ԵԱՔԴ/0201/01/15







ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՈՐՈՇՈւՄ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ


«20» դեկտեմբերի 2019թ. ք.Երևան


ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ` Վերաքննիչ դատարան)

Նախագահող դատավոր Ա.Ազարյան
դատավորներ Կ.Մարդանյան
Ա.Մնացականյան
քարտուղարությամբ՝ Ա.Ավետիսյանի
մասնակցությամբ՝
մեղադրողներ Ա.Առաքելյանի
Տ.Պողոսյանի
պաշտպան Ա.Հոբոսյանի


ՀՀ վճռաբեկ դատարանում գործերի քննության համար սահմանված կանոններով քննության առնելով ամբաստանյալներ Մանուկ Սամվելի Կիրակոսյանի (ծնված` 1984թ. նոյեմբերի 2-ին, Երևանում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, ամուսնացած, նախկինում դատված, հաշվառված է Երևան քաղաքի Կ.Ուլնեցու փողոցի 1-ին շենքի թիվ 5 բնակարանում, բնակվում է Երևան քաղաքի Բակունցի փողոցի թիվ 19 տանը) և Վադիմ Էռնեսի Ալեքսանյանի (ծնված` 1985թ. մարտի 17-ին, Բաքվում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, ութամյա կրթությամբ, ամուսնացած, խնամքին` մեկ անձ, նախկինում դատված, հաշվառված է Երևան քաղաքի Քանաքեռ ՀԷԿ թաղամաս, Բանավան 16-րդ շենքի թիվ 121 բնակարանում, բնակվում է Կոտայքի մարզի Զովունի գյուղի 38-րդ փողոցի 9-րդ շենքի թիվ 2 բնակարանում) վերաբերյալ Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2019թ. մայիսի 23-ի դատավճռի դեմ ամբաստանյալ Մանուկ Կիրակոսյանի և պաշտպան Անժելա Հոբոսյանի վերաքննիչ բողոքները`

ՊԱՐԶԵՑ

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանի քննչական բաժնի ավագ քննիչ Հ.Հայրապետյանի 2015թ. ապրիլի 16-ի որոշմամբ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով, հարուցվել է թիվ 09107215 քրեական գործը:
2015թ. մայիսի 30-ին Մանուկ Կիրակոսյանի նկատմամբ խափանման միջոց է ընտրվել ստորագրություն չհեռանալու մասին:
2015թ. մայիսի 30-ին Մանուկ Կիրակոսյանը թիվ 09107215 քրեական գործով ներգրավվել է որպես մեղադրյալ, և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով:
2015թ. հոկտեմբերի 30-ին Մանուկ Կիրակոսյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել է, և նրան կրկին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով այն արարքի համար, որ նա «իր ընկեր Վադիմ Էռնեստի Ալեքսանյանի հետ, նախապես դերաբաշխում կատարելով, խմբի կազմում, միասնական հանցավոր արդյունքի հասնելու ընդհանուր գործում իրենց գործողություններով միմյանց լրացնելով և համատեղելով իրենց ջանքերը, այն է` օգտվելով Արթուր Գարրիի Լոպոյանի կողմից վարվող «Օպել Զաֆիրա» մակնիշի տաքսի ավտոմեքենայից, պատվիրել են իրենց տեղափոխել Երևան քաղաքի Ազատության պողոտայի 10 շենք, որտեղ դրամն ԱՄՆ դոլարի փոխանակելու և նույն օրը վերադարձնելու պատրվակով, նախնական համաձայնությամբ խաբեությամբ և վստահությունը չարաշահելու եղանակով, Մանուկ Կիրակոսյանն Ա.Լոպոյանից վերցրել է 20.000 ՀՀ դրամ և իջնելով ավտոմեքենայից` մտել նշված շենքի մուտք: Այնուհետև, 2 րոպե անց իրեն պատկանող 043-08-21-09 բջջային հեռախոսահամարից զանգահարել է Ա.Լոպոյանի բջջային հեռախոսահամարին և խնդրել ևս 20.000 ՀՀ դրամ ավտոմեքենայում գտնվող Վ.Ալեքսանյանի հետ ուղարկել: Ա.Լոպոյանը Վ.Ալեքսանյանին է տվել 20.000 ՀՀ դրամ գումարը, որը վերջինս վերցնելով` մտել է նույն շենքի մուտք և հակառակ կողմից հեռացել` Մ.Կիրակոսյանի հետ հափշտակելով Ա.Լոպոյանին պատկանող 40.000 ՀՀ դրամ գումարը»:
2015թ. հոկտեմբերի 30-ի որոշմամբ Վադիմ Ալեքսանյանը թիվ 09107215 քրեական գործով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով ներգրավվել է որպես մեղադրյալ:
2015թ. հոկտեմբերի 30-ին Վադիմ Ալեքսանյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել ստորագրություն չհեռանալու մասին, և հայտարարվել է հետախուզում:
2015թ. հոկտեմբերի 30-ի որոշմամբ թիվ 09107215 քրեական գործից անջատվել է Վադիմ Ալեքսանյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով մասը, և անջատված մասին շնորհվել է 09123115 համարը:
2015թ. հոկտեմբերի 31-ի որոշմամբ թիվ 09123115 քրեական գործով վարույթը կասեցվել է` մեղադրյալ Վադիմ Ալեքսանյանի քննությունից թաքնվելու և նրա գտնվելու վայրը պարզված չլինելու հիմքով:
2015թ. նոյեմբերի 24-ին Վադիմ Ալեքսանյանն ինքնակամ ներկայացել է ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Քանաքեռ-Զեյթունի բաժին և նույն օրը որոշում է կայացվել թիվ 09123115 քրեական գործով կասեցված վարույթը վերսկսելու մասին:
Նախաքննության մարմինը Վադիմ Ալեքսանյանին մեղադրանք է առաջադրել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով այն արարքի համար, որ նա «իր ընկեր Մանուկ Սամվելի Կիրակոսյանի հետ, նախապես դերաբաշխում կատարելով, խմբի կազմում, միասնական հանցավոր արդյունքի հասնելու ընդհանուր գործում իրենց գործողություններով միմյանց լրացնելով և համատեղելով իրենց ջանքերը, այն է` օգտվելով Արթուր Գարրիի Լոպոյանի կողմից վարվող «Օպել Զաֆիրա» մակնիշի տաքսի ավտոմեքենայից, պատվիրել են իրենց տեղափոխել Երևան քաղաքի Ազատության պողոտայի 10 շենք, որտեղ դրամն ԱՄՆ դոլարի փոխանակելու և նույն օրը վերադարձնելու պատրվակով, նախնական համաձայնությամբ խաբեությամբ և վստահությունը չարաշահելու եղանակով, Մանուկ Կիրակոսյանն Ա.Լոպոյանից վերցրել է 20.000 ՀՀ դրամ և իջնելով ավտոմեքենայից` մտել նշված շենքի մուտք: Այնուհետև, 2 րոպե անց իրեն պատկանող 043-08-21-09 բջջային հեռախոսահամարից զանգահարել է Ա.Լոպոյանի բջջային հեռախոսահամարին և խնդրել ևս 20.000 ՀՀ դրամ ավտոմեքենայում գտնվող Վ.Ալեքսանյանի հետ ուղարկել: Ա.Լոպոյանը Վ.Ալեքսանյանին է տվել 20.000 ՀՀ դրամ գումարը, որը վերջինս վերցնելով` մտել է նույն շենքի մուտք և հակառակ կողմից հեռացել` Մ.Կիրակոսյանի հետ հափշտակելով Ա.Լոպոյանին պատկանող 40.000 ՀՀ դրամ գումարը»:
2015թ. նոյեմբերի 12-ին Մանուկ Կիրակոսյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով թիվ 09107215 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ստացվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանում և ստացել ԵԱՔԴ/0201/01/15 համարը:
2015թ. դեկտեմբերի 23-ին Վադիմ Ալեքսանյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով թիվ 09123115 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ստացվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանում, և ստացել ԵԱՔԴ/0240/01/15 համարը:
Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2016թ. փետրվարի 18-ի որոշմամբ թիվ ԵԱՔԴ/0240/01/15 քրեական գործը միացվել է թիվ ԵԱՔԴ/0201/01/15 քրեական գործին, և վարույթը շարունակվել է ԵԱՔԴ/0201/01/15 համարով:
ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնում 2016թ. հունվարի 14-ի որոշմամբ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով, հարուցվել է թիվ 14102316 քրեական գործը:
2016թ. ապրիլի 13-ին թիվ 14102316 քրեական գործով Մանուկ Կիրակոսյանի նկատմամբ խափանման միջոց է ընտրվել ստորագրություն չհեռանալու մասին:
2016թ. ապրիլի 19-ին Մանուկ Կիրակոսյանը թիվ 14102316 քրեական գործով ներգրավվել է որպես մեղադրյալ, և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով այն արարքի համար, որ նա «2016 թվականի հունվարի 07-ին` ժամը 22:30-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Հր.Քոչար 7 հասցեում գտնվող շենքի դիմաց, խարդախություն կատարելու դիտավորությամբ, արտարժույթը փոխանակելուց հետո վերադարձնելու կեղծ պատրվակով տաքսի ծառայություն մատուցող «Նյու Վեյ» ՍՊԸ-ի վարորդ Անդրանիկ Վահանի Խաչատրյանից խաբեությամբ ու վերջինիս վստահությունը չարաշահելու եղանակով հափշտակել է զգալի չափերի` ընդհանուր 35.000 ՀՀ դրամ գումար»:
2016թ. մայիսի 4-ին Մանուկ Կիրակոսյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով թիվ 14102316 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ստացվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանում, և ստացել ԵԱՔԴ/0076/01/16 համարը:
Առաջին ատյանի դատարանի 2016թ. հուլիսի 8-ի որոշմամբ թիվ ԵԱՔԴ/0076/01/16 քրեական գործը միացվել է թիվ ԵԱՔԴ/0201/01/15 քրեական գործին:
Աբովյանի քննչական բաժնում 2014թ. հուլիսի 23-ի որոշմամբ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով, հարուցվել է թիվ 20131114 քրեական գործը:
2015թ. մայիսի 15-ի որոշմամբ` թիվ 20131114 քրեական գործի նյութերով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով, հարուցվել է թիվ 20119615 քրեական գործը:
Մանուկ Կիրակոսյանը ձերբակալվել է 2016թ. ապրիլի 26-ին:
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2016թ. ապրիլի 28-ի որոշմամբ Մանուկ Կիրակոսյանի նկատմամբ խափանման միջոց է ընտրվել կալանավորումը:
2016թ. հունիսի 30-ին Մանուկ Կիրակոսյանը թիվ 20119615 քրեական գործով ներգրավվել է որպես մեղադրյալ, և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված մեկ և 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված երկու հանցագործություն կատարելու համար:
Մանուկ Կիրակոսյանին թիվ 20119615 քրեական գործով վերը նշված հոդվածներով մեղադրանք է առաջադրվել այն արարքների համար, որ նա «ուրիշի գույքին խարդախությամբ տիրանալու նախնական դիտավորությամբ, չարաշահել է Թամարա Մկրտչյանի վստահությունը` բանկից վարկով գումար վերցնելու հարցում իր աջակցությունը ցուցաբերելու պատրվակով, որից հետո 2014 թվականի հուլիս ամսին Երևան քաղաքի Հյուսիսային պողոտա 2 հասցեում գործող «Օրանժ-Արմենիա» ՓԲ ընկերության գրասենյակից, վերջինիս վարկային պատմությունն ակտիվացնելու ենթադրյալ նպատակով, Թ.Մկրտչյանի անվամբ թիվ 2801097 բաժանորդային պայմանագրով ապառիկ կարգով ձեռք է բերել 70.000 ՀՀ դրամ արժողության բջջային հեռախոս և խաբեության եղանակով տիրացել հիշյալ բջջային հեռախոսին Թ.Մկրտչյանին պատճառելով զգալի չափի 70.000 ՀՀ դրամի գույքային վնաս։
Այնուհետև, Մ.Կիրակոսյանը շարունակելով խարդախությամբ գույք հափշտակելու իր միասնական հանցավոր դիտավորությունը, չարաշահել է Դավիթ Սարիբեկյանի վստահությունը՝ բանկից վարկով գումար վերցնելու հարցում իր աջակցությունը ցուցաբերելու պատրվակով, հիշյալ պայմանագրին Դավիթ Սարիբեկյանին որպես երաշխավոր ներգրավելու և վերջինիս վարկային պատմությունը ակտիվացնելու ենթադրյալ նպատակով, 2014 թվականի հուլիս ամսին Երևան քաղաքի Հյուսիսային պողոտա 2 հասցեում գործող «Օրանժ-Արմենիա» ՓԲ ընկերության գրասենյակից Դավիթ Սարիբեկյանի անվամբ թիվ 2817143 բաժանորդային պայմանագրով ձեռք է բերել 59.999 ՀՀ դրամ արժողության բջջային հեռախոս և խաբեության եղանակով տիրացել հիշյալ բջջային հեռախոսին` Դ.Սարիբեկյանին պատճառելով զգալի չափի 59.999 ՀՀ դրամի գույքային վնաս։
Բացի այդ, Մանուկ Կիրակոսյանն Անժիկ Ռազմիկի Վարդանյանից խարդախությամբ գույք հափշտակելու դիտավորությամբ իրականությունը խեղաթյուրել և իրականում գոյություն չունեցող փաստեր է հաղորդել այն մասին, որ կարող է բանկում վարկ ձևակերպել և 2014թ. հուլիսի 05-ին, Երևան քաղաքի Թումանյան 2 հասցեում գտնվող «Վեգա» խանութից կանխավճար վճարելով՝ Ա.Վարդանյանի անվամբ ապառիկ կարգով վերցրել է 348.000 ՀՀ դրամ արժողության այփադ, որից հետո նույն օրը Երևան քաղաքի Սայաթ-Նովա 22 հասցեում գործող «Ասկատ մոբայլ» խանութից կանխավճար վճարելով՝ Ա.Վարդանյանի անվամբ ապառիկ կարգով վերցրել է 290.000 ՀՀ դրամ արժողության «Samsung G900H» բջջային հեռախոս և չարաշահելով Անժիկ Վարդանյանի վստահությունը՝ խաբեությամբ տիրացել է հիշյալ ապրանքներին՝ վերջինիս պատճառելով ընդհանուր 638.000 ՀՀ դրամի գույքային վնաս:
Բացի այդ, Մ.Կիրակոսյանը խարդախությամբ ուրիշի գույքի զգալի չափերով հափշտակություն կատարելու դիտավորությամբ, Սլավիկ Միշայի Հովսեփյանի վստահությունը չարաշահելու եղանակով, վերջինիս համար 500.000 ՀՀ դրամի վարկային գործարք իրականացնելու վերաբերյալ բանկում միջնորդություն իրականացնելու պատրվակով, որպես այդ գործարքի անհրաժեշտ պայման՝ վարկային պատմություն ստեղծելու համար Ս.Հովսեփյանից պահանջել է «Օրանժ Արմենիա» ՓԲԸ-ի՝ Երևան քաղաքի Դավթաշեն 4-րդ թաղամասի 11/1 հասցեում գործող մասնաճյուղից ապառիկ գնել 2 հատ բջջային հեռախոս և տալ իրեն` այդ հեռախոսների վճարումները անձամբ իր կողմից կատարելու պայմանով, սակայն 26.08.2015թ.-ին «Օրանժ Արմենիա» ՓԲԸ-ի` նշված մասնաճյուղի մոտ Ս.Հովսեփյանից ստանալով վերջինիս կողմից նույն օրը ապառիկ գնված թվով 2՝ յուրաքանչյուրը 60.000 դրամ արժողությամբ «Samsung Galaxy J1 Black» մոդելի բջջային հեռախոսները, խաբեությամբ տիրացել է դրանց և այդ հեռախոսների վճարումները չկատարելով ու որևէ վարկային գործարքի վերաբերյալ միջնորդություն չիրականացնելով Ս.Հովսեփյանին պատճառել է զգալի չափի՝ 120.000 ՀՀ դրամ գումարին համարժեք գույքային վնաս»:
2016թ. հուլիսի 7-ին Մանուկ Կիրակոսյանի վերաբերյալ թիվ 20119615 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ստացվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանում և ստացել ԵԿԴ/0189/01/16 համարը:
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2016թ. սեպտեմբերի 9-ի որոշմամբ թիվ ԵԿԴ/0189/01/16 քրեական գործն ուղարկվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան` թիվ ԵԱՔԴ/0201/01/15 քրեական գործին միացնելու նպատակով:
Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2016թ. սեպտեմբերի 29-ի որոշմամբ թիվ ԵԿԴ/0189/01/16 քրեական գործը միացվել է թիվ ԵԱՔԴ/0201/01/15 քրեական գործին` դատական քննությունը շարունակելով ԵԱՔԴ/0201/01/15 համարի ներքո:
Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազի տեղակալ` գործով մեղադրող Ա.Առաքելյանի 2018թ. հունիսի 5-ի որոշմամբ ամբաստանյալ Մանուկ Կիրակոսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել է և նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով այն արարքի համար, որ նա «իր ընկեր Վադիմ Էռնեստի Ալեքսանյանի հետ, նախապես դերաբաշխում կատարելով, խմբի կազմում, միասնական հանցավոր արդյունքի հասնելու ընդհանուր գործում իրենց գործողություններով միմյանց լրացնելով և համատեղելով իրենց ջանքերը, այն է` օգտվելով Արթուր Գարրիի Լոպոյանի կողմից վարվող «Օպել Զաֆիրա» մակնիշի տաքսի ավտոմեքենայից, 2015թ. փետրվարի 04-ին` ժամը 20:00-ի սահմաններում, պատվիրել են իրենց տեղափոխել Երևան քաղաքի Ազատության պողոտայի 10 շենք, որտեղ դրամն ԱՄՆ դոլարի փոխանակելու և նույն օրը վերադարձնելու պատրվակով, նախնական համաձայնությամբ խաբեությամբ և վստահությունը չարաշահելու եղանակով, Մանուկ Կիրակոսյանն Ա.Լոպոյանից վերցրել է 20.000 ՀՀ դրամ և իջնելով ավտոմեքենայից` մտել նշված շենքի մուտք: Այնուհետև, 2 րոպե անց իրեն պատկանող 043-08-21-09 բջջային հեռախոսահամարից զանգահարել է Ա.Լոպոյանի բջջային հեռախոսահամարին և խնդրել ևս 20.000 ՀՀ դրամ ավտոմեքենայում գտնվող Վ.Ալեքսանյանի հետ ուղարկել: Ա.Լոպոյանը Վ.Ալեքսանյանին է տվել 20.000 ՀՀ դրամ գումարը, որը վերջինս վերցնելով` մտել է նույն շենքի մուտք և հակառակ կողմից հեռացել` Մ.Կիրակոսյանի հետ հափշտակելով Ա.Լոպոյանին պատկանող 40.000 ՀՀ դրամ գումարը»:
Մեղադրող Ա.Առաքելյանի նույն օրվա մեկ այլ որոշմամբ ամբաստանյալ Վադիմ Ալեքսանյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել է և նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով այն արարքի համար, որ նա «իր ընկեր Մանուկ Սամվելի Կիրակոսյանի հետ, նախապես դերաբաշխում կատարելով, խմբի կազմում, միասնական հանցավոր արդյունքի հասնելու ընդհանուր գործում իրենց գործողություններով միմյանց լրացնելով և համատեղելով իրենց ջանքերը, այն է` օգտվելով Արթուր Գարրիի Լոպոյանի կողմից վարվող «Օպել Զաֆիրա» մակնիշի տաքսի ավտոմեքենայից, 2015թ. փետրվարի 04-ին` ժամը 20:00-ի սահմաններում, պատվիրել են իրենց տեղափոխել Երևան քաղաքի Ազատության պողոտայի 10 շենք, որտեղ դրամն ԱՄՆ դոլարի փոխանակելու և նույն օրը վերադարձնելու պատրվակով, նախնական համաձայնությամբ խաբեությամբ և վստահությունը չարաշահելու եղանակով, Մանուկ Կիրակոսյանն Ա.Լոպոյանից վերցրել է 20.000 ՀՀ դրամ և իջնելով ավտոմեքենայից` մտել նշված շենքի մուտք: Այնուհետև, 2 րոպե անց իրեն պատկանող 043-08-21-09 բջջային հեռախոսահամարից զանգահարել է Ա.Լոպոյանի բջջային հեռախոսահամարին և խնդրել ևս 20.000 ՀՀ դրամ ավտոմեքենայում գտնվող Վ.Ալեքսանյանի հետ ուղարկել: Ա.Լոպոյանը Վ.Ալեքսանյանին է տվել 20.000 ՀՀ դրամ գումարը, որը վերջինս վերցնելով` մտել է նույն շենքի մուտք և հակառակ կողմից հեռացել` Մ.Կիրակոսյանի հետ հափշտակելով Ա.Լոպոյանին պատկանող 40.000 ՀՀ դրամ գումարը»:
Առաջին ատյանի դատարանի 2018թ. օգոստոսի 2-ի որոշմամբ ամբաստանյալ Մանուկ Կիրակոսյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանավորումն այլընտրանքային խափանման միջոց գրավով փոխարինելը ճանաչվել է թույլատրելի, և գրավի չափ է սահմանվել 1.000.000 ՀՀ դրամ գումարը:
Առաջին ատյանի դատարանի 2019թ. մարտի 6-ի որոշմամբ ամբաստանյալ Մանուկ Կիրակոսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասի մեղադրանքով (տուժողներ Թ.Մկրտչյանից և Դ.Սարիբեկյանից կատարված հափշտակության դրվագ), ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասի մեղադրանքով (տուժող Ս.Հովսեփյանից կատարված հափշտակության դրվագ), ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասի մեղադրանքով (տուժող Ա.Խաչատրյանից կատարված հափշտակության դրվագ) քրեական հետապնդումը դադարեցվել է` քրեական պատասխանատվության վաղեմության ժամկետն անցած լինելու հիմքով:
Մեղադրող Ա.Առաքելյանի 2019թ. մարտի 26-ի որոշմամբ ամբաստանյալ Մանուկ Կիրակոսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել է, և նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով այն արարքի համար, որ նա «Անժիկ Ռազմիկի Վարդանյանից խարդախությամբ գույք հափշտակելու դիտավորությամբ իրականությունը խեղաթյուրել և իրականում գոյություն չունեցող փաստեր է հաղորդել այն մասին, որ կարող է բանկում վարկ ձևակերպել և 2014թ. հուլիսի 05-ին, Երևան քաղաքի Թումանյան 2 հասցեում գտնվող «Վեգա» խանութից 34.800 ՀՀ դրամ կանխավճար վճարելով՝ Ա.Վարդանյանի անվամբ ապառիկ կարգով վերցրել է 348.000 ՀՀ դրամ արժողության այփադ, որից հետո նույն օրը Երևան քաղաքի Սայաթ-Նովա 22 հասցեում գործող «Ասկատ մոբայլ» խանութից կանխավճար վճարելով՝ Ա.Վարդանյանի անվամբ ապառիկ կարգով վերցրել է 290.000 ՀՀ դրամ արժողության «Samsung G900H» բջջային հեռախոս և չարաշահելով Անժիկ Վարդանյանի վստահությունը՝ խաբեությամբ տիրացել է հիշյալ ապրանքներին՝ վերջինիս պատճառելով ընդհանուր 603.200 ՀՀ դրամի գույքային վնաս»։
Առաջին ատյանի դատարանի 2019թ. մայիսի 23-ի դատավճռով Մանուկ Սամվելի Կիրակոսյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով և 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և պատիժ է նշանակվել.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով՝ ազատազրկում 3 տարի 4 ամիս ժամկետով,
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով՝ ազատազրկում 3 տարի 4 ամիս ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի 3-րդ մասով պատիժների լրիվ և մասնակի գումարման կանոնների կիրառմամբ Մանուկ Սամվելի Կիրակոսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով նշանակված պատժին մասնակի գումարվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նշանակված պատժից ազատազրկում 8 ամիս ժամկետով և Մանուկ Կիրակոսյանի նկատմամբ պատիժ է նշանակվել ազատազրկում 4 տարի ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն` նշանակված պատժին հաշվակցվել է 2016թ. ապրիլի 26-ից մինչև 2018թ. օգոստոսի 6-ը Մանուկ Կիրակոսյանի փաստացի անազատության մեջ գտնված ժամկետը և վերջնական պատիժ է սահմանվել ազատազրկում՝ 1 տարի 8 ամիս 20 օր ժամկետով:
Ամբաստանյալ Մանուկ Սամվելի Կիրակոսյանի նկատմամբ որպես կալանավորման այլընտրանքային խափանման միջոց ընտրված գրավը՝ թողնվել է անփոփոխ մինչև դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Նույն դատավճռով Վադիմ Էռնեստի Ալեքսանյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով և պատիժ է նշանակվել ազատազրկում` 3 տարի 4 ամիս ժամկետով:
Ամբաստանյալ Վադիմ Ալեքսանյանի նկատմամբ նշանակված 3 տարի 4 ամիս ժամկետով ազատազրկում պատժին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածով սահմանված կանոններով մասնակի գումարվել է Վադիմ Ալեքսանյանի նկատմամբ ՀՀ Գեղարքունիքի մարզի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017թ. դեկտեմբերի 20-ի դատավճռով նշանակված 3 տարի 6 ամիս ժամկետով ազատազրկումից 8 ամիսը և Վադիմ Ալեքսանյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ է նշանակվել ազատազրկում` 4 տարի ժամկետով:
«Էրեբունի-Երևանի հիմնադրման 2800-ամյակի և Հայաստանի առաջին հանրապետության անկախության հռչակման 100-ամյակի կապակցությամբ քրեական գործերով համաներում հայտարարելու մասին» ՀՀ Ազգային ժողովի 2018թ. նոյեմբերի 1-ին ընդունված օրենքի 2-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի կիրառմամբ` Վադիմ Էռնեստի Ալեքսանյանն ազատվել է սույն դատավճռով նշանակված պատժից և անհապաղ ազատ արձակել դատական նիստերի դահլիճում:
Ամբաստանյալ Վադիմ Ալեքսանյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` ստորագրություն չհեռանալու մասին, վերացվել է:
Առաջին ատյանի դատարանի վերոհիշյալ դատավճռի դեմ 2019թ. օգոստոսի 2-ին վերաքննիչ բողոքներ են ներկայացրել ամբաստանյալ Մանուկ Կիրակոսյանը, ինչպես նաև նրա և մյուս ամբաստանյալ Վադիմ Ալեքսանյանի պաշտպան Անժելա Հոբոսյանը:
Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
Ներկայացված վերաքննիչ բողոքում ամբաստանյալ Մանուկ Կիրակոսյանը նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը դատավճիռը կայացնելիս չի կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին կետի, 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի, 61-րդ, 62-րդ, 63-րդ, 64-րդ, 70-րդ, 73-րդ, հոդվածների, «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի պահանջները:
Ուսումնասիրելով գործի փաստական հանգամանքները կարելի է գալ եզրահանգման, որ Առաջին ատյանի դատարանի 2019թ. մայիսի 23-ի թիվ ԵԱՔԴ/0201/01/15 դատավճիռը չի բխում գործի իրական հանգամանքներից, դատարանը հիմնվել է մեղադրողի կողմից ճառում նշված մտացածին, ենթադրյալ, իրարամերժ և չհիմնավորված ապացույցների վրա, որոնք ներկայացրել է խեղաթյուրված երանգներով, որպիսի պայմաններում ակնհայտ է, որ ինչպես նախաքննությունը, այնպես էլ դատաքննությունը կատարվել են ՀՀ քրեական օրենսգրքի մի շարք իրավանորմերի կոպիտ խախտումներով: Մասնավորապես Առաջին ատյանի դատարանը դատական ակտ կայացնելիս թույլ է տվել դատական սխալ` ինչպես նյութական իրավունքի, այնպես էլ քրեադատավարական իրավունքի կոպիտ խախտումներ, որոնք ազդել են գործի ելքի վրա և հանգեցրել չհիմնավորված մեղադրական դատական ակտ կայացնելուն։
Առաջին ատյանի դատարանը դատավճիռ կայացնելիս թույլ է տվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի, 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ կետի, 365-րդ հոդվածի 2-րդ մասի խախտումներ, որոնք էապես ազդել են գործի ելքի վրա, հակառակ դեպքում Առաջին ատյանի դատարանը պետք է ավելի մեղմ պատիժ նշանակեր, կիրառեր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածի պահանջները և վերջնական պատիժը նշանակեր մեկ տարի ժամկետով:
Մեջբերելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասը, 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասը, 61-րդ հոդվածի 1-ին մասը, Դ.Հովհաննիսյանի վերաբերյալ որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումը, ամբաստանյալ Մ.Կիրակոսյանը նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը թեև դատական ակտում շարադրել է դատաքննությամբ պարզված փաստական հանգամանքները, մասնավորապես` կատարած արարքի համար անկեղծորեն զղջալը, իրեն մեղավոր ճանաչելը, խոստովանական ցուցմունքներ տալը, տուժողներին պատճառված նյութական վնասն ամբողջությամբ հատուցելը, իր կատարած արարքների հետևանքները հասկանալը և գիտակցելը, ինչպես նաև այն, որ բնութագրվում է դրական, ունի մշտական բնակության վայր, վատառողջ է` տառապում է քրոնիկական բրոնխիտով, սակայն դրանք հաշվի չի առել: Եթե Առաջին ատյանի դատարանը նշված նկատառումները հաշվի առներ, ապա իր նկատմամբ պետք է պատիժն անհատականացներ և նշանակեր պատիժ մեկ տարի ժամկետով, ինչը կհամապատասխաներ կատարած հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին։
Մեջբերելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 73-րդ հոդվածի պահանջը, ամբաստանյալը նշել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետի վերաբերյալ գործով պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս Առաջին ատյանի դատարանը պետք է հաշվի առներ հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները, ինչպես նաև հանցանքի կատարումից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը։ Առաջին ատյանի դատարանը չի կատարել իրավական ստուգում` համապատասխան գնահատականի ենթարկելով, այն չի համադրել քրեական գործով ձեռք բերված մյուս ապացույցների հետ, չի ստուգել ապացույցների ձեռք բերման աղբյուրները, համակողմանի չի վերլուծել յուրաքանչյուր ապացույց թույլատրելիության, վերաբերելիության քրեադատավարական պահանջների տեսանկյունից, ապացույցների ամբողջ համակցությունը` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից։
Մեջբերելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի 3-րդ մասը, 17-րդ հոդվածի 3-րդ մասը, Սահմանադրության 69-րդ և 70-րդ հոդվածների պահանջները, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը, արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի վերաբերյալ Գարուշ Մադաթյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2009թ. փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշմամբ արտահայտած իրավական դիրքորոշումը, նշել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասի, 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետի և 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետի վերաբերյալ սույն գործով պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս Առաջին ատյանի դատարանը պետք է հաշվի առներ հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները, ինչպես նաև հանցանքի կատարումից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը։
Հաշվի առնելով վերոգրյալը՝ գտել է, որ դատարանի կողմից կայացված դատավճիռը հիմնավորված չէ գործում եղած բոլոր ապացույցների բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ հետազոտության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ, որի պայմաններում խախտվել են իր ազատության, արդարության պայմաններում և արդար դատաքննության իրավունքները։
Ելնելով վերոգրյալից, ամբաստանյալը խնդրել է. «Ամբողջությամբ բեկանել և փոփոխել 2019թ. մայիսի 23-ի թիվ ԵԱՔԴ/0201/01/15 դատավճիռը ամբաստանյալ Մանուկ Սամվելի Կիրակոսյանի մասով, այն է` նշանակված 1 (մեկ) տարի 8 (ութ) ամիս 20 (քսան) օր ժամկետով պատիժը նշանակել ավելի մեղմ պատիժ 1 (մեկ) տարի ժամկետով»։
Ներկայացված վերաքննիչ բողոքում պաշտպան Անժելա Հոբոսյանը մեջբերելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 386-րդ, 358-րդ, 360-րդ հոդվածները, 18-րդ հոդվածի 3-րդ, 4-րդ մասերը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ, 29-րդ հոդվածները, ՀՀ Սահմանադրության 19-րդ հոդվածը, նշել է, որ սույն գործով Մանուկ Կիրակոսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով մեղսագրվող արարքում /տուժող Ա.Վարդանյան/ բացակայում է հանցագործության օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ կողմերը։
Պաշտպանը մեջբերելով ամբաստանյալներ Մ.Կիրակոսյանին և Վ.Ալեքսանյանը առաջադրված մեղադրանքները, վերջինների և տուժող Արթուր Լոպոյանի դատաքննական ցուցմունքները, նշել է, որ դրանք վկայում են, որ Վադիմ Ալեքսանյանը որևէ կերպ չի խառնվել Մանուկի և Լոպոյանի խոսակցություններին, որևէ նախաձեռնություն չի ցուցաբերել, և եթե Լոպոյանը Վադիմին գումար չտար ու չհանձնարարեր, որ նա գումարը տաներ ու փոխանցեր Մանուկին, ապա Վադիմը ոչ մի տեղ չէր գնալու:
Առաջին ատյանի դատարանը կամայական գնահատական է տվել այդ ցուցմունքներին, մեղավոր է ճանաչել ամբաստանյալներ Մանուկ Կիրակոսյանին և Վադիմ Ալեքսանյանին տուժող Ա.Լոպոյանի տված հաղորդումով և նախաքննությամբ հայտնած այն ցուցմունքով, որ վստահ է, որ Մանուկն ու Վադիմն այդ ամենը նախապես պլանավորել էին և իրեն խաբելով լուռ փախուստի են դիմել։
Պաշտպանը նշել է նաև, որ Առաջին ատյանի դատարանն անտեսել է այն, որ դատարանում տուժողն այլ ցուցմունք է տվել, հայտնել, որ դեպքից հետո իր համոզմունքն այդպիսին էր, սակայն ներկայումս դա չի կարող պնդել, քանի որ ինքն է առաջարկել Վադիմին 20.000 ՀՀ դրամը տանել ու տալ Մանուկին, և Վադիմը ոչ մի նախաձեռնություն այդ հարցում չի ցուցաբերել։ Ակնհայտ է, որ եթե Լոպոյանը 20.000 ՀՀ դրամը չտար Վադիմին, վերջինը մեքենայից դուրս չէր գալու, որովհետև մինչև այդ պահը Վադիմը թեկուզև այլ խոսակցություն վարորդի հետ չի ունեցել և հանգիստ նստած է եղել մեքենայում։
Առաջին ատյանի դատարանը` մեղադրելով իր պաշտպանյալներին, ղեկավարվել է միայն ենթադրությունով, դատական նիստերը բազմիցս հետաձգելով տուժող Լոպոյանի չներկայանալու պատճառով և նրա դատաքննական ցուցմունքը լսելուց հետո, չի գնահատել այն, այլ հիմք է ընդունել տուժողի նախաքննական ցուցմունքը:
Մեջբերելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 41-րդ հոդվածի 2-րդ մասը, մի խումբ անձանց կողմից նախնական համաձայնությամբ հանցանք կատարելու հարցերին հանցակիցների միջև գոյություն ունեցող համաձայնության բնույթի և հանցանքը համատեղ կատարելու եղանակի վերաբերյալ Ալիկ Մաթևոսյանի և Ռաֆիկ Հարությունյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2008թ. հուլիսի 25-ի թիվ ՎԲ-48/08 որոշմամբ արտահայտած իրավական դիրքորոշումները, պաշտպանը գտել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը չղեկավարվելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի որոշման մեկնաբանություններով, խախտել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի պահանջը։ Պաշտպանը նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը ոչ մի ապացույց ձեռք չի բերել, որ Վադիմ Ալեքսանյանը Մ.Կիրակոսյանի հետ դիտավորյալ հանցագործություն` խաբեություն է կատարել Արթուր Լոպոյանի նկատմամբ:
Պաշտպանը հարկ է համարել նշել նաև, որ մեղադրողն իր ճառում անդրադարձել է ոչ թե դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցներին, այլ տուժողի նախաքննական ցուցմունքի և իր ենթադրություններին, նույն կերպ առաջադրված մեղադրանքին վերաբերվել է նաև դատարանը, մասնավորապես Առաջին ատյանի դատարանը որպես մեղադրանքի հիմնավորում անդրադարձել է հեռախոսազանգերի վերծանումներին, սակայն, եթե անգամ նրանք օրվա մեջ տասնյակ անգամ միմյանց զանգահարեին, ապա դա բացարձակապես չի նշանակում, որ Մանուկ Կիրակոսյանն ու Վադիմ Ալեքսանյանը պայմանավորվել են խարդախություն կատարել Արթուր Լոպոյանի նկատմամբ։
Պաշտպանը նշել է, որ դատարանում Լոպոյանի դրվագով խարդախության կատարման հանգամանքները մանրակրկիտ չեն բացահայտվել, բացակայում են բավարար ապացույցների համակցություն, որ Լոպոյանի նկատմամբ խաբեություն կատարել են երկուսով, այլ հստակ է, որ Մանուկ Կիրակոսյանն Արթուր Լոպոյանի նկատմամբ խարդախության կատարման հանցավոր մտահղացումը և իրականացումը կատարել է միայնակ, իսկ Վադիմ Ալեքսանյանը ոչ մի տեղեկություն չի ունեցել Մ.Կիրակոսյանի դիտավորությունից, հետևաբար դատարանի կայացրած մեղադրական դատական ակտն անհիմն է ու անարդարացի։
Անդրադառնալով Անժիկ Վարդանյանից խարդախությամբ գույք հափշտակելու դիտավորության մեջ Մանուկ Կիրակոսյանին մեղսագրված արարքին, պաշտպանը մեջբերելով վերջինի ցուցմունքը, նշել է, որ իր պաշտպանյալը հայտնել է, որ Անժիկ Վարդանյանին չի խաբել, նրան խաբել է Մարուսյա Ամիրյանը և այդ պատճառով դատարանին բազմիցս խնդրել է հրավիրել ու հարցաքննել Մարուսյա Ամիրյանին, որպեսզի ապացուցի իր անմեղությունը, սակայն այդպես էլ Մարուսյա Ամիրյանը չի հարցաքննվել, որով խախտվել է ՄԻԵԿ-ի 6-րդ հոդվածի 3 մասով ամրագրված նրա հակընդդեմ հարցման իրավունքը, արդար դատաքննության իրավունքը։
Մ.Կիրակոսյանը դատարանում բազմիցս հայտարարել է, որ եթե ինքը խաբեություն կատարած լիներ Անժիկ Վարդանյանի նկատմամբ, ապա այդ մեղադրանքը նույնպես կընդուներ, բայց չի ընդունում, որովհետև խարդախություն չի կատարել, միաժամանակ հայտարարել է, որ հնարավորության դեպքում ինչ-որ չափով կարող է հատուցել Անժիկ Վարդանյանին, քանի որ իր միջոցով է վերջինը նյութական վնաս կրել։
Տուժող Անժիկ Վարդանյանը դատաքննության ցուցմունքով հայտնել է, որ վարկ դասավորելու համար Մանուկ Կիրակոսյանի մոտ իրեն ուղարկել է Մարուսյա Ամիրյանը, երկուսով էլ իրեն խաբել են։
Դատարանում հրապարակվել են Մարուսյա Ամիրյանի նախաքննական
ցուցմունքները և նրա առերեսման արձանագրությունները: Դրանցից միայն պարզվել է, որ Անժիկ Վարդանյանին ասել էին Մարուսյա Ամիրյանը կարող է վարկ դասավորել, դրա համար էլ դիմել էր Մ.Ամիրյանին, մնացածը չէր ընթերցվում, սակայն մեղադրողը մի կերպ հարմարեցնելով տառերը, բառերը կարդում էր, որը խոսում է ապացույցի անարժանահավատության մասին, քանի որ պաշտպանական կողմը չի կարող ընդունելի համարել որևէ նյութի հրապարակում, որը մատչելի չէ իրեն։ Այնուհետև Առաջին ատյանի դատարանում, քննիչի կողմից հրապարակվել է Մարուսյա Ամիրյանի և Մանուկ Կիրակոսյանի միջև առերեսման հարցաքննության արձանագրությունը, որտեղ հրապարակված բառակապակցությունները նախադասություն չէին կազմում, միայն մի նախադասություն է հստակ հնչեցրել քննիչը, որտեղ Մանուկ Կիրակոսյանը հարց է ուղղել Մարուսյա Ամիրյանին, որ եթե ինքը խաբել է Անժիկին, ինչու է իրեն մոտ էլի մարդիկ ուղարկել, ինչին Մարուսյա Ամիրյանը չի պատասխանել, ասելով, որ այդ հարցին չի պատասխանում, անիմաստ հարց է։
Պաշտպանական կողմը գտել է, որ Մարուսյա Ամիրյանի ցուցմունքներն անարժանահավատ են, այն պատշաճ չի գնահատվել նախաքննական մարմնի և դատարանի կողմից, սակայն դրվել է դատավճռի հիմքում։
Մեջբերելով ապացույցի արժանահավատության հարցի վերաբերյալ Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ գործով և Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով որոշումներում ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումները, նշել է, որ Մարուսյա Ամիրյանի ցուցմունքները նշված նախադեպային որոշումներում արտահայտված որևէ չափանիշի չեն համապատասխանում, ուստի այն անարժանահավատ ապացույց է և առաջին ատյանի դատարանն այն պատշաճ չի գնահատել, անտեսել է հիշատակված նախադեպային որոշումների դիրքորոշումը, բացի այդ Անժիկ Վարդանյանի դրվագով այլ ապացույց դատարանը ձեռք չի բերել։
Սույն գործով դատական քննության ընթացքում ձեռք չի բերվել «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշ, արժանահավատ օբյեկտիվ տվյալների այնպիսի համակցություն, որը կհաստատեր Մանուկ Կիրակոսյանի կողմից Անժիկ Վարդանյանի նկատմամբ խարդախություն կատարելը:
Պաշտպանը գտել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը մի քանի տարի քննելով սույն քրեական գործը, անտեսելով անմեղության կանխավարկածը, ամբաստանյալի մեղավորության մասին չփարատվող կասկածները նրա օգտին չմեկնաբանելով, կամայական գնահատման ենթարկելով ձեռք բերված ապացույցները, անտեսելով ապացույցներին և ապացուցման գործընթացին վերաբերող վերը նշված նախադեպային որոշումների դիրքորոշումները, չպատճառաբանելով մեղադրական հետևությունները Մանուկ Կիրակոսյանի նկատմամբ կայացրել է անհիմն ու անօրինական դատական ակտ։
Մեջբերելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ, 365-րդ հոդվածների դրույթները, պաշտպանը նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը դատավճիռ կայացնելիս չի ղեկավարվել Մանուկ Կիրակոսյանի անմեղության կանխավարկածով, բավարար ու հավաստի ապացույցների համակցությամբ չի հաստատել ամբաստանյալ Մանուկ Կիրակոսյանի մեղավորությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված արարքի կատարման մեջ, ինչպես նաև, խախտելով դատավարական նորմերի պահանջները, անտեսելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները, հստակ և լիարժեք չի պատճառաբանել ամբաստանյալներ Մանուկ Կիրակոսյանի և Վադիմ Ալեքսանյանի մեղքը նրանց առաջադրված մեղադրանքում:
Ելնելով վերոգրյալից պաշտպան Ա.Հոբոսյանը խնդրել է. «Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը ամբաստանյալ Մանուկ Կիրակոսյանի մասով ամբողջությամբ բեկանել, Մանուկ Կիրակոսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով /տուժող Ա.Լոպոյանի դրվագով/ առաջադրված մեղադրանքը վերաորակել, նրան մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքում, և նշանակել մեղմ պատիժ, իսկ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով առաջադրված մեղադրանքում Մանուկ Կիրակոսյանին արդարացնել, քանի որ ստորադաս դատարանի հաստատած փաստական հանգամանքները հնարավորություն են տալիս կայացնելու նման ակտ, և դա բխում է արդարադատության արդյունավետության շահերից։
Ամբաստանյալ Վադիմ Ալեքսանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով /տուժող Ա.Լոպոյանի դրվագով/ ամբողջությամբ բեկանել առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 366-րդ հոդվածի համաձայն` ճանաչել և հռչակել հանցանքի կատարման մեջ ամբաստանյալ Վադիմ Ալեքսանյանի անմեղությունը` այն մեղադրանքով, որով նա ներգրավվել է որպես մեղադրյալ»:
Վերաքննիչ դատարան ներկայացված նյութերը և կողմերի պարզաբանումները.
Դատական նիստի ժամանակ պաշտպան Ա.Հոբոսյանը վերոհիշյալ հիմնավորումներով պնդեց վերաքննիչ բողոքը՝ խնդրելով այն բավարարել:
Ամբաստանյալ Մանուկ Կիրակոսյանը պնդելով բողոքը, դատարան հասցեագրած դիմումով խնդրել է բողոքը քննել իր բացակայությամբ:
Ամբաստանյալ Վադիմ Ալեքսանյանը դատարան հասցեագրած դիմումով խնդրել է բողոքը քննել իր բացակայությամբ:
Մեղադրողներ Ա.Առաքելյանն ու Տ.Պողոսյանն առարկեցին վերաքննիչ բողոքի դեմ` նշելով, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտն օրինական է, հիմնավորված և փոփոխման ենթակա չէ:
Առաջին ատյանի դատարանում հետազոտված ապացույցներ.
Առաջին ատյանի դատարանում հետազոտվել են հետևյալ ապացույցները.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով առաջադրված մեղադրանքի շուրջ դատարանում հարցաքննվելիս ամբաստանյալ Մանուկ Կիրակոսյանն իրեն մեղավոր է ճանաչել մասնակի` հայտնելով, որ նշված հանցագործությունը կատարել է միայնակ, ամբաստանյալ Վադիմ Ալեքսանյանն իր մտադրության մասին տեղյակ չի եղել:
Դատական քննության ընթացքում ամբաստանյալ Մանուկ Կիրակոսյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ Վադիմ Ալեքսանյանի հետ ընկերներ են: Վադիմին ճանաչում է «Սևան» քրեակատարողական հիմնարկից, բացի այդ հարևաններ են: Դեպքի օրը միասին Երևան քաղաքի Ամիրյան փողոցում նստել են «Օպել» մակնիշի, յոթ տեղանոց տաքսի ավտոմեքենա և պատվիրել են իրենց Ազատության պողոտայով տանել Ավան վարչական շրջան: Ազատության պողոտա գնալու նպատակը եղել է այն, որ այնտեղ գործ է ունեցել: Ւնքը նստել է վարորդի կողքին: Երևան քաղաքի Ազատության 10 շենք գնալու մտադրություն չի ունեցել: Այնտեղ գնացել է, քանի որ ճանապարհին մտադրություն է առաջացել վարորդին խաբել: Ճանապարհին վարորդին խնդրել է տալ իր բջջային հեռախոսահամարը, որի նպատակը եղել է վերջինիս վստահությունը չարաշահելը: Ճանապարհի կեսից է իր մոտ նման մտադրություն առաջացել: Վարորդի հետ միայն ինքն է խոսակցություն ունեցել, ամբողջ գործողությունները տեղի են ունեցել իր և վարորդի միջև: Հանցանքն ինքն է կատարել, պահի ազդեցության տակ, որի համար զղջում է: Իր ընկեր Վադիմ Ալեքսանյանը ոչնչից տեղյակ չի եղել, եղել է իր հետ միասին, սակայն իր մտադրության մասին չի իմացել: Եթե Վադիմ Ալեքսանյանը տեղյակ լիներ իր մտադրության մասին, միանշանակ իր հետ չէր գնա: Քանի որ երկար ժամանակ է անցել դեպքից, դեպքի վերաբերյալ մանրամասներ չի հիշել: Պնդել է իր նախաքննական ցուցմունքը:
Ամբաստանյալ Մանուկ Կիրակոսյանը դատաքննության ընթացքում այլևս հրաժարվել է ցուցմունք տալ և պատասխանել առաջադրվելիք հարցերին:
Դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 337-րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջներով, որոշում է կայացրել հրապարակել վերջինիս նախաքննական ցուցմունքները:
Նախաքննության ընթացքում ամբաստանյալ Մանուկ Կիրակոսյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ 2015թ. փետրվարի 4-ին, ժամը 20-ի սահմաններում, իր ընկեր Վադիմ Ալեքսանյանի հետ գտնվել են Երևան քաղաքի Մաշտոցի պողոտայում, «Պրոսպեկտից»՝ «Մետելիցա» սրճարանի դիմացից, կանգնեցրել են պատահական «Օպել» մակնիշի ավտոմեքենա, որի վարորդը մոտ 30 տարեկան է եղել, կրել է օպտիկական ակնոցներ։ Մեքենան նստելուց հետո պատվիրել են իրենց տանել Ավան թաղամաս, որի ընթացքում վարորդի հետ զրուցելուց հետո, հասկացել է, որ խելոք տղա է, իր մտքով անցել է նրան խաբել և գումար հափշտակել։ Հասնելով «Օպերայի» մոտ` տաքսու վարորդին պատվիրել է իրենց Ավան տանել «Մոնումենտով», որտեղ, նախապես տեղյակ լինելով, որ Ազատության 10 շենքն ունի երկկողմանի մուտք, որոշել է տաքսու վարորդին տանել այդ շենքի մոտ, խաբել, նրա մոտից գումար վերցնել և հակառակ կողմից փախուստի դիմել։ Այդ նպատակով ճանապարհին զրուցելու ընթացքում սկսել է վարորդին հարցուփորձ անել նրա ավտոմեքենայից, հետո ասել է, թե իբր շուտ-շուտ Կիրովական է գնում-գալիս, ավելի շատ նստատեղերով մեքենա է պետք լինում։ Այդ եղանակով ցանկացել է վարորդին խաբել, որպեսզի վերջինս հավատար իրեն, քանի որ նրա մեքենան էլ 7 տեղանոց է եղել, ու այդպես հեշտ կլիներ, որ վարորդն իրեն վստահեր և նրան խաբեր։ Վարորդին հարցրել է անունը, ով ասել է, որ անունն Արթուր է, ինքն էլ դիտավորյալ ասել է, թե իբր «ադաշ» են, այսինքն` իբր իր անունն էլ է Արթուր ու խնդրել է վարորդին տալ իր բջջային հեռախոսահամարը, որպեսզի անհրաժեշտության դեպքում զանգահարի։ Վարորդը տվել է իր բջջային հեռախոսահամարը։ Մինչ «Մոնումենտ» հասնելը վարորդ Արթուրին հարցրել է, թե իր մոտ 20.000 դրամի մանր ունի արդյոք, որպեսզի իմանար, թե որքան գումար ունի վարորդն իր մոտ, վերջինս էլ ասել է, որ 20.000 դրամանոցի մանր չունի, իր մոտ էլ է 2 հատ 20.000 դրամանոց։ Հասել են «Մոնումենտ»՝ Ազատության 10 շենքի մոտ, Արթուրին ասել է, որ այդտեղ կանգնի և խնդրել է նրան իրեն տալ իր մոտ եղած 20.000 դրամանոցներից մեկը` ԱՄՆ դոլարի վերածելու, իսկ այնուհետև ճանապարհին դոլարը մանրելու և վերադարձնելու պայմանով։ Վարորդ Արթուրը հավատացել է իրեն և տվել 20.000 դրամանոցը: Ինքն այն վերցրել է ու մտել շենքի մուտքով, իսկ ընկերը` Վադիմ Ալեքսանյանը, մնացել է վարորդի հետ ավտոմեքենայում։ Մի քանի րոպե անց իրեն պատկանող 043-08-21-09 բջջային հեռախոսահամարից զանգահարել է վարորդ Արթուրի հեռախոսահամարին, խաբել և ասել, թե իբր այն մարդուց, ումից պետք է դոլար վերցներ, նրա մոտ 100 դոլարանոց է, և վարորդ Արթուրին խնդրել է ընկերոջը տալ իր մոտի մյուս 20.000 դրամանոցը, որը նա բարձրացնի վերև` 100 դոլարանոցի հետ փոխանակելու համար, հետո ճանապարհին կմանրեն ու կվերադարձնի նրա 40.000 դրամ գումարը։ Վարորդ Արթուրը դա էլ չի մերժել, հավատացել է իր խոսքերին ու ընկերոջ միջոցով ուղարկել մյուս 20.000 դրամանոցը, որից հետո Վադիմ Ալեքսանյանը մտել է շենք և վերև բարձրանալիս 2-րդ հարկում հանդիպել իրեն։ Վ.Ալեքսանյանից գումարը վերցրել է, իսկ Վ.Ալեքսանյանին ասել է, որ գործեր ունի, չեն կարող իրենց ծանոթին այդ օրը տեսնել, թող գնա տուն, հետո կտեսնվեն։ Վ.Ալեքսանյանը շենքի մյուս մուտքով հեռացել է՝ առանց որևէ հարցուփորձ անելու։ Վ.Ալեքսանյանի հեռանալուց անմիջապես հետո ինքը նույնպես հակառակ մուտքով դուրս է եկել շենքից և դիմել փախուստի, իսկ իր հեռախոսահամարն անջատել է, որ վարորդ Արթուրն իրեն չգտնի։ Վադիմ Ալեքսանյանը տեղյակ չի եղել, որ Արթուրին խաբել է և նրանից 40.000 ՀՀ դրամ գումար հափշտակել: Վերջինս նույնիսկ չի լսել իր և վարորդի խոսակցությունները, նստած է եղել մեքենայի հետնամասում և իրենց խոսակցությանը չի խառնվել: Հանցանքը կատարել է անձամբ, իսկ Վադիմ Ալեքսանյանն իր մտադրության մասին տեղյակ չի եղել: Մ.Կիրակոսյանը միաժամանակ հայտնել է, որ բացի 043-08-21-09 բջջային հեռախոսահամարից, օգտագործել է նաև կնոջ` Նոնա Սուքիասյանի անվամբ գրանցված 055-81-82-88 բջջային հեռախոսահամարը:
Ամբաստանյալ Վադիմ Ալեքսանյանն առաջադրված մեղադրանքում ինչպես նախաքննության, այնպես էլ դատաքննության ընթացքում իրեն մեղավոր չի ճանաչել, դատաքննության ընթացքում օգտվելով իր իրավունքից` հրաժարվել է ցուցմունք տալ:
Դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 337-րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջներով, որի համաձայն՝ նախաքննության ընթացքում մեղադրյալի տված ցուցմունքների (...) հրապարակումը (...) թույլատրվում է, եթե ամբաստանյալը հրաժարվում է դատական քննության ժամանակ ցուցմունքներ տալ մեղադրանքի էության մասին, որոշում է կայացրել հրապարակելու ամբաստանյալ Վադիմ Ալեքսանյանի նախաքննական ցուցմունքները:
Նախաքննության ընթացքում ամբաստանյալ Վադիմ Ալեքսանյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ 2015թ. փետրվարի 4-ին Մանուկ Կիրակոսյանի հետ հանդիպել են իրենց ծանոթներին, գտնվել են Երևան քաղաքի Մաշտոցի պողոտայի վրա, որտեղից Մանուկի հետ միասին պետք է գնային Ավան թաղամաս` իր ծանոթներին տեսնելու համար: Նշված օրը մոտեցել է մայթին կայանած «Օպել» մակնիշի տաքսի ավտոմեքենային, ինքը նստել է մեքենայի հետնամասում, իսկ Մանուկը` վարորդի կողքի նստատեղին: Երթևեկելու ընթացքում նկատել է, որ Մանուկը զրուցում է վարորդի հետ, սակայն չի լսել նրանց խոսակցության բովանդակությունը, քանի որ մտքերի մեջ է եղել: Նկատել է, որ վարորդը մեքենան վարել է դեպի «Մոնումենտի» կողմը, հարցրել է, թե ուր են գնում, Մանուկը պատասխանել է, որ մի ծանոթ ունի, նրան պետք է տեսնի և հետո նոր շարունակեն ճանապարհը: Դրանից հետո գնացել են Ազատության 10 շենքի մոտ, որն իրեն անծանոթ է եղել: Վարորդը մեքենան կայանել է շենքի դիմաց: Մանուկը, իջնելով մեքենայից, մտել է այդ շենք, իսկ ինքը վարորդի հետ մնացել է մեքենայի մեջ: Րոպեներ անց վարորդը դիմել է իրեն, տվել է 20.000 ՀՀ դրամ գումար և ասել է, որ Մանուկն է ուզել, վերջինս ինչ-որ 100 դոլարանոցի հետ պետք է փոխանակի, տանի և տա նրան: Վերցնելով վարորդի տված 20.000 ՀՀ դրամը` մտել է շենք, որտեղ` 2-րդ հարկում, հանդիպել է Մանուկին և նրան տվել 20.000 ՀՀ դրամը: Մանուկն ասել է, որ գործեր ունի, ինքը գնա, իրենց ծանոթին հետո կտեսնեն: Դրանից հետո ինքը շենքի մյուս մուտքով, որն ավելի մոտ է եղել, դուրս է եկել և գնացել տուն, իսկ Մանուկից տեղյակ չի եղել: Տեղյակ չի եղել, որ ևս մեկ 20.000 ՀՀ դրամ մինչ այդ Մանուկը վերցրած է եղել տաքսու վարորդից: Հայտնել է, որ օգտագործել է 093-21-02-12 և 098-70-00-72 բջջային հեռախոսահամարները:
Դատաքննության ընթացքում տուժող Արթուր Լոպոյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ 2015 թվականի փետրվար ամսին, երեկոյան ժամի, իր տաքսի ավտոմեքենայով կայանած է եղել է Մաշտոցի պողոտայում: Իր ավտոմեքենան են նստել Մանուկ Կիրակոսյանը և Վադիմ Ալեքսանյանը` խնդրելով «Մոնումենտով» ուղևորվել Ավան թաղամաս: Ավտոմեքենայում իր կողքին նստել է Մանուկը, իսկ հետնամասում` Վադիմը: Ճանապարհին իր կողքին նստած Մանուկը զրուցել է իր հետ, հարցրել իր ավտոմեքենայից, քանի որ ավտոմեքենան 7 տեղանոց է եղել, իբրև թե նրան դուր է եկել և ասել է, որ ժամանակ առ ժամանակ ինքը Կիրովական է գնում-գալիս, կարող է զանգահարել` անհրաժեշտության դեպքում տեղափոխելու համար: Այդ նպատակով Մանուկ Կիրակոսյանը խնդրել է իրեն փոխանցել իր բջջային հեռախոսահամարը: Բջջային հեռախոսահամարը փոխանցելուց հետո վերջինս զանգահարել է իր հեռախոսահամարին և հայտնել, որ դա իր հեռախոսահամարն է: Զրույցի ընթացքում իր կողքին նստած ուղևորը հայտնել է, որ իր անունն Արթուր է: Մինչ «Մոնումենտ» հասնելը Մանուկ Կիրակոսյանը հարցրել է, թե մանր գումար ունի արդյոք, որին բացասական պատասխան տալով նաև հայտնել է, որ իր մոտ միայն 2 հատ 20.000 ՀՀ դրամանոցներ են: Հասնելով Ազատության պողոտայի 10 շենքի մոտ` Մ.Կիրակոսյանն իրենից ուզել է իր մոտ եղած 20.000 դրամանոցներից մեկը` ասելով, որ պետք է վերև բարձրանա, այն վերածի դոլարի և այդ գումարը Ավան գնալիս կվերածի դրամի և տաքսու գումարի հետ միասին կվերադարձնի: Քանի որ Մ.Կիրակոսյանի ընկերը մնացել է ավտոմեքենայում, վստահել է Մ.Կիրակոսյանին և տվել իր մոտ եղած 20.000 դրամանոցներից մեկը, որը նա վերցրել է և մտել նշված շենքի մուտք: Մի քանի րոպե անց Մանուկ Կիրակոսյանը զանգահարել է իր հեռախոսահամարին և ասել, որ եթե հնարավոր է երկրորդ 20.000 դրամանոց էլ Վադիմի միջոցով փոխանցի իրեն: Ինքը թղթադրամը փոխանցել է Վադիմին և վերջինս դուրս է եկել մեքենայից: Մի քանի րոպե սպասելուց հետո զանգահարել է Մանուկին և վերջինս հայտնել է, որ մի քանի րոպեից կմոտենան: Մի քանի րոպե զանգահարելուց հետո ստացել է նույն պատասխանը, իսկ այնուհետև վերջինիս հեռախոսահամարը եղել է անհասանելի: Իր մոտ կասկածանք է առաջացել, որ իրեն խաբել են և ստուգելու համար, թե արդյոք այդ շենքն ունի երկու մուտք, մտել է շենք և պարզել, որ այն ունի երկու մուտք, ինչից հետո հասկացել է, որ վերջիններս իր գումարը վերցրել են և հեռացել: Գնացել է ոստիկանության Արաբկիրի բաժին, որտեղ իրեն հայտնել են, որ այդ հասցեն պատկանում է Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանին և ուղևորվելով ոստիկանության Քանաքեռ-Զեյթունի բաժին` հայտնել է իրողությունը: Վարելու ընթացքում Վադիմ Ալեքսանյանի հետ բացարձակ զրույց չի ունեցել: Մինչ մեքենայից իջնելը Մանուկը Վադիմի հետ զրույց չի ունեցել: Մանուկն իրեն ներկայացել է Արթուր անվամբ: Պնդել է նախաքննության ընթացքում տված ցուցմունքը, այն ճիշտ է:
Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ տուժող Արթուր Լոպոյանի դատաքննական և նախաքննական ցուցմունքների միջև առկա են եղել էական հակասություններ` Դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջներով, որոշում է կայացրել հրապարակել վերջինիս նախաքննական ցուցմունքների այն հատվածը, որտեղ առկա է եղել հակասություն:
Նախաքննության ընթացքում տուժող Արթուր Լոպոյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ վստահ է, որ Արթուրն ու նրա ընկերն այդ ամենը նախապես պլանավորել էին և իրեն խաբելով` լուռ փախուստի են դիմել: Եթե ի սկզբանե իմանար, որ շենքը երկկողմանի մուտք ունի, ապա երկրորդ 20.000 դրամանոցը չէր տա այդ Արթուրի ընկերոջը:
Նախաքննական և դատաքննական ցուցմունքներում առկա հակասությունների կապակցությամբ տուժող Արթուր Լոպոյանը ցուցմունք տվեց այն մասին, որ բնականաբար, եթե այդ դեպքը եղել է երկու անձի մասնակցությամբ, այլ եզրահանգում չի կարող ունենալ: Այդ ժամանակ վստահ է եղել, որ իրենից կատարված հափշտակությունը եղել է նախապատրաստված: Իրեն պատճառված վնասը հատուցված չէ:
Առաջին ատյանի դատարանն արձանագրել է, որ ամբաստանյալներին` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով առաջադրված մեղադրանքը հաստատվում է նաև դատաքննությամբ հետազոտված հետևյալ ապացույցներով.
- տուժող Արթուր Լոպոյանի կողմից ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Քանաքեռ-Զեյթունի բաժնում 2015թ. ապրիլի 7-ին տված հաղորդման արձանագրությամբ այն մասին, որ 2015թ. փետրվարի 4-ին, ժամը 20:00-ի սահմաններում իրեն անծանոթ ոմն Արթուրն իր ընկերոջ հետ Երևան քաղաքի Ազատության 10 շենքի մոտ, հետ վերադարձնելու պատրվակով, իրենից վերցրել են 40.000 ՀՀ դրամ գումար և հեռացել անհայտ ուղղությամբ,
- ապացույց ճանաչված` 2015թ. սեպտեմբերի 16-ին «ԱրմենՏել» ՓԲ ընկերությունից և 2015թ. սեպտեմբերի 18-ին «Ղ-Տելեկոմ» ՓԲ ընկերությունից ստացված վերծանումները զննելու մասին 2015թ. հոկտեմբերի 19-ի արձանագրությամբ:
Առաջին ատյանի դատարանն արձանագրել է նաև, որ տուժող Արթուր Լոպոյանից հափշտակություն կատարելու դրվագին ամբաստանյալ Վադիմ Ալեքսանյանի մասնակցությունը հաստատվում է նաև տուժողի և ամբաստանյալի ցուցմունքով այն մասին, որ ամբաստանյալ Մանուկ Կիրակոսյանն ավտոմեքենայում ներկայացել է մտացածին Արթուր անունով, ինչին ներկա է եղել նաև ամբաստանյալ Վադիմ Ալեքսանյանը: Վերոգրյալը, դատարանի գնահատմամբ անարժանահավատ է դարձնում, ամբաստանյալ Վադիմ Ալեքսանյանի ցուցմունքն այն մասին, որ ինքը տեղյակ չի եղել ամբաստանյալ Մանուկ Կիրակոսյանի՝ հափշտակություն կատարելու մտադրության մասին:
Ամբաստանյալ Մանուկ Կիրակոսյանը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով առաջադրված մեղադրանքում, ինչպես նախաքննության, այնպես էլ դատաքննության ընթացքում իրեն մեղավոր չի ճանաչել:
Դատաքննության ընթացքում Մանուկ Կիրակոսյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ Անժիկ Վարդանյանին իր հետ ծանոթացրել և իր մոտ է ուղարկել Մարուսյա Ամիրյանը: Անժիկ Վարդանյանին 500.000 ՀՀ դրամի չափով գումար է անհրաժեշտ եղել: Շատ դեպքեր են եղել, որ Արմենն ու Մարուսյան իր մոտ մարդ են ուղարկել, ինքն ապառիկ կարգով ապրանքներ է վերցրել և ավելի թանկ գնով վաճառել` առանց խաբելու մտադրության: Մարուսյան իրեն ասել է, որ Անժիկ Վարդանյանին գումար է անհրաժեշտ, նրան կուղարկի իր մոտ, ինքն էլ ապրանք կվերցնի և գումարը կտա իրեն: Ինքն էլ ապրանքը վերցրել է և ավելի էժան վաճառել: Անժիկ Վարդանյանին ասել է, որ ապառիկ կարգով ապրանքը վերցնում է, վաճառում, որի 40 տոկոսն իրենն է, իսկ 60 տոկոսն էլ կտա նրան, ինչին Անժիկ Վարդանյանը համաձայնվել է: Պայմանավորվածության համաձայն` ապառիկի գումարը պետք է մարեր Անժիկ Վարդանյանը: Անժիկ Վարդանյանի հետ միասին են մտել խանութ: Խանութում ապրանքներն ինքն է ընտրել, իսկ Անժիկ Վարդանյանն ընդամենը ստորագրել է պայմանագիրը: Ինքը վերցրել է «ipad» և բջջային հեռախոս: Մարուսյան իրեն ասել է, որ ապրանքի գումարն իրեն տա, ինքն էլ գումարը կտա վերջիններիս: Ինքը գումարը տվել է Մարուսյային, որին ներկա է եղել նաև Արմենը: Այնուհետև, տեղեկանալով, որ Անժիկ Վարդանյանին խաբել են` գումարը չեն տվել, միջոցներ է ձեռնարկել այն վերադարձնելու համար: Եթե Անժիկ Վարդանյանին ինքը խաբած լիներ, ապա միանշանակ Մարուսյան կրկին իր մոտ մարդկանց չէր ուղարկի, որպեսզի ինքը գործարքներ կատարեր: Անժիկ Վարդանյանին խաբել է Մարուսյա Ամիրյանը: Ինքը պատրաստակամ է եղել գումարը վերադարձնել, քանի որ Անժիկ Վարդանյանին իր միջոցով են խաբել: Անժիկ Վարդանյանին ցանկացել է գումարը հետ տալ խղճահարությունից ելնելով:
Ամբաստանյալ Մանուկ Կիրակոսյանը դատաքննության ընթացքում այլևս հրաժարվել է ցուցմունք տալ, պատասխանել առաջադրվելիք հարցերին:
Դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 337-րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջներով, որոշում է կայացրել հրապարակել վերջինիս նախաքննական ցուցմունքները:
Նախաքննության ընթացքում ամբաստանյալ Մանուկ Կիրակոսյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ Անժիկ Վարդանյանին իր մոտ է ուղարկել Մարուսյա Ամիրյանը, ով իրեն հայտնել էր, վերջինիս շտապ մոտ 500.000 ՀՀ դրամ գումար էր անհրաժեշտ: Մարուսյա Ամիրյանին պատասխանել է, որ կարող են գնալ «Վեգա» և «Ասկատ մոբայլ» խանութ, Անժիկ Վարդանյանի անվամբ ապառիկ կարգով ապրանքներ վերցնեն, տեղում նրան տրամադրեն պահանջվող 500.000 ՀՀ դրամ գումարը, ինչին Մարուսյա Ամիրյանը համաձայնվել է: Պայմանավորվել և հանդիպել են Երևան քաղաքի Սայաթ-Նովա պողոտայի վրա, որտեղ գնացել է միայնակ: Սկզբում եղել է Մարուսյա Ամիրյանը, որից հետո` Անժիկ Վարդանյանը: Իր ասելով Անժիկ Վարդանյանը մուտք է գործել խանութ, իր անվամբ ձևակերպել «ipad», որը խանութից դուրս գալով հանձնել է իրեն: Մինչ խանութ մտնելը Ա.Վարդանյանին ասել է, որ ապառիկի գումարները վճարելու է ինքը` Անժիկ Վարդանյանը, որին վերջինս համաձայնվել է: «ipad»-ն իրեն հանձնելուց հետո 180.000-200.000 ՀՀ դրամի չափով գումար տվել է Մարուսյա Ամիրյանին: Դրանից հետո գնացել է Սայաթ-Նովա պողոտայի վրա գտնվող «Ասկատ մոբայլ» խանութ, որտեղ իր ասելով Անժիկ Վարդանյանը միայնակ մուտք է գործել խանութ, իր անվամբ ապառիկ կարգով ձևակերպել է Սամսունգ տեսակի բջջային հեռախոս և խանութից դուրս գալով այն հանձնել է իրեն: Այդ բջջային հեռախոսի դիմաց կրկին Մարուսյա Ամիրյանին գումար է տվել: Իր ներկայությամբ Մ.Ամիրյանն Ա.Վարդանյանին գումար չի տվել և տեղյակ չէ, թե հետագայում տվել է, թե ոչ: Դրանից հետո բաժանվել են, Ա.Վարդանյանին և Մ.Ամիրյանին չի տեսել: Հետագայում Անժիկ Վարդանյանն իրեն զանգահարել և ասել է, որ Մարուսյա Ամիրյանն իրեն գումար չի տվել:
Տուժող Անժիկ Վարդանյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ վարկ ստանալու համար իրեն հեռախոսահամար են տրամադրել, որպեսզի զանգահարի Մարուսյային: Զանգահարել է Մարուսյային, պայմանավորվել են և հանդիպել Աբովյան քաղաքում, որի ընթացքում վերջինս ասել է, որ կարող է վարկ դասավորել իր համար: Երկու օր անց Մարուսյան զանգահարել է իրեն, կրկին հանդիպել են, նա ասել է, որ իրեն կուղարկի Երևան, կծանոթացնի Մանուկի հետ, ում հետ միասին այդ գործարքը կկատարեն, սակայն այդ գործարքի համար անհրաժեշտ է նոր վարկային պատմություն: Մարուսյան իրենից վերցրել է 30.000 ՀՀ դրամ` վարկը դասավորելու նպատակով Մանուկին տալու համար: Գնացել է Երևան, Թումանյան փողոցի «Վեգա» խանութ, որտեղ հանդիպել է Մանուկին և նրա ընկերոջը: Մանուկն իր հետ խանութ չի մտել, իր հետ խանութ է մտել նրա ընկերը, ու անունն Արմեն կամ Գևորգ էր: Այդ ժամանակ Մանուկը կրկին հայտնել է, որ անհրաժեշտ է նոր վարկային պատմություն և, քանի որ իրեն վարկը շատ անհրաժեշտ էր, համաձայնվել է: Մտել են խանութ, ձևակերպել են «ipad», այնտեղից դուրս գալով գնացել են Սայաթ-Նովա փողոցում գտնվող հեռախոսների խանութ, կրկին ապառիկ են ձևակերպել, սակայն ինքը ոչ ապրանքներից է տեղյակ, ոչ էլ պայմանագրերից, քանի որ չի տեսել, թե այդ տղան «ipad»-ն ինչ է արել: Հաջորդ օրը զանգահարել է Մանուկին, վերջինս հայտնել է, որ չի ստացվել վարկը, ասել է, որ ուրբաթ օրը գա` կդասավորի վարկի ստացումը: Այնուհետև, պայմանավորվածության համաձայն ուրբաթ օրը գնացել է բջջային հեռախոսների խանութի մոտ, ժամերով սպասել, սակայն Մանուկը չի եկել: Զանգահարել է Մարուսյային, ով իբրև զանգահարել է Մանուկին, ապա իրեն հայտնել, թե շուտով կգա և այդպես մի քանի անգամ: Դրանից հետո հասկացել է, որ իրեն խաբել են և այդ մասին հայտնել է քննչական մարմնին: Որոշ ժամանակ անց ծանուցումներ է ստացել այն մասին, որ ապառիկի վճարումները չկատարելու դեպքում դատարան կդիմեն: Մանուկը, տեղեկանալով իր հաղորդման մասին, զանգահարել է իրեն և հայտնել, որ ցուցմունքը հետ վերցնելու դեպքում գումարը կվերադարձնի, հակառակ դեպքում` չի վերադարձնի: Դրանից հետո Մանուկն իրեն ասել է, որ վճարումներ է կատարել, սակայն ինքը, գնալով բանկ, պարզել է, որ վճարումներ չեն կատարվել: Ունեցել է այլ վարկ, որի վճարումները պատշաճ կերպով կատարել է: Ապառիկի վճարումները պարտավորվել է կատարել Մանուկը: Մանուկը մոտավորապես 34.000 ՀՀ դրամի չափով գումար է տվել ընկերոջը, որը վերջինս վճարել է որպես կանխավճար: Մանուկն իրեն ասել է, որ վաճառված ապրանքների գումարից 180.000 ՀՀ դրամ տվել է Մարուսյային: Իրեն առհասարակ հեռախոս կամ «ipad» անհրաժեշտ չի եղել: Խանութներ մտնելուց Մանուկը մնացել է դրսում: Պայմանագրի կնքմանը ներկա են եղել ինքն ու Մանուկի ընկերը: Մանուկը մինչ օրս որևէ վճարում չի կատարել: Նախաքննության ընթացքում տված ցուցմունքին ավելացնելու ոչինչ չունի:
Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ տուժող Անժիկ Վարդանյանի դատաքննական և նախաքննական ցուցմունքների միջև առկա են եղել էական հակասություններ, դատարանը ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջներով, որոշում է կայացրել հրապարակել վերջինիս նախաքննական ցուցմունքների այն հատվածը, որտեղ առկա է հակասություն:
Նախաքննության ընթացքում տուժող Անժիկ Վարդանյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ ինքն ու Մանուկի ընկերն են մտել խանութ, Մանուկը մնացել է դրսում, իրեն ասել է, որ մոտ 350.000 ՀՀ դրամ արժողության «ipad»-ը ձևակերպեն իր անունով: Այդ տղան «ipad»-ը վերցրել է և խանութից դուրս գալուց հետո տվել է Մանուկին:
Նախաքննական և դատաքննական ցուցմունքներում առկա հակասությունների կապակցությամբ տուժող Անժիկ Վարդանյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ չի հիշում, չի կարող ասել, Մանուկի ընկերը «ipad»-ը տվել է Մանուկին, թե ոչ: Պնդում է իր նախաքննության ցուցմունքը, այն ճիշտ է: Ստորագրելուց բովանդակության հետ համաձայն է եղել:
ՀՀ ոստիկանության քրեական հետախուզության գլխավոր վարչության 2017թ. հունիսի 30-ի թիվ 3/6253 գրության համաձայն` Մարուսյա Ամիրյանը 2017թ. հունիսի 18-ին, ժամը 15:28-ին Բագրատաշենի սահմանային անցակետով մեկնել է ՀՀ-ից, ուստի Դատարանը ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 342 հոդվածի պահանջներով առ այն. «(...) նախաքննության ընթացքում վկայի տված ցուցմունքների հրապարակումը, (...) դատական քննության ժամանակ թույլատրվում է, երբ վկան դատական նիստից բացակայում է այնպիսի պատճառներով, որոնք բացառում են նրա դատարան ներկայանալու հնարավորությունը(...)», որոշել է հրապարակել վկա Մարուսյա Ամիրյանի նախաքննական ցուցմունքը:
Նախաքննության ընթացքում վկա Մարուսյա Ամիրյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ իր ծանոթներից Արմենի միջոցով ծանոթացել է Մանուկ Կիրակոսյանի հետ, իմացել է, որ վերջինս կարող է վարկ դասավորել, այդ ժամանակահատվածում իրեն վարկ է անհրաժեշտ եղել և դիմել է Մ.Կիրակոսյանին, ով պատրաստակամություն է հայտնել իրեն օգնել այդ հարցում: Այդ ընթացքում վարկ ստանալու ցանկություն է իրեն հայտնել իր ծանոթներից Թ.Մկրտչյանը և ինքը վերջինիս փոխանցել Մ.Կիրակոսյանի հեռախոսահամարը, սակայն հետագայում իմացել է, որ Մանուկ Կիրակոսյանը խաբել է ինչպես իրեն այնպես էլ վերջինիս` ապառիկ կարգով ապրանքներ վերցնելու միջոցով: Անժիկ Վարդանյանն իրեն դիմել է վարկ վերցնելու հարցում աջակցություն ցուցաբերելու համար: Քանի որ այդ ժամանակ ինքը վարկ վերցնելու համար դիմած է եղել Մանուկ Կիրակոսյանին, ուստի Անժիկ Վարդանյանին խորհուրդ է տվել դիմել վերջինիս և նրան է փոխանցել Մ.Կիրակոսյանի հեռախոսահամարը: Դրանից որոշ ժամանակ անց Անժիկ Վարդանյանից իմացել է, որ Մանուկ Կիրակոսյանի ասելով ապառիկ կարգով ապրանքներ է վերցրել իր անվամբ, սակայն ապրանքներն իր մոտ չեն մնացել, իսկ Մ.Կիրակոսյանը խոստացել է, որ Անժիկ Վարդանյանն ապառիկի գումարների մուծման հետ ոչ մի խնդիր չի ունենալու, դրանք ամբողջությամբ ինքն է կատարելու:
Լուսանկարով անձին ճանաչման ներկայացնելու մասին 2015թ. ապրիլի 30-ի արձանագրության համաձայն` տուժող Անժիկ Վարդանյանը ճանաչել է Մանուկ Կիրակոսյանին և հայտարարել, որ վերջինս հանդիսանում է այն անձը, ով խաբեությամբ իր անվամբ կենցաղային ապրանքներ է ձևակերպել և հափշտակել դրանք:
Ապացույց ճանաչված այլ փաստաթուղթ հանդիսացող Անժիկ Վարդանյանի անվամբ 2014թ. հուլիսի 5-ի թիվ 06KB-0050 և TP14/58175 պայմանագրերի համաձայն` 2014թ. հուլիսի 5-ին Անժիկ Վարդանյանի անվամբ ձեռք են բերվել մեկական «Սամսունգ Ջի 90 էյջ» տեսակի բջջային հեռախոս և «Այփադ»:
Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում:
Ուսումնասիրելով ամբաստանյալ Մանուկ Կիրակոսյանի և պաշտպան Անժելա Հոբոսյանի վերաքննիչ բողոքները, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ դրանք պետք է մերժել՝ հետևյալ պատճառաբանությամբ:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը ապացույցները գնահատում են իրենց ներքին համոզմամբ»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածի համաձայն` «Միայն ապացույցների հիման վրա են հաստատվում`
1) դեպքը և հանգամանքները (կատարման ժամանակը, տեղը, եղանակը և այլն).
2) կասկածյալի և մեղադրյալի առնչությունը դեպքին.
3) հանցագործության` քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները.
4) անձի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված արարքը կատարելու մեջ.
5) քրեական օրենքով նախատեսված պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ խստացնող հանգամանքները.
6) այն հանգամանքները, որոնցով դատավարության մասնակիցը կամ քրեական դատավարությանը մասնակցող այլ անձը հիմնավորում է իր պահանջները, եթե այլ բան նախատեսված չէ օրենքով»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման` վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից։
2. Հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված իրենց ներքին համոզմամբ»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 365-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Մեղադրական դատավճիռը չի կարող հիմնված լինել ենթադրությունների վրա և կայացվում է միայն այն դեպքում, երբ հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունն ապացուցված է դատական քննության ընթացքում։ Հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունը կարող է համարվել ապացուցված, եթե դատարանը, ղեկավարվելով անմեղության կանխավարկածով, հիմնվելով պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դատական քննության ընթացքում գործի հանգամանքների հետազոտման արդյունքների վրա, դատաքննության ժամանակ հետազոտված հավաստի ապացույցների հիման վրա, ամբաստանյալի մեղավորության մասին չփարատվող բոլոր կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով, սույն օրենսգրքի 360 հոդվածի առաջին մասի 1-4-րդ կետերում նշված հարցերին տալիս է հաստատող պատասխաններ»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 371-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Դատավճռի նկարագրական-պատճառաբանական մասում ցույց է տրվում (...) 3) այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչպես նաև այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները»։
«Ապացույցների բավարարություն» հասկացության էությունը, ապացույցների բավարարությունը որոշելու ընդհանուր չափանիշները, դրանցից յուրաքանչյուրի բնութագիրը Վճռաբեկ դատարանը քննարկել և վերլուծել է Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշման շրջանակներում։
Մասնավորապես, վկայակոչված որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը, համեմատական վերլուծության ենթարկելով «ապացուցման առարկա» և «ապացույցների բավարարություն» հասկացությունները, նշել է. «(…) եթե ապացուցման առարկան ցույց է տալիս, թե ինչ է անհրաժեշտ պարզել յուրաքանչյուր քրեական գործով, ապա ապացույցների բավարարությունը կապված է այն ապացուցողական նյութի հետ, որը վերաբերում է ապացուցման առարկային և թույլ է տալիս այդ հանգամանքների մասին գալ արժանահավատ հետևության։ Որոշելով ապացույցների բավարարությունը` վարույթն իրականացնող մարմինները լուծում են քրեական գործի համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքների հետազոտման խորության աստիճանի հետ կապված հարցերը, մասնավորապես այն, թե ի՞նչ աստիճանի պետք է մանրացվի յուրաքանչյուր հանգամանքը, և ի՞նչ ծավալի ապացույցներ են անհրաժեշտ այդ հանգամանքները հավաստի պարզելու և դրա հիման վրա այս կամ այն դատավարական որոշումը կայացնելու համար։
Այսպիսով, ապացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշումը, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից` այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը։
Ի տարբերություն ապացուցման առարկայի, ապացույցների բավարարություն հասկացության բովանդակությունը քրեական դատավարության օրենսդրությամբ բացահայտված չէ, այսինքն` օրենքում հստակ նշում չկա այն մասին, թե մինչև ե՞րբ պետք է հավաքվեն և հետազոտվեն ապացույցները, որպեսզի յուրաքանչյուր գործով պարզվի ապացուցման առարկան ամբողջությամբ կամ նրա տարրերն առանձին վերցրած։ Բացի այդ, օրենքում սահմանված չէ միասնական չափանիշ առ այն, թե ե՞րբ են ի հայտ գալիս յուրաքանչյուր քրեական գործով ապացուցման առարկան բացահայտված համարելու հիմքերը։
Վճռաբեկ դատարանը՝ Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի գործով 2014թ. հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշմամբ իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ. «(...) ապացույցների բավարարությունը որոշելու հետևյալ ընդհանուր չափանիշները՝
1) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունք,
2) դատավարական որոշումների հիմնավորվածություն և պատճառաբանվածություն,
3) անմեղության կանխավարկած» (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 14-15-րդ կետերը, իսկ վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքի, դատավարական որոշումների հիմնավորվածության և պատճառաբանվածության, անմեղության կանխավարկածի մասին մանրամասն տե՛ս նույն որոշման 16-19-րդ կետերը)։
29. Վերահաստատելով և զարգացնելով նախորդ կետում մեջբերված գործով արտահայտած իրավական դիրքորոշումները` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ «ապացույցների բավարարությունը» որոշելու չափանիշներն են.
1) անմեղության կանխավարկածը,
2) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքը,
3) դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունը և պատճառաբանվածությունը։
30. Անդրադառնալով անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին` Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ քրեական դատավարությունում կանխավարկածը օրենքով կամ նախադեպային իրավունքով հաստատված այն կանոնն է, որի համաձայն՝ որոշակի հանգամանք համարվում է հաստատված, քանի դեռ օրենքով սահմանված կարգով չի ապացուցվել հակառակը։ Մարդու անմեղությունը քրեական դատավարության կարևորագույն կանխավարկածներից է, որն ամրագրված է ինչպես ՀՀ Սահմանադրությամբ, միջազգային պայմանագրերով և օրենքներով, այնպես էլ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքով։ Հանցանք կատարելու մեջ անձի մեղավորությունը հաստատված համարելը ոչ այլ ինչ է, քան անմեղության կանխավարկածի հաղթահարում։ Միևնույն ժամանակ, անձին դատապարտելու համար համարժեք ապացույցների բավարար համակցության բացակայությունը նշանակում է, որ անձի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարված չէ։ Այլ խոսքով՝ քրեական դատավարության ընթացքում չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղության։
Հարկ է նշել նաև, որ անմեղության կանխավարկածն ամրագրող նորմերը, ինչպես նաև նախադեպային իրավունքը սահմանում են ոչ միայն այդ սկզբունքի բուն էությունը, այլև՝ դրա հաղթահարման, նույնն է, թե անձի մեղավորության հաստատման համար անհրաժեշտ դատավարական չափորոշիչները։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը Մ.Հակոբյանի գործով որոշման մեջ շեշտել է. «(…) ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը դատարաններին պարտավորեցնում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածում թվարկված՝ ապացուցման ենթակա հանգամանքների, այդ թվում՝ կոնկրետ հանցանքի հատկանիշների և այդ հանցանքի մեջ անձի մեղավորության վերաբերյալ իր հետևությունները հիմնավորել վերաբերելի, փոխկապակցված, հավաստի ապացույցներով և ոչ թե ենթադրություններով։ Այլ խոսքով՝ հանցանքի մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր անձի վերաբերյալ` ապացուցման ենթակա յուրաքանչյուր հանգամանքի կապակցությամբ դատարանի հետևությունը պետք է հիմնված լինի ոչ թե գնահատողական դատողությունների, կանխատեսումների կամ կարծիքների, այլ կոնկրետ գործով օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված փաստական տվյալների վրա։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղսագրվող հանցագործության և դրա հատկանիշների ապացուցման բեռը կրում է մեղադրանքի կողմը, իսկ չփարատված կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի։ Դրանից հետևում է, որ մեղադրանքի կողմը կրում է անձի մեղքը հաստատելու համար բավարար ապացույցներ ներկայացնելու պարտականությունը (…)» (տե՛ս Մարգար Հակոբյանի վերաբերյալ 2013 թվականի մայիսի 8-ի թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 որոշման 13-րդ կետը)։ Անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել և իրավական դիրքորոշում է արտահայտել նաև Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով որոշման մեջ (տե՛ս Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0044/01/11 որոշման 14-րդ կետը)։
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի ուսումնասիրությունը ևս ցույց է տալիս, որ Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 2-րդ կետով երաշխավորված անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը, ի թիվս այլոց, ենթադրում է մեղադրանքի կողմի պարտականությունը ներկայացնելու անձին դատապարտելու համար բավարար ապացույցներ (տե՛ս, ի թիվս այլոց, Barbera Messegue and Jabardo v. Spain, գանգատ թիվ 10590/83, 1988 թվականի դեկտեմբերի 6-ի վճիռ, 77-րդ կետ, Janosevic v. Sweden, գանգատ թիվ 34619/97, 2002 թվականի հուլիսի 23-ի վճիռ, 97-րդ կետ)։
Այսպիսով, անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը ենթադրում է ապացույցների այնպիսի ամբողջության առկայություն, որն անհրաժեշտ է անձի մեղավորությունը ողջամիտ (հիմնավոր) կասկածից վեր ապացուցված համարելու, այլ ոչ թե անձի մեղավորության մասին ենթադրություններ անելու համար։
31. Ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս չափանիշին՝ ներքին համոզմունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի վերաբերյալ որոշման մեջ և դիրքորոշում ձևավորել այն մասին, որ «(…) Ներքին համոզմունքը, որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն, մի կողմից, պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից, անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ։
Ապացույցները, որոնք հավաքվել և ստուգվել են օրենքին համապատասխան, կազմում են ներքին համոզմունքի այն օբյեկտիվ հիմքը, որն իր դրսևորումն է գտնում ընդունվող որոշումներում։ Թեպետ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա, այն չի կարող լինել կամայական։ Դրա հիմքում պետք է դրված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննությունը։ (…)» (տե՛ս Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշման 14-րդ կետը)։
Այսպիսով, «ներքին համոզմունքը» սուբյեկտիվ-օբյեկտիվ կատեգորիա է։ Այն ապացույցների գնահատումն իրականացնող սուբյեկտի գիտակցված և ողջամիտ համոզվածությունն է իր իսկ կողմից կայացված որոշման հիմնավորվածության մեջ (սուբյեկտիվ բնույթ)։ Այդպիսի համոզվածությունը պետք է ձևավորված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննության արդյունքում և հիմնվի թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների բավարար համակցությամբ հաստատված փաստերի վրա, որոնք անկողմնակալ դիտորդի մոտ ողջամտորեն կձևավորեն նույն համոզվածությունը (օբյեկտիվ բնույթ)։
Ելնելով այն հանգամանքից, որ ներքին համոզմունքն ունի օբյեկտիվ հիմքեր, անհրաժեշտ է այն տարբերակել ինտուիցիայից, ենթադրություններից և այլ անհաշվետու զգացմունքներից։ Ի տարբերություն դրանց, ներքին համոզմունքը չի կարող ձևավորվել առանց օբյեկտիվ հիմքի և հիմնվել անթույլատրելի, ոչ վերաբերելի, անարժանահավատ ապացույցների վրա։ Այլ խոսքով, ներքին համոզմունքը հիմնվում է ողջամիտ կարծիքի, գիտելիքի վրա, այլ ոչ թե ենթադրությունների, երևակայության, համակրանքի, հակակրանքի կամ կանխակալ կարծիքի վրա։
Ներքին համոզմունքի՝ որպես ապացույցների գնահատման արդյունքի օբյեկտիվ հիմքը քրեական գործով ձեռք բերված, բազմակողմանի և օբյեկտիվ հետազոտված ապացույցների բավարար համակցությունն է։ Այս առումով անհրաժեշտ է վերլուծել ապացույցների թույլատրելիության, վերաբերելիության և արժանահավատության հատկանիշները, որոնց տեսանկյունից ապացույցները ենթակա են գնահատման։
31.1. Ապացույցների թույլատրելիության հատկանիշը վերաբերում է դրանց ձևական կողմին։ Դրա էությունը կազմում է ապացույցները ձեռք բերելիս օրենքով նախատեսված դատավարական պահանջների պահպանվածությունը և ենթադրում է.
- աղբյուրի օրինականություն՝ ապացույցը պետք է ձեռք բերվի միայն օրենքով սահմանված աղբյուրներից (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մաս),
- ձեռքբերման միջոցների օրինականություն՝ պետք է պահպանված լինեն ապացույցների ձեռքբերմանն ուղղված գործողություններ կատարելուն օրենքով առաջադրված պահանջները,
- դատավարական ձևակերպում՝ ապացույցը, դրա ձեռքբերման գործընթացը պետք է օրենքով սահմանված կարգով ենթարկվեն դատավարական ձևակերպման,
- լիազորված սուբյեկտ՝ այն պետք է ստացված լինի ապացույց ձեռք բերելու լիազորությամբ օժտված սուբյեկտի կողմից։
Ապացույցն անթույլատրելի ճանաչելու հիմքերը հստակ սահմանված են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածով։
31.2. Վերաբերելիությունն ապացույցի կարողությունն է իր բովանդակությամբ ծառայելու ապացուցման առարկայի մեջ մտնող հանգամանքները, գործի քննության և լուծման համար նշանակություն ունեցող այլ տվյալները բացահայտելուն և հաստատելուն։ Այլ խոսքով՝ ապացույցի վերաբերելիության հատկանիշն արտացոլում է ապացույցի և գործի քննության ու լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքների միջև կապը։ Ապացույցը կհամարվի վերաբերելի, եթե տեղեկություններ պարունակի գործի համար որևէ նշանակություն ունեցող փաստի մասին։
31.3. Ապացույցի արժանահավատության հատկանիշը նույնպես վերաբերում է ապացույցի բովանդակային գնահատմանը։ Արժանահավատ է այն ապացույցը, որի ճշմարտացիությունը կասկած չի հարուցում։ Ապացույցն արժանահավատության տեսանկյունից գնահատելիս դատարանը պետք է հիմք ընդունի հետևյալ հանգամանքները.
ա) ապացույցի աղբյուրի հատկանիշները (օրինակ՝ փորձագետի ձեռնհասությունը, ցուցմունք տվող անձի շահագրգռվածությունը, որոշ դեպքերում հոգեբանական և ֆիզիոլոգիական հատկանիշները, վիճակը, ինչպես նաև անձին վերաբերող այլ հատկանիշներ, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ այդ անձի կողմից գործի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներն ընկալելու, մտապահելու, վերարտադրելու գործընթացի վրա),
բ) ապացույցի ձևավորման հանգամանքները (օրինակ՝ վկայի կողմից կոնկրետ հանգամանքն ընկալելու պայմանները, պաշտպանի, ներկայացուցչի ներկայությունը և այլն),
գ) ապացուցողական տեղեկությունը ձեռք բերելու միջոցը,
դ) ապացույցի բովանդակությունը կազմող տեղեկությունը հաստատող կամ հերքող հանգամանքների առկայությունը,
ե) նույն տեղեկության ստացումն այլ աղբյուրից։
Յուրաքանչյուր ապացույց արժանահավատության տեսանկյունից պետք է գնահատվի ապացույցների համակցության մեջ՝ բազմակողմանի և մանրամասն գնահատելով փաստական տվյալների ստացման աղբյուրները և ապացույցի ձևավորման ամբողջ ընթացքը։ Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ վերջնական որոշում կարող է կայացվել դրա բովանդակությունն այլ աղբյուրներից ստացված տեղեկությունների հետ համադրելու արդյունքում։ Որոշակի փաստի վերաբերյալ այս կամ այն աղբյուրից ստացված տեղեկությունների արժանահավատությունը գնահատելու համար անհրաժեշտ է վերլուծել ստացված տեղեկությունների բովանդակությունը, համադրել դրանք այլ ապացույցների հետ, պարզել դրանց համապատասխանությունը կամ հակասությունը, հակասության դեպքում` դրա պատճառները։
Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ դատարանի եզրահանգումները պետք է հիմնվեն գործում առկա փաստական տվյալների վրա։
32. Ապացույցների գնահատման արդյունքում ձևավորված ներքին համոզմունքն իրավական նշանակություն է ստանում և օբյեկտիվացվում ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս՝ դատավարական որոշումների հիմնավորման և պատճառաբանման չափանիշի միջոցով (սույն չափանիշի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների մասին տե՛ս նաև Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 18-րդ կետը)։ Ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը ենթադրում է ապացույցները բարեխիղճ վերլուծության ենթարկելու պարտականություն։
Վերջին դիրքորոշումը բխում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի 4-րդ մասի պահանջից, որի համաձայն՝ «Դատարանի դատավճիռը պետք է լինի պատճառաբանված։ Պատճառաբանման ենթակա են դատարանի կողմից դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումներըե։
Դատական ակտի պատճառաբանվածության հարցին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ֆ.Գալստյանի գործով որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…) Դատական ակտի պատճառաբանվածությունը կոչված է պարզաբանելու, թե ինչու է դատարանը եկել այս կամ այն հետևության, որ իրավանորմերով է ղեկավարվել նման որոշում կայացնելիս և միևնույն ժամանակ հնարավորություն է ստեղծում վերադաս դատարանի կողմից դատական ակտի օրինականության և հիմնավորվածության ստուգման համար։
(…) Պատճառաբանված որոշման բացակայությունն արդեն իսկ օբյեկտիվորեն սահմանափակում է վերադաս դատական ատյանի հնարավորությունը` լիարժեք դատական ստուգման ենթարկելու բողոքարկվող դատական ակտի օրինականությունն ու հիմնավորվածությունը և կայացնելու արդարացի որոշում, հետևաբար դատական ակտի չպատճառաբանված լինելը հանգեցնում է քրեական դատավարության կարևորագույն սկզբունքներից մեկի` ՀՀ Սահմանադրությամբ և քրեադատավարական օրենքով երաշխավորված արդար դատական քննության իրավունքի խախտման։
(…) Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն իր մի շարք որոշումներում՝ ներպետական դատարանների կողմից կայացված որոշումների չպատճառաբանվածությունը կամ ոչ բավարար պատճառաբանվածությունը դիտել [է] «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասով երաշխավորված` անձի արդար դատական քննության իրավունքի խախտում (տե՛ս Սալովն ընդդեմ Ուկրաինայի (Salov v. Ukraine) 06.09.2005 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 65518/01, Բոլդեան ընդդեմ Ռումինիայի (Boldea v. Romania) 15.02.2007 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 19997/02, Գրադինարն ընդդեմ Մոլդովայի (Gradinar v. Moldova) 08.04.2008 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 7170/02)» (տե՛ս Ֆրունզիկ Գալստյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի մարտի 26-ի թիվ ԵԿԴ/0058/11/09 որոշման 18-20-րդ կետերը)։
Վերահաստատելով Ֆ.Գալստյանի գործով որոշմամբ ձևավորած իրավական դիրքորոշումը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ դատարանը պարտավոր է իր դատական ակտում ամրագրել և թույլատրելիության, վերաբերելիության ու արժանահավատության տեսանկյունից գնահատման ենթարկել այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչպես նաև նշել այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 371-րդ հոդվածի 3-րդ կետ)։ Հակառակ դեպքում ապացույցների գնահատումը, դրա արդյունքում դատարանի համապատասխան ներքին համոզմունքի ձևավորումը կկրեն սուբյեկտիվ բնույթ, կհանգեցնեն կամայականության և անձի արդար դատաքննության իրավունքի խախտման՝ սահմանափակելով նաև դատական ակտի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը ստուգելու վերադաս դատարանի հնարավորությունը։
33. Սույն որոշման 29-32-րդ կետերում կատարված իրավական վերլուծության հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ գործի լուծման համար ապացույցների բավարարությունը որոշելու չափանիշները սերտորեն փոխկապակցված են և փոխադարձաբար պայմանավորում են միմյանց։ Գործի լուծման համար բավարար ապացույցներ ասելով` պետք է հասկանալ թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն, որը, հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը, անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն անձի մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա կայացնել հիմնավորված և պատճառաբանված որոշում։
Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանը նաև արձանագրել է. «Ապացույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով (…) ։ Ակնհայտ է, որ ապացույցները բավարար չեն, եթե`
1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար,
2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքը անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ,
3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում» (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 17-րդ կետը)։
Այսպիսով, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշը։ Ընդ որում, «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշ ասելով, պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը։ Վերոգրյալը չի նշանակում, որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կարող առաջացնել որևէ կասկած, սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր)։ Այլ խոսքով՝ մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած»։
Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երևում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը քրեական գործի նախաքննությամբ ձեռք բերված և դատաքննությամբ հետազոտված վերը շարադրված ապացույցների գնահատմամբ հաստատված է համարել այն, որ Մանուկ Կիրակոսյանը և Վադիմ Ալեքսանյանը, հանդիսանալով ընկերներ, խարդախությամբ գումար հափշտակելու նպատակով, նախնական համաձայնության են եկել, նախապես դերաբաշխում կատարել և խմբի կազմում, միասնական հանցավոր արդյունքի հասնելու ընդհանուր գործում իրենց գործողություններով միմյանց լրացնելով և համատեղելով իրենց ջանքերը, Արթուր Լոպոյանից խաբեությամբ հափշտակել են 40.000 ՀՀ դրամ և շենքի հակառակ կողմից փախուստի դիմել: Մասնավորապես, ամբաստանյալներ Մանուկ Կիրակոսյանը և Վադիմ Ալեքսանյանը, օգտվելով Արթուր Լոպոյանի կողմից վարվող «Օպել» մակնիշի տաքսի ավտոմեքենայից, 2015 թվականի փետրվար ամսին, երեկոյան, նախապես տեղյակ լինելով, որ Երևան քաղաքի Ազատության 10 շենքը երկկողմանի մուտք ունի, պատվիրել են իրենց տեղափոխել նշված հասցե: Մանուկ Կիրակոսյանը, նստելով ավտոմեքենայի ուղևորի համար նախատեսված դիմացի հատվածում, հետագայում Ա.Լոպոյանի ծառայությունից օգտվելու նպատակով վերցրել է վերջինիս բջջային հեռախոսահամարը: Այնուհետև, մինչև Երևան քաղաքի Ազատության 10 շենքի հասնելը, Մ.Կիրակոսյանն Արթուր Լոպոյանից հարցրել է, թե արդյոք մանր գումար ունի, որպեսզի իմանա Ա.Լոպոյանի մոտ առկա գումարի չափը: Տուժող Ա.Լոպոյանը պատասխանել է, որ իր մոտ երկու 20.000 դրամանոց թղթադրամներ են: Տեղեկանալով, որ Արթուր Լոպոյանի մոտ առկա է երկու 20.000 ՀՀ թղթադրամ՝ այն ԱՄՆ դոլարի փոխանակելու և վերադարձնելու պատրվակով, նախնական համաձայնությամբ, խաբեությամբ և վստահությունը չարաշահելու եղանակով, ամբաստանյալ Մանուկ Կիրակոսյանն Արթուր Լոպոյանից վերցրել է 20.000 ՀՀ դրամ և իջնելով ավտոմեքենայից` մտել է շենքի մուտք: Մ.Կիրակոսյանի ընկեր Վադիմ Ալեքսանյանը վարորդի հետ մնացել է ավտոմեքենայում: Մի քանի րոպե անց ամբաստանյալ Արթուր Լոպոյանն իր բջջային հեռախոսահամարից զանգահարել է Արթուր Լոպոյանի բջջային հեռախոսհամարին և խնդրել ևս 20.000 ՀՀ դրամ ավտոմեքենայում գտնվող Վադիմ Ալեքսանյանի հետ ուղարկել: Արթուր Լոպոյանը Վադիմ Ալեքսանյանին է տվել 20.000 ՀՀ դրամ գումարը, որը վերջինս վերցնելով` մտել է նույն շենքի մուտք և հակառակ կողմից հեռացել` Մանուկ Կիրակոսյանի հետ հափշտակելով Արթուր Լոպոյանին պատկանող 40.000 ՀՀ դրամ գումարը:
Բացի այդ, Առաջին ատյանի դատարանը հաստատված է համարել նաև այն, որ Մանուկ Կիրակոսյանը, Անժիկ Վարդանյանից խաբեությամբ գույք հափշտակելու դիտավորությամբ, իրականությունը խեղաթյուրել և իրականում գոյություն չունեցող փաստեր է հաղորդել այն մասին, որ կարող է բանկում վարկ ձևակերպել և 2014թ. հուլիսի 5-ին Երևան քաղաքի Թումանյան 2 հասցեում գտնվող «Վեգա» խանութից կանխավճար վճարելով` Անժիկ Վարդանյանի անվամբ ապառիկ կարգով վերցրել է 348.000 ՀՀ դրամ արժողությամբ «Ipad» մոդելի պլանշետ, որից հետո` նույն օրը Երևան քաղաքի Սայաթ-Նովա 22 հասցեում գործող «Ասկատ մոբայլ» խանութից, կանխավճար վճարելով` Անժիկ Վարդանյանի անվամբ ապառիկ կարգով վերցրել է 290.000 ՀՀ դրամ արժողությամբ «Samsung G900H» տեսակի բջջային հեռախոս և չարաշահելով Անժիկ Վարդանյանի վստահությունը` խաբեությամբ տիրացել է հիշյալ ապրանքներին` վերջինիս պատճառելով ընդհանուր 638.000 ՀՀ դրամի գույքային վնաս:
Վերաքննիչ դատարանն անդրադառնալով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով, 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով ամբաստանյալ Մանուկ Կիրակոսյանի և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով ամբաստանյալ Վադիմ Ալեքսանյանի անմեղության վերաբերյալ պաշտպան Ա.Հոբոսյանի փաստարկներին, քրեական գործի ուսումնասիրությամբ եզրահանգում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում ստուգման ենթարկելով քրեական գործի հիմքում դրված ապացույցների ձեռքբերման աղբյուրները, յուրաքանչյուր ապացույց գնահատելով թույլատրելիության, վերաբերելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, ղեկավարվելով օրենքով, ներքին համոզմամբ, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով, 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով ամբաստանյալ Մանուկ Կիրակոսյանի և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով ամբաստանյալ Վադիմ Ալեքսանյանի մեղավորության վերաբերյալ հանգել է ճիշտ հետևության:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները հիմնավորված ու պատճառաբանված են, իսկ քրեական գործի փաստական հանգամանքների մասին Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները հետազոտված ապացույցներին չհամապատասխանելու և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով, 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով ամբաստանյալ Մանուկ Կիրակոսյանին և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով ամբաստանյալ Վադիմ Ալեքսանյանին առաջադրված մեղադրանքը հիմնավորված չլինելու վերաբերյալ պաշտպանի փաստարկները քրեական գործի նյութերում իրենց հաստատումը չեն գտել, հետևաբար չեն կարող հիմք հանդիսանալ Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու համար:
Անդրադառնալով ամբաստանյալ Մանուկ Կիրակոսյանի նկատմամբ նշանակված պատժին, Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիան պատիժ է նախատեսում` տուգանք` նվազագույն աշխատավարձի հինգհարյուրապատիկից հազարապատիկի չափով, կամ ազատազրկում` երկուսից հինգ տարի ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն` հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժն արդարացի է, եթե համապատասխանում է հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար է անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվող պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով նույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները։
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս հանցավորի նկատմամբ անհատական մոտեցումն անհրաժեշտ է, որպեսզի դատարանը պատժի տեսակն ու չափը ընտրելիս համոզվի, որ դրանով կհասնի պատժի վերը նշված նպատակներին, որոնք փոխկապակցված և փոխհամաձայնեցված են (մեկ նպատակը ենթադրում է մյուսները և յուրաքանչյուրի ինքնուրույն իրականացումն օժանդակում է մյուսներին)։ Այսինքն` պատժի նպատակներին հասնելու երաշխիք է հանցագործություն կատարած անձի նկատմամբ արդարացի, արարքի ծանրությանը և հասարակական վտանգավորությանը համապատասխան պատիժ նշանակելը։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները, որոշիչ հանգամանքներ են պատժի տեսակը և չափը որոշելու հարցում։
Այսինքն, դատարանը պետք է բացահայտի կատարված կոնկրետ հանցանքի առանձնահատուկ հատկանիշները, որոնք կարող են ազդել հանրության համար վտանգավորության աստիճանի վրա (հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, վնասի չափը և այլն)։ Դատարանը հանրության համար վտանգավորության բնույթը որոշելու ժամանակ պետք է պարզի և հաշվի առնի նաև պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը հանցանքի կատարման պահին։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն`հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
Պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ և 63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։ Դրանք հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի, հանցավորի անձնավորության մասին և յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատականացնել պատիժը։ Պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները բնութագրում են ինչպես կատարված հանցագործությունը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությունը։ Դրանք բարձրացնում կամ իջեցնում են հասարակական վտանգավորության աստիճանը և ազդում են պատժի վրա։
Քրեական օրենքի Ընդհանուր մասի վերը թվարկված դրույթներից հետևում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի, այնպես էլ պատժաչափի վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն. «1. Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մաuին։
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիu դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները (...)»։
Սույն քրեաիրավական նորմերը ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից բազմիցս վերլուծության են ենթարկվել մի շարք գործերով կայացված նախադեպային որոշումներում, և մշտապես վերահաստատվել է դիրքորոշումն առ այն, որ դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն այն մասին, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու, պետք է հիմնվի օբյեկտիվ գոյություն ունեցող այնպիսի տվյալների համակողմանի վերլուծության վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին։
Այս կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը բազմիցս փաստել է, որ թեև պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսում, սակայն դատարանի հետևությունները պետք է, ի թիվս այլոց, հիմնված լինեն նաև հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի ամբողջական գնահատման վրա (հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի վերաբերյալ, ի թիվս այլ որոշումների, մանրամասն տե՛ս ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ Գարուշ Մադաթյանի գործով 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08, Արմեն Շահբազյանի գործով 2014 թվականի օգոստոսի 15-ի թիվ ԵՇԴ/0143/01/13, Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշումները)` հաշվի առնելով այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են օրենքով պահպանվող հասարակական հարաբերության բնույթը, մեղքի ձևը և տեսակը, պատճառված վնասի չափը, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները, հանցագործության հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, նպատակներն ու շարժառիթները և այլն (ԵԱԴԴ/0034/01/12, ԼԴ/0093/01/12, ՏԴ/0018/01/13, ԵԷԴ/0132/01/13, ԵԱՆԴ/0060/01/13, ԵԿԴ/0096/01/13, ԵԿԴ/0252/01/13, ԵՄԴ/0027/01/14, ԳԴ/0014/01/14, ՍԴ/0204/01/13, ՏԴ/0031/01/14, ՍԴ3/0174/01/14, ԵԱԴԴ/0011/01/14, ԵԱՔԴ/0091/01/14, ԵԿԴ/0039/01/15 և այլն)։
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս հաշվի առնվող հանգամանքներից հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշումներ է ձևավորել թիվ ՎԲ-50/07, թիվ ԵԿԴ/0042/01/11, թիվ ՍԴ/0109/01/12, թիվ ԱՎԴ/0082/01/12, թիվ ԵԱՔԴ/0091/01/14 և այլ որոշումներում։ Մասնավորապես, Հ.Հարությունյանի գործով որոշման շրջանակներում ՀՀ վճռաբեկ դատարանը ձևավորել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. «Պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք են ոչ միայն կատարված արարքի հասարակական վտանգավորության աստիճանի, այլև հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ հանդիսացող նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական, քրեաբանական և քրեաիրավական, ֆիզիկական հատկությունների համակցության ճիշտ գնահատումը (ընտանեկան դրությունը, վարքագիծը աշխատանքում և կենցաղում, աշխատունակությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, դատվածությունը և այլն)» (տե՛ս Հազարապետ Հարությունյանի գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի՝ 2007 թվականի մարտի 30-ի թիվ ՎԲ-50/07 որոշումը)։
Հ.Հարությունյանի գործով կայացված որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները ՀՀ վճռաբեկ դատարանը զարգացրել է Ս.Սարգսյանի գործով որոշման շրջանակներում՝ ձևավորելով հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. «(...) «[Հ]անցավորի անձնավորություն» եզրույթը, ի տարբերություն «հանցագործության սուբյեկտ» եզրույթի, ավելի ընդարձակ է, և օժտված է սոցիալ-ժողովրդագրական, բարոյահոգեբանական և քրեաիրավական բնութագրերով։ (...)
(...) [Պ]ատժի անհատականացման ժամանակ հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները հաշվի առնելու անհրաժեշտությունը պայմանավորված է ինչպես պատժի նպատակների իրականացման, այնպես էլ անձի արժանապատվության հարգման սահմանադրական պահանջի առկայությամբ» (տե՛ս Սերոբ Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի` 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշման 36-37-րդ կետերը)։
Իսկ Ս.Աղախանյանի գործով որոշման շրջանակներում ՀՀ վճռաբեկ դատարանը փաստել է. «(…) [Յ]ուրաքանչյուր գործով նշանակված պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը լուծելիս դատարանը, ի թիվս այլ հանգամանքների (…), պետք է բազմակողմանի վերլուծության ու գնահատման ենթարկի հանցավորի անձը։ (...) [Պ]ատասխանատվության և պատժի անհատականացման և հետևաբար նաև նշանակված պատժի կրման հարցի լուծման համար էական նշանակություն ունեն հանցավորի անձի ոչ միայն ֆիզիկական ու հոգեկան, այլև սոցիալական առանձնահատկությունների վերաբերյալ փաստական տվյալները։ Հետևաբար, հանցավորի պատասխանատվությունն ու պատիժն անհատականացնելիս և նշանակված պատիժը փաստացի կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը պետք է ուսումնասիրի հանցավորի ընտանեկան դրության, նրա խնամքին այլ անձանց առկայության, սոցիալական միջավայրում նրա զբաղեցրած տեղի ու դիրքի, սոցիալական միջավայրում նրա ունեցած բնութագրի և մի շարք այլ հանգամանքների վերաբերյալ փաստական տվյալները։
(…) [Ա]նձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս և այն փաստացի կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի նաև այն հանգամանքը, թե նշանակված պատիժն ինչպիսի ազդեցություն կարող է ունենալ ամբաստանյալի ընտանիքի կյանքի պայմանների վրա» (տե՛ս Սեյրան Աղախանյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ի թիվ ԱՎԴ/0082/01/12 որոշման 19-րդ կետը)։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 63-րդ հոդվածի համաձայն.
«1. Պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ են՝
1) հանցանքը կատարելու ռեցիդիվը (...)»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 22-րդ հոդվածի համաձայն.
«1. Հանցագործությունների ռեցիդիվ է համարվում դիտավորությամբ հանցանք կատարելն այն անձի կողմից, ով դատվածություն ունի նախկինում դիտավորությամբ կատարված հանցանքի համար:
2. Հանցագործությունների ռեցիդիվը վտանգավոր է համարվում՝
1) դիտավորությամբ հանցանք կատարելու դեպքում, եթե անձը նախկինում երկու անգամից ոչ պակաս ազատազրկման է դատապարտվել դիտավորյալ հանցագործության համար.(…)»:
Ա.Հարությունյանի գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ «Մեջբերված նորմերի վերլուծությունից հետևում է, որ հանցագործությունների ռեցիդիվը պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանք է: Վերջինս պայմանավորված է նրանով, որ հանցագործությունների ռեցիդիվի դեպքում անձը, իր նախկին հակաօրինական գործունեությանը պետության կողմից տրված բացասական գնահատականի պայմաններում նոր հանցանք կատարելով, արտահայտում է իր արհամարհական վերաբերմունքը հասարակության և պետության շահերի նկատմամբ, որով և դրսևորվում է նրա՝ հանրային բարձր վտանգավորությունը»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 67.1-րդ հոդվածի համաձայն.
«1. Հանցագործությունների ռեցիդիվի, վտանգավոր և առանձնապես վտանգավոր ռեցիդիվի դեպքում պատիժ նշանակելիս հաշվի են առնվում կատարված հանցագործությունների քանակը, բնույթը և ծանրությունը, այն հանգամանքները, որոնց հետևանքով նախկին պատիժը բավարար չի եղել մեղավորի ուղղման համար, ինչպես նաև նոր հանցագործության բնույթը, ծանրությունը և հետևանքները:
2. Հանցագործությունների ռեցիդիվի համար նշանակված պատիժը չի կարող պակաս լինել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավելագույն պատժի կեսից:
Հանցագործությունների վտանգավոր ռեցիդիվի համար նշանակված պատիժը չի կարող պակաս լինել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավելագույն պատժի երկու երրորդից:
Հանցագործությունների առանձնապես վտանգավոր ռեցիդիվի համար նշանակված պատիժը չի կարող պակաս լինել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավելագույն պատժի երեք քառորդից»:
Ա.Ավագյանի և Վ.Սահակյանի գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ «Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն»։
Սույն գործի նյութերի հետազոտմամբ պարզվել է, որ ամբաստանյալ Մանուկ Կիրակոսյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս Առաջին ատյանի դատարանը նրա անձը բնութագրող տվյալներ է դիտել այն, որ նա բնութագրվում է դրականորեն, ունի մշտական բնակության վայրը, վատառողջ է` տառապում է քրոնիկական բրոնխիտով:
Առաջին ատյանի դատարանը որպես ամբաստանյալ Մանուկ Կիրակոսյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանք է դիտել հանցանքը կատարելու վտանգավոր ռեցիդիվը:
Ամբաստանյալ Մանուկ Կիրակոսյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ Առաջին ատյանի դատարանը չի արձանագրել:
Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, վերոգրյալ իրավական նորմերը, Վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումները համադրելով սույն գործի հանգամանքների հետ, ինչպես նաև հաշվի առնելով վերը թվարկված ամբաստանյալի անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքները և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին, 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասերով և 61-րդ հոդվածով, եկել է եզրահանգման, որ ամբաստանյալ Մանուկ Կիրակոսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով պետք է պատիժ նշանակել ազատազրկում` 3 տարի 4 ամիս ժամկետով, իսկ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով` կրկին 3 տարի 4 ամիս ժամկետով ինչը, բավարար է պատժի նպատակների իրացվելիությունն ապահովելու համար։
Միևնույն ժամանակ, Առաջին ատյանի դատարանը եկել է եզրահանգման, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի 3-րդ մասով պատիժների մասնակի գումարման կանոնների կիրառմամբ Մանուկ Կիրակոսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով նշանակված պատժին հարկ է մասնակի գումարել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նշանակված պատժից ազատազրկում 8 ամիս ժամկետով, և Մանուկ Կիրակոսյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ նշանակել ազատազրկում 4 տարի ժամկետով:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է նաև, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից ամբաստանյալ Մանուկ Կիրակոսյանի նկատմամբ նշանակված ինչպես պատիժը, այնպես էլ պատժաչափն արդարացի են և համապատասխանում են ամբաստանյալի կատարած հանցագործությունների ծանրությանը և նրա անձին։
Անդրադառնալով ամբաստանյալ Մանուկ Կիրակոսյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցին, Վերաքննիչ դատարանը, ելնելով քրեական օրենսդրության սկզբունքներից, պատժի նպատակների իրականացման անհրաժեշտությունից, ինչպես նաև հաշվի առնելով կատարված արարքների բնույթն ու հասարակական վտանգավորության աստիճանը, գտնում է, որ նա պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը, քանի որ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը չի կարող ապահովել պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը:
Վերաքննիչ դատարանը նման եզրահանգման է գալիս՝ ելնելով քրեական օրենսդրության սկզբունքներից և պատժի նպատակների իրականացման անհրաժեշտությունից:
Անդրադառնալով Մանուկ Կիրակոսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածի կիրառմամբ օրենքով նախատեսվածից ավելի մեղմ պատիժ նշանակելու մասին հարցին, Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Հանցանքի շարժառիթների ու նպատակների, հանցավորի դերի, հանցանքը կատարելիս ու դրանից հետո նրա վարքագծի և այլ հանգամանքների հետ կապված բացառիկ հանգամանքների առկայության դեպքում, որոնք էականորեն նվազեցնում են հանցանքի` հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, ինչպես նաև խմբակային հանցագործության մասնակցի կողմից խմբի կատարած հանցանքը բացահայտելուն ակտիվորեն աջակցելու դեպքում կարող է նշանակվել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածով նախատեսված պատժի նվազագույն չափից ավելի ցածր պատիժ կամ ավելի մեղմ պատժատեսակ, քան նախատեսված է այդ հոդվածով, կամ չկիրառել որպես պարտադիր նախատեսված լրացուցիչ պատիժ։
2. Բացառիկ կարող են ճանաչվել ինչպես առանձին մեղմացնող հանգամանքները, այնպես էլ այդ հանգամանքների համակցությունը»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածը Վճռաբեկ դատարանի կողմից բազմիցս վերլուծության է ենթարկվել մի շարք գործերով կայացված որոշումներում (ՎԲ-55/07, ՎԲ-145/07, ՎԲ-185/07, ՎԲ-11/08, ՎԲ-13/08, ՎԲ-25/08, ՎԲ-ԵՔՐԴ/0057/01/08, ՏԴ/0094/01/09, ԱՎԴ2/0057/01/09, ԵԱՔԴ/0164/01/09, ԵԱՔԴ/0195/01/09 և այլն), և կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորվել այն մասին, որ քննարկվող նորմը կարող է կիրառվել հետևյալ երկու պայմաններից առնվազն մեկի առկայության պարագայում` գործի բացառիկ հանգամանքների և խմբակային հանցագործության մասնակցի կողմից խմբի կատարած հանցանքի բացահայտմանն ակտիվորեն աջակցելու դեպքում։ Օրենքում օգտագործվող «բացառիկ» բառը ենթադրում է, որ նշված հոդվածի կիրառման համար հիմք հանդիսացող մեղմացնող հանգամանքը կամ մեղմացնող հանգամանքների համակցությունը դուրս են սովորականի շրջանակներից և այն աստիճան առանձնահատուկ են, որ վերածվում են բացառության։ Մասնավորապես, դրանք կարող են կապված լինել հանցագործության շարժառիթների ու նպատակների, հանցավորի դերի, հանցանքը կատարելիս ու դրանից հետո նրա վարքագծի, ինչպես նաև այլ հանգամանքների հետ, որոնք էականորեն նվազեցնում են հանցանքի՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանը։ Ընդ որում, կարևորը ոչ թե պատիժը մեղմացնող տվյալների քանակն է, այլ այն, թե ինչքանով են դրանք էականորեն ազդել արարքի՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանի նվազեցման վրա։
Վճռաբեկ դատարանը հատկանշական է համարել նաև այն հանգամանքը, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածը կարող է կիրառվել բոլոր այն դեպքերում, երբ առանձին մեղմացնող հանգամանքները կամ դրանց համակցությունը ճանաչվում են որպես բացառիկ, կամ, երբ խմբակային հանցագործության մասնակիցն ակտիվորեն աջակցում է խմբի կատարած հանցանքի բացահայտմանը։ Ուստի ակնհայտ է, որ նշված նորմն ունի դիսպոզիտիվ բնույթ, և դատարանն այս հարցում օժտված է հայեցողական լիազորությամբ։
Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երևում է, որ Առաջին ատյանի դատարանն ամբաստանյալ Մանուկ Կիրակոսյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ չի արձանագրել, ուստի տվյալ դեպքում Մանուկ Կիրակոսյանի նկատմամբ օրենքով նախատեսվածից ավելի մեղմ պատիժ նշանակելը չի համապատասխանի արդարության և պատասխանատվության անհատականացման քրեաիրավական սկզբունքներին:
Վերոշարադրյալի հիման վրա Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի պահպանման տեսանկյունից Առաջին ատյանի դատարանի վերը նշված հետևությունները հիմնավորված են։
Այսպիսով, վերոհիշյալ վերլուծությունների համատեքստում Վերաքննիչ դատարանը գալիս է եզրահանգման, որ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ չի տվել նյութական և դատավարական իրավունքի այնպիսի խախտումներ, որոնք ազդել են գործի ելքի վրա:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ, 361.1-րդ, 385-387-րդ, 390-րդ, 393-394-րդ և 412-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը

ՈՐՈՇԵՑ

Ամբաստանյալ Մանուկ Կիրակոսյանի և պաշտպան Անժելա Հոբոսյանի վերաքննիչ բողոքները մերժել` Մանուկ Սամվելի Կիրակոսյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով, 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և Վադիմ Էռնեստի Ալեքսանյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2019թ. մայիսի 23-ի դատավճիռը թողնելով անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Ա.ԱԶԱՐՅԱՆ



ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ Կ.ՄԱՐԴԱՆՅԱՆ



Ա.ՄՆԱՑԱԿԱՆՅԱՆ