայացվել է «Իրեղեն ապացույց ճանաչելու և ի պահ հանձնելու մասին» և 2016թ. փետրվարի 17-ին «Իրեղեն ապացույց ճանաչելու և քրեական գործին կցելու մասին» որոշումներ, որոնց համաձայն՝ իրեղեն ապացույցներ են ճանաչվել «Միցուբիշի» մակնիշի 34 LC 334 համարանիշի ավտոմեքենան, դեպքի պահին հետիոտն Է.Մարտիրոսյանի հագին եղած հագուստը:
Առաջին ատյանի դատարանն արձանագրել է, որ քրեական գործում առկա չէ որևէ փաստական հանգամանք, որը կբացառեր իրեղեն ապացույցներ ճանաչված ավտոմեքենայի և հագուստների փոխելու, առանձնահատկությունները, հատկանիշները, պարունակող հետքերն էապես փոփոխելու հնարավորությունը, նման պայմաններում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ դատարանն առարկային իրեղեն ապացույցի նշանակություն չի կարող տալ:
Վերաքննիչ դատարանի համար ընդունելի չէ Առաջին ատյանի դատարանի նման դիրքորոշումը` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 115-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Իրեղեն ապացույցներ են այն առարկաները, որոնք հանցագործության գործիք են ծառայել կամ իրենց վրա հանցագործության հետքեր են պահպանել, կամ հանցավոր գործողությունների օբյեկտներ են եղել, ինչպես նաև հանցավոր ճանապարհով ձեռք բերված դրամը, այլ արժեքները և մյուս բոլոր առարկաները, որոնք կարող են հանցագործությունը հայտնաբերելու, գործի փաստական հանգամանքները պարզելու, մեղավորներին ի հայտ բերելու, մեղադրանքը հերքելու կամ պատասխանատվությունը մեղմացնելու միջոցներ ծառայել:
(…)»:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործի նյութերում առկա հագուստները ներկայացնելու և զննելու մասին 2015թ. փետրվարի 13-ի արձանագրությունը, համաձայն որի` «Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ» բժշկական կենտրոնի ընդունարանի մայրապետ Կարինե Ղահրամանյանը ներկայացրել է Էդուարդ Մարտիրոսյանի հագուստները, որոնք փաթեթավորվել են և կնիքվել փաթեթների համար կնիքով:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ նախաքննության մարմինը հաստատված է համարել այն փաստական հանգամանքը, որպիսի փաստական հանգամանքը հաստատված է համարել նաև Առաջին ատյանի դատարանը, որ Համլետ Սարգսյանը 2015թ. փետրվարի 8-ին՝ ժամը 11.00-ի սահմաններում, իրեն վստահված «Միցուբիշի» մակնիշի 34 LC 334 համարանիշի ավտոմեքենայով Երևան քաղաքի Կ.Ուլնեցի և Մ.Ավետիսյան փողոցների խաչմերուկին վրաերթի է ենթարկել հետիոտն Էդուարդ Մարտիրոսյանին:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ դատահետքաբանական, դատաքիմիական և մանրաթելային համալիր փորձաքննության թիվ 08791504 եզրակացության համաձայն` «Mitsubishi Pajero IO» մակնիշի 34 LC 334 համարանիշի ավտոմոբիլի առաջամասում հայտնաբերվել են մեխանիկական վնասվածքներ ու հետքեր, որոնք իրենց բնույթով և համակցությամբ բնորոշ են վրաերթի հետևանքով առաջացող վնասվածքներին ու հետքերին և կարող էին առաջանալ համեմատաբար փափուկ մակերես ունեցող առարկայի հետ, որպիսին հանդիսանում է նաև մարդու մարմինը, փոխազդեցության մեջ մտնելու հետևանքով: Ներկայացված անդրավարտիքի վրա առկա են մեխանիկական բնույթի մակերեսային վնասվածքներ, որոնք կարող էին առաջանալ համեմատաբար հարթ սահմանափակ մակերեսներ ունեցող կոշտ առարկաների հետ շփման մեջ մտնելու հետևանքով, հնարավոր է նաև վրաերթի ընթացքում:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ նախաքննության մարմինը 2015թ. օգոստոսի 21-ին «Միցուբիշի» մակնիշի 34 LC 334 համարանիշի ավտոմեքենան իրեղեն ապացույց ճանաչելու մասին և 2016թ. փետրվարի 17-ին Էդուարդ Մարտիրոսյանի հագուստն իրեղեն ապացույց ճանաչելու մասին որոշումները կայացնելիս քննչական կամ այլ դատավարական գործողության կատարման կարգի խախտում չի կատարել:
Անդրադառնալով Առաջին ատյանի դատարանի այն փաստարկին, որ քրեական գործի նյութերում բացակայում են տուժողի հագուստներն առգրավելու մասին որոշումը և դրանք առգրավելու մասին արձանագրությունը, ինչպես նաև դեպքից հետո ավտոմեքենան համապատասխան պահպանության տարածք տեղափոխելու վերաբերյալ համապատասխան արձանագրությունը, ապա Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ այդ հանգամանքը չի կարող դիտվել որպես քննչական կամ դատավարական գործողության էական խախտում, և այդ հիմքով իրեղեն ապացույցներ ճանաչված «Միցուբիշի» մակնիշի 34 LC 334 համարանիշի ավտոմեքենան և հետիոտն Է.Մարտիրոսյանի հագին եղած հագուստը ճանաչել անթույլատրելի ապացույցներ, քանի որ այդ դեպքում ապացույցների թույլատրելիության հարցին կցուցաբերվի ձևական մոտեցում, ինչն էլ կհանգեցնի ապացուցողական նյութի անտեղի կորստի:
Անդրադառնալով Համլետ Սարգսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքում ապացույցների անբավարարության հարցին՝ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…) 3. Հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ։
4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր կասկածները, որոնք չեն կարող փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի կամ կասկածյալի։ (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը ապացույցները գնահատում են իրենց ներքին համոզմամբ»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածի համաձայն` «Միայն ապացույցների հիման վրա են հաստատվում`
1) դեպքը և հանգամանքները (կատարման ժամանակը, տեղը, եղանակը և այլն).
2) կասկածյալի և մեղադրյալի առնչությունը դեպքին.
3) հանցագործության` քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները.
4) անձի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված արարքը կատարելու մեջ.
5) քրեական օրենքով նախատեսված պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ խստացնող հանգամանքները.
6) այն հանգամանքները, որոնցով դատավարության մասնակիցը կամ քրեական դատավարությանը մասնակցող այլ անձը հիմնավորում է իր պահանջները, եթե այլ բան նախատեսված չէ օրենքով»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման` վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից։
2. Հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված իրենց ներքին համոզմամբ»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 365-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Մեղադրական դատավճիռը չի կարող հիմնված լինել ենթադրությունների վրա և կայացվում է միայն այն դեպքում, երբ հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունն ապացուցված է դատական քննության ընթացքում։ Հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունը կարող է համարվել ապացուցված, եթե դատարանը, ղեկավարվելով անմեղության կանխավարկածով, հիմնվելով պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դատական քննության ընթացքում գործի հանգամանքների հետազոտման արդյունքների վրա, դատաքննության ժամանակ հետազոտված հավաստի ապացույցների հիման վրա, ամբաստանյալի մեղավորության մասին չփարատվող բոլոր կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով, սույն օրենսգրքի 360 հոդվածի առաջին մասի 1-4-րդ կետերում նշված հարցերին տալիս է հաստատող պատասխաններ»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 371-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Դատավճռի նկարագրական-պատճառաբանական մասում ցույց է տրվում (...) 3) այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչպես նաև այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները»։
«Ապացույցների բավարարություն» հասկացության էությունը, ապացույցների բավարարությունը որոշելու ընդհանուր չափանիշները, դրանցից յուրաքանչյուրի բնութագիրը Վճռաբեկ դատարանը քննարկել և վերլուծել է Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշման շրջանակներում։
Մասնավորապես, վկայակոչված որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը, համեմատական վերլուծության ենթարկելով «ապացուցման առարկա» և «ապացույցների բավարարություն» հասկացությունները, նշել է. «(…) եթե ապացուցման առարկան ցույց է տալիս, թե ինչ է անհրաժեշտ պարզել յուրաքանչյուր քրեական գործով, ապա ապացույցների բավարարությունը կապված է այն ապացուցողական նյութի հետ, որը վերաբերում է ապացուցման առարկային և թույլ է տալիս այդ հանգամանքների մասին գալ արժանահավատ հետևության։ Որոշելով ապացույցների բավարարությունը` վարույթն իրականացնող մարմինները լուծում են քրեական գործի համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքների հետազոտման խորության աստիճանի հետ կապված հարցերը, մասնավորապես այն, թե ի՞նչ աստիճանի պետք է մանրացվի յուրաքանչյուր հանգամանքը, և ի՞նչ ծավալի ապացույցներ են անհրաժեշտ այդ հանգամանքները հավաստի պարզելու և դրա հիման վրա այս կամ այն դատավարական որոշումը կայացնելու համար։
Այսպիսով, ապացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշումը, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից` այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը։
Ի տարբերություն ապացուցման առարկայի, ապացույցների բավարարություն հասկացության բովանդակությունը քրեական դատավարության օրենսդրությամբ բացահայտված չէ, այսինքն` օրենքում հստակ նշում չկա այն մասին, թե մինչև ե՞րբ պետք է հավաքվեն և հետազոտվեն ապացույցները, որպեսզի յուրաքանչյուր գործով պարզվի ապացուցման առարկան ամբողջությամբ կամ նրա տարրերն առանձին վերցրած։ Բացի այդ, օրենքում սահմանված չէ միասնական չափանիշ առ այն, թե ե՞րբ են ի հայտ գալիս յուրաքանչյուր քրեական գործով ապացուցման առարկան բացահայտված համարելու հիմքերը։
Վճռաբեկ դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի համակարգային վերլուծության հիման վրա արձանագրում է ապացույցների բավարարությունը որոշելու հետևյալ ընդհանուր չափանիշները՝
1) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունք,
2) դատավարական որոշումների հիմնավորվածություն և պատճառաբանվածություն,
3) անմեղության կանխավարկած» (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 14-15-րդ կետերը, իսկ վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքի, դատավարական որոշումների հիմնավորվածության և պատճառաբանվածության, անմեղության կանխավարկածի մասին մանրամասն տե՛ս նույն որոշման 16-19-րդ կետերը)։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Ա.Ավագյանի և Վ.Սահակյանի գործով որոշմամբ իրավական դիրքորոշում է արտահայտել այն մասին, որ «(...) քրեական դատավարությունում կանխավարկածը օրենքով կամ նախադեպային իրավունքով հաստատված այն կանոնն է, որի համաձայն՝ որոշակի հանգամանք համարվում է հաստատված, քանի դեռ օրենքով սահմանված կարգով չի ապացուցվել հակառակը։ Մարդու անմեղությունը քրեական դատավարության կարևորագույն կանխավարկածներից է, որն ամրագրված է ինչպես ՀՀ Սահմանադրությամբ, միջազգային պայմանագրերով և օրենքներով, այնպես էլ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքով։ Հանցանք կատարելու մեջ անձի մեղավորությունը հաստատված համարելը ոչ այլ ինչ է, քան անմեղության կանխավարկածի հաղթահարում։ Միևնույն ժամանակ, անձին դատապարտելու համար համարժեք ապացույցների բավարար համակցության բացակայությունը նշանակում է, որ անձի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարված չէ։ Այլ խոսքով՝ քրեական դատավարության ընթացքում չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղության։
Հարկ է նշել նաև, որ անմեղության կանխավարկածն ամրագրող նորմերը, ինչպես նաև նախադեպային իրավունքը սահմանում են ոչ միայն այդ սկզբունքի բուն էությունը, այլև՝ դրա հաղթահարման, նույնն է, թե անձի մեղավորության հաստատման համար անհրաժեշտ դատավարական չափորոշիչները։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը Մ.Հակոբյանի գործով որոշման մեջ շեշտել է. «(…) ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը դատարաններին պարտավորեցնում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածում թվարկված՝ ապացուցման ենթակա հանգամանքների, այդ թվում՝ կոնկրետ հանցանքի հատկանիշների և այդ հանցանքի մեջ անձի մեղավորության վերաբերյալ իր հետևությունները հիմնավորել վերաբերելի, փոխկապակցված, հավաստի ապացույցներով և ոչ թե ենթադրություններով։ Այլ խոսքով՝ հանցանքի մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր անձի վերաբերյալ` ապացուցման ենթակա յուրաքանչյուր հանգամանքի կապակցությամբ դատարանի հետևությունը պետք է հիմնված լինի ոչ թե գնահատողական դատողությունների, կանխատեսումների կամ կարծիքների, այլ կոնկրետ գործով օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված փաստական տվյալների վրա։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղսագրվող հանցագործության և դրա հատկանիշների ապացուցման բեռը կրում է մեղադրանքի կողմը, իսկ չփարատված կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի։ Դրանից հետևում է, որ մեղադրանքի կողմը կրում է անձի մեղքը հաստատելու համար բավարար ապացույցներ ներկայացնելու պարտականությունը (…)» (տե՛ս Մարգար Հակոբյանի վերաբերյալ 2013 թվականի մայիսի 8-ի թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 որոշման 13-րդ կետը)։ Անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել և իրավական դիրքորոշում է արտահայտել նաև Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով որոշման մեջ (տե՛ս Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0044/01/11 որոշման 14-րդ կետը)։
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի ուսումնասիրությունը ևս ցույց է տալիս, որ Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 2-րդ կետով երաշխավորված անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը, ի թիվս այլոց, ենթադրում է մեղադրանքի կողմի պարտականությունը ներկայացնելու անձին դատապարտելու համար բավարար ապացույցներ (տե՛ս, ի թիվս այլոց, Barbera Messegue and Jabardo v. Spain, գանգատ թիվ 10590/83, 1988 թվականի դեկտեմբերի 6-ի վճիռ, 77-րդ կետ, Janosevic v. Sweden, գանգատ թիվ 34619/97, 2002 թվականի հուլիսի 23-ի վճիռ, 97-րդ կետ)։
Այսպիսով, անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը ենթադրում է ապացույցների այնպիսի ամբողջության առկայություն, որն անհրաժեշտ է անձի մեղավորությունը ողջամիտ (հիմնավոր) կասկածից վեր ապացուցված համարելու, այլ ոչ թե անձի մեղավորության մասին ենթադրություններ անելու համար։
31. Ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս չափանիշին՝ ներքին համոզմունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի վերաբերյալ որոշման մեջ և դիրքորոշում ձևավորել այն մասին, որ «(…) Ներքին համոզմունքը, որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն, մի կողմից, պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից, անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ։
Ապացույցները, որոնք հավաքվել և ստուգվել են օրենքին համապատասխան, կազմում են ներքին համոզմունքի այն օբյեկտիվ հիմքը, որն իր դրսևորումն է գտնում ընդունվող որոշումներում։ Թեպետ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա, այն չի կարող լինել կամայական։ Դրա հիմքում պետք է դրված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննությունը։ (…)» (տե՛ս Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշման 14-րդ կետը)։
Այսպիսով, «ներքին համոզմունքը» սուբյեկտիվ-օբյեկտիվ կատեգորիա է։ Այն ապացույցների գնահատումն իրականացնող սուբյեկտի գիտակցված և ողջամիտ համոզվածությունն է իր իսկ կողմից կայացված որոշման հիմնավորվածության մեջ (սուբյեկտիվ բնույթ)։ Այդպիսի համոզվածությունը պետք է ձևավորված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննության արդյունքում և հիմնվի թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների բավարար համակցությամբ հաստատված փաստերի վրա, որոնք անկողմնակալ դիտորդի մոտ ողջամտորեն կձևավորեն նույն համոզվածությունը (օբյեկտիվ բնույթ)։
Ելնելով այն հանգամանքից, որ ներքին համոզմունքն ունի օբյեկտիվ հիմքեր, անհրաժեշտ է այն տարբերակել ինտուիցիայից, ենթադրություններից և այլ անհաշվետու զգացմունքներից։ Ի տարբերություն դրանց, ներքին համոզմունքը չի կարող ձևավորվել առանց օբյեկտիվ հիմքի և հիմնվել անթույլատրելի, ոչ վերաբերելի, անարժանահավատ ապացույցների վրա։ Այլ խոսքով, ներքին համոզմունքը հիմնվում է ողջամիտ կարծիքի, գիտելիքի վրա, այլ ոչ թե ենթադրությունների, երևակայության, համակրանքի, հակակրանքի կամ կանխակալ կարծիքի վրա։
Ներքին համոզմունքի՝ որպես ապացույցների գնահատման արդյունքի օբյեկտիվ հիմքը քրեական գործով ձեռք բերված, բազմակողմանի և օբյեկտիվ հետազոտված ապացույցների բավարար համակցությունն է։ Այս առումով անհրաժեշտ է վերլուծել ապացույցների թույլատրելիության, վերաբերելիության և արժանահավատության հատկանիշները, որոնց տեսանկյունից ապացույցները ենթակա են գնահատման։
31.1. Ապացույցների թույլատրելիության հատկանիշը վերաբերում է դրանց ձևական կողմին։ Դրա էությունը կազմում է ապացույցները ձեռք բերելիս օրենքով նախատեսված դատավարական պահանջների պահպանվածությունը և ենթադրում է.
- աղբյուրի օրինականություն՝ ապացույցը պետք է ձեռք բերվի միայն օրենքով սահմանված աղբյուրներից (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մաս),
- ձեռքբերման միջոցների օրինականություն՝ պետք է պահպանված լինեն ապացույցների ձեռքբերմանն ուղղված գործողություններ կատարելուն օրենքով առաջադրված պահանջները,
- դատավարական ձևակերպում՝ ապացույցը, դրա ձեռքբերման գործընթացը պետք է օրենքով սահմանված կարգով ենթարկվեն դատավարական ձևակերպման,
- լիազորված սուբյեկտ՝ այն պետք է ստացված լինի ապացույց ձեռք բերելու լիազորությամբ օժտված սուբյեկտի կողմից։
Ապացույցն անթույլատրելի ճանաչելու հիմքերը հստակ սահմանված են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածով։
31.2. Վերաբերելիությունն ապացույցի կարողությունն է իր բովանդակությամբ ծառայելու ապացուցման առարկայի մեջ մտնող հանգամանքները, գործի քննության և լուծման համար նշանակություն ունեցող այլ տվյալները բացահայտելուն և հաստատելուն։ Այլ խոսքով՝ ապացույցի վերաբերելիության հատկանիշն արտացոլում է ապացույցի և գործի քննության ու լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքների միջև կապը։ Ապացույցը կհամարվի վերաբերելի, եթե տեղեկություններ պարունակի գործի համար որևէ նշանակություն ունեցող փաստի մասին։
31.3. Ապացույցի արժանահավատության հատկանիշը նույնպես վերաբերում է ապացույցի բովանդակային գնահատմանը։ Արժանահավատ է այն ապացույցը, որի ճշմարտացիությունը կասկած չի հարուցում։ Ապացույցն արժանահավատության տեսանկյունից գնահատելիս դատարանը պետք է հիմք ընդունի հետևյալ հանգամանքները.
ա) ապացույցի աղբյուրի հատկանիշները (օրինակ՝ փորձագետի ձեռնհասությունը, ցուցմունք տվող անձի շահագրգռվածությունը, որոշ դեպքերում հոգեբանական և ֆիզիոլոգիական հատկանիշները, վիճակը, ինչպես նաև անձին վերաբերող այլ հատկանիշներ, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ այդ անձի կողմից գործի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներն ընկալելու, մտապահելու, վերարտադրելու գործընթացի վրա),
բ) ապացույցի ձևավորման հանգամանքները (օրինակ՝ վկայի կողմից կոնկրետ հանգամանքն ընկալելու պայմանները, պաշտպանի, ներկայացուցչի ներկայությունը և այլն),
գ) ապացուցողական տեղեկությունը ձեռք բերելու միջոցը,
դ) ապացույցի բովանդակությունը կազմող տեղեկությունը հաստատող կամ հերքող հանգամանքների առկայությունը,
ե) նույն տեղեկության ստացումն այլ աղբյուրից։
Յուրաքանչյուր ապացույց արժանահավատության տեսանկյունից պետք է գնահատվի ապացույցների համակցության մեջ՝ բազմակողմանի և մանրամասն գնահատելով փաստական տվյալների ստացման աղբյուրները և ապացույցի ձևավորման ամբողջ ընթացքը։ Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ վերջնական որոշում կարող է կայացվել դրա բովանդակությունն այլ աղբյուրներից ստացված տեղեկությունների հետ համադրելու արդյունքում։ Որոշակի փաստի վերաբերյալ այս կամ այն աղբյուրից ստացված տեղեկությունների արժանահավատությունը գնահատելու համար անհրաժեշտ է վերլուծել ստացված տեղեկությունների բովանդակությունը, համադրել դրանք այլ ապացույցների հետ, պարզել դրանց համապատասխանությունը կամ հակասությունը, հակասության դեպքում` դրա պատճառները։
(…)
33. Սույն որոշման 29-32-րդ կետերում կատարված իրավական վերլուծության հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ գործի լուծման համար ապացույցների բավարարությունը որոշելու չափանիշները սերտորեն փոխկապակցված են և փոխադարձաբար պայմանավորում են միմյանց։ Գործի լուծման համար բավարար ապացույցներ ասելով` պետք է հասկանալ թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն, որը, հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը, անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն անձի մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա կայացնել հիմնավորված և պատճառաբանված որոշում։
Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանը նաև արձանագրել է. «Ապացույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով (…) ։ Ակնհայտ է, որ ապացույցները բավարար չեն, եթե`
1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար,
2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքը անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ,
3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում։» (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 17-րդ կետը)։
Այսպիսով, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշը։ Ընդ որում, «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշ ասելով, պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը։ Վերոգրյալը չի նշանակում, որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կարող առաջացնել որևէ կասկած, սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր)։ Այլ խոսքով՝ մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած»։
Սույն գործի նյութերի հետազոտմամբ պարզվել է, որ Առաջին ատյանի դատարանն արձանագրել է, որ դատաքննությամբ ամբաստանյալ Համլետ Սարգսյանն առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չի ճանաչել և հայտնել է, որ «իրենից ինչ պահանջվել է, ինքը կատարել է, տարել է հիվանդանոց, ստուգել են, ասել են` բան չկա, գնա: Դուրս են եկել, տաքսիով ճանապարհել է, եթե վատ էր, թող դուրս չգրեին, քննիչն էլ է հիվանդանոցում եղել: Միքայելյան հիվանդանոցում, եթե այդ մարդը հիվանդ էր, ինչու են մարդուն դուրս գրել, տարել էր, թող մեկ շաբաթ էլ պահեին, այնտեղ ոչ մի ջարդված ոսկոր չի հայտնաբերվել, նույնիսկ ոչ մի ոսկոր չի խախտվել: Մասիվի հիվանդանոցում ստուգել են լրիվ ջարդած, խփած տեղեր են եղել անձի վրա: Ինքն ինչ կապ ունի այս գործի հետ»:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը փաստել է, որ դատաքննությամբ հիմնավորվել է, որ 2015թ. փետրվարի 8-ին, ժամը 11.15-ին վրաերթի ենթարկված անձ Է.Մարտիրոսյանը «Միքայելյան վիրաբուժության ինստիտուտ» ՓԲ ընկերությունում ստացել է ամբուլատոր բուժօգնություն, հետազոտվել է, կատարվել է նաև ռենտգեն հետազոտություն, կոտրվածքներ չեն հայտնաբերվել և Էդուարդ Մարտիրոսյանը նույն օրը դուրս է գրվել հիվանդանոցից: Նույն օրը, ժամը 21.00-ի սահմաններում Է.Մարտիրոսյանի վիճակը կտրուկ վատթարացել է, և շտապօգնության մեքենայով, ժամը 21.20-ին նա տեղափոխվել է «Սուրբ Գր.Լուսավորիչ» ԲԿ, որտեղ տուժողի մոտ հայտնաբերվել են կոտրվածքներ: 2015թ. փետրվարի 9-ին կատարվել է վիրահատություն, 2015թ. փետրվարի 15-ին, ժամը 08.30-ին գրանցվել է կենսաբանական մահ:
Առաջին ատյանի դատարանը փաստել է նաև, որ վերը նշված հանգամանքները վկայում են այն մասին, որ տուժողը «Միքայելյան վիրաբուժության ինստիտուտ» ՓԲ ընկերությունից դուրս գրվելուց հետո ազատ տեղաշարժվել է և տևական ժամանակ նրա մասին որևէ տեղեկություն չի եղել: Առաջին ատյանի դատարանը եկել է եզրահանգման, որ անթույլատրելի է եզրակացություն անել, որ նրա մարմնի վրա առկա վնասվածքները պատճառվել են ամբաստանյալի կողմից՝ վրաերթի ենթարկվելու հետևանքով:
Այսպիսով, Առաջին ատյանի դատարանը հանգել է հետևության, որ ապացուցված չէ ամբաստանյալ Համլետ Սարգսյանի մեղավորությունը՝ նրան առաջադրված մեղադրանքում և սպառված են նոր ապացույցներ ձեռք բերելու բոլոր հնարավորությունները:
ՀՀ Սահմանադրության 61-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` յուրաքանչյուր ոք ունի իր իրավունքների և ազատությունների արդյունավետ դատական պաշտպանության իրավունք:
ՀՀ Սահմանադրության 63-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` յուրաքանչյուր ոք ունի անկախ և անաչառ դատարանի կողմից իր գործի արդարացի, հրապարակային և ողջամիտ ժամկետում քննության իրավունք:
ՀՀ Սահմանադրության 63-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` հիմնական իրավունքների խախտմամբ ձեռք բերված կամ արդար դատաքննության իրավունքը խաթարող ապացույցի օգտագործումն արգելվում է:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման, իսկ գործի վարույթը ենթակա է կարճման` կատարված հանցագործությանը կասկածյալի կամ մեղադրյալի մասնակցությունն ապացուցված չլինելու արդյունքում, եթե սպառված են նոր ապացույցներ ձեռք բերելու բոլոր հնարավորությունները:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` դատարանի դատավճիռը հիմնավորված է, եթե` դրա հետևությունները հիմնված են միայն դատաքննության ժամանակ հետազոտված ապացույցների վրա, այդ ապացույցները բավարար են մեղադրանքը գնահատելու համար, դատարանի կողմից հաստատված ճանաչված հանգամանքները համապատասխանում են դատարանում հետազոտված ապացույցներին:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 366-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` դատարանը պարտավոր է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-3-րդ կետերով և 2-րդ մասով նախատեսված հիմքերից որևէ մեկի առկայության դեպքում տվյալ դատական նիստում կայացնել արդարացման դատավճիռ:
Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանն արձանագրել է, որ Համլետ Սարգսյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքի հիմքում դրված` Համլետ Սարգսյանի որպես վկայի և մեղադրյալի տված ցուցմունքները, դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 191 եզրակացությունը, հանձնաժողովային դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 119/հձ եզրակացությունը, դատահետքաբանական, դատաքիմիական և մանրաթելային համալիր փորձաքննության թիվ 08791504 եզրակացությունը, դատաավտոտեխնիկական փորձաքննության թիվ 08781508 եզրակացությունը, դատաավտոտեխնիկական փորձաքննության թիվ 194ա-15 եզրակացությունը, իրեղեն ապացույցներ ճանաչված «Միցուբիշի» մակնիշի 34 LC 334 համարանիշի ավտոմեքենան և դեպքի պահին հետիոտն Է.Մարտիրոսյանի հագին եղած հագուստը սույն գործով թույլատրելի ապացույցներ չեն, քանի որ ձեռք են բերվել տվյալ քննչական գործողության կատարման կարգի էական խախտմամբ, իսկ սույն գործում առկա մյուս ապացույցների` տուժողի իրավահաջորդ Մարիցա Ստեփանյանի ցուցմունքի և դեպքի վայրի զննության արձանագրության, համակցությունը բավարար չէ հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշին համապատասխան հաստատված համարելու, որ Համլետ Սարգսյանը կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, այն է՝ ավտոմեքենա վարող անձի կողմից ճանապարհային երթևեկության կանոնները խախտելը, որն անզգուշությամբ առաջացրել է մարդու մահ: Մեղադրանքի հիմքում դրված ապացույցների համակցությունը բավարար չէ Համլետ Սարգսյանին մեղսագրվող հանցավոր արարքի փաստական հանգամանքները հաստատված համարելու այն ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած: Անձին դատապարտելու համար համարժեք ապացույցների բավարար համակցության բացակայությունը նշանակում է, որ անձի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարված չէ:
Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում կրկին անգամ նշել, որ անհիմն է Համլետ Սարգսյանի որպես մեղադրյալի տված ցուցմունքը, դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 191 եզրակացությունը, հանձնաժողովային դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 119/հձ եզրակացությունը, դատահետքաբանական, դատաքիմիական և մանրաթելային համալիր փորձաքննության թիվ 08791504 եզրակացությունը, դատաավտոտեխնիկական փորձաքննության թիվ 08781508 եզրակացությունը, դատաավտոտեխնիկական փորձաքննության թիվ 194ա-15 եզրակացությունը, իրեղեն ապացույցներ ճանաչված «Միցուբիշի» մակնիշի 34 LC 334 համարանիշի ավտոմեքենան և դեպքի պահին հետիոտն Է.Մարտիրոսյանի հագին եղած հագուստն անթույլատրելի ճանաչելու մասին Առաջին ատյանի դատարանի եզրահանգումը, և նշված ապացույցները պետք է ճանաչել թույլատրելի:
Միևնույն ժամանակ վերը նշված ապացույցների առկայության պայմաններում նույնիսկ, հիմք ընդունելով վերը շարադրված պատճառաբանությունները՝ գնահատության ենթարկելով սույն քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցները՝ դրանց վերլուծության, այլ ապացույցների հետ համադրելու միջոցով, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ՝ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ, ամբաստանյալի մեղավորության վերաբերյալ չփարատվող բոլոր կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը եկել է ճիշտ եզրահանգման, որ թեև առկա է եղել հիմնավոր կասկած Համլետ Սարգսյանի կողմից հանրորեն վտանգավոր արարք կատարելու առնչության մասին, սակայն նրա մեղքի հարցը լուծելիս ապացույցների բավարարության շեմը չի գերազանցում «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշը, առկա չէ փաստական տվյալների, ապացույցների այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը, հետևաբար դրանք բավարար չեն Համլետ Սարգսյանին առաջադրված մեղադրանքը հաստատված և կատարված հանցագործությանը նրա մասնակցությունն ապացուցված համարելու համար, և սպառված են նոր ապացույցներ ձեռք բերելու բոլոր հնարավորությունները, ինչը հիմք է տալիս ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքում նրան ճանաչել անպարտ և արդարացնել:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ամբաստանյալ Համլետ Սարգսյանին առաջադրված մեղադրանքը հիմնավորված լինելու վերաբերյալ մեղադրողի փաստարկները քրեական գործի նյութերում իրենց հաստատումը չեն գտել, հետևաբար չեն կարող հիմք հանդիսանալ Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու համար:
Այսպիսով, վերը նշված վերլուծությունների համատեքստում Վերաքննիչ դատարանը գալիս է եզրահանգման, որ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել նյութական և դատավարական իրավունքի այնպիսի խախտումներ, որոնք ազդել են գործի ելքի վրա:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ, 361.1, 385-387-րդ, 390-րդ, 393-394-րդ, 398-րդ և 412-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը


ՈՐՈՇԵՑ


Մեղադրող Գ.Մանուկյանի վերաքննիչ բողոքը մերժել՝ Համլետ Սարգսի Սարգսյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017թ. փետրվարի 7-ի դատավճիռը թողնելով օրինական ուժի մեջ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:



ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Ա.ԱԶԱՐՅԱՆ




ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ Տ.ՍԱՀԱԿՅԱՆ




Մ.ՊԱՊՈՅԱՆ