Ո Ր Ո Շ Ո Ւ Մ

Հ Ա Ն Ո Ւ Ն Հ Ա Յ Ա Ս Տ Ա Ն Ի Հ Ա Ն Ր Ա Պ Ե Տ Ո Ւ Թ Յ Ա Ն

29.06.2017թ. քաղաք Երևան
ԳՈՐԾ. Հ.-ԵԱՔԴ/0265/01/15
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ
ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ՝


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Մ.ԱՐՂԱՄԱՆՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ս.ՉԻՉՈՅԱՆ
Մ.ՊԱՊՈՅԱՆ


ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Հ.ՀԱԿՈԲՅԱՆԻ

ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ`

ՄԵՂԱԴՐՈՂ` Կ.ԲԱՐՍԵՂՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆ` Մ.ԹՈՎՄԱՍՅԱՆԻ
ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼ` Մ.ՊԱԼԻԿՅԱՆԻ

դռնբաց դատական նիստում մեղադրող Կ.Բարսեղյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Մարիաննա Սպարտակի Պալիկյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Գործի փաստական հանգամանքներն ու դատավարական ընթացքը
Նախաքննական մարմնի կողմից 2015 թվականի դեկտեմբերի 21-ին Մարիաննա Պալիկյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա 2011 թվականի նոյեմբերից հանդիսանալով Երևանի “Պետրոս Ասիրյան” ՍՊԸ-ի տնօրեն և լինելով աշխատանքի պաշտպանության` անվտանգության տեխնիկայի կանոնների պահպանման պատասխանատու անձ, խախտել է ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 217-րդ հոդվածի 4-րդ կետով նախատեսված անվտանգ և առողջության համար անվնաս աշխատանքային պայմաններ ապահովելու դրույթը, այն է` չի իրականացրել ՀՀ կառավարության 2006թ-ի նոյեմբերի 23 N1933-ն որոշման “Տեխնիկական կանոնակարգ” “էլեկտրակայանքների շահագործման անվտանգության կանոններ” N 21 գլխի 7 կետի պահանջները, այսինքն` հրամանագրված 3-րդ խումբ մինչև 1000 վոլտ լարման հետ առնչվելու իրավունք ունեցող պատասխանատու աշխատող չի ունեցել, որպեսզի վերջինս ընկերությանը պատկանող Կիևյան 1 հասցեում գործող սրճարանի խոհանոցում գտնվող բոլոր էլեկտրասարքավորումների, այդ թվում նաև “OZTI” տեսակի տապակիչի, տեխնիկական անձնագրերով սահմանված ժամկետներում և ծավալով ստուգումներ և փորձարկումներ անցկացնի, ինչի հետևանքով չի պարզվել, որ էլեկտրական տապակիչի` դեռևս մոնտաժման ժամանակ, ֆազի և հողանցման ջիղերը միմյանց հետ միացված են եղել, որի պատճառով տապակիչի իրանը գտնվել է լարման տակ, այնուհետև 2015 թվականի հուլիսի 17-ին, վարձակալական հիմունքներով, ռեստորանային համալիրը տվել է “Ամեր” ՍՊԸ-ին` առանց մասնագետի` ձևական կատարելով ռեստորանային համալիրի էլեկտրական սարքավորումների ընդունում հանձնում, ինչից հետո նոր վարձակալը մինչ նշված օբյեկտի շահագործմանը անցելը խոհանոցի մաքրման աշխատանքների կատարման համար հրավիրել է Ջեմմա Ասոյանին, ով 2015 թվականի հուլիսի 22-ին` ժամը 14-ի սահմաններում հիշյալ խոհանոցը մաքրելու ընթացքում դիպչելով տապակիչին էլեկտրահարվել և մահացել է:
Այսպիսով` Մարիաննա Պալիկյանը, հանդիսանալով հիշյալ ընկերության տնօրեն և սրճարանի ու դրա շահագործման համար առկա բոլոր էլեկտրական սաքավորումների սեփականատեր` այսինքն ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի և այլ իրավական ակտերի ուժով հանդիսանալով տեխնիկայի անվտանգության և աշխատանքի պաշտպանության կաննոների պահպանման համար պատասխանատու անձ, 2011 թվականի նոյեմբերից մինչև 2015 թվականի հուլիսի 17-ն ընկած ժամանակահատվածում խախտել է տեխնիկայի` վերը նշված էլեկտրական տապակիչի անվտանգության և այն շահագործող կամ դրա հետ այլ կերպ առնչվող անձանց աշխատանքի պաշտպանության կանոնները, որն 2015 թվականի հուլիսի 22-ին անզգուշությամբ առաջացրել է Ջեմմա Ասոյանի մահը:
2015 թվականի դեկտեմբերի 29-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան` ըստ էության քննության:
Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2016 թվականի հոկտեմբերի 7-ի դատավճռով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ճանաչվել և հռչակվել է Մարիաննա Պալիկյանի անմեղությունը և նա արդարացվել է` արարքում հանցակազմի բացակայության հիմքով:
Նրա նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագրությունը վերացվել է։
Իր եզրահանգումները Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանը, մասնավորապես պատճառաբանել է հետևյալով:
«(…)ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 1-ին մասը քրեական պատասխանատվություն է սահմանում տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության կանոնները` դրանց պահպանման համար պատասխանատու անձի կողմից խախտելու համար։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասը պատասխանատվություն է նախատեսում նույն արարքի համար, որն անզգուշությամբ առաջացրել է մարդու մահ։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Ա.Մանուկյանի վերաբերյալ թիվ ԿԴ/0032/01/12 գործով որոշման մեջ իրավական դիրքորոշում է արտահայտել, որ «(…)գործատուի կողմից յուրաքանչյուր աշխատողի համար պետք է երաշխավորվեն պատշաճ, անվտանգ և առողջության համար անվնաս պայմաններ։ Աշխատողի անվտանգությունը և առողջությունն աշխատանքային գործունեության ընթացքում աշխատողների կյանքի և առողջության պահպանման համակարգ է, և պետությունը պարտավոր է`
ա) սահմանել աշխատողի անվտանգության և առողջության պահպանման իրավական կանոններ՝ ամրագրելով դրանք օրենքներով, այլ նորմատիվ իրավական ակտերով,
բ) նախատեսել համապատասխան քաղաքացիական, վարչական, քրեական սանկցիաներ, որոնք կոչված են կանխելու աշխատողի անվտանգության և առողջության պահպանման կանոնների խախտումները։
Շարադրված վերլուծության հիման վրա ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության անմիջական օբյեկտն այն հասարակական հարաբերություններն են, որոնք ուղղված են մարդու` անվտանգության և հիգիենայի պահանջները բավարարող աշխատանքային պայմանների իրավունքի ապահովմանը, իսկ լրացուցիչ օբյեկտ են հանդիսանում մարդու կյանքը և առողջությունը։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունն օբյեկտիվ կողմից բնութագրվում է ինչպես գործողությամբ այնպես էլ անգործությամբ, որը դրսևորվում է տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության կանոնները խախտելով։
Անձի արարքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածով նախատեսված հանցակազմն առկա է այն դեպքում, երբ`
1) խախտվել են ՀՀ կառավարության, տարբեր նախարարությունների, գերատեսչությունների, հիմնարկների և առանձին գործատուների կողմից սահմանված` տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության հատուկ կանոնները,
2) առաջացել են հանրորեն վտանգավոր այնպիսի հետևանքներ, ինչպիսիք են տուժողի առողջությանը ծանր կամ միջին ծանրության վնասի կամ մասնագիտական հիվանդության պատճառումը կամ մահվան առաջացումը,
3) առկա է պատճառական կապ արարքի (գործողության կամ անգործության) և վրա հասած հետևանքների միջև։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածով նախատեսված արարքի սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է մեղքի անզգույշ ձևով` ինքնավստահությամբ կամ անփութությամբ։
Հանցավոր ինքնավստահության դեպքում տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության կանոնները խախտվում են գիտակցաբար, որի դեպքում հանցավորը նախատեսում է իր արարքի հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, սակայն առանց բավարար հիմքերի, ինքնավստահորեն հույս է ունենում, որ դրանք կկանխվեն։ Մինչդեռ, անփութության դեպքում հանցավորը նշված կանոնները կարող է խախտել նաև՝ չնախատեսելով վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, թեև տվյալ իրադրությունում ոչ միայն պարտավոր էր, այլև կարող էր նախատեսել դա։
Հանցագործության սուբյեկտը հատուկ է` մեղսունակ ֆիզիկական այն անձը, ով պատասխանատու է տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության կանոնների պահպանման համար»։
Համադրելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի իրավական դրույթները և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի վերոնշյալ որոշումների իրավական դիրքորոշումները` դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածով նախատեսված հանցակազմի սուբյեկտը հատուկ է և անձին քրեական պատասխանատվության ենթարկելու համար անհրաժեշտ է հստակ հիմնավորել և մեղադրանքում մատնանշել իրավաբանորեն ձևակերպված նրա պարտականությունը, որ վերջինս պատասխանատու է եղել այդ կանոնների պահպանման համար։
ՀՀ աշխատանքային օրենսգքրի 18-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
“Գործատու կարող է լինել աշխատանքային իրավունակություն և գործունակություն ունեցող իրավաբանական անձը` անկախ կազմակերպակաիրավական և սեփականության ձևից, գործունեության բնույթից և տեսակից և ֆիզիկական անձը”։ Նույն օրենսգրքի 216-րդ հոդվածի համաձայն`
Գործատուն պարտավոր է`
/.../
4) ապահովել անվտանգ և առողջության համար անվնաս աշխատանքային պայմաններ.
/.../
ՀՀ աշխատանքային օրենսգքրի 243-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
“Աշխատողների առողջությունը և անվտանգության պահպանությունը պարտավոր է ապահովել գործատուն”։
ՀՀ աշխատանքային օրենսգքրի 244-րդ հոդվածի համաձայն`
“Գործատուն պարտավոր է ապահովել աշխատանքի նորմալ պայմաններ, որպեսզի աշխատողները կարողանան կատարել աշխատանքի նորմաները:
Այդպիսի պայմաններ են`
1) մեխանիզմների, սարքավորումների և աշխատանքի այլ միջոցների սարքին վիճակը.
2) տեխնիկական փաստաթղթերով ժամանակին ապահովելը.
3) աշխատանքի կատարման համար անհրաժեշտ նյութերի և գործիքների պատշաճ որակը և դրանք ժամանակին տրամադրելը.
4) արտադրությունն ապահովելը էլեկտրաէներգիայով, գազով և էներգիայի այլ տեսակներով.
5) առողջության համար աշխատանքի անվտանգ և անվնաս պայմանները (անվտանգության տեխնիկայի նորմերի և կանոնների պահպանումը, պատշաճ լուսավորությունը, ջեռուցումը, օդափոխությունը, սահմանված նվազագույն նորմաներից ցածր աղմուկը, ճառագայթումը, վիբրացիան և աշխատողի առողջության համար բացասական ներգործություն ունեցող վտանգավոր այլ գործոններ).
6) այլ պայմաններ, որոնք անհրաժեշտ են որոշակի աշխատանքներ կատարելու համար”:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Արայիկ Օնիկի Խաչատրյանի վերաբերյալ 2015 թվականի մարտի 27-ի թիվ ԿԴ1/0006/01/14 որոշմամբ իրավական դիրքորոշում է արտահայտել, որ. “ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 250-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
Փորձագետի եզրակացության մեջ պետք է նշված լինի` (…) առաջադրված հարցերի հիմնավորված պատասխանները, գործի համար նշանակություն ունեցող այն հանգամանքները, որոնք պարզվել են փորձագետի նախաձեռնությամբ:
/.../ փորձագետի եզրակացությունը ապացույցների տեսակներից մեկն է և որպես այդպիսին չունի նախապես հաստատված ապացույցի ուժ, իսկ դրա գնահատման նկատմամբ կիրառելի են ապացույցների գնահատման ընդհանուր կանոնները (ապացույցների գնահատման կանոնների վերաբերյալ մանրամասն տե՛ս օրինակ Արարարտ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշման 31-31.3-րդ կետերը)՝ հաշվի առնելով ապացույցի այդ տեսակի առանձնահատկությունները:
Փորձագետի եզրակացությունը արժանահավատության տեսանկյունից գնահատելիս վարույթ իրականացնող մարմինը, ի թիվս այլնի, պետք է հաշվի առնի օրենքով փորձագետի եզրակացությանը ներկայացվող պահանջների պահպանվածությունը: Մասնավորապես ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 250-252-րդ հոդվածների համադրված վերլուծությունից հետևում է, որ փորձագետի եզրակացությունը պետք է լինի հիմնավորված, բավարար չափով հստակ և լրիվ: Այլ խոսքով փորձագետի եզրակացությունում կատարված հետազոտությունների ողջ ընթացքն ու արդյունքները պետք է շարադրվեն ամբողջական և հնարավորին չափ մանրամասն, կատարված հետազոտությունների և հետևությունների միջև պետք է առկա լինի տրամաբանական կապ, բացառվեն իմաստային հակասությունները: Միայն այդ դեպքում վարույթն իրականացնող մարմինը հնարավորություն կունենա հասկանալ հետազոտության էությունը և պատշաճ գնահատել դրա արդյունքները: Միևնույն ժամանակ այն դեպքում, երբ փորձագետի եզրակացությունը չի համապատասխանում նշված պահանջներին, օրենսդիրը, հիմք ընդունելով փորձագետի եզրակացության՝ որպես որոշակի հանգամանքներ հաստատելու համար թույլատրելի ապացույցի անփոխարինելիությունը, վարույթն իրականացնող մարմնին օժտել է այդ պահանջների պահպանումն ապահովելու այնպիսի լծակներով, ինչպիսիք են լրացուցիչ կամ կրկնակի փորձաքննություն նշանակելը, փորձագետին հարցաքննելը:
/.../ այն դեպքում, երբ փորձագետի եզրակացությունը չի համապատասխանում հիմնավորվածության, բավարար չափով հստակության կամ լրիվության պահանջներին, այն չի կարող գնահատվել որպես արժանահավատ ապացույց, քանի դեռ օրենքով սահմանված միջոցներով չեն վերացվել այդ խախտումները՚:
Դատարանն արձանագրում է, որ նախաքննության փուլում նշանակված փորձաքննությունների եզրակացությունները բավականաչափ պարզ և լրիվ չլինելու, կատարված երկու` դատատեխնիկական և նյութագիտական համալիր և լրացուցիչ դատատեխնիկական փորձաքննությունների եզրահանգումները, փորձագետի կողմից նախաքննության և դատաքննության փուլերում տրված ցուցմունքները բավարար չափով հստակ չլինելու և միմյանց հակասելու պատճառով նշանակվել է կրկնակի դատատեխնիկական փորձաքննություն:
Կրկնակի էլեկտրատեխնիկական փորձաքննության եզրակացության մեջ նշվել է. “2016թ. մայիսի 16-ին “Զանգու” ռեստորանային համալիրի խոհանոցի “OZTI” մակնիշի ճարպաջեռոցի հետազոտության ժամանակ պարզվեց. որ այն սարքին է և գտնվում է լարման տակ: Ճարպաջեռոցը աշխատեցրել են երկար ժամանակ և այն անսարքություններ չի ունեցել: “Ամեր” ՍՊԸ աշխատակիցները ստուգել են նրա սարքինությունը և անսարքություններ չեն հայտնաբերել: Մինչև ճարպաջեռոցի տեղաշարժելը այն գտնվել է նորմալ տեխնիկական վիճակում:
Խոհանոցի “OZTI” մակնիշի ճարպաջեռոցի էլ. սնուցման համակարգը` մինչև տաշտերի էլ. ջեռուցիչ տարրերը /TEH-երը/ գտնվել է լարման տակ: Ջեմմա Ասոյանը ճարպաջեռոցը տեղաշարժելու ժամանակ վնասել է հողակցումը և լարման տակ գտնվող “Ֆազ”-ային հաղորդալարի մեկուսացումը, ինչի պատճառով մետաղական իրանն ընկել է 220Վ լարման տակ: Հողակցման բացակայության հետևանքով պաշտպանությունը չի գործել:
Խոհանոցի “OZTI” մակնիշի ճարպաջեռոցի ճիշտ մոնտաժման համար պատասխանատու է մոնտաժողը: Ճարպաջեռոցի շահագործման ընթացքում առաջացած անսարքությունների հայտնաբերումն ու դրանց վերացումը պետք է կատարի /համաձայն վարձակալության պայմանագրի 1.3 և 5.2 կետերի պահանջների/ վարձակալը:
Պայմանագրով վարձակալությամբ վերցված տարածքում գտնվող էլեկտրակայանքների պահպանման, սպասարկման և շահագործման անվտանգության համար պատասխանատվությունը կրում է վարձակալը, եթե պայմանագրով այլ բան նախատեսված չէ: Ջեմմա Ասոյանն ընդունվել է աշխատանքի առանց առաջնային հրահանգավորման աշխատել է ռեստորանի խոհանոցում միայնակ, որտեղ էլ. ընդունիչների էլ. սնուցումն անջատված չի եղել:
Պայմանագրով վարձակալությամբ վերցված “Զանգու” ռեստորանային համալիրում բացակայել է ՏԿ-ով պահանջվող անձը, ով պետք է պահի էլեկտրասարքավորումներն աշխատունակ վիճակում և շահագործի դրանք ՏԿ-ի և այլ իրավական ակտերի պահանջներին համապատասխան, ապահովի ժամանակին և որակյալ դրանց տեխնիկական սպասարկումն ու հուսալի և անվտանգ շահագործումը /ՀՀ կառավարության 2006 թվականի N1939-Ն որոշմամբ հաստատված ՏԿ-ի 3-րդ գլխի 1-ին բաժնի 1-ին կետի և 3-րդ կետի պահանջների խախտում/”:
Համադրելով դատատեխնիկական և նյութագիտական համալիր, դատատեխնիկական լրացուցիչ և կրկնակի էլեկրատեխնիկական փորձաքննությունների եզրակացությունները, դատարանը որպես արժանահավատ ապացույց է դիտարկում դատաքննության փուլում նշանակված, հետազոտված և գնահատված կրկնակի էլեկրատեխնիկական փորձաքննության եզրակացությունը, քանի որ այն հիմնավոր է, բավարար չափով հստակ և լրիվ, փորձաքննության հետևությունները բխում են դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցների ողջ զանգվածի բովանդակությունից:
Հատկանշական է այն հանգամանքը, որ համալիր և լրացուցիչ փորձաքննությունների եզրակացություններում և փորձագետ Խ.Համբարձումյանի ցուցմունքում նույնպես անվերապահորեն նշվել է, որ տեխնիկայի անվտանգության և աշխատանքի պաշտպանության կանոնները պահպանելու պատասխանատվություն է կրում գործատուն: ՀՀ աշխատանքային օրենսգքրի 18-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` “Գործատու կարող է լինել աշխատանքային իրավունակություն և գործունակություն ունեցող իրավաբանական անձը` անկախ կազմակերպակաիրավական և սեփականության ձևից, գործունեության բնույթից և տեսակից և ֆիզիկական անձը”, իսկ նույն օրենսգրքի 243-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սահմանում է, որ աշխատողների առողջությունը և անվտանգության պահպանությունը պարտավոր է ապահովել գործատուն։ Մինչդեռ, նախաքննությամբ ձեռք բերված և դատաքննությամբ հետազոտված և գնահատված ապացույցներով հիմնավորվել է, որ Մարիաննա Պալիկյանը չի հանդիսացել Ջեմմա Ասոյանի գործատուն, նրա հետ աշխատանքային իրավահարաբերությունների մեջ չի մտել, այլ հանդիսացել է միայն “Պետրոս Ասիրյան” ՍՊ ընկերության սեփականատերը: Իսկ ըստ գործի փաստական տվյալների` մասնավորապես` Ամեր Աքրամի և Նաիրի Օրդկյանի ցուցմունքների, տուժող Ջեմմա Ասոյանի գործատու է հանդիսացել “Ամեր” ՍՊ ընկերությունը:
Ինչպես համալիր և լրացուցիչ փորձաքննությունների, այնպես էլ նախաքննության մարմնի եզրահանգումներում նշվել է, որ տեխնիկայի անվտանգության և աշխատանքի պաշտպանության կանոնների պահպանման համար պատասխանատու է հանդիսանում գործատուն, սակայն նախաքննության մարմինը, առանց հիմնավոր փաստարկների, “գործատու” հասկացությունը մենաբանել է յուրովի, գործատու է դիտարկել ոչ թե վարձակալ հանդիսացող “Ամեր” ՍՊԸ տնօրենին, այլ “Պետրոս Ասիրյան” ՍՊԸ սեփականատեր Մարիաննա Պալիկյանին:
Բացի այդ, քրեական գործում առկա “Պետրոս Ասիրյան” ՍՊԸ-ի տնօրեն` ամբաստանյալ Մարիաննա Պալիկյանի և “Ամեր” ՍՊԸ-ի տնօրեն Ամեր Ամեեդ Աքրամի միջև 2015թ. հուլիսի 17-ին կնքված վարձակալության պայմանագրի 1.3 կետի համաձայն` “Գույքը հանձնվել է վարձակալության ընդունման հանձման ակտով”, նույն պայմանագրի 5.2 կետի համաձայն` “Վարձատուն պատասխանատվություն չի կրում գույքի այն թերությունների համար, որոնք նա նշել է սույն պայմանագիրը կնքելիս, կամ որոնք նախապես հայտնի են եղել Վարձակալին կամ պետք է Վարձակալի կողմից հայտնաբերվեին Գույքը զննելիս կամ Գույքը վարձակալության հանձնելիս դրա սարքինությունն ստուգելիս”:
Գ.թ. 21-22
Վերոհիշյալ վարձակալության պայմանագրի առկայության պայմաններում, դատարանը փաստում է, որ Մ.Պալիկյանը չի հանդիսացել Ջեմմա Ասոյանի գործատուն, Աշխատանքային օրենսդրությամբ սահմանված կարգով նրա հետ աշխատանքային իրավահարաբերություններ չի ունեցել, կոնկրետ դեպքով տեխնիկայի անվտանգության և աշխատանքի պաշտպանության կանոնների պահպանման համար պատասխանատու անձ չի հանդիսացել, քանի որ նշված պայմանագրի ուժով նա գործատու չի հանդիսացել։
Հատկանշական է նաև այն հանգամանքը, որ կրկնակի էլեկտրատեխնիկական փորձաքննության եզրակացությամբ նշվել է, որ “պայմանագրով վարձակալությամբ վերցված տարածքում գտնվող էլեկտրատեղակայանքների պահպանման, սպասարկման և շահագործման անվտանգության համար պատասխանատվությունը կրում է վարձակալը, եթե Պայմանագրով այլ բան նախատեսված չէ: Վարձակալության պայմանագրի 1.3 և 5.2 կետերում նշված է` “... պետք է Վարձակալի կողմից հայտնաբերվեին Գույքը զննելիս կամ Գույքը վարձակալության հանձնելի դրա սարքինությունն ստուգելիս”:
Այսպիսով, համադրելով և գնահատելով ինչպես նախաքննությամբ, այնպես էլ դատաքննությամբ ձեռք բերված և հետազոտված ապացույցները, դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Մարիաննա Պալիկյանը Ջեմմա Ասոյանի մահվան դեպքով գործատու, և վերջին հաշվով, տեխնիկայի անվտանգության և աշխատանքի պաշտպանության կանոնների պահպանման համար պատասխանատու անձ` սուբյեկտ, չի հանդիսացել, հետևաբար` նրա արարքում բացակայում են հանցակազմի հատկանիշները(…)»:

Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումներն ու պահանջները
Մեղադրող Կ.Բարսեղյանը վերաքննիչ բողոք է բերել Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2016 թվականի հոկտեմբերի 7-ի դատավճռի դեմ` միջնորդելով բեկանել Մարիաննա Պալիկյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով արդարացման դատավճիռը և գործն ուղարկել նույն դատարան, մեկ այլ կազմով` նոր քննության:
Իր վերաքննիչ բողոքը մեղադրող Կ.Բարսեղյանը մասնավորապես պատճառաբանել է հետևյալով:
«(…)Գտնում եմ, որ Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը 2016 թվականի հոկտեմբերի 07-ի դատավճռով, ճանաչելով և հռչակելով ամբաստանյալ Մարիաննա Սպարտակի Պալիկյանի անմեղությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ և ամբաստանյալին արդարացնելով՝ արարքում հանցակազմի բացակայության հիմքով, թույլ է տվել դատական սխալ նյութական և դատավարական իրավունքի այնպիսի խախտումներ, որոնք ազդել են գործի ելքի վրա ու դրանց արդյունքում կայացված դատական ակտը խաթարում է արդարադատության բուն էությունը։
Նախաքննության մարմնի կողմից ամբաստանյալ Մարիաննա Սպարտակի Պալիկյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված՝ տեխնիկայի անվտանգության և աշխատանքի պաշտպանության կանոնները խախտելու և անզգուշությամբ տուժող Ջեմմա Ասոյանին մահ պատճառելու համար առաջադրված մեղադրանքը հիմնավորված է գործի նախաքննությամբ ձեռք բերված և պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դատաքննությամբ հետազոտված, վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ՝ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից գնահատված ապացույցներով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 1-ին մասը քրեական պատասխանատվություն է նախատեսում տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության կանոնները խախտելու համար՝ դրանց պահպանման համար պատասխանատու անձի կողմից, եթե մարդու առողջությանն անզգուշությամբ պատճառվել է ծանր կամ միջին ծանրության վնաս կամ մասնագիտական հիվանդություն։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասը պատասխանատվություն է նախատեսում նույն արարքի համար, որն անզգուշությամբ առաջացրել է տուժողի մահ։
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը Ատոմ Արմենակի Մանուկյանի վերաբերյալ 2013 թվականի նոյեմբերի 28-ի թիվ ԿԴ/0032/01/12 գործով նախադեպային որոշման մեջ իրավական դիրքորոշումներ է արտահայտել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով։ Վճռաբեկ դատարանը նշել է, որ «Մեջբերված նյութաիրավական նորմը զետեղված է՝ Մարդու և քաղաքացու սահմանադրական իրավունքների ու ազատությունների դեմ ուղղված հանցագործությունների գլխում և կոչված է ապահովելու ՀՀ Սահմանադրության 32-րդ հոդվածով երաշխավորված իրավունքի իրացումը, որի համաձայն՝ յուրաքանչյուր աշխատող ունի անվտանգության ու հիգիենայի պահանջները բավարարող աշխատանքային պայմանների իրավունք։
Վերոգրյալ սահմանադրական դրույթից հետևում է, որ գործատուի կողմից յուրաքանչյուր աշխատողի համար պետք է երաշխավորվեն պատշաճ, անվտանգ և առողջության համար անվնաս պայմաններ։ Աշխատողի անվտանգությունը և առողջությունն աշխատանքային գործունեության ընթացքում աշխատողների կյանքի և առողջության պահպանման համակարգ է, և պետությունը պարտավոր է՝
ա/ սահմանել աշխատողի անվտանգության և առողջության պահպանման իրավական կանոններ՝ ամրագրելով դրանք օրենքներով, այլ նորմատիվ իրավական ակտերով,
բ/ նախատեսել համապատասխան քաղաքացիական, վարչական, քրեական սանկցիաներ, որոնք կոչված են կանխելու աշխատողի անվտանգության և առողջության պահպանման կանոնների խախտումները։
Շարադրված վերլուծության հիման վրա՝ Վճռաբեկ դատարանը արձանագրել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության անմիջական օբյեկտը այն հասարակական հարաբերություններն են, որոնք ուղղված են մարդու՝ անվտանգության և հիգիենայի պահանջները բավարարող աշխատանքային պայմանների իրավունքի ապահովմանը, իսկ լրացուցիչ օբյեկտ են հանդիսանում մարդու կյանքը և առողջությունը։
Քննարկվող հանցագործությունից տուժող կարող են հանդիսանալ այն ձեռնարկության, կազմակերպության աշխատակիցները, որտեղ թույլ են տրվել տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության կանոնների խախտումներ, ինչպես նաև այն անձինք, ում ժամանակավոր կամ մշտական գործունեությունը կապված է տվյալ արտադրության հետ։ Այն դեպքում, երբ տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության կանոնները՝ դրանց պահպանման համար պատասխանատու անձի կողմից խախտելու արդյունքում վնաս է պատճառվում տվյալ արտադրության հետ կապ չունեցող անձանց առողջությանը, արարքը, կախված ոտնձգության բնույթից, կարող է որակվել որպես պաշտոնեական անփութություն /ՀՀ քրեական օրենսգրքի 315-րդ հոդված / կամ մարդու դեմ ուղղված հանցագործություն(…):
(…)Այնուհետև, Վճռաբեկ դատարանը արձանագրել է, որ արարքը որպես տեխնիկայի անվտանգության կանոնների խախտում /ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդված/ որակելու համար անհրաժեշտ է հաշվի առնել հետևյալը.
ա/ տեխնիկայի անվտանգության կանոնների խախտումը ոտնձգում է մարդու՝ անվտանգության և հիգիենայի պահանջները բավարարող աշխատանքային պայմանների իրավունքի ապահովմանը։
բ/ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործություններով տուժող են հանդիսանում տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության կանոնների խախտումներ թույլ տված ձեռնարկության, կազմակերպության աշխատակիցները, այդտեղ ժամանակավոր կամ մշտական գործունեություն իրականացնող անձինք։
գ/ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունը դրսևորվում է տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության կանոնների պահանջների խախտմամբ։
ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 13-րդ հոդվածի համաձայն՝ «աշխատանքային հարաբերությունները աշխատողի և գործատուի փոխադարձ համաձայնության վրա հիմնված հարաբերություններ են, ըստ որի՝ աշխատողն անձամբ, որոշակի վարձատրությամբ կատարում է աշխատանքային գործառույթներ /որոշակի մասնագիտությամբ, որակավորմամբ կամ պաշտոնում աշխատանք/՝ ենթարկվելով ներքին կարգապահական կանոններին, իսկ գործատուն ապահովում է աշխատանքային օրենսդրությամբ, աշխատանքային իրավունքի նորմեր պարունակող այլ նորմատիվ իրավական ակտերով, կոլեկտիվ և աշխատանքային պայմանագրերով նախատեսված աշխատանքի պայմաններ»։
ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 14-րդ հոդվածի համաձայն՝ ՀՀ աշխատողի և գործատուի միջև աշխատանքային հարաբերությունները ծագում են աշխատանքային օրենսդրությամբ և աշխատանքային իրավունքի նորմեր պարունակող այլ նորմատիվ իրավական ակտերով սահմանված կարգով կնքված աշխատանքային պայմանագրի հիման վրա»։
ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«աշխատողը սույն օրենսգրքով սահմանված տարիքի հասած գործունակ քաղաքացին է, որն աշխատանքային պայմանագրի հիման վրա գործատուի օգտին կատարում է որոշակի աշխատանք՝ ըստ որոշակի մասնագիտության, որակավորման կամ պաշտոնի»։
ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«1.Գործատուն աշխատանքային հարաբերության այն մասնակիցն է, որն աշխատանքային պայմանագրի հիման վրա և /կամ/ օրենքով սահմանված կարգով օգտագործում է քաղաքացիների աշխատանքը։
2. Գործատուն կարող է լինել աշխատանքային իրավունակություն և գործունակություն ունեցող իրավաբանական անձը՝ անկախ կազմակերպական- իրավական և այլ սեփականության ձևից, գործունեության բնույթից և տեսակից։
Օրենսդրությամբ նախատեսված դեպքերում որպես գործատու կարող է հանդես գալ աշխատանքային պայմանագիր կնքելու իրավունք ունեցող այլ սուբյեկտ/ հիմնարկ, պետական կամ տեղական ինքնակառավարման մարմին և այլն/։
3. Գործատու կարող է լինել նաև յուրաքանչյուր քաղաքացի»։
ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 217-րդ հոդվածի 4-րդ կետի համաձայն՝ Գործատուն պարտավոր է ապահովել անվտանգ և առողջության համար անվնաս աշխատանքային պայմաններ։
ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 606-րդ հոդվածի համաձայն՝ վարձակալության պայմանագրով վարձատուն պարտավորվում է վճարի դիմաց վարձակալի ժամանակավոր տիրապետմանը և/կամ/ օգտագործմանը հանձնել գույք։
ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 608-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ վարձակալության կարող են հանձնվել հողամասեր և մեկուսի բնակելի այլ օբյեկտներ, շենքեր, շինություններ, սարքավորումներ, տրանսպորտային միջոցներ և այլ գույք որոնք օգտագործման ընթացքում չեն կորցնում իրենց բնական հատկությունները /չսպառվող գույք/։
Նույն հոդվածի 3-րդ մասը սահմանում է, որ. «Վարձակալության պայմանագրում պետք է նշվեն տվյալներ, որոնք թույլ են տալիս որոշակիորեն սահմանել այն գույքը, որը որպես վարձակալության օբյեկտ հանձնվում է վարձակալին։ Պայմանագրում այդպիսի տվյալների բացակայության դեպքում վարձակալության օբյեկտի մասին պայմանը համարվում է չհամաձայնեցված, իսկ համապատասխան պայմանագիրը՝ չկնքված։
«Պետրոս Ասիրյան» ՍՊԸ-ի տնօրեն Մարիաննա Պալիկյանի և «Ամեր» ՍՊԸ-ի տնօրեն Ամեր Աքրամի միջև 17.07.2015թ. կնքված վարձակալության պայմանագրի 1.1 կետում նշված է, որ «Սույն պայմանագրով Վարձատուն պարտավորվում է վճարի դիմաց Վարձակալի ժամանակավոր տիրապետմանը և օգտագործմանը հանձնել Երևան, Արաբկիր Կիևյան փողոց թ.1՝ 619,8 քմ մակերեսով սրճարանը, այսուհետ «անշարժ գույք»։
Նշված վարձակալության պայմանագրի ուսումնասիրությունից պարզվում է, որ պայմանագրում նշված չեն այնպիսի տվյալներ, որոնք թույլ են տալիս որոշակիորեն սահմանել այն գույքը, որը որպես վարձակալության օբյեկտ հանձնվել է վարձակալին, մասնավորապես վարձակալության պայմանագրում նշված չեն տվյալներ այն մասին, որ վարձակալության է հանձնվել նաև սրճարանի խոհանոցում եղած բոլոր էլեկտրասարքավորումները, այդ թվում «0271» տեսակի էլեկտրական տապակիչը, հետևաբար նշված պայմանագրում այդ տվյալների բացակայության պարագայում վարձակալության օբյեկտի մասին պայմանը համարվում է չհամաձայնեցված, իսկ 17.07.2015թ. վարձակալության պայմանագիրը՝ չկնքված։
ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 305-րդ հոդվածի համաձայն՝ օրենքի կամ այլ իրավական ակտերի պահանջներին չհամապատասխանող գործարքն անվավեր է, եթե օրենքը չի սահմանում, որ նման գործարքն առոչինչ է կամ չի նախատեսում խախտման այլ հետևանքներ։ /Պայմանագիրը երկկողմանի գործարք է/։
Հիշյալ իրավակարգավորման պարագայում անհրաժեշտ է փաստել, որ «Պետրոս Ասիրյան» ՍՊԸ-ի տնօրեն Մարիաննա Պալիկյանի և «Ամեր» ՍՊԸ-ի տնօրեն Ամեր Աքրամի միջև 17.07.2015թ. կնքված վարձակալության պայմանագիրը չի համապատասխանում օրենքի պահանջներին, անվավեր գործարք է, հետևաբար այդ պայմանագիրը անհիմն կերպով է դրվել դատարանի 07.10.2016թ. ամբաստանյալ Մարիաննա Պալիկյանին արդարացման դատավճռի հիմքում։
ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 609-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ գույքը վարձակալության հանձնելու իրավունքը պատկանում է դրա սեփականատիրոջը, որը հանդիսանում է Վարձատու։
ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 614-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ Վարձատուն պատասխանատվություն է կրում վարձակալության հանձնված գույքի օգտագործմանը լրիվ կամ մասնակիորեն խոչընդոտող թերությունների համար, եթե նույնիսկ վարձակալության պայմանագիրը կնքելիս նա չի իմացել այդ թերությունների մասին։
Նույն հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝ Վարձատուն պատասխանատվություն չի կրում վարձակալության հանձնված գույքի այն թերությունների համար, որոնք նա նշել է պայմանագիրը կնքելիս, կամ նախապես հայտնի են եղել վարձակալին, կամ պետք է վարձակալի կողմից հայտնաբերվեին գույքը զննելիս կամ պայմանագիր կնքելիս, կամ գուքը վարձակալության հանձնելիս դրա սարքինությունն ստուգելիս։
Այնպես, որ նույնիսկ վերը նշված վարձակալության պայմանագրի առկայության դեպքում, պայմանագրով Վարձատու հանդիսացող Մարիաննա Պալիկյանը պատասխանատվություն է կրում վարձակալության հանձնված գույքի օգտագործմանը լրիվ կամ մասնակիորեն խոչնդոտող թերությունների համար՝ ինչը հանդիսացել է վարձակալության հանձնված սրճարանի խոհանոցում եղած էլեկտրական տապակիչի օգտագործմանը խոչնդոտող թերությունները՝ էլեկտրական տապակիչի լարման տակ գտնվելը, եթե նույնիսկ վարձակալության պայմանագիրը կնքելիս նա չի իմացել այդ թերությունների մասին։
Բացի այդ, հիշյալ վարձակալության պայմանագրում Վարձատու հանդիսացող Մարիաննա Պալիկյանը պայմանագրում չի նշել վարձակալության հանձնված սրճարանի խոհանոցում եղած էլեկտրական տապակիչի լարման տակ գտնվելու թերությունների մասին, այդ թերությունների մասին նախապես հայտնի չի եղել վարձակալին, ինչպես նաև դրանք վարձակալի կողմից չէին կարող հայտնաբերվել գույքը զննելիս, կամ գույքը վարձակալության հանձնելիս դրա սարքինությունը ստուգելիս, քանի որ Վարձատուի կողմից վարձակալության հանձնվող՝ սրճարանում գտնվող էլկտրական սարքավորումները պայմանագրում չեն նշվել, համապատասխան մասնագետի միջոցով դրանց ընդունում հանձնում չի կատարվել, այն ձևականորեն է կատարվել, հետևաբար Վարձակալի կողմից սրճարանի խոհանոցում եղած էլեկտրական տապակիչի օգտագործմանը խոչնդոտող թերությունները՝ էլեկտրական տապակիչի լարման տակ գտնվելը, չէին կարող հայտնաբերվել։
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի Ա.Մանուկյանի վերաբերյալ թիվ ԿԴ/0032/01/12 գործով որոշման մեջ, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի վերաբերյալ արտահայտած իրավական դիրքորոշումների, ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի և ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի վերոհիշյալ իրավական կարգավորումների համատեքստում քննարկելով սույն քրեական գործով ամբաստանյալ Մարիաննա Սպարտակի Պալիկյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքի հիմնավորվածության հարցը, անհրաժեշտ է փաստել հետևյալը՝ որ.
Ամբաստանյալ Մարիաննա Պալիկյանը 2011թ. նոյեմբերից մինչև նշված դեպքը հանդիսանալով «Պետրոս Ասիրյան» ՍՊԸ-ի տնօրենը, միաժամանակ որպես գործատու և Երևան քաղաքի Կիևյան 1 հասցեում գործող սրճարանի խոհանոցում գտնվող ու դրա շահագործման համար առկա բոլոր էլեկտրական սարքավորումների, այդ թվում «0271» տեսակի էլեկտրական տապակիչի սեփականատերը՝ ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի և այլ իրավական ակտերի ուժով հանդիսանալով տեխնիկայի անվտանգության և աշխատանքի պաշտպանության կանոնների պահպանման համար պատասխանատու անձ, անգործության դրսևորմամբ՝ անփութությամբ խախտել է տեխնիկայի անվտանգության և աշխատանքի պաշտպանության հատուկ կանոնները, այն է՝
ա/ խախտել է ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 217-րդ հոդվածի 4-րդ կետով նախատեսված՝ անվտանգ և առողջության համար անվնաս աշխատանքային պայմաններ ապահովելու դրույթը։
բ/ խախտել է ՀՀ Կառավարության 2006թ. նոյեմբերի 23-ի թիվ 1933-ն որոշման «Տեխնիկական կանոնակարգ» «էլեկտրակայանքների շահագործման
անվտանգության կանոններ» թիվ 21 գլխի 7 կետի պահանջները, այսինքն՝ հրամանագրված 3-րդ խումբ մինչև 1000 վոլտ լարման հետ առնչվելու իրավունք ունեցող պատասխանատու աշխատող չի ունեցել, որպեսզի վերջինս ընկերությանը պատկանող Կիևյան 1 հասցեում գործող սրճարանի խոհանոցում գտնվող բոլոր էլեկտրասարքավորումների, այդ թվում նաև «0711» տեսակի էլեկտրական տապակիչի, տեխնիկական անձնագրերով սահմանված ժամկետներում և ծավալով ստուգումներ և փորձարկումներ անցկացնի, ինչի հետևանքով չի պարզվել, որ էլեկտրական տապակիչի՝ դեռևս մոնտաժման ժամանակ, ֆազի և հողանցման ջիղերը միմյանց հետ միացված են եղել, որի պատճառով տապակիչի իրանը գտնվել է լարման տակ։
գ/ Մարիաննա Պալիկյանի կողմից թույլ տրված՝ վերը նշված տեխնիկայի անվտանգության և աշխատանքի պաշտպանության կանոնների խախտումները, այն է՝ խախտել է տեխնիկայի՝ վերը նշված էլեկտրական տապակիչի անվտանգության և այն շահագործող կամ դրա հետ այլ կերպ առնչվող անձանց աշխատանքի պաշտպանության կանոնները, որն 22.07.2015թ.-ին՝ ժամը 14:00-ի սահմաններում անզգուշությամբ առաջացրել է տուժող Զեմմա Ռազմիկի Ասոյանի մահը։
դ/ ամբաստանյալ Մարիաննա Պալիկյանի կողմից թույլ տրված՝ տեխնիկայի անվտանգության և աշխատանքի պաշտպանության վերոհիշյալ խախտումների՝ նրա անգործության և վրա հասած հետևանքների՝ Զեմմա Ասոյանի մահվան միջև եղած պատճառական կապի առկայությամբ։
Այսպիսով, գտնում եմ, որ ամբաստանյալ Մարիաննա Սպարտակի Պալիկյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքը գործի նյութերով հաստատված է, իսկ այդ հանցանքի կատարման մեջ նրան արդարացնելու վերաբերյալ Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 07.10.2016թ. դատավճիռը անհիմն է, անօրինական և չպատճառաբանված ու ենթակա է բեկանման, քանի որ հիշյալ դատավճիռը դատարանի կողմից կայացվել է՝ գործի արդարացի քննության և ապացույցների ազատ գնահատման սկզբունքների, ապացույցների հավաքման, ստուգման և գնահատման ընթացքում, ինչպես նաև դատավճիռ կայացնելիս թույլ տրված քրեադատավարական իրավունքի խախտումների արդյունքում(…):
(…)Ընդհանուր իրավասության դատարանը անտեսելով ամբաստանյալ Մարիաննա Պալիկյանի մեղավորությունն ապացուցված լինելու հանգամանքը, անտեսելով նրան առաջադրված մեղադրանքը հիմնավորող, գործի նախաքննությամբ ձեռք բերված և դատաքննության շրջանակներում հետազոտված ապացույցները, միակողմանի մոտեցում դրսևորելով և հանդես գալով պաշտպանական կողմում՝ մեղադրանքի հիմքից հանել է ամբաստանյալի մեղքը հիմնավորող վերաբերելի, թույլատրելի և արժանահավատ ապացույցներ հանդիսացող գործի նախաքննության փուլում նշանակված դատատեխնիկական և նյութագիտական համալիր և դատատեխնիկական լրացուցիչ փորձաքննությունների եզրակացությունները, դրանք անհիմն կերպով դիտարկել է որպես անարժանահավատ, ոչ վերաբերելի և անթույլատրելի ապացույցներ, դատավճռի հիմքում դնելով գործի փաստական հանգամանքներին և հիշյալ փորձաքննությունների եզրակացություններին հակասող, հավանականությունների և ենթադրությունների վրա հիմնված՝ դատաքննության փուլում դատարանի կողմից նշանակված, անհիմն և կասկած հարուցող՝ կրկնակի էլեկտրատեխնիկական փորձաքննության եզրակացությունը, ամբաստանյալ Մարիաննա Պալիկյանին արդարացրել է, դրանով իսկ թույլ տալով դատական սխալ։
Ընդհանուր իրավասության դատարանը խախտելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 17-րդ հոդվածով սահմանված՝ գործի արդարացի քննության սկզբունքը, չի ձեռնարկել քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված բոլոր միջոցառումները՝ գործի հանգամանքների բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ հետազոտման համար, չի պարզել ինչպես մեղադրյալի մեղավորությունը հիմնավորող, այնպես էլ նրան արդարացնող բոլոր հանգամանքները։
Չնայած այն հանգամանքներին, որ գործի նախաքննության փուլում նշանակված՝ դատատեխնիկական և նյութագիտական համալիր փորձաքննության թիվ 15-1950 և դատատեխնիկական լրացուցիչ փորձաքննության թիվ 15-3023 եզրակացությունների և դատաքննության փուլում նշանակված կրկնակի դատատեխնիկական փորձաքննության թիվ 13311604 եզրակացությունների միջև՝ դժբախտ դեպքի առաջացման պատճառների, թույլ տրված խախտումների և դրանց համար պատասխանատու անձանց վերաբերյալ այդ եզրակացությունների միջև առկա էական հակասություններին, բացի այդ, նաև այն հանգամանքներին, որ կրկնակի փորձաքննության թիվ 13311604 եզրակացության հետազոտության մասում նշված ելակետային տվյալները՝ հավանականությունների վրա կառուցված անհիմն ենթադրություններ են հանդիսացել, հակասել են գործի փաստական հանգամանքներին և գործում առկա ապացույցներին, չէին կարող հիմք հանդիսանալ դեպքի կատարման հանգամանքների և թույլ տրված հնարավոր խախտումների վերաբերյալ հետևություններ անելու համար, կրկնակի փորձաքննության եզրակացությունը հիմնավորված չի եղել և կասկած է հարուցել, ելակետները, որոնց վրա հիմնված է եղել այդ եզրակացությունը, հավաստի չեն եղել, այդ փորձաքննությամբ դատարանի կողմից առաջադրված մի շարք հարցերին չեն պատասխանվել կամ լրիվությամբ չեն պատասխանվել կամ հիմնավորված պատասխաններ չեն տրվել, այդ իսկ պատճառներով, դատաքննության փուլում մեղադրողը 18.08.2016թ. գրավոր միջնորդություն է ներկայացրել դատարան, գործով կրկնակի դատատեխնիկական հանձնաժողովային փորձաքննություն նշանակելու մասին, մինչդեռ դատարանը քննության առնելով հիշյալ միջնորդությունը՝ 18.08.2016թ. որոշմամբ այն անհիմն կերպով մերժել է;
Այսպես.
Գործի նախաքննության ընթացքում քննիչի՝ 24.07.2015թ. որոշմամբ նշանակված դատատեխնիկական և նյութագիտական համալիր փորձաքննության թիվ 15-1950 եզրակացության, էլեկտրատեխնիկական մասի հետևությունների 1-ին կետի համաձայն՝ վերը նշված դեպքի անմիջական պատճառ է հանդիսացել «Զանգու» ռեստորանի խոհանոցում տեղադրված տապակիչ սարքի էլեկտրամոնտաժման աշխատանքների կատարման ժամանակ թույլ տրված սխալ մոնտաժը՝ որտեղ ֆազի և հողանցման ջիղերը միմյանց հետ միացված են եղել, և որին տրվել է լարում։ Փաստորեն տապակիչի իրանը ամբողջությամբ գտնվել է լարման տակ։
Նույն եզրակացության 2-րդ կետի համաձայն՝ դեպքի վերաբերյալ տեխնիկայի անվտանգության և աշխատանքի պաշտպանության կանոնների խախտում թույլ է տվել տվյալ սարքավորման էլեկտրամոնտաժը կատարող անձնավորությունը։ Նա մինչև մոնտաժը սկսելը պարտավոր էր գծեր հանգույցի միացման սխեման /քանի որ երկու տարբեր մալուխների՝ տապակիչ սարքից դուրս եկած և էլ. վահանակից սնող ջիղերը տարբեր գույների են և տարբեր քանակի և պետք է միացվեն մեկ հանգույցում/։
Միացումից առաջ ըստ ՀՀ կառավարության 2006թ. նոյեմբերի 23-ի Ա 1933-ն որոշման «Տեխնիկական կանոնակարգ» էլեկտրակայանքների շահագործման անվտանգության կանոններ N19 գլխի «Փորձարկումներ, չափումներ» 17 կետի փորձարկման, լարման յուրաքանչյուր միացումից առաջ՝ աշխատանքներ իրագործողը պետք է՝
ա/ Ստուգի սխեմայի հավաքման ճշտությունը և աշխատանքային ու պաշտպանիչ հողանցումների հուսալիությունը։
Եզրակացությունում նշվել է, որ ըստ տրամադրված գործի նյութերի, տվյալ օբյեկտում բացակայում է գլխավոր էներգետիկի հաստիքը, այդ իսկ պատճառով բոլոր հարցերին՝ մասնավորապես էլ.սարքավորման մոնտաժման և շահագործման համար պատասխանատու է հանդիսացել տվյալ օբյեկտի նախկին տնօրենը։
Եզրակացության՝ 3-րդ, 4-րդ, 5-րդ և 6-րդ կետերի համաձայն՝ էլեկտրական տապակիչը տեխնիկապես գտնվել է սարքին վիճակում։ Էլեկտրական տապակիչը լարման տակ է եղել սխալ միացման հետևանքով, այլ ոչ թե անսարքության։ Էլեկտրական տապակիչի լարման տակ գտնվելու պատճառը եղել է սխալ միացումը՝ մարդկային գործոնի հետևանքով։ Ջ.Ասոյանի մահվան պատճառը եղել է էլեկտրական տապակիչի լարման տակ գտնվելու հանգամանքը։
Եզրակացության՝ 7-րդ և 8-րդ կետերի համաձայն՝ Ըստ ՀՀ կառավարության 2006 թվականի նոյեմբերի 23-ի N 1933-ն որոշման «Տեխնիկական կանոնակարգ» էլեկտրակայանքների շահագործման անվտանգության կանոններ N 21 գլխի 7 կետի՝ Խոհանոցում գտնվող բոլոր էլեկտրասարքավորումները պետք է անցնեն ստուգումներ և փորձարկումներ՝ սարքավորման տեխնիկական անձնագրերով սահմանված ժամկետներում և ծավալով։ Այդ էլեկտրասարքավորումները սարքին վիճակում պահելու պարբերաբար ստուգումներ և փորձարկումներ անցկացնելու համար կազմակերպության ղեկավարի հրամանով պետք է նշանակվեր պատասխանատու աշխատող, որը ունի 3-րդ խումբ մինչև 1000 վոլտ՝ լարման հետ առնչվելու։
Քանի որ տապակիչ սարքը մոնտաժվել և շահագործվել է տարիներ առաջ օբյեկտի նախկին տնօրենի ժամանակ, ապա նոր տերերը, ինչպես երևում է քրեական գործից, վստահելով նախկինում կատարված էլ.սարքավորումների մոնտաժման հուսալիությանը և անվտանգությանը, ապա կատարել են ձևական ընդունում հանձնում ռեստորանի էլ.սարքավորումների։ Ճիշտ կլիներ, որ նրանք պետք է էլեկտրասարքավորումների ընդունում-հանձնումը կատարեին մասնագետի միջոցով, որը կհայտնաբերեր տապակիչի իրանին լարում լինելու հանգամանքը։
Այսպիսով, այս դեպքի անմիջական պատճառը տապակիչ սարքի սխալ էլեկտրամոնտաժման արդյունք է, որի համար պատասխանատու է հանդիսանում մոնտաժող անձնավորությունը։
Այնուհետև, եզրակացությունում նշված է, որ վերլուծելով սույն պատահարի հանգամանքները հանգում ենք հետևյալ եզրակացության՝ դեպքը տեղի չէր ունենա, եթե էլեկտրամոնտաժնիկը սարքի մոնտաժման ժամանակ այն միացնելուց հետո ստուգեր տապակիչի անվտանգությունը, այսինքն լարման ցուցիչ դնելով տապակիչի իրանին, որտեղ կերևար լարման բացակայություն, որից հետո թույլ տար որպեսզի շահագործեին տապակիչը, իսկ օբյեկտի տնօրենի հրամանով նշանակված պատասխանատու անձը, որը ունի 3-րդ խումբ պետք է պահանջեր էլեկտրամոնտաժնիկից կատարած աշխատանքների անվտանգության հուսալիության երաշխիք, որպեսզի կրկին անգամ ստուգվեր տապակիչի միացման սխեման»։
Նախաքննության մարմնի՝ 27.10.2015թ. որոշմամբ նշանակվել է դատատեխնկական լրացուցիչ փորձաքննություն և 17.12.2015թ. ստացվել է թիվ 15-3023 եզրակացությունը, որի Հետևությունների մասի 1-ին կետի համաձայն՝ Հասարակական սննդի կամ այլ օբյեկտների էլ.սարքավորումների մոնտաժման, շահագործման համար գլխավոր էներգետիկի կամ եթե այդպիսին չկա օբյեկտի տնօրենի պարտականությունը բխում է ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 217 հոդվածի 4-րդ կետի դրույթից, քանի որ օբյեկտում ներգրավված անձնակազմի համար տնօրենը հանդիսանում է գործատու։
Նույն եզրակացության 3-րդ կետի համաձայն՝ էլեկտրական սարքեր օգտագործող օբյեկտների տնօրենների պարտականությունները բխում են աշխատանքային օրենսգրքի 217 հոդվածի 4-րդ կետի դրույթով, ըստ որի գործատուն պարտավոր է ապահովվել անվտանգ և առողջության համար անվնաս աշխատանքային պայմաններ։
Այնուհետև, գործի դատաքննության փուլում անբաստանյալ Մարիաննա Պալիկյանի շահերի պաշտպան Վ.Խալաֆյանը 21.03.2016թ. միջնորդություն է հարուցել դատարան, գործով կրկնակի դատատեխնիկական փորձաքննություն նշանակելու մասին, պատճառաբանելով թե փորձագետի նշված եզրակացությունները հիմնավորված չեն և կասկած են հարուցում, քանի որ մի դեպքում որպես դեպքի պատասխանատու է դիտվել մոնտաժող անձնավորությունը, մեկ այլ դեպքում՝ Մարիաննա Պալիկյանը, բացի այդ, չեն պարզաբանվել գործի համար էական նշանակություն ունեցող մի շարք մասնագիտական հարցեր։
Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանը՝ դատական նիստում քննության առնելով Մարիաննա Պալիկյանի պաշտպան Վ.Խալաֆյանի միջնորդությունը, գործով կրկնակի դատատեխնիկական փորձաքննություն նշանակելու վերաբերյալ, արձանագրելով, որ նախաքննության փուլում նշանակված փորձաքննությունների եզրակացությունները բավականաչափ պարզ կամ լրիվ չեն, կատարված երկու՝ դատատեխնիկական և նյութագիտական համալիր և լրացուցիչ դատատեխնիկական փորձաքննությունների եզրահանգումները, փորձագետի կողմից նախաքննության և դատաքննության փուլերում տրված ցուցմունքները բավարար չափով հստակ չեն և հակասում են միմյանց, ուստի բավարարելով պաշտպանի միջնորդությունը՝ 29.03.2016թ. որոշմամբ գործով նշանակել է՝ կրկնակի դատատեխնիկական փորձաքննություն, որի կատարումը հանձնարարվել է ՀՀ փորձագիտական կենտրոն ՊՈԱԿ-ի փորձագտին։
Դատարանում ստացված կրկնակի էլեկտրատեխնիկական փորձաքննության, թիվ 13311604 եզրակացության ուսումնասիրությամբ պարզվել է, որ այն հիմնավորված չէ, կասկած է հարուցում, եզրակացության հետազոտության մասում նշված գործի հանգամանքները, ելակետային տվյալներն, ինչպես նաև հետևությունների մասում արված եզրահանգումները հակասում են ինչպես վերը նշված նախկին երկու, եզրակացություններին, այնպես էլ գործի փաստական հանգամանքներին, եզրակացությունում նշված այն տվյալները և նյութերը, որոնց վրա հիմնված է այդ եզրակացությունը՝ հավաստի չեն, կառուցված են ենթադրությունների վրա, գործում եղած և եզրակացության հիմքում դրված տվյալները /նյութերը/ փորձագետի կողմից սխալ են մեկնաբանվել և գնահատվել, որոնց արդյունքում տրվել է չհիմնավորված եզրակացություն, որոնք արտահայտվել են հետևյալում՝
Կրկնակի էլեկտրատեխնիկական փորձաքննության թիվ 13311604 եզրակացության հետազոտության մասում /էջ 5/, փորձագետը նշել է, որ. «Պետրոս Ասիրյան» ՍՊԸ-ի սեփականատեր է հանդիսանում Մարիաննա Սպարտակի Պալիկյանը, ով 01.12.2011թ. հրամանով և թիվ 30 աշխատանքային պայմանագրով նշանակվել է ՍՊԸ-ի տնօրեն։ Այնուհետև նշել է, որ «Պետրոս Ասիրյան» ՍՊԸ-ի տնօրենը վարձակալության պայմանագրով «Զանգու» ռեստորանային համալիրը հանձնել է «Ամեր» ՍՊԸ-ին։ Ապա մեջբերելով վարձակալության պայմանագրից արձանագրել է, որ.
1.3 կետում նշված է՝ «Գույքը հանձնվել է վարձակալության ընդունման- հանձնման ակտով 17.07.2015թ.»։
1.4 կետում նշված է՝ «Գույքը նախատեսված է օգտագործելու որպես ռեստորան-սրճարան»։
5.2 կետում նշված է՝ «Վարձատուն պատասխանատվություն չի կրում Գույքի այն թերությունների համար, որոնք նա նշել է սույն պայմանագիրը կնքելիս, կամ որոնք նախապես հայտնի են եղել Վարձակալին կամ պետք է Վարձակալի կողմից հայտնաբերվեին Գույքը զննելիս կամ Գույքը վարձակալության հանձնելիս դրա սարքինությունն ստուգելիս»։
Այնուհետև, փորձագետը սխալ կերպով մեկնաբանելով վարձակալության պայմանագրի նշված կետերի բովանդակությունը, մասնավորապես 5.2 կետում նշված պայմանագրի պայմանները՝ եզրակացության հետազոտության մասում անհիմն կերպով արձանագրել է, որ. «Հարկ է համարում նշել, որ Պայմանագրով վարձակալությամբ վերցված տարածքում գտնվող էլեկտրատեղակայանքների պահպանման, սպասարկման և շահագործման անվտանգության համար պատասխանատվությունը կրում է վարձակալը, եթե Պայմանագրով այլ բան նախատեսված չէ։ Տվյալ դեպքում վարձակալած խոհանոցում նոր ընդունված աշխատակիցների համար գործատուն հանդիսացել է «Ամեր» ՍՊԸ-ի տնօրենը, ով՝ տուժող Զ.Ասոյանի հետ կնքել է աշխատանքային պայմանագիր»։
Մինչդեռ նման աշխատանքային պայմանագիր տուժողի հետ կնքված չի եղել, այլ նոր վարձակալը մինչ նշված օբյեկտի շահագործմանը անցնելը, տուժող Զ.Ասոյանին հրավիրել է խոհանոցի մաքրման աշխատանքների կատարման համար, որի ընթացքում էլ նա դիպչելով էլեկտրական տապակիչին, էլեկտրահարվել և մահացել է։ «Ամեր» ՍՊ ընկերությունը տուժող Զեմմա Ասոյանի հետ աշխատանքային իրավահարաբերությունների մեջ չի գտնվել և տուժողին գործատու չի հանդիսացել, այլ հրավիրված է եղել նոր վարձակալած սրճարանի խոհանոցում մաքրման աշխատանքներ կատարելու։
Փորձաքննության եզրակացության հետազոտության մասում արձանագրված՝ Փորձագետի վերը նշված եզրահանգումն անհիմն ենթադրություն է, նշված օբյեկտի վարձակալության պայմանագրում, ինչպես նաև այդ պայմանագրի՝ 1.3, 1.4 և 5.2 կետերում, կողմերը նման պայմաններ չեն նախատեսել, վարձակալության հանձնված Գույքի թերությունների համար պատասխանատվությունը կրում է Վարձատուն և ոչ թե Վարձակալը։
ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 614-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ Վարձատուն պատասխանատվություն է կրում վարձակալության հանձնված գույքի օգտագործմանը լրիվ կամ մասնակիորեն խոչընդոտող թերությունների համար, եթե նույնիսկ վարձակալության պայմանագիրը կնքելիս նա չի իմացել այդ թերությունների մասին։
Հիշյալ իրավակարգավորման համատեքստում քննարկելով կողմերի միջև 2015 թվականի հուլիսի 17-ին կնքված անշարժ Գույքի վարձակալության պայմանագիրը, անհրաժեշտ է փաստել, որ «Պետրոս Ասիրյան» ՍՊԸ-ի տնօրեն Մարիաննա Պալիկյանը հանդիսանալով որպես «Վարձատու» պատասխանատվություն է կրում վարձակալության հանձնված Գույքի թերությունների համար, մասնավորապես ընկերությանը պատկանող և վարձակալության հանձնված Կիևյան 1 հասցեում գործող սրճարանի խոհանոցում գտնվող բոլոր էլեկտրասարքավորումների, այդ թվում նաև «OZIL» տեսակի տապակիչի թերությունների համար, եթե նույնիսկ վարձակալության պայմանագիրը կնքելիս նա չի իմացել այդ թերությունների մասին։
Այնուհետև, փորձագետը՝ կրկնակի էլեկտրատեխնիկական փորձաքննության թիվ 13311604 եզրակացության հետազոտության մասում մեջբերելով տուժող Ջ.Ասոյանի դիակի դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 791 եզրակացության տվյալները և դեպքի վայրի լուսանկարները, դրանց հիման վրա՝ ենթադրաբար, առանց տեխնիկայի բնագավառի համապատասխան հետազոտությունների մեթոդիկայի մատնանշման, յուրովի վերլուծելով Ջ.Ասոյանի էլեկտրահարման հնարավոր մեխանիզմը, կազմել է մարդու մարմնի տարբեր հատվածների համար մոտավոր դիմադրության սխեմայի երկու տարբերակներ և իմի բերելով կատարված հետազոտության արդյունքները, առանձնացրել է քրեական գործի նյութերին հակասող, ոչնչով չհիմնավորված, հավանականության վրա հիմնված՝ արհեստածին երեք ելակետային տվյալներ առ այն, որ.
ա/ «Պետրոս Ասիրյան» ՍՊԸ պատկանող «Զանգու» ռեստորանի խոհանոցում տեղադրված ճարպաջեռոցը առնվազն 5 տարի մշտապես շահագործվել է։ Ակնհայտ է, որ այն մինչ տվյալ պատահարը, գտնվել է աշխատունակ՝ սարքին վիճակում։
բ/ Դեպքից անմիջապես հետո, ճարպաջեռոցը հայտնաբերվել է տեղաշարժված վիճակում։ Այն, ամենայն հավանականությամբ տեղաշարժել է հավաքարար Զ.Ասոյանը։
գ/ Զ.Ասոյանի էլեկտրահարման պահին, ճարպաջեռոցի տեղաշարժման հետևանքով դրանում առաջացել է անսարքություն, այն է` ճարպաջեռոցի տեղաշարժման ժամանակ իրանին միացված հողակցման հաղորդալարը պոկվել է, և միաժամանակ, լարման տակ գտնվող էլ. սնուցման հաղորդալարի մերկ հատվածը հպվել է ջեռոցի իրանին։
Փորձագետի եզրակացության հետազոտության մասում նշված վերոհիշյալ ելակետային տվյալները ենթադրություններ են, հակասում են գործի փաստական հանգամանքներին և գործում առկա ապացույցներին ու չեն կարող հիմք հանդիսանալ, դեպքի կատարման հանգամանքների և թույլ տրված հնարավոր խախտումների վերաբերյալ հետևություններ անելու համար(…):
(…)Հետազոտության արդյունքում ստացված տվյալներով փորձագետը հանգել է հետևյալ հետևություններին.
1. Զեմմա Ասոյանի էլեկտրահարության մեխանիզմը բերված է սույն եզրակացության «հետազոտություն» մասում։
2. «Զանգու» ռեստորանային համալիրի էլեկտրական սնուցման մոնտաժումը հիմնականում համապատասխանում է ՏԿ /տեխնիկական կանոնակարգի/ պահանջներին։
3. Ռեստորանային համալիրում առկա «OZIL» մակնիշի ճարպաջեռոցը /ФРИТЮРНИЦА/ գործարանային արտադրության է։
4.,5. 2016թ. մայիսի 16-ին, «Զանգու» ռեստորանային համալիրի խոհանոցի «OZIL» մակնիշի ճարպաջեռոցի հետազոտության ժամանակ պարզվեց, որ այն սարքին է և գտնվում է լարման տակ։ ճարպաջեռոցը աշխատացրել են երկար ժամանակ և այն անսարքություններ չի ունեցել։ «Ամեր» ՍՊԸ աշխատակիցները ստուգել են նրա սարքինությունը և անսարքություններ չեն հայտնաբերել։ Մինչև ճարպաջեռոցի տեղաշարժելը այն գտնվել է նորմալ տեխնիկական վիճակում։
6. Խոհանոցի «OZIL» մակնիշի ճարպաջեռոցի էլ. սնուցման համակարգը՝ մինչև տաշտերի էլ. ջեռուցիչ տարրերը /TEH–երը/ գտնվել է լարման տակ։ Զեմմա Ասոյանը ճարպաջեռոցը տեղաշարժելու ժամանակ վնասել է հողակցումը և լարման տակ գտնվող «Ֆազ»–ային հաղորդալարի մեկուսացումը, ինչի պատճառով մետաղական իրանը ընկել է 220Վ լարման տակ։ Հողակցման բացակայության հետևանքով պաշտպանությունը չի գործել։
7. Խոհանոցի «OZIL» մակնիշի ճարպաջեռոցի ճիշտ մոնտաժման համար պատասխանատու է մոնտաժողը։ Ճարպաջեռոցի շահագործման ընթացքում առաջացած անսարքությունների հայտնաբերումն ու դրանց վերացումը պետք է կատարվի /համաձայն վարձակալության պայմանագրի 1.3 և 5.2 կետերի պահանջների/ վարձակալը։
8. Պայմանագրով վարձակալությամբ վերցված տարածքում գտնվող էլեկտրատեղակայանքների պահպանման, սպասարկման և շահագործման անվտանգության համար պատասխանատվությունը կրում է վարձակալը, եթե պայմանագրով այլ բան նախատեսված չէ։ Զեմմա Ասոյանը ընդունվել է աշխատանքի առանց առաջնային հրահանգավորման աշխատել է ռեստորանի խոհանոցում միայնակ, որտեղ էլ. ընդունիչների էլ. սնուցումն անջատված չի եղել։ Պայմանագրով վարձակալությամբ վերցված «Զանգու» ռեստորանային համալիրում բացակայել է ՏԿ-ով պահանջվող անձը, ով պետք է՝ պահի էլեկտրասարքավորումները աշխատունակ վիճակում և շահագործի դրանք ՏԿ-ի և այլ իրավական ակտերի պահանջներին համապատասխան, ապահովի ժամանակին և որակյալ դրանց տեխնիկական սպասարկումն ու հուսալի և անվտանգ շահագործումը /ՀՀ կառավարության 23 նոյեմբերի 2006 թվականի N1939-Ն որոշմամբ հաստատված ՏԿ-ի 3-րդ գլխի 1-ին բաժին 1-ին կետի և 3-րդ կետի պահանջների խախտում/։
9. Էլեկտրատեղակայանքների էլեկտրասարքավորման փորձարկումների և չափումների ծավալն ու պարբերականությունը պետք է ընդունվեն արտադրող գործարանների հրահանգների ցուցումներին համապատասխան։ Արտասահմանյան ֆիրմաների էլեկտրասարքավորման փորձարկումների նորմերը պետք է սահմանվեն՝ հաշվի առնելով արտադրող ֆիրմայի ցուցումները։
10. Պայմանագրով վարձակալությամբ վերցված տարածքում գտնվող էլեկտրատեղակայանքների պահպանման, սպասարկման և շահագործման անվտանգության համար պատասխանատվությունը կրում է վարձակալը, եթե Պայմանագրով այլ բան նախատեսված չէ։ Վարձակալության պայմանագրի 1.3 և 5.2
կետերում նշված է՝ «.......պետք է Վարձակալի կողմից հայտնաբերվեին Գույքը
զննելիս կամ Գույքը վարձակալության հանձնելիս դրա սարքինությունն ստուգելիս»։
Անհրաժեշտ է նշել, որ փորձագետն իր եզրակացության հետևությունների մասի 10-րդ կետում կրկնելով 8-րդ կետում նշված եզրահանգումը, միաժամանակ մեջբերելով Վարձակալության պայմանագրի 1.3 և 5.2 կետերը և սխալ կերպով մեկնաբանելով նշված վարձակալության պայմանագրի այդ կետերում նախատեսված պայմանները՝ անհիմն հետևություն է անում այն մասին, որ վարձակալությամբ վերցված հիշյալ ռեստորանի տարածքում գտնվող էլեկտրատեղակայանքների պահպանման, սպասարկման և շահագործման անվտանգության համար պատասխանատվությունը կրում է վարձակալը։
Մինչդեռ հաշվի չի առել, պայմանագրի 5.2 կետում նախատեսված, վարձակալության տրված գույքի թերությունների համար Վարձատուի պատասխանատվությունը բացառող պայմանները, այն է՝.
ա/Վարձատուն պատասխանատվություն չի կրում Գույքի այն թերությունների համար, որոնք նա նշել է սույն պայմանագիրը կնքելիս, քննարկվող դեպքում այս պայմանն առկա չէ։
բ/ կամ Գույքի այն թերությունների համար, որոնք նախապես հայտնի են եղել Վարձակալին, այս պայմանը նույնպես առկա չէ։
գ/ կամ Գույքի այն թերությունների համար, որոնք պետք է Վարձակալի կողմից հայտնաբերվեին Գույքը զննելիս կամ Գույքը վարձակալության հանձնելիս դրա սարքինությունն ստուգելիս, այս պայմանը նույնպես առկա չէ։
Գործի նախաքննությամբ պարզված է, որ կողմերի համաձայնությամբ, Գույքը վարձակալության է հանձնվել, առանց մասնագետի՝ ձևական կատարելով ռեստորանային համալիրի էլեկտրական սարքավորումների ընդունում հանձնումը, հետևաբար, նման պայմաններում Վարձակալը չի կարող պատասխանատվություն կրել իրեն վարձակալության հանձնված Գույքի այն թերությունների համար, որոնք իրեն նախապես հայտնի չեն եղել, կամ Գույքը զննելիս և վարձակալության ընդունելիս այդ թերությունները իրեն հայտնի չեն դարձել։
Մինչդեռ, ինչպես արդեն նշվել է, ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 614-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ. «Վարձատուն պատասխանատվություն է կրում վարձակալության հանձնված գույքի օգտագործմանը լրիվ կամ մասնակիորեն խոչնդոտող թերությունների համար, եթե նույնիսկ վարձակալության պայմանագիրը կնքելիս նա չի իմացել այդ թերությունների մասին»(…):
(…)Նկատի ունենալով, որ նախաքննության փուլում նշանակված երկու փորձաքննությունների /դատատեխնիկական և նյութագիտական համալիր և դատատեխնիկական լրացուցիչ/, և դատաքննության փուլում նշանակված՝ կրկնակի էլեկտրատեխնիկական փորձաքննության փորձագետների կողմից տրված փորձագիտական եզրակացություններում առկա են եղել էական հակասություններ, կրկնակի փորձաքննության փորձագետի եզրակացությունը հիմնավորված չի եղել և կասկած է հարուցել, ելակետները որոնց վրա հիմնված է եղել այդ եզրակացությունը հավաստի չեն եղել, փորձաքննությանն առաջադրված հարցերին չեն պատասխանվել կամ լրիվությամբ չեն պատասխանվել, կամ հիմնավորված պատասխաններ չեն տրվել, հետևաբար գործով անհրաժեշտություն էր առաջացել նշանակելու՝ կրկնակի դատատեխնիկական հանձնաժողովային փորձաքննություն։
Սակայն դատարանը խախտելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 17-րդ հոդվածով նախատեսված՝ գործի հանգամանքների բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ հետազոտման վերաբերյալ, ինչպես նաև նույն օրենսգրքի 126-րդ հոդվածով նախատեսված՝ գործով հավաքված ապացույցները բազմակողմանի և օբյեկտիվ ստուգման ենթարկելու և նոր ապացույցներ հավաքելու պահանջներն, անհիմն կերպով՝ 18.08.2016թ. որոշմամբ մերժել է՝ կրկնակի դատատեխնիկական հանձնաժողովային փորձաքննություն նշանակելու մասին մեղադրողի միջնորդությունը և գործի լուծման հիմքում անհիմն կերպով դնելով դատաքննության փուլում նշանակված կրկնակի /էլեկտրատեխնիկական փորձաքննության վերոհիշյալ եզրակացությունը, 07.10.2016թ. դատավճռով՝ Մարիաննա Սպարտակի Պալիկյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ ճանաչել է անմեղ և նրան արդարացրել է՝ արարքում հանցակազմի բացակայության հիմքով(…):
(…)Ընդհանուր իրավասության դատարանը 07.10.2016թ. դատավճիռ կայացնելիս կոպիտ կերպով խախտել է դատավճռի օրինական, հիմնավորված և պատճառաբանված լինելու մասին ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի պահանջները, որի 3-րդ մասի համաձայն՝ դատավճիռը հիմնավորված է, եթե դրա հետևությունները հիմնված են միայն դատաքննության ժամանակ հետազոտված ապացույցների վրա, այդ ապացույցները բավարար են մեղադրանքը գնահատելու համար, և դատարանի կողմից հաստատված ճանաչված հանգամանքները համապատասխանում են դատարանում հետազոտված ապացույցներին։
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի՝ Ա.Ավագյանի և Վ.Սահակյանի վերաբերյալ քրեական գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշմամբ՝ ապացույցների գնահատման վերաբերյալ ձևավորված իրավական դիքորոշումների, ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի Ա.Խաչատրյանի վերաբերյալ քրեական գործով 2015 թվականի մարտի 27-ի թիվ ԿԴ1/0006/01/14 որոշմամբ՝ փորձագետի եզրակացությունը որպես ապացույցի գնահատման վերաբերյալ արտահայտած դիրքորոշումների, ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի Ա.Մանուկյանի վերաբերյալ քրեական գործով 2013 թվականի նոյեմբերի 28-ի թիվ ԿԴ/0032/01/12 որոշմամբ՝ տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության կանոնները խախտելու վերաբերյալ արտահայտած իրավական դիքորոշումների, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի, նույն օրենսգրքի 127-րդ և 358-րդ հոդվածներով նախատեսված իրավակարգավորումների համատեքստում քննարկելով և վերլուծելով ամբաստանյալ Մարիաննա Սպարտակի Պալիկյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված՝ տեխնիկայի անվտանգության և աշխատանքի պաշտպանության կանոնները խախտելու և անզգուշությանբ տուժող Զեմմա Ասոյանին մահ պատճառելու համար առաջադրված մեղադրանքի հիմնավորվածությունը, գտնում եմ, որ գործի նախաքննությամբ ձեռք բերված և դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցները, այդ թվում՝ դատատեխնիկական և նյութագիտական համալիր, դատատեխնիկական լրացուցիչ և կրկնակի էլեկտրատեխնիկական փորձաքննությունների Եզրակացությունները՝ գնահատելով վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ՝ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ, այո ապացույցները բավարար են մեղադրանքը գնահատելու համար, գործով հաստատված ճանաչված հանգամանքները համապատասխանում են դատարանում հետազոտված ապացույցներին, ամբաստանյալին վերագրված նշված արարքի կատարումն ապացուցված է և այն ճիշտ է որակված։
Այսպիսով, Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Մարիաննա Սպարտակի Պալիկյանի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, խախտելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ, 5-րդ և 7-րդ հոդվածների պահանջները, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 7-րդ հոդվաի 1-ին մասով նախատեսված՝ օրինականության, 17-րդ հոդվածով նախատեսված՝ գործի արդարացի քննության և 25-րդ հոդվածով նախատեսված՝ ապացույցների ազատ գնահատման սկզբունքները, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 126-րդ հոդվածով սահմանված՝ ապացուցների ստուգման, 127-րդ հոդվածով սահմանված ապացույցների գնահատման, ինչպես նաև ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածով նախատեսված՝ Դատավճռի օրինական, հիմնավորված և պատճառաբանված լինելու մասին և 371-րդ հոդվածով սահմանված՝ Դատավճռի նկարագրական-պատճառաբանական մասին ներկայացվող պահանջները, որոնք ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-րդ և 398-րդ հոդվածներով նախատեսված քրեական օրենքի ոչ ճիշտ կիրառման և քրեադատավարական օրենքի էական խախտումներ են, որոնք ազդել են գործի ելքի վրա ու հանգեցրել են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի պահանջներին չհամապատասխանող անօրինական, անհիմն և չպատճառաբանված դատավճռի կայացման, որի արդյունքում ոտնահարվել են տուժողի՝ հագուցյալ Ջ.Ասոյանի և նրա հարազատների, ինչպես նաև արդարադատության և մարդու իրավունքների պաշտպանության շահերը՝ հանցագործություն կատարած ամբաստանյալ Մարիաննա Սպարտակի Պալիկյանը խուսափել է քրեական պատասխանատվությունից և նա անհիմն կերպով դատարանի՝ 07.10.2016թ.դատավճռով արդարացվել է։
Վերոհիշյալ խախտումների արդյունքում ամբաստանյալ Մարիաննա Սպարտակի Պալիկյանի վերաբերյալ արդարացման դատավճիռ կայացնելով՝ Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ, այսինքն՝ նյութական և դատավարական իրավունքի այնպիսի խախտումներ, որոնք ազդել են գործի ելքի վրա և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ, 397-րդ և 398-րդ հոդվածների հիման վրա, ընդհանուր իրավասության դատարանի 07.10.2016թ. դատավճիռը բեկանելու հիմք են(…)»:
Վերաքննիչ դատարանի դատաքննության ընթացքում մեղադրող Կ.Բարսեղյանը նույն հիմքերով ու հիմնավորումներով ներկայացված վերաքննիչ բողոքը պնդեց, ամբաստանյալ Մ.Պալիկյանը և պաշտպան Մ.Թովմասյանը բողոքի դեմ առարկելով` միջնորդեցին առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը թողնել անփոփոխ:

Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումները
Ստուգելով գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման ու քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, ինչպես նաև գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի նորմերի պահպանումը, վերաքննիչ բողոքում նշված հիմքերի սահմաններում վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, դատաքննության ընթացքում լսելով բողոքում ներկայացված իր հետևությունները հիմնավորելու մասին մեղադրողի պատճառաբանությունները, ամբաստանյալի և պաշտպանի առարկությունները, վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2016 թվականի հոկտեմբերի 7-ի դատավճիռը պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ մեղադրող Կ.Բարսեղյանի ներկայացված վերաքննիչ բողոքը մերժել` հետևյալ պատճառաբանությամբ:
Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանն իր վերոշարադրյալ հետևությունները հիմնավորել է գործով ձեռք բերված ու դատաքննությամբ հետազոտված հետևյալ ապացույցներով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքում Մարիաննա Պալիկյանն իրեն մեղավոր չի ճանաչել և ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ 2011 թվականից Երևանի Կիևյան հասցեում գործող ռեստորանային համալիրի` “Պետրոս Ասիրյան” ՍՊԸ-ի սեփականատերը և տնօրենն է: Մինչև ամուսնու մահը` 2011թ. ապրիլի 30-ը, ռեստորանի հետ կապված բոլոր հարցերով զբաղվել է ամուսինը: 2015թ-ի հուլիսի 17-ին նշված համալիրը վարձակալական հիմունքներով հանձնել է Իրաքի քաղաքացի Ամեր Աքրամին: Օրենքով սահմանված կարգով իրենց միջև կնքվել է վարձակալության պայմանագիր: Վարձակալության հանձնելիս խոհանոցային տեխնիկայի, այդ թվում և էլեկտրական տապակիչի հետ կապված որևէ խնդիր, անսարքություն չի եղել: Նրանք ստուգել են խոհանոցային սարքավորումները, սակայն որևէ անսարքություն չի հայտնաբերվել: Մինչ այդ, 2013թ-ի նշված տարածքը վարձակալական հիմունքներով տվել է Վարդան անունով մի անձնավորության: Այն ժամանակ ևս խոհանոցային տեխնիկայի հետ կապված որևէ խնդիր չի եղել, հոսանքի հետ կապված իրեն ոչ ոք չի դիմել: Թե ով է կատարել ռեստորանային համալիրի էլեկտրամոնտաժման աշխատանքները, ինքը տեղյակ չէ, այն կատարվել է ամուսնու կենդանության օրոք: Ջեմմա Ասոյանի էլեկտրահարման մասին իմացել է նույն օրը, անմիջապես գնացել է խոհանոց ու տեսել, որ ինչպես գազօջախը, այնպես էլ էլեկտրական ֆրիտյուրնիցան տեղաշարժված են եղել պատից առաջ, դեպքի խոհանոցի կենտրոնը: Ինքը ներկաներից լսել է, որ մաքրման աշխատանքներ կատարլու ժամանակ է այդ կինն էլեկտրահարվել: Դեպքի մանրամասներից տեղյակ չէ: Տուժողին չի ճանաչել ու նրան ինքը չի ընդունել աշխատանքի:
Տուժողի իրավահաջորդ Հարություն Աշոտի Ասոյանը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ Ջեմմա Ասոյանն իր մայրն է, ընդունվել է աշխատանքի «Զանգու» ռեստորանում` որպես մաքրուհի, օրական 5000 դրամ աշխատավարձով: 2015թ-ի հուլիսի 22-ին մայրն առաջին անգամ գնացել է աշխատանքի: Նույն օրն իր ազգականներից տեղեկացել է, որ մայրը ռեստորանում ընկել է և կոտրվածքներ ունի: Երբ ինքը հասել է Երևան քաղաքի Կիևյան 1 հասցեում գտնվող ռեստորան, տեսել է, որ մոր դին շտապօգնության ավտոմեքենայով տեղափոխում են դիահերձարան: Հետագայում տեղեկացել է, որ մայրը մահացել է էլեկտրահարումից` ռեստորանի խոհանոցում մաքրման աշխատանքներ կատարելու ժամանակ: Իր մոր հուղարկավորության արարողության ժամանակ իրենց ֆինանսապես աջակցել է ռեստորանի սիրիացի վարձակալը 1700 ԱՄՆ դոլարի չափով: Ներկայումս ամբաստանյալից վնասի հատուցման պահանջ չունի:
Վկա Նաիրի Պետրոսի Օրդկյանը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ 2015թ-ին ծանոթացել է ՙԱմեր՚ ՍՊԸ-ի սեփականատեր Ամեր Ամեեդ Աքրամի հետ, վերջինս Կիևյան 1 հասցեում Մարիաննա Պալիկյանից վարձակալել է սրճարանի տարածք և իրեն ընդունել որպես սրճարանի մենեջեր: 2015թ-ի հուլիս ամսին, կոնկրետ օրը չի հիշում, Ամեր Աքրամի հետ գնացել են ռեստորան, իր ծանոթ Սոնա Զուլալյանին առաջարկել է գնալ իրենց հետ և տեսնել ռեստորանը, որին նա համաձայնել է, և երեքով գնացել են ռեստորան: Այդ ընթացքում տարբեր անձինք են եկել աշխատանքի ընդունեվելու համար, այդ թվում նաև` Ջեմմա Ասոյանը: Ինքը Ջեմմայից պահանջել է անձնագիրն ու սոցիալական քարտը, որպեսզի հենց նույն օրը նրան գրանցի որպես ռեստորանի հավաքարար օրական 5.000 ՀՀ դրամ աշխատավարձով, սակայն Ջ.Ասոյանը հայտնել է, որ սոցիալական քարտը թողել է տանը և միայն անձնագիրն է մոտը: Ինքը նրան առաջարկել է հաջորդ օրը սոցիալական քարտով գալ և միանգամից ընդունվել աշխատանքի, սակայն Ջեմմա Ասոյանը խնդրել է, որ այդ օրը սկսի աշխատանքը, իսկ սոցիալական քարտը կբերի հաջորդ օրը: Ինքը համաձայնել է և Ջ.Ասոյանին ուղեկցել ռեստորանի առաջին հարկում գտնվող խոհանոց ու հայտնել, որ այնտեղից պետք է սկսի մաքրման աշխատանքը: Ջեմմա Ասոյանն անցել է աշխատանքի, իսկ ինքը, Ամեր Աքրամը և Սոնա Զուլալյանը ռեստորանի բակում նստած զրուցել են և պլանավորել հետագա անելիքները: Ժամը 13-ի սահմաններում Սոնա Զուլալյանը գնացել է ռեստորանի խոհանոց` սառնարանից ջուր բերելու և մի քանի վայրկյան անց դուրս է եկել և ասել է, որ այդ կինը գետնին ընկած է: Ինքը զանգահարել է շտապօգնություն, իսկ երբ եկել են բժիշկները հայտնել են, որ Ջեմմա Ասոյանն էլեկտրահարվել և մահացել է, ինչպես նաև պահանջել են, ոչ ոչ-ոք չմոտենա նրան: Ինքը զանգահարել է Սերյոժա Մանուկյանին, և խնդրել, որ շտապ գա ռեստորան: Ս.Մանուկյանը մի քանի րոպե անց եկել է ռեստորան և անջատել հոսանքը: Ամեր Աքրամը տեղեկանալով, որ Ջեմմա Ասոյանի ընտանիքի անդամները սոցիալապես անապահով վիճակում են, ֆինանսապես նրանց օգնել է հուղարկավորության արարողությունը կազմակերպելու համար: Ռեստորանը վարձակալու ժամանակ ինքը և Ամեր Աքրամը ստուգել են ողջ տեխնիկան, ինքն ստուգել է էլեկտրական տապակիչը, հանել միջի ցանցերը, միացրել վրայի պտուտակը, համոզվել, որ այն միանում է և անջատել: Մինչև դեպքը թե ինքը, թե Ամեր Աքրամը և թե իրենց ծանոթները մտել են ռեստորանի խոհանոց, զննել սարքավորումները, այդ թվում նաև էլեկտրական տապակիչը, սակայն որևէ խնդիր չի եղել: Խոհանոցը մաքրելիս Ջեմման տեղաշարժել էր տապակիչը, դեպքի ժամանակ նա ոտաբոբիկ է եղել, իսկ դեպքից հետո գետնին ջուր է եղել թափված:
Առաջին ատյանի դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի պահանջների պահպանմամբ հրապարակել և հետազոտել է վկա Սոնա Զուլալյանի նախաքննության ընթացքում տված ցուցմունքն առ այն, որ դեպքից շուրջ 2 ամիս առաջ ազգականների հետ եկել է Երևան և վարձակալական հիմունքներով բնակվել Երևանի Չարենցի 50/1 տանը, որի 2-րդ հարկում գտնվում է Ամեր Ամեեդ Աքրամի գրասենյանը: Ընթացքում ինքը ծանոթացել է Ամեր Աքրամի և Նաիրի Օրդկյանի հետ ու մտերմացել են: 2015թ-ի հուլիսի 22-ին ժամը 10-ի սահմաններում իրեն կանչել է Ն.Օրդկյանը և առաջարկել նրանց հետ գնալ Երևան քաղաքի Կիևյան 1 հասցեում գտնվող` Ամեր Աքրամի կողմից վարձակալած ռեստորանը տեսնելու: Ինքը համաձայնել է և Ա.Աքրամի ու Ն.Օրդկյանի հետ գնացել ռեստորան, որտեղ որոշ ժամանակ անց եկել են տարբեր մարդիկ, ովքեր ռեստորանը բացվելուց հետո պետք է աշխատեին այնտեղ, և Ն.Օրդկյանը գրանցել է նրանց տվյալները, որպեսզի ռեստորանը բացվելուց հետո կանչի աշխատանքի: Ժամը 11-ի սահմաններում, երբ իրենք գտնվել են ռեստորանի բակում, այնտեղ է եկել Ջեմմա Ասոյանը, որպեսզի որպես հավաքարար աշխատանքի ընդունվի: Նաիրի Օրդկյանը նրանից պահանջել է անձնագիրը, սակայն վերջինս հայտնել է, որ կսկսի աշխատանքը, որպեսզի օր չկորցնի, իսկ անձնագիրը կբերի հաջորդ օրը, ինչին Օրդկյանը համաձայնել է և նրան ուղեկցել ռեստորանի խոհանոց, որտեղ Ջեմմա Ասոյանը սկսել է աշխատանքը: Ժամը 13-ի սահմաններում ինքը մտել է ռեստորանի խոհանոց, որպեսզի սառնարանից ջուր վերցնի և այդ ժամանակ նկատել է, որ Ջեմմա Ասոյանը գազօջախների արանքում ընկած է: Ինքը մտածել է, որ նա ուշագնաց է եղել ու վազելով դուրս գալով բակ գոռացել է. ՙհասեք, Ջեմման ուշագնաց է եղել՚: Ն.Օրդկյանը և Ա.Աքրամը վազելով մտել են խոհանոց, տեսել Ջեմմա Ասոյանին, որից հետո Նաիրի Օրդկյանն անմիջապես զանգահարել է շտապօգնություն: Մի քանի րոպե անց եկել են բժիշկները, հայտնել, որ Ջ.Ասոյանը էլեկտրահարվելուց մահացել է, և առանց նրան մոտենալու պահանջել, որ էլեկտրիկ կանչեն: Նաիրի Օրդկյանը զանգահարել է ինչ որ մեկին, ով եկել և անջատել է ռեստորանի հոսանքները, որից հետո եկել են ոստիկանության աշխատակիցները:
Վկա Արմիդա Իվանի Մելքումյանը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ մինչև արտասահմանցի վարձակալի կողմից “Զանգու” ռեստորանը վարձակալելը, ինքն այնտեղ աշխատել է որպես սպասք լվացող: Այդ ժամանակ ռեստորանի վարձակալը եղել է Վարդանը: Արտասահմանցի վարձակալը նույնպես իրեն աշխատանքի է վերցրել: Բացի սպասք լվանալը, իր պարտականությունների մեջ մտել է նաև խոհանոցի ընդհանուր մաքրությունը: Էլեկտրական սարքավորումները մաքրելիս երբեք որևէ խնդիր չի նկատել, դրանք երբևէ չեն էլեկտրահարել և վտանգ չեն ստեղծել: Ջեմմա Ասոյանի մահվան դեպքի մասին տեղեկացել է ռեստորանի մյուս աշխատակիցներից:
Կապված նախաքննական ցուցմունքում նշած այն հանգամանքին, որ էլեկտրական տապակիչն իրեն ՙդռռացրել՚ է, ապա վկան դատարանում պարզաբանել է, որ “դռռացնել” ասելով ի նկատի չի ունեցել էլեկտրահարելը, այլ մտածել է, որ դա սարքավորումների միմյանց հպվելու հետևանք է:
Վկա Սերյոժա Գեղամի Մանուկյանը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ 1993 թվականից աշխատում է էլեկտրացանցում, իսկ շուրջ 1 տարի է սպասարկում է Երևան քաղաքի 1439 ենթակայանի հասցեները, որոնց մեջ է մտնում նաև Կիևյան 1 հասցեն: Իր աշխատանքային պարտականությունների մեջ է մտնում հաշվիչների ցուցմունքների արձանագրումը և թերություններ հայտնաբերելու նպատակով ենթակայանների արտաքին զննումը: 2015թ-ի հուլիսի 20-ին իրեն է զանգահարել Կիևյան 1 հասցեում գտնվող ռեստորանի տերը` Մարիաննա Պալիկյանը, որպեսզի ինքը գնա և արձանագրի հաշվիչի ցուցիչի տվյալները, քանի որ նոր վարձակալներ կան: Ինքը գնացել և արձանագրել է հաշվիչի ցուցիչի տվյալները և նոր վարձակալներին տվել իր հեռախոսահամարը, որպեսզի խնդիրներ առաջանալու դեպքում զանգահարեն իրեն: 2015թ-ի հուլիսի 22-ին ժամը 14-ի սահմաններում իրեն է զանգահարել Նաիրի Օրդկյանը և ասել, որ ռեստորանում դեպք է պատահել ու խնդրել, որ շտապ գնա այնտեղ: Երբ ինքը հասել է ռեստորան, այնտեղ են եղել նաև շտապ օգնության աշխատակիցները: Ստուգել է խոհանոցում տեղադրված տապակիչը և գազօջախները և տեսել, որ էլեկտրական տապակիչը գտնվում է լարման տակ: Անմիջապես գնացել է ռեստորանի հետևի հատվածի խոհանոց և անջատել ռեստորանի հոսանքների գլխավոր անջատիչը: Ինքը “Զանգու” ռեստորանի հետ որևէ պայմանագիր չի ունեցել, և քանի որ ռեստորանի հաշվիչ սարքը տեղադրված է ենթակայանում, ինքը այնտեղ գնացել է միայն ցուցիչի տվյալները ստուգելու համար: Երբևէ նշված տարածքում էլեկտրականության հետ կապված աշխատանքներ չի կատարել: Չի կարող ասել, թե որն է եղել էլեկտրական տապակիչի լարման տակ գտնվելու պատճառը, քանի որ դա իր պարտականությունների մեջ չի մտել, բայց եթե ֆազի և հողանցման լարերը միմյանց միացված լինեին, ապա տեղի կունենար կարճ միացում և անջատիչը կանջատվեր:
Դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի պահանջների պահպանմամբ հրապարակել և հետազոտել է վկա Ամեր Ամեեդ Աքրամի նախաքննության ընթացքում տված ցուցմունքն առ այն, որ Իրաքի Հանրապետության քաղաքացի է: 2015թ-ին ընթացքում երեք անգամ եկել է Հայաստան և այցելությունների ընթացքում ՀՀ-ում հիմնել է “Ամեր” ՍՊԸ-ն, որը գործում է Երևանի Չարենց 50/1 հասցեում գտնվող վարձակալած տարածքում: Երևանում ընդհանուր ծանոթների միջոցով ծանոթացել է Նաիրի Օրդկյանի հետ, ով իրեն օգնել է ռեստորանի տարածք ընտրելու հարցում: 2015 թվականի հուլիսի 17-ին ինքը նոտարական կարգով` թարգմանչի մասնակցությամբ, Մարիաննա Պալիկյանից վարձակալել է Երևան քաղաքի Կիևյան 1 հասցեում գտնվող ռեստորանային տարածքը: Մինչ այն վարձակալելը, թե ինքը և, թե Նաիրի Օրդկյանը ստուգել են ռեստորանում առկա բոլոր սարքավորումների սարքինությունը, այդ թվում նաև` խոհանոցում եղած սարքավորումները: Իրենք բոլորը միացրել, որոշ բաներ նաև օգտագործել են և ոչ մի խնդիր չեն հայտնաբերել: Կոնկրետ էլեկտրական տապակիչը ինքը չի ստուգել, սակայն այն ստուգել է Նաիրի Օրդկյանը: 2015 թվականի հուլիսի 22-ին ժամը 10-ի սահմաններում ինքը, Նաիրի Օրդկյանը և իր գրասենյակի առաջին հարկում բնակվող Սոնա Զուլալյանը միասին գնացել են իր վարձակալած ռեստորանը, քանի որ այնտեղ պետք է գային ապագա աշխատողները, որպեսզի իրենք նրանց տվյալները վերցնեին և ռեստորանի բացվելուց հետո նրանք աշխատեին: Ժամը 11-ի սահմաններում ռեստորան է գնացել Ջեմմա Ասոյանը, ում հետ զրուցել է Ն.Օրդկյանը, սակայն ինքը Ջ.Ասոյանին չի տեսել, այդ մասին իրեն հայտնել է Նաիրին: Վերջինս Ջեմմա Ասոյանից պահանջել է անձնագիրը և սոցիալական քարտը, որպեսզի նրան գրանցեն որպես հավաքարար, սակայն նա հայտնել է, որ սոցիալական քարտն իր մոտ չէ: Նաիրի Օրդկյանը նրան ասել է, որ հաջորդ օրը գա և իր հետ բերի սոցիալական քարտը, որպեսզի նրան միանգամից գրանցեն որպես աշխատող` օրը 5.000 ՀՀ դրամ աշխատավարձով, սակայն Ջ.Ասոյանը խնդրել է, որ այդ օրը սկսի աշխատանքը, իսկ սոցիալական քարտը կբերի մյուս օրը, որպեսզի օր չկորցնի: Ն.Օրդկյանը համաձայնել է և նրան ուղեկցել ռեստորանի խոհանոց: Ժամը 12:30-ի սահմաններում Ս.Զուլալյանը գնացել է ռեստորանի խոհանոց, որպեսզի սառնարանից ջուր բերի և մի քանի վայրկյան անց վազելով դուրս գալով այնտեղից` բղավել է. “հասեք, այդ կնիգը մարել է”: Ս.Զուլալյանի ասածը Ն.Օրդկյանն արաբերեն հայտնել է իրեն, որից հետո վազելով գնացել են ռեստորանի խոհանոց ու տեսել, որ առաջ քաշված գազօջախի, էլեկրական տապակիչի /ֆռիծյուռնիցա/ և պատի արանքում` գետնին ընկած է Ջ.Ասոյանը` դեմքը տապակիչին հենած: Իրենք շատ են վախեցել և Ն.Օրդկյանն անմիջապես զանգահարել է շտապօգնություն: Մի քանի րոպե անց եկել են բժիշկները և հայտնել, որ Ջ.Ասոյանն էլեկտրահարվելուց է մահացել, ինչպես նաև պահանջել են, որ ոչ-ոք չմոտենա և ձեռք չտա նրան: Այդ ժամանակ Ն.Օրդկյանը զանգահարել և կանչել է էլեկտրիկ Սերյոժային, ով գնալով այնտեղ ստուգել է, որ էլեկտրական տապակիչը գտնվում է լարման տակ և հոսանքների գլխավոր բաժանարար տուփից անջատել է այն: Դրանից հետո եկել են ոստիկանության աշխատակիցները, դատական բժիշկը: Ինքը ռեստորանի տարածքը վարձակալել է ամսական 1.908.000 ՀՀ դրամ գումարով, իսկ Մարիաննա Պալիկյանը գույքագրել է ռեստորանի բոլոր իրերը և ցուցակով հանձնել իրենց, որի մեջ նշված է եղել, որ ռեստորանի խոհանոցի սառնարաններից 3-ը չեն աշխատում, իսկ մնացած սարքավորումները սարքին են: Նա իրենց չի հայտնել, որ ռեստորանում կամ որևէ սարքի հետ կապված հոսանքի խնդիր կա, իրենք վարձակալելուց հետո հոսանքի հետ կապված որևէ աշխատանք չեն իրականացրել, իսկ, թե մինչ այդ ինչ աշխատանքներ են կատարվել, ինքը տեղյակ չէ: Դեպքից հետո տեղեկանալով, որ Ջեմմա Ասոյանի ընտանիքը ապրում է սոցիալապես ծանր վիճակում, և մարդասիրական վերաբերմունք դրսևորելով` հուղարկավորության ծախսերը հոգալու համար նրա ընտանիքին 1700 ԱՄՆ դոլար գումար է տվել:
Վկա Վարդան Ռուդոլֆի Հովհաննիսյանը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ 2013թ-ի նոյեմբերին “Վար-Նար” ՍՊԸ-ով, “Պետրոս Ասիրյան” ՍՊԸ-ի տնօրեն Մարիաննա Պալիկյանից վարձակալել է Երևան քաղաքի Կիևյան 1 հասցեում գտնվող ռեստորանային համալիրը, որի ժամանակ ռեստորանի սեփականատեր Մարիաննա Պալիկյանի հետ կատարել են գույքագրում ու պարզել, որ խոհանոցում տեղադրված սառնարաններից մի քանիսն անսարք են, իսկ մնացած սարքավորումները` այդ թվում նաև խոհանոցում տեղադրված էլեկտրական տապակիչը, սարքին են եղել: 2015թ-ի հուլիսի 1-ից վարձակալության պայմանագիրը դադարեցրել են, որի ժամանակ նույնպես Մարիաննա Պալիկյանի հետ կատարել են գույքագրում: Դրանից մոտ մեկ ամիս անց տեղեկացել է, որ ռեստորանի խոհանոցում ինչ որ կին է էլեկտրահարվել և մահացել, սակայն, թե որն է եղել պատճառը` չի իմացել: Ինքը ռետորանում որևէ շինարարություն կամ հոսանքի հետ կապված աշխատանքներ չի իրականացրել, ինչպես նաև տեղյակ չէ, որ ռեստորանի սեփականատերը կամ մեկ այլ վարձակալ նման որևէ աշխատանք կատարած լինի: Վարձակալության ընթացքում ամեն օր էլեկտրական տապակիչը օգտագործվել է և դրա հետ կապված որևէ խնդիր չի եղել, սպասք լվացող աշխատած Արմիդա Մելքումյանը կամ մեկ այլ աշխատող երբևէ իրեն չեն ասել, որ էլեկտրական տապակիչը նրանց` թեկուզ և շատ թույլ, էլեկտրահարել է:
Վկա Նաիրա Հրանտի Հովասափյանը դատաքննության փուլում ցուցմունք է տվել առ այն, որ “Հովասափյան” ՍՊԸ-ի տնօրենն է, 2015թ-ին “Զանգու” ռեստորանային համալիրի շահագործման համար կնքել է պայմանագիր, որից հետո, հոկտեմբեր ամսին հրավիրել է համապատասխան մասնագետի` ռեստորանի էլեկտրական սարքավորումներն ստուգելու համար, էլեկտրիկին ընտրել է պատահական, հեռախոսահամարը գտել է “List.am” կայքից: Էլեկտրիկն Էլեկտրական տապակիչի հետ ինչ-որ թերություն է հայտնաբերել և վերանորոգել է այն, որից հետո ռեստորանը հանձնվել է շահագործման: Էլեկտրիկի տվյալներն իր մոտ չեն պահպանվել:
Համաձայն Երևանի Կիևյան 1 հասցեում Սոնա Զուլալյանի և էլեկտրոցանցի Հյուսիս մասնաճյուղի 4-րդ կարգի էլեկտրոմանտյոր Սերյոժա Մանուկյանի մասնակցությամբ 2015թ-ի հուլիսի 22-ին կատարված դեպքի վայրի զննության արձանագրության` ռեստորանային համալիրի խոհանոցում` /.../ տեղադրված է գազօջախ, որին թեք, պատից առաջ քաշված առկա է ևս մեկ` 1x0.9x0.6 չափերի գազօջախ: Երկու գազօջախների արանքում առկա է իգական սեռի դիակ, որն ըստ մասնակից Սոնա Զուլալյանի հայտարարության հանդիսանում է Ջեմման, ով առաջին անգամ եկել էր ռեստորանª մաքրություն կատարելու, որը դեմքի ձախ կեսով, կրծքավանդակի առաջային մակերեսով հպված է աջակողմյան գազօջախի կողային մակերեսին, ձախ ստորին վերջույթը գտնվում է գազօջախի և պատի արանքում, աջը` ծալված ծնկահոդում և տարածված կոնքազդրային հոդում: Ըստ մասնակից Սերյոժա Մանուկյանի հայտարարության, երբ ժամը 15:00-ի սահմաններում իրեն կանչել են ռեստորան, տեսել է, որ գազօջախների արանքում ընկած է մի կին և պարզել, որ այդ կնոջ գլխի մասում տեղադրված գզօջախը հոսանքազրկված չէ և նայելով գազօջախի հետևի հատվածը` տեսել, որ դրա մեջ մտնող հոսանքի սև գույնի լարը հոսանքազրկված չի եղել, ինքն անմիջապես գնալով ռեստորանի հետևի հատվածում գտնվող խորովածանոցի` խոհանոցի վերջնամաս, ընդհանուր վահանակից անջատել բոլոր անջատիչները:
Դեպքի վայրի զննությամբ Երևան քաղաքի Կիևյան 1 հասցեում գտնվող ռեստորանի խոհանոցի գազօջախների միջնամասի հատակից` որտեղ գտնվել է Ջ.Ասոյանի դին, բամբակե խծուծների միջոցով վերցվել են թափված հեղուկի նմուշներ:
Դատաբժշկական փորձագետի թիվ 791 եզրակացության համաձայն` Ջ.Ասոյանի դիակի դատաբժշկական փորձաքննությամբ հայտնաբերվել են` ձախից այտային, աջ դաստակի 3, 4, 5-րդ մատերի շրջանների էլեկտրոնիշաներ, որոնք պատճառվել են տեխնիկական էլեկտրական հոսանքի ազդեցությամբ, նրա մահվան հետ գտնվում են անմիջական պատճառական կապի մեջ և նման վնասվածքները սովորաբար կենդանի անձանց մոտ առաջացնում են առողջության ծանր վնաս, կյանքին վտանգ սպառնացող: Միաժամանակ Ջ.Ասոյանի դիակի դատաբժշկական փորձաքննությամբ հայտնաբերվել է նաև ձախ դաստակի 3-րդ մատի շրջանի քերծվածք, որը նույնպես առաջացել է կենդանության օրոք, բութ առարկայի ազդեցությամբ, վերջինիս մահվան հետ պատճառական կապի մեջ չեն գտնվում և նման վնասվածքները սովորաբար կենդանի անձանց մոտ առողջության թեթև վնասի հատկանիշներ չեն պարունակում: Ջ.Ասոյանի մահը վրա է հասել էլեկտրահարությունից, օրգանիզմի վրա տեխնիկական էլեկտրահոսանքի ազդեցության հետևանքով, որը հիմնավորվում է դիակի դատաբժշկական փորձաքննությամբ հայտնաբերված` ձախից այտային, աջ դաստակի 3, 4, 5-րդ մատերի էլեկտրոնիշաներով, տվյալ մահվան բնորոշ նշաններով: Ելնելով Ջ.Ասոյանի դիակի դիակային փոփոխությունների զարգացվածության աստիճանից` նրա մահը վրա է հասել դիահերձումից 20-24 ժամ առաջ: գ/ Ջ.Ասոյանը կենդանության օրոք տառապել է չափավոր արտահայտված աթերոսկլերոզով, որը վերջինիս մահվան հետ մահվան պատճառական կապի մեջ չի գտնվում:
Համաձայն դատատեխնիկական և նյութագիտական համալիր փորձաքննության թիվ 15-1950 եզրակացության` 1/ ելնելով կատարված հետազոտությունների արդյունքներից, ինչպես նաև հաշվի առնելով սույն դեպքի վերաբերյալ հարուցված թիվ 14145215 քրեկան գործի նյութերում առկա ելակետային տվյալները կարելի է եզրակացնել, որ վերը նշված դեպքի անմիջական պատճառ է հանդիսացել “Զանգու” ռեստորանի խոհանոցում տեղադրված տապակիչ սարքի էլեկտրամոնտաժման աշխատանքների կատարման ժամանակ թույլ տրված սխալ մոնտաժը` որտեղ ֆազի և հողանցման ջիղերը միմյանց հետ միացված են եղել, և որին տրվել է լարում: Փաստորեն տապակիչի իրանը ամբողջությամբ գտնվել է լարման տակ: 2/ Սույն դեպքի վերաբերյալ տեխնիկայի անվտանգության և աշխատանքի պաշտպանության կանոնների խախտում թույլ է տվել տվյալ սարքավորման էլեկտրամոնտաժը կատարող անձնավորությունը: Նա մինչև մոնտաժը սկսելը պարտավոր էր գծեր հանգույցի միացման սխեման /քանի որ երկու տարբեր մալուխների` տապակիչ սարքից դուրս եկած և էլեկտրական վահանակից սնող ջիղերը տարբեր գույների են և տարբեր քանակի և պետք է միացվեն մեկ հանգույցում/: Միացումից առաջ ըստ ՀՀ կառավարության 2006թ. նոյեմբերի 23 N 1933-ն որոշման “Տեխնիկական կանոնակարգ” էլեկտրակայանքների շահագործման անվտանգության կանոններ N19 գլխի “Փորձարկումներ, չափումներ” 17 կետի փորձարկման, լարման յուրաքանչյուր միացումից առաջ` աշխատանքներ իրագործողը պետք է` ա/ ստուգի սխեմայի հավաքման ճշտությունը և աշխատանքային ու պաշտպանիչ հողանցումների հուսալիությունը: Ըստ տրամադրված գործի նյութերի տվյալ օբյեկտում բացակայում են գլխավոր էներգետիկի հաստիքը, այդ իսկ պատճառով բոլոր հարցերին` մասնավորապես էլ. սարքավորման մոնտաժման և շահագործման համար պատասխանատու է հանդիսացել տվյալ օբյեկտի նախկին տնօրենըվարության: 3/ Էլեկտրական տապակիչ /ֆռիծյուռնիցա/ տեխնիկապես գտնվել է սարքին վիճակում: 4/ Էլեկտրական տապակիչի լարման տակ է եղել սխալ միացման հետևանքով այլ ոչ թե անսարքության: 5/ Էլեկտրական տապակիչի լարման տակ գտնվելու պատճառը եղել է սխալ միացումը` մարդկային գործոնի հետևանքով: 6/ Ջ.Ասոյանի մահվան պատճառը եղել է էլեկտրական տապակիչի լարման տակ գտնվելու հանգամանքը: 7/ Ըստ ՀՀ կառավարության 2006թ. նոյեմբերի 23 N1933-ն որոշման ՙՏեխնիկական կանոնակարգ՚ էլեկտրակայանքների շահագործման անվտանգության կանոններ N 21 գլխի 7 կետի` խոհանոցում գտնվող բոլոր էլեկտրասարքավորումները պետք է անցնեն ստուգումներ և փորձարկումներ` սարքավորման տեխնիկական անձնագրերով սահմանված ժամկետներում և ծավալով: Այդ էլեկտրասարքավորումները սարքին վիճակում պահելու պարբերաբար ստուգումներ և փորձարկումներ անցկացնելու համար կազմակերպության ղեկավարի հրամանով պետք է նշանակվեր պատասխանատու աշխատող, որը ունի 3-րդ խումբ մինչև 1000 վոլտ լարման հետ առնչվելու: 8/ Քանի որ տապակիչ սարքը մոնտաժվել և շահագործվել է տարիներ առաջ օբյեկտի նախկին տնօրենի ժամանակ, ապա նոր տերերը ինչպես երևում է քրեական գործից, վստահելով նախկինում կատարված էլ. սարքավորումների մոնտաժման հուսալիությանը և անվտանգությանը, ապա կատարել են ձևական ընդունում հանձնում ռեստորանի էլ. սարքավորումների: Ճիշտ կլիներ, որ նրանք պետք է էլեկտրասարքավորումների ընդունում հանձնումը կատարեին մասնագետի միջոցով, որը կհայտնաբերեր տապակիչի իրանին լարում լինելու հանգամանքը: Այսպիսով այս դեպքի անմիջական պատճառը տապակիչ սարքի սխալ էլեկտրամոնտաժման արդյունքն է, որի համար պատասխանատու է հանդիսանում մոնտաժող անձնավորությունը: Վերլուծելով սույն պատահարի հանգամանքները հանգում ենք հետևյալ եզրակացությանը` դեպքը տեղի չէր ունենա, եթե էլեկտրամոնտաժնիկը սարքի մոնտաժման ժամանակ այն միացնելուց հետո ստուգեր տապակիչի անվտանգությունը, այսինքն լարման ցուցիչ դնելով տապակիչի իրանին, որտեղ կերևար լարման բացակայություն, որից հետո թույլ տար որպեսզի շահագործեին տապակիչը, իսկ օբյեկտի տնօրենի հրամանով նշանակված պատասխանատու անձը, որը ունի 3-րդ խումբ պետք է պահանջեր էլեկտրամոնտաժնիկից կատարած աշխատանքների անվտանգության հուսալիության երաշխիք, որպեսզի կրկին անգամ ստուգվեր տապակիչի միացման սխեման:
Փորձաքննությանը ներկայացված դեպքի վայրից վերցված մաքրող նյութերի տարաներում եղած նյութերը համապատասխանում են տարաների վրա նշված նյութերին, իսկ բամբակյա խծուծի վրա առկա մուգ դեղնավուն երանգի նյութի հետքերն իրենց ֆիզիկաքիմիական հատկանիշներով համընկնում են ներկայացված տարաների “FAIRY; Cytryna” և այլ գրառումներով պիտակով, սպիտակ գույնի պոլիմերային տարայի մեջ առկա անուշահոտ, մուգ դեղնավուն երանգի, թանձր, թափանցիկ հեղուկին:
Համաձայն լրացուցիչ դատատեխնիկական փորձաքննության թիվ 15-3023 եզրակացության` 1/ Հասարակական սննդի կամ այլ օբյեկտների էլ. սարքավորումների մոնտաժման, շահագործման համար գլխավոր էներգետիկի կամ եթե այդպիսին չկա օբյեկտի տնօրենի պարտականությունը բխում է ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 217-րդ հոդվածի 4-րդ կետի դրույթից, քանի որ օբյեկտում ներգրավված անձնակազմի համար տնօրենը հանդիսանում է գործատու: Անվտանգության ապահովման տեխնիկական պայմանները և վարչարարական միջոցառումները տրված են հետազոտական մասում նշված մասնագիտացված տեխնիկական գրականությամբ: 2/ “OZTI” տապակիչը` հարցում նշված գործիքներից, որի մեջ է մտնում, այսինքն հանդիսանում է ձեռքի էլ. մեքենա, թե փոխադրովի գործիք, հարցի պարզաբանման համար 15-1950 եզրակացության հետազոտական մասում և հետևություններում նշված էլ. սարքերի համարժեքության կարգով համեմատումը “OZTI” տապակիչի հետ լիարժեք չէ: Սույն փորձաքննությամբ հետազոտական մասում նշված ՌԴ արտադրության տապակիչի տեխնիկական բնութագրերի կիրառման և շահագործման պայմանների հիման վրա հետևություն է արվում, որ 15-1950 փորձաքննության հետևությունը` կապված շահագործման սպասարկման կանոնների հետ հիմնավորված է: 3/Էլեկտրական սարքեր օգտագործող օբյեկտների տնօրենների պարտականությունները բխում են աշխատանքային օրենսգրքի 217 հոդվածի 4-րդ կետի դրույթով, ըստ որի գործատուն պարտավոր է ապահովել անվտանգ և առողջության համար անվնաս աշխատանքային պայմաններ: Այդ պայմանները շարադրված է մանրամասն ա/ հարցի հետազոտական մասում, ինչն վերաբերվում է նաև 3-րդ հարցի պատասխանին:
Փորձագետ Խաչիկ Համբարձումյանը առաջին ատյանի դատարանում դատատեխնիկական փորձաքննության թիվ 15-1950 և լրացուցիչ դատատեխնիկական փորձաքննության թիվ 15-3023 եզրակացությունների շուրջ ըստ էության պնդել է նախաքննության փուլում տված ցուցմունքը, որ Երևանի Կիևյան 1 հասցեում գտնվող ռեստորանայաին համալիրի էլեկտրական տապակիչն ի սկզբանե եղել է սխալ միացված, ինչի հետևանքով տապակիչի իրանը գտնվել է լարման տակ: ՀՀ կառավարության 2006թ. նոյեմբերի 23-ի 1933-ն որոշման “Տեխնիկական կանոնակարգ” “էլեկտրակայանքների շահագործման անվտանգության կանոններ” 2-րդ գլխի 7-րդ կետի համաձայն էլեկտրակայանք է համարվում` էլեկտրական էներգիայի արտադրության կամ կերպափոխման, հաղորդման, բաշխման կամ սպառման համար նախատեսված սարքավորում կամ սարքավորումների և կառույցների համալիրը: Նշված դեպքում էլեկտրական տապակիչը հանդիսանում է սպառման համար նախատեսված սարքավորում: Ցանկացած օբյեկտ, այդ թվում նաև Երևան քաղաքի Կիևյան 1 հասցեում գտնվող ռեստորանային համալիրը, որն ունի էլեկտրատնտեսություն մինչև 0.4 կվ լարման, օբյեկտի տերը պարտավոր է օբյեկտում ունենալ 3-րդ խումբ մինչև 1000 վոլտ լարման հետ առնչվելու աշխատակից, ով պետք է իրականացնի օբյեկտում գտնվող ողջ էլեկտրատնտեսության շահագործումը և սպասարկումը, այդ թվում նաև օբյեկտում առկա էլեկտրական սարքավորումների տեխնիկական անձնագրերով սահմանված ժամկետներում և ծավալով ստուգումներ ու փորձարկումներ: Ինչպես նաև, եթե տապակիչ սարքը միացնելու ժամանակ խոհանոցն ունենար հողանցման կոնտուր և խոհանոցի բոլոր էլ. սարքավորումները միացված լինեին կոնտուրին զուգահեռաբար, ապա տապակիչին հենց առաջին իսկ լարում տրվելու պահին, մի քանի վայրկյանի ընթացքում, ակնհայտ կդառնար սխալ միացումը, քանի որ տեղի կունենար կարճ միացում` տապակիչի իրանի և հողանցվող լարի միացման վայրում: ՀՀ կառավարության 2006թ-ի նոյեմբերի 23-ի 1939-ն որոշման ՙՍպառողների էլեկտրատեղակայանքների տեխնիկական շահագործման կանոններ՚ 14-րդ գլխի 9-րդ կետի համաձայն հողանցման կոնտուրին էլեկտրական տապակիչի միացված լինելը, ինչպես նաև ցանկացած այլ սարքավորման, ստուգվում է յուրաքանչյուր 6 ամիսը մեկ անգամ, ինչպես նաև այն փորձարկելու կամ նորոգելու շամանակ: Քանի որ տվյալ պարագայում օբյեկտի “OZTI” տեսակի էլեկտրական տապակիչի տեխնիկական անձնագիրը չի հայտնաբերվել, ապա նույնանման այլ էլեկտրական տապակիչների տեխնիկական անձնագրերով նախատեսվում է ամեն օր ստուգել սարքի հողանցումը կոնտուրի հետ, իսկ ոչ ուշ քան տարին մեկ անգամ մաքրել հողանցման հպվող մակերեսը մինչև փայլելը և պատել համապատասխան քսուկով որպեսզի կոռոզիայի չենթարկվի: Սակայն նշված դեպքում օբյեկտը չի ունեցել համապատասխան մասնագետ, հակառակ դեպքում հենց առաջին իսկ ստուգման ժամանակ նշված սխալ միացումը կհայտնաբերվեր: Եթե էլեկտրական տապակիչի մոնտաժն ի սկզբանե ճիշտ կատարված լիներ, սակայն օբյեկտի տնօրենի կողմից կազմակերպված չլիներ էլեկտրական սարքավորումների հողանցումը, նշված դեպքում նույնպես օբյեկտի տնօրենը տեխնիկայի անվտանգության և աշխատանքի պաշտպանության կանոնների խախտում թույլ տված կլիներ, քանի որ հողանցումը պարտադիր է որպեսզի ցանկացած էլեկտրական վթարի դեպքում բացառվի մարդկանց էլեկտրահարումը և նմանատիպ դեպքերը: Վերոգրյալից հետևում է, որ ինչպես մինչ այդ, այնպես էլ 2011թ-ից հետո վերը նշված պայմանները չեն իրականացվել օբյեկտի աշխատանքի և տեխնիկայի անվտանգության կանոնների պատասխանատու հանդիսացող Մարիաննա Պալիկյանի կողմից: Իսկ նախկինում նման դեպքեր չեն գրանցվել, քանի որ նշված դեպքում Ջեմմա Ասոյանի էլեկտրահարվելու ժամանակ նրա ոտքերի տակ` գետնին, թափված է եղել աման լվանալու հեղուկ, որն իր մեջ պարունակում է ջուր, նրա հագին եղել են կիսաբաց ոտնամաններ, իսկ ոտքերը` բոբիկ: Հնարավոր է Ջ.Ասոյանը էլեկտրական տապակիչին կպնելու ժամանակ ոտքերի բաց մասով կպել է գետնին թափված աման լվանալու հեղուկին, ինչի հետևանքով ընկել է էլեկտրական շղթայի մեջ և էլեկտրահարվել, քանի որ ջուրը հանդիսանում է էլեկտրահաղորդիչ, իսկ գետինը` հատակը, 0 /զրո/, ինչի հետևանքով էլեկտրահարումը անխուսափելի է: Վերոգրյալից հետևում է, որ 1999 թվականից մինչև 2011 թվականը տեխնիկայի անվտանգության և աշխատանքի պաշտպանության կանոնները խախտվել են սեփականատիրոջ` Պետրոս Ասիրյանի կողմից, իսկ 2011թ-ից հետո` վերջինիս կնոջ` Մարիաննա Պալիկյանի կողմից: Կատարվածի համար պատասխանատու է նաև էլեկտրական տապակիչի մոնտաժողը, քանի որ էլեկտրամոնտաժի սխալի հետևանքով է տեղի ունեցել նշված դեպքը և, եթե ի սկզբանե սարքի էլեկտրամոնտաժը ճիշտ կատարված լիներ, ապա չէին առաջանա նշված հետևանքները, նշված պարագայում թույլ է տրվել միայն տեխնիկայի անվտանգության կանոնների խախտում: Վարձակալը նույնպես պատասխանատվություն է կրում տեխնիկայի անվտանգության և աշխատանքի պաշտպանության կանոնները պահպանելու համար:
Համաձայն առաջին ատյանի դատարանի դատաքննության ընթացքում նշանակված կրկնակի էլեկտրատեխնիկական փորձաքննության հմ 13311604 եզրակացության` “Զանգու” ռեստորանային համալիրի էլեկտրական սնուցման մոնտաժումը հիմնականում համապատասխանում է ՏԿ /տեխնիկական կանոնագրքի/ պահանջներին:
Ռեստորանային համալիրում առկա “OZTI” մակնիշի ճարպաջեռոցը գործարանային արտադրության է:
2016 թվականի մայիսի 16-ին “Զանգու” ռեստորանային համալիրի խոհանոցի “OZTI” մակնիշի ճարպաջեռոցի հետազոտության ժամանակ պարզվեց. որ այն սարքին է և գտնվում է լարման տակ: Ճարպաջեռոցը աշխատեցրել են երկար ժամանակ և այն անսարքություններ չի ունեցել: “Ամեր” ՍՊԸ աշխատակիցները ստուգել են նրա սարքինությունը և անսարքություններ չեն հայտնաբերել: Մինչև ճարպաջեռոցի տեղաշարժելը այն գտնվել է նորմալ տեխնիկական վիճակում:
Խոհանոցի “OZTI” մակնիշի ճարպաջեռոցի էլ. սնուցման համակարգը` մինչև տաշտերի էլ. ջեռուցիչ տարրերը /TEH-երը/ գտնվել է լարման տակ: Ջեմմա Ասոյանը ճարպաջեռոցը տեղաշարժելու ժամանակ վնասել է հողակցումը և լարման տակ գտնվող “Ֆազ”-ային հաղորդալարի մեկուսացումը, ինչի պատճառով մետաղական իրանն ընկել է 220Վ լարման տակ: Հողակցման բացակայության հետևանքով պաշտպանությունը չի գործել:
Խոհանոցի “OZTI” մակնիշի ճարպաջեռոցի ճիշտ մոնտաժման համար պատասխանատու է մոնտաժողը: Ճարպաջեռոցի շահագործման ընթացքում առաջացած անսարքությունների անսարքությունների հայտնաբերումն ու դրանց վերացումը պետք է կատարի /համաձայն վարձակալության պայմանագրի 1.3 և 5.2 կետերի պահանջների/ վարձակալը:
Պայմանագրով վարձակալությամբ վերցված տարածքում գտնվող էլեկտրակայանքների պահպանման, սպասարկման և շահագործման անվտանգության համար պատասխանատվությունը կրում է վարձակալը, եթե պայմանագրով այլ բան նախատեսված չէ: Ջեմմա Ասոյանն ընդունվել է աշխատանքի առանց առաջնային հրահանգավորման աշխատել է ռեստորանի խոհանոցում միայնակ, որտեղ էլ. ընդունիչների էլ. սնուցումն անջատված չի եղել: Պայմանագրով վարձակալությամբ վերցված “Զանգու” ռեստորանային համալիրում բացակայել է ՏԿ-ով պահանջվող անձը, ով պետք է պահի էլեկտրասարքավորումներն աշխատունակ վիճակում և շահագործի դրանք ՏԿ-ի և այլ իրավական ակտերի պահանջներին համապատասխան, ապահովի ժամանակին և որակյալ դրանց տեխնիկական սպասարկումն ու հուսալի և անվտանգ շահագործումը /ՀՀ կառավարության 2006 թվականի N1939-Ն որոշմամբ հաստատված ՏԿ-ի 3-րդ գլխի 1-ին բաժնի 1-ին կետի և 3-րդ կետի պահանջների խախտում/:
Էլեկտրատեղակայանքների էլեկտրասարքավորման փորձարկումների և չափումների ծավալն ու պարբերականությունը պետք է ընդունվել արտադրող գործարանների հրահանգների ցուցումներին համապատասխան: Արտասահմանյան ֆիրմաների էլեկտրասարքավորման փորձարկումների նորմերը պետք է սահմանվեն` հաշվի առնելով արտադրող ֆիրմայի ցուցումները:
Պայմանագրով վարձակալությամբ վերցված տարածքում գտնվող էլեկտրատեղակայանքների պահպանման, սպասարկման և շահագործման անվտանգության համար պատասխանատվությունը կրում է վարձակալը, եթե Պայմանագրով այլ բան նախատեսված չէ: Վարձակալության պայմանագրի 1.3 և 5.2 կետերում նշված է` “... պետք է Վարձակալի կողմից հայտնաբերվեին Գույքը զննելիս կամ Գույքը վարձակալության հանձնելի դրա սարքինությունն ստուգելիս”:
ՀՀ փորձագիտական կենտրոնի փորձագետ-էլեկտրատեխնիկ Գեննադի Գևորգի Հարությունյանը կրկնակի էլեկտրատեխնիկական փորձաքննության հմ 13311604 եզրակացության շուրջ առաջին ատյանի դատարանում պնդել է եզրակացությամբ տված իր հետևությունները և հայտնել որ, քանի որ դեպքի վայրը պահպանված չի եղել, ուստի կատարել է անհրաժեշտ չափումներ, դատական բժշկի եզրակացության հիման վրա կազմել է համապատասխան սխեմա, տեղադրել է դիմադրությունները, իրականացրել է հաշվարկ, թե որ դեպքում կարող էին առաջանալ դատական բժշկի եզրակացությունում նշված էլեկտրանիշները: Պարզել է, որ նշված էլեկտրանիշները կարող էին առաջանալ միայն ոչ մեծ հոսանքի /մինչև 100 միլի ամպեր/ և ոչ մեծ լարման /100 վոլտից սկսած/ դեպքում: Իրականացված հաշվարկներով ստացվել է, որ այդպիսի էլեկտրանիշերը տուժողը կարող էր ստանալ միայն այն դեպքում, եթե նա միանգամից հպված լինի ճարպաջեռոցի մետաղական իրանին փայտով և ձեռքով, իսկ ոտքերը գտնվեին թաց տեղում: Տուժողի մարմնով անցել է 0.19 ամպեր /190 միլի ամպեր/ հոսանք, որը մարդու համար մահացու է: Ըստ քրեական գործի տվյալների` ճարպաջեռոցը տեղաշարժված է եղել: Փորձաքննության նախկին եզրակացության մեջ ճարպաջեռոցը նշված է եղել որպես ձեռքի էլեկտրասարք, սակայն այն համարվում է էլեկտրատեղակայանք, այլ ոչ թե ձեռքի էլեկտրասարք: Ճարպաջեռոցի պատյանը եղել է լարման տակ: Լարում կարող էր առաջանալ միայն այն դեպքում, երբ էլեկտրասնուցման հաղորդալարի մեկուսիչ շերտը եղել է վնասված և տեղի է ունեցել հաղորդալարի մի հատվածի և իրանի հպում: Սակայն տվյալ դեպքում, քանի որ կարճ միացում չի եղել, հետևաբար հաղորդալարը եղել է կտրված: Եթե ճարպաջեռոը չտեղաշարժվեր, դեպքը տեղի չէր ունենա: Դեպքի համար անմիջական պատասխանատուն վարձակալն է` շահագործողը /համաձայն վարձակալության պայմանագրի/, ով պարտավոր էր նշանակել պատասխանատու անձի` էլեկտրատեխնիկական գծով, և ապահովեր աշխատողների անվտանգությունը:
2015 թվականի հուլիսի 17-ին նոտարական վավերացմամբ “Պետրոս Ասիրյան” ՍՊԸ-ի տնօրեն Մարիաննա Պալիկյանի և “Ամեր” ՍՊԸ-ի տնօրեն Ամեր Ամեեդ Աքրամի միջև կնքվել է վարձակալության պայմանագիր, որի 5.2 կետի համաձայն` “վարձատուն պատասխանատվություն չի կրում գույքի այն թերությունների համար, որոնք նա նշել է սույն պայմանագիրը կնքելիս, կամ որոնք նախապես հայտնի են եղել Վարձակալին կամ պետք է Վարձակալի կողմից հայտնաբերվեին Գույքը զննելիս կամ Գույքը վարձակալության հանձնելիս դրա սարքինությունն ստուգելիս”: Նույն պայմանագրի 1.3 կետի համաձայն` “Գույքը հանձնվել է վարձակալության ընդունման հանձման ակտով”:
Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի եզրահանգումները ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով մեղսագրվող արարքում ամբաստանյալ Մարիաննա Պալիկյանի անմեղության վերաբերյալ պատճառաբանված ու հիմնված են գործի հանգամանքների բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ հետազոտման վրա և արդյունք են իրենց համակցության մեջ` ձեռք բերված ապացույցների վերլուծության ու ճիշտ գնահատման, ընդ որում առաջին ատյանի դատարանի դատավճռում շարադրված վերոնշյալ հիմնավորումներով ըստ էության հերքվում են նաև մեղադրողի վերաքննիչ բողոքում բերված պատճառաբանությունները:
Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով Մարիաննա Պալիկյանի նկատմամբ արդարացման դատավճիռ է կայացրել այն հիմքով, որ գործով ապացույցների բավարար համակցություն ձեռք չի բերվել նրա կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանրորեն վտանգավոր արարքի կատարումը հիմնավոր կասկածից վեր չափանիշով ապացուցված համարելու համար, այսինքն՝ արարքում հանցակազմի բացակայության պատճառաբանությամբ:
Անմեղության կանխավարկածի հիմնարար քրեադատավարական սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ, նույն հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր կասկածները, որոնք չեն կարող փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի կամ կասկածյալի:
Այս առումով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«(…)33. Սույն որոշման 29-32-րդ կետերում կատարված իրավական վերլուծության հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ գործի լուծման համար ապացույցների բավարարությունը որոշելու չափանիշները սերտորեն փոխկապակցված են և փոխադարձաբար պայմանավորում են միմյանց: Գործի լուծման համար բավարար ապացույցներ ասելով` պետք է հասկանալ թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն, որը, հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը, անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի հիմնավոր կասկածից վերհամոզվածություն անձի մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա կայացնել հիմնավորված և պատճառաբանված որոշում:
Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանը նաև արձանագրել է. «Ապացույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով (…): Ակնհայտ է, որ ապացույցները բավարար չեն, եթե`
1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար,
2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքը անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ,
3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում:» (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 17-րդ կետը):
Այսպիսով, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշը: Ընդ որում, «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշ ասելով, պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը: Վերոգրյալը չի նշանակում, որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կարող առաջացնել որևէ կասկած, սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր): Այլ խոսքով՝ մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած(…)»:
Սույն գործով ձեռք բերված ապացույցները բավարար չեն «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշներով հաստատված համարելու, որ Մարիաննա Պալիկյանը կատարել է իրեն մեղսագրված արարքը, դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ողջամիտ կասկածները ոչ նախաքննությամբ և ոչ էլ դատաքննությամբ չեն բացառվել, իսկ մեղադրողի կողմից վերաքննիչ բողոքում բերված պատճառաբանություննեչը հերքվում են նաև հետևյալով:
- ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 13-14-րդ հոդվածները վերաբերում են աշխատողի և գործատուի միջև աշխատանքային հարաբերություններին ու դրանցից բխող նրանց իրավունքներին ու պարտականություններին, մինչդեռ սույն գործով ամբաստանյալ Մարիաննա Պալիկյանի տուժող Ջեմմա Ասոյանի գործատուն չի հանդիսացել, նրան ընդհանրապես չի ճանաչել և նրա հետ որևէ հարաբերության մեջ չի մտել:
Ինչ վերաբերում է «Ամեր» ՍՊ ընկերության կողմից տուժող Զեմմա Ասոյանի հետ առանց աշխատանքային պայմանագիր կնքելու նոր վարձակալած սրճարանի խոհանոցում մաքրման աշխատանքներ կատարելու համար թույլտվություն տալուն, ապա այս դեպքում նույնպես Մարիաննա Պալիկյանի մեղքն իսպառ բացակայում է:
- Ատոմ Արմենակի Մանուկյանի վերաբերյալ 2013 թվականի նոյեմբերի 28-ի թիվ ԿԴ/0032/01/12 գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը նախադեպային որոշումը նույնպես գլխավորապես վերաբերում է գործատուի կողմից յուրաքանչյուր աշխատողի համար պատշաճ, անվտանգ և առողջության համար անվնաս պայմաններ ապահովելուն և դրա հետ կապված գործատուի պատասխանատվությանը, ինչը նույնպես Մարիաննա Պալիկյանի առումով բացակայում է:
- «Պետրոս Ասիրյան» ՍՊԸ-ի տնօրեն Մարիաննա Պալիկյանի և «Ամեր» ՍՊԸ-ի տնօրեն Ամեր Աքրամի միջև 2015 թվականի հուլիսի 17-ի վարձակալության պայմանագիը կնքվել է ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 606-614-րդ հոդվածների պահանջների պահպանմամբ, այն նոտարական կարգով վավերացվել է, պայմանագրի 1.1 կետի համաձայն` «Սույն պայմանագրով Վարձատուն պարտավորվում է վճարի դիմաց Վարձակալի ժամանակավոր տիրապետմանը և օգտագործմանը հանձնել Երևան, Արաբկիր Կիևյան փողոց թ.1՝ 619,8 քմ մակերեսով սրճարանը, այսուհետ «անշարժ գույք», իսկ 1.3 կետի համաձայն` “Գույքը հանձնվել է վարձակալության ընդունման հանձման ակտով” և պայմանագրում նշում չլինելը, որ վարձակալության է հանձնվել նաև սրճարանի խոհանոցում եղած բոլոր էլեկտրասարքավորումները, այդ թվում «0271» տեսակի էլեկտրական տապակիչը, որևէ կերպ հիմք չի կարող հանդիսանալ 2015 թվականի հուլիսի 17-ի վարձակալության պայմանագիրը չկնքված և առոչինչ համարելու համար;
- Գործով ձեռք բերված ապացույցներով, այդ թվում նաև վկաներ Ամեր Աքրամի և Նաիրի Օրդեկյանի ցուցմունքներով հիմնավորվում է, որ “Զանգու” սրճարանը վարձակալելիս վերջիններիս կողմից ստուգվել են խոհանոցի Էլեկտրաջեռուցման սարքերը, որոնցում որևէ անսարքություն չի հայտնաբերվել: Տվյալ դեպքում համապատասխան մասնագետի մասնակցությամբ էլեկտրաջեռուցման սարքերի, այդ թվում «0271» տեսակի էլեկտրական տապակիչի սարքինության ստուգմամբ ավելի շատ պետք է շահագրգռված լիներ հենց վարձակալ Ամեր Աքրամը, նկատի ունենալով նաև, որ ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 614-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` “Վարձատուն պատասխանատվություն չի կրում վարձակալության հանձնված գույքի այն թերությունների համար, որոնք նա նշել է պայմանագիրը կնքելիս կամ նախապես հայտնի են եղել վարձակալին կամ պետք է վարձակալի կողմից հայտնաբերվեին գույքը զննելիս, կամ պայմանագիր կնքելիս, կամ գույքը վարձակալության հանձնելիս, դրա սարքինությունը ստուգելիս”, ինչն իր արտացոլումն է գտել նաև «Պետրոս Ասիրյան» ՍՊԸ-ի տնօրեն Մարիաննա Պալիկյանի և «Ամեր» ՍՊԸ-ի տնօրեն Ամեր Աքրամի միջև 2015 թվականի հուլիսի 17-ին կնքված վարձակալության պայմանագրի 5.2 կետում:
- «0271» տեսակի էլեկտրական տապակիչը “Զանգու” սրճարանում տեղադրվել է 1999 թվականին, երբ Մարիաննա Պալիկյանը տվյալ սննդի օբյեկտի հետ որևէ կապ չի ունեցել, նա այն ժառանգել է 2011 թվականին` ամուսնու մահից հետո, երբևիցե սրճարանը չի շահագործել-աշխատեցրել, այլ այն մշտապես տրված է եղել վարձակալության, որևէ ապացույց ձեռք չի բերվել այն մասին, որ Մարիաննա Պալիկյանը մինչև գույքը վարձակալության հանձնելը տեղեկացված է եղել էլեկտրական տապակիչի անսարքության վերաբերյալ, որի պայմաններում այն կարող էր հայտնաբերվել վարձակալ Ամեր Աքրամի կողմից` նաև համապատասխան մասնագետի ներգրավմամբ` դրա սարքինությունը ստուգելու միջոցով:
- Գործի փաստական տվյալներով, մասնավորապես դեպքի վայրի զննության արձանագրությամբ, վկաներ Ամեր Աքրամի, Նաիրի Օրդեկյանի և Սոնա Զուլալյանի ցուցմունքներով հիմնավորվում է, որ տուժող Զեմմա Ասոյանի կողմից էլեկտրական տապակիչը տեղաշարժվել է, ինչն էլ համաձայն կրկնակի էլեկտրատեխնիկական փորձաքննության հմ 13311604 եզրակացության` հանդիսացել է վերջինիս էլեկտրահարման պատճառը:
- Վերաքննիչ դատարանը փաստում է նաև, որ համաձայն լրացուցիչ դատատեխնիկական փորձաքննության թիվ 15-3023 եզրակացության, որը տրվել է նույն փորձագետ Խաչիկ Համբարձումյանի կողմից, էլեկտրական սարքեր օգտագործող օբյեկտների տնօրենների պարտականությունները բխում են աշխատանքային օրենսգրքի 217-րդ հոդվածի 4-րդ կետի դրույթով, ըստ որի գործատուն պարտավոր է ապահովել անվտանգ և առողջության համար անվնաս աշխատանքային պայմաններ, իսկ կոնկրետ դեպքում Զեմմա Ասոյանի գործատուն հանդիսացել է “Ամեր” ՍՊԸ-ի տնօրեն Ամեր Աքրամը:
- Փորձագետ Գեննադի Հարությունյանը վերաքննիչ դատարանում հաստատեց իր կողմից տրված կրկնակի էլեկտրատեխնիկական փորձաքննության թիվ 13311604 եզրակացությունը` պնդելով, որ Զեմմա Ասոյանի էլեկտրահարվելու պատճառը հանդիսացել է վերջինիս կողմից ջեռուցիչը քաշելու հետևանքով էլեկտրասնուցման հաղորդալարի մեկուսիչ շերտի վնասումը, որի հետևանքով “Ֆազ”-ային հաղորդալարը կպել է ջեռուցիչի մետաղական իրանին, այն ընկել է 220Վ լարման տակ և հողակցման բացակայության հետևանքով պաշտպանությունը չի գործել: Դեպքի համար անմիջական պատասխանատուն վարձակալն է, ով պարտավոր էր էլեկտրատեխնիկայի գծով նշանակել պատասխանատու անձի և ապահովեր աշխատողի անվտանգությունը:
- Փորձագետ Խաչիկ Համբարձումյանը նույնպես պնդելով իր կողմից տրված եզրակացությունները` չառարկեց մյուս փորձագետ Գեննադի Հարությունյանի հետևություններին առ այն, որ Զեմմա Ասոյանի էլեկտրահարվելու ամնիջական պատճառ կարող էր հանդիսանալ հենց ջեռուցիչը քաշելու հետևանքով էլեկտրասնուցման հաղորդալարի վնասումը:
- Կապված հանձնաժողովային կրկնակի էլեկտրատեխնիկական փորձաքննություն նշանակելու հետ, վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ դրա անհրաժեշտությունը բացակայում է, քանի որ գործով ձեռք բերված ապացույցները բավարար են արդեն իսկ կատարված երեք փորձաքննություններով տրված եզրակացությունները գնահատելու համար, ինչը վերաքննիչ դատարանում տված իրենց ցուցմունքներով հաստատեցին նաև փորձագետներ Խաչիկ Համբարձումյանը և Գեննադի Հարությունյանը:
- Գործը քննելիս և լուծելիս Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն շրջանների ընդհանուր ընդհանուր իրավասության դատարանի կողմից ՀՀ Սահմանադրության, «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատություների պաշտպանության մասին» Եվրոպական կոնվենցիայի, ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումների պահանջների խախտում թույլ չի տրվել, պահպանվել են նաև ՀՀ քրեական դատավարության օրենսդրության պահանջները:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 398-րդ հոդվածի 5-րդ մասի համաձայն` եթե առաջին ատյանի դատարանը գործով թույլ է տվել քրեադատավարական օրենքի այլ էական խախտում, վերաքննիչ դատարանը հաշվի առնելով գործի քննության արդյունքները, փոփոխում է առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը կամ բեկանում է այն և գործն ուղարկում առաջին ատյանի համապատասխան դատարան` այլ կազմով նոր քննության:
Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանը Մարիաննա Պալիկյանի վերաբերյալ գործը քննելիս և լուծելիս թույլ չի տվել ՀՀ քրեադատավարական օրենսդրության որևէ խախտում, որը կարող էր հիմք հանդիսանալ դատարանի որոշումը բեկանելու և գործը նոր քննության ուղարկելու համար, մեղադրողն էլ իր վերաքննիչ բողոքում չի մատնանշել բավարար հիմքեր, որոնք կարող էին հաստատել գործը ստորադաս դատարան նոր քննության ուղարկելու անհրաժեշտությունը:
Այսպիսով, վերաքննիչ դատարանը վերոշարադրյալի հիման վրա հանգում է այն հետևության, որ Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանը հետազոտելով և գնահատելով գործով ձեռք բերված ապացույցներն իրենց վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից` հիմնված ներքին համոզմամբ, դատավճռում շարադրված հիմնավորումների և դրանց հիման վրա կատարված վերլուծության լույսի ներքո իրավացիորեն հանգել է այն հետևության, որ ապացուցված և հիմնավորված չէ, որ Մարիաննա Պալիկյանը կատարել է սույն քրեական գործով իրեն մեղսագրված` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված արարքը:
Հիմք ընդունելով նաև առաջին ատյանի դատարանի վիճարկվող դատավճռի մեջ տեղ գտած պատճառաբանությունները, վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Մարիաննա Պալիկյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2016 թվականի հոկտեմբերի 7-ի դատավճիռն օրինական է ու հիմնավորված, ուստի այն պետք է թողնել անփոփոխ, մեղադրողի վերաքննիչ բողոքը մերժել:

Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-394-րդ, հոդվածներով վերաքննիչ քրեական դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Մարիաննա Սպարտակի Պալիկյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասով Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2016 թվականի հոկտեմբերի 7-ի դատավճիռը թողնել անփոփոխ, մեղադրող Կ.Բարսեղյանի վերաքննիչ բողոքը` մերժել:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վճռաբեկ դատարանին` հրապարակումից մեկամսյա ժամկետում:


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` ստորագրություն
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` ստորագրություններ
Իսկականի հետ ճիշտ է

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ.ԱՐՂԱՄԱՆՅԱՆ