Գործ հ.
ԵԱՔԴ/0166/01/15



Հ Ա Յ Ա Ս Տ Ա Ն Ի Հ Ա Ն Ր Ա Պ Ե Տ ՈՒ Թ Յ ՈՒ Ն
Վ Ե Ր Ա Ք Ն Ն Ի Չ Ք Ր Ե Ա Կ Ա Ն Դ Ա Տ Ա Ր Ա Ն

Ո Ր Ո Շ Ո Ւ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն
վարչական շրջանների ընդհանուր
իրավասության դատարանի դատավճիռ,
գործ թիվ ԵԱՔԴ/0166/01/15
դատավոր` Ա.Մկրտչյան

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ
/այսուհետ նաև`Վերաքննիչ դատարան/ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ`

նախագահությամբ` դատավոր Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆԻ
մասնակցությամբ` դատավորներ Ս.ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆԻ
Մ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ

քարտուղարությամբ` Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆԻ

մասնակցությամբ`
ամբաստանյալ Գ.ԱՂԱՋԱՆՅԱՆԻ

պաշտպան Ա.ՂԱԶԱՐՅԱՆԻ

2016 թվականի ապրիլի 18-ին, Երևան քաղաքում,

դռնբաց դատական նիստում, քննության առնելով Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ` սույն գործով մեղադրող Վ.Մկրտչյանի վերաքննիչ բողոքը` բերված Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի /այսուհետ նաև` Դատարան/ 2016 թվականի փետրվարի 05-ի դատավճռի դեմ, քրեական գործով ըստ մեղադրանքի` Գայանե Վաչիկի Աղաջանյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով,


Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1.Գործի դատավարական նախապատմությունը.
ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնում 2015 թվականի մայիսի 04-ին` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 262-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով հարուցվել է թիվ 14126915 քրեական գործը:
2015 թվականի հունիսի 27-ին Գայանե Աղաջանյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ, նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 262-րդ հոդվածի 1-ին մասով և նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել ստորագրություն` չհեռանալու մասին /քրեական գործ թիվ 14126915/:
ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնում 2015 թվականի օգոստոսի 07-ին` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով հարուցվել է թիվ 14148015 քրեական գործը:
2015 թվականի օգոստոսի 20-ին Գայանե Աղաջանյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ, նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով և նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել ստորագրություն` չհեռանալու մասին /քրեական գործ թիվ14148015/:
2015 թվականի օգոստոսի 25-ին թիվ 14148015 քրեական գործը միացվել է թիվ 14126915 քրեական գործին` նախաքննությունը շարունակելով 14126915 համարի ներքո:
2015 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Գայանե Աղաջանյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցվել է` արարքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 262-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցակազմի բացակայության հիմքով:
2015 թվականի սեպտեմբերի 25-ին թիվ 14126915 քրեական գործը հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան:
Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2016 թվականի փետրվարի 05-ի դատավճռով ամբաստանյալ Գայանե Վաչիկի Աղաջանյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով և դատապարտվել ազատազրկման` 1/մեկ/ տարի ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ` ամբաստանյալ Գայանե Աղաջանյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվել` սահմանվելով փորձաշրջան` 1/մեկ/ տարի ժամկետով:
Ամբաստանյալ Գայանե Աղաջանյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը` ստորագրություն չհեռանալու մասին, թողնվել է անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Վճռվել է. իրեղեն ապացույց ճանաչված վարկային և գրավի թիվ 2300020618 պայմանագիրը պահել քրեական գործի հետ միասին:
Գործի քննությունն իրականացվել է դատական քննության արագացված կարգով:
Դատավճռի դեմ Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ` սույն գործով մեղադրող Վ.Մկրտչյանը բերել է վերաքննիչ բողոք, որով խնդրել է այն պատժի մասով բեկանել և փոփոխել, ամբաստանյալ Գայանե Աղաջանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիայով նախատեսված նշանակել օրինական, արդարացի և հիմնավոր պատիժ` առանց ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման:
Վերաքննիչ բողոքի առթիվ գրավոր պատասխան չի ստացվել:
Վերաքննիչ դատարանի 2016 թվականի մարտի 17-ի որոշմամբ մեղադրողի վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և գործը նշանակվել է քննության` ՀՀ վճռաբեկ դատարանում գործերի քննության համար սահմանված կանոններով:

2.Գործի փաստական հանգամանքները.
Նախաքննության մարմնի կողմից ամբաստանյալ Գայանե Աղաջանյանին` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա, 2014 թվականի օգոստոսի 20-ին այցելել է Երևան քաղաքի Վաղարշյան 23 հասցեում գտնվող «Կարեն Մարգարյան» ԱՁ, որտեղ ներկայանալով Քնարիկ Ռազմիկի Սարգսյան տվյալներով և ներկայացնելով վերջինիս AG0461588 սերիայի անձնագիրը «ՍԵՖ Ինտերնեյշնլ» ունիվերսալ վարկային կազմակերպության հետ կնքել է վարկային և գրավի 2300020618 պայմանագիրը ապառիկ կարգով 320.000 ՀՀ դրամ արժողությամբ հեռուստացույց ձեռք բերելու վերաբերյալ և կեղծելով իրավունք վերապահող փաստաթուղթ հանդիսացող պայմանագրում առկա փաստաթղթերը` ստորագրել է Քնարիկ Սարգսյանի փոխարեն և ապառիկ կարգով ձեռք է բերել հեռուստացույց:

3.Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.
Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոնշյալ հիմնավորումներով:
Բողոքաբերը ներկայացնելով գործի դատավարական նախապատմությունը և փաստական հանգամանքները, գտել է, որ Դատարանը թույլ է տվել նյութական իրավունքի /ՀՀ քրեական օրենսգրքի 5-րդ, 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների/ այնպիսի հիմնարար խախտումներ, որի արդյունքում կայացված դատական ակտը խաթարում է արդարադատության բուն էությունը, այն է՝ ամբաստանյալ Գայանե Աղաջանյանին դատապարտելով ազատազրկման 1 /մեկ/ տարի ժամկետով, նրան անհիմն կերպով ազատել է պատիժը կրելուց, որը չի համապատասխանում նրա կատարած հանցանքի կատարելու հանգամանքներին, ամբաստանյալի անձին, ինչպես նաև պատժի նպատակներին և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին։
Դատարանն ամբաստանյալ Գայանե Աղաջանյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս թեև դատավճռում նշել է, սակայն հաշվի չի առել այն հանգամանքը, որ Գայանե Աղաջանյանը չի աշխատում, ամուսնալուծված է, նախկինում դատված` Արմավիրի մարզի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2011թ. նոյեմբերի 9-ի դատավճռով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 262-րդ հոդվածի 1-ին մասով դատապարտվել է 2 տարի ժամկետով ազատազրկման, պատժից ազատվել է 2013թ. հուլիսի 26-ին, դատվածությունը մարված չէ և առկա է հանցագործությունների ռեցիդիվ, այսինքն` Գայանե Աղաջանյանը 2011 թվականին դատապարտված լինելով միջին ծանրության դիտավորյալ հանցագործության համար և կրելով պատիժը ազատազրկման ձևով չի ուղղվել, մինչ դատվածության մարվելը կրկին կատարել է դիտավորյալ հանցագործություն, որպիսի պայմաններում Գայանե Աղաջանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիայով նախատեսված 1 /մեկ/ տարի ժամկետով ազատազրկման ձևով պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելը և մեկ տարի ժամկետով փորձաշրջան սահմանելն արդարացի չէ, չի համապատասխանում Գայանե Աղաջանյանի անձը բնութագրող տվյալներին, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքներին, ուստի անհրաժեշտ և բավարար չի կարող լինել սոցիալական արդարությունը վերականգնելու, նրան ուղղելու, ինչպես նաև նմանատիպ հանցագործությունները կանխելու համար։
Ըստ բողոքաբերի, Դատարանը վիճարկվող դատավճռով վերլուծելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումները, դրանք որևէ կերպ չի համադրել սույն գործով Գայանե Աղաջանյանի անձը բնութագրող տվյալներին և անհիմն կերպով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ, նրա նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չի կիրառել, սահմանելով փորձաշրջան`1 տարի ժամկետով։
Վկայակոչելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` Գուրգեն Մարտիրոսյանի վերաբերյալ գործով 2008 թվականի փետրվարի 1-ի թիվ ՎԲ-01/08 որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումը, բողոքաբերը նշել է, որ ամբաստանյալ Գայանե Աղաջանյանը 2011 թվականին կատարելով միջին ծանրության դիտավորյալ հանցագործություն և պատիժ կրելով ազատազրկման ձևով 2 տարի ժամկետով, չի ուղղվել, և մինչև դատվածության մարվելը կատարել է դիտավորյալ հանցագործություն, հանցագործությունը կատարելուց հետո, հնարավոր բոլոր միջոցներով փորձել է խուսափել քրեական պատասխանատվությունից, և խոստովանական ցուցմունքներ է տվել ապացույցների ճնշման տակ, որպիսի պայմաններում հնարավոր չէ հիմնավորված համարել վերջինիս կողմից գործուն զղջալու հանգամանքը, ինչը որ անհիմն կերպով նշված է Դատարանի 05.02.2016 թվականի դատավճռում։
Վճռաբեկ դատարանը նշել է, որ սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու մասին կարող է վկայել հանցագործությունից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը, մասնավորապես՝ տուժողին պատճառված վնասը հարթելը կամ այն հարթելուն ուղղված ողջամիտ միջոցներ ձեռնարկելը, միչդեռ ամբաստանյալ Գայանե Աղաջանյանի կողմից պատճառված վնասը վերականգնելու ուղղությամբ որևէ միջոց չի ձեռնարկվել մինչ հանցագործության մասին ոստիկանության բաժնում հաղորդում տալը։
Այս պայմաններում դատարանի մատնանշած՝ ամբաստանյալ Գայանե Աղաջանյանի անձը բնութագրող տվյալները, նրա պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, դրական բնութագրվելը, հանցանքը խոստովանելը և կատարած արարքի համար զղջալը, նրա նկատմամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու օբյեկտիվ հիմք չեն։ /տես ՀՀ վճռաբեկ դատարանի Սարգիս Մարգարյանի վերաբերյալ ԵԿԴ/0034/01 գործով 2008 թվականի հոկտեմբերի 31-ի որոշումը, կետ 12/:
Ըստ բողոքաբերի, Դատարանը՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի հիման վրա ամբաստանյալ Գայանե Աղաջանյանի նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում ընդունելիս, սխալ հետևության է հանգել պատժի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով ամրագրված նպատակների իրացվելիության հարցում, որով էլ թույլ է տվել նյութական իրավունքի խախտում։
Գտել է, որ ամբաստանյալ Գայանե Աղաջանյանի նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ դատարանի հետևությունները հիմնավորված չեն, նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելով թույլ են տրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 5-րդ, 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ և 70-րդ հոդվածներով սահմանված՝ օրինականության, արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքների, պատժի նպատակների, պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների և պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու պահանջների խախտումներ, ինչը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-րդ հոդվածով նախատեսված քրեական օրենքի ոչ ճիշտ կիրառում է և հանգեցրել է նույն օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի պահանջներին չհամապատասխանող անօրինական և չհիմնավորված դատական ակտի կայացմանը։
Վերը նշված նյութական և դատավարական իրավունքի խախտումները, որոնք ազդել են գործով ճիշտ որոշում կայացնելու վրա, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 380.1-րդ, 397-րդ և 398-րդ հոդվածների հիման վրա, Դատարանի 05.02.2016 թվականի դատական ակտը բեկանելու հիմք են։
Վերոգրյալի հիման վրա, բողոքաբերը Վերաքննիչ դատարանին խնդրել է Դատարանի վիճարկվող դատավճիռը` պատժի մասով բեկանել և փոփոխել, ամբաստանյալ Գայանե Աղաջանյանի նկատմամբ նշանակել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիայով նախատեսված օրինական, արդարացի և հիմնավոր պատիժ` առանց ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման:

4.Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջների` վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում:
Ըստ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 381-րդ հոդվածի 3-րդ մասի պահանջների` վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը ներկայացվում են բացառապես վերաքննիչ բողոքում, և դրանք չեն կարող փոփոխվել և լրացվել գործի դատական քննության ընթացքում:
Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 386-րդ հոդվածի պահանջների` վերաքննիչ բողոքի հիման վրա վերաքննիչ դատարանն ստուգում է գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման և քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, ինչպես նաև գործը քննելիս և լուծելիս քրեական դատավարական օրենքի նորմերի պահպանումը:
Ըստ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի պահանջների.
1. Դատարանի դատավճիռը պետք է լինի օրինական և հիմնավորված:
2. Դատարանի դատավճիռն օրինական է, եթե այն կայացվել է Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության, սույն օրենսգրքի և այն օրենքների պահանջների պահպանմամբ, որոնց նորմերը կիրառվում են տվյալ քրեական գործը լուծելիս:
3. Դատարանի դատավճիռը հիմնավորված է, եթե`
դրա հետևությունները հիմնված են միայն դատաքննության ժամանակ հետազոտված ապացույցների վրա.
այդ ապացույցները բավարար են մեղադրանքը գնահատելու համար.
դատարանի կողմից հաստատված ճանաչված հանգամանքները համապատասխանում են դատարանում հետազոտված ապացույցներին:
4. Դատարանի դատավճիռը պետք է լինի պատճառաբանված: Պատճառաբանման ենթակա են դատարանի կողմից դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը`(…)
6) ենթակա է արդյոք պատժի ամբաստանյալն իր կատարած հանցանքի համար.
7) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի ամբաստանյալի նկատմամբ.
8) ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը(…):
Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 394-րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջների`
1. Գործն ըստ էության լուծող դատական ակտերի վերաքննության արդյունքում վերաքննիչ դատարանը`
(...)
4) մասնակիորեն կամ ամբողջությամբ բեկանում և փոփոխում է ստորադաս դատարանի ակտը, եթե ստորադաս դատարանի հաստատած փաստական հանգամանքները հնարավորություն են տալիս կայացնելու նման ակտ, և եթե դա բխում է արդարադատության արդյունավետության շահերից (...):
Ըստ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի պահանջների` բողոքարկված դատական ակտը բեկանվում կամ փոխվում է, եթե թույլ է տրվել դատական սխալ, այն է`
(...)
2) ճիշտ չի կիրառվել քրեական օրենքը կամ Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագիրը.
(...):
Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջների` քրեական օրենքի կամ միջազգային պայմանագրի ոչ ճիշտ կիրառումը քրեական օրենքի կամ Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրի այն հոդվածի կամ հոդվածի այն մասի կիրառումն է, որը ենթակա չէր կիրառման, կամ այն հոդվածի կամ հոդվածի այն մասի չկիրառումն է, որը ենթակա էր կիրառման, կամ քրեական օրենքի կամ միջազգային պայմանագրի սխալ մեկնաբանումն է, որը չի համապատասխանում դրա իսկական իմաստին:
Վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում վերլուծելով գործի նյութերը, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ մեղադրողի վերաքննիչ բողոքը պետք է բավարարել` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
Համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի պահանջների`
1. Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
3. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը սահմանում է փորձաշրջան՝ մեկից հինգ տարի ժամկետով (…):
«(…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածով ամրագրված` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու չափանիշները սպառիչ չեն: Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու իրավական հիմքերը բացահայտելու համար ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածում սահմանված իրավադրույթներն անհրաժեշտ է մեկնաբանել նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ամրագրված պատժի նպատակների համատեքստում, համաձայն որի` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
Այլ կերպ՝ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս դատարանը պատժի չկիրառման յուրաքանչյուր դեպքում պետք է քննարկի նաև պատժի՝ սոցիալական արդարության վերականգնման ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հարցը» (տե´ս Հովհաննես Սահակյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2009թ. հունիսի 2-ի ԵՔՐԴ/0571/01/08 որոշման 17-րդ կետը):
«(…) [Պ]ատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն առանց ռեալ (իրական) պատիժ նշանակելու դատապարտյալի ուղղվելու հնարավորության մասին: Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին» (տե´ս Կարեն Հարությունյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2007թ. նոյեմբերի 30-ի ՎԲ-201/07 որոշումը):
«(…) [Պ]ատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ և 63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Հանցակազմի սահմաններից դուրս գտնվելով, դրանք բնութագրում են ինչպես կատարված հանցագործությունը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությունը, հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին` համապատասխանաբար բարձրացնելով կամ իջեցնելով այն:
Դրանց գնահատմամբ է հնարավոր յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատական մոտեցում ցուցաբերել` ինչպես պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս:
Քրեական օրենքի Ընդհանուր մասի վերը թվարկված դրույթներից հետևում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի և պատժաչափի, այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը (տե´ս Թամարա Տեր-Գրիգորյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2007թ. հոկտեմբերի 26-ի ՎԲ-192/07 որոշումը):
«(…)[Դ]ատարանի լայն հայեցողության շրջանակներում է նաև անձի պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքների կիրառման հարցը, քանի որ համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի՝ պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն նույն հոդվածի առաջին մասում: Այնուհանդերձ, դատարանի այս լիազորությունը բացարձակ չէ, և որպես մեղմացնող հաշվի առնվող հանգամանքները պետք է բավարարեն որոշակի չափանիշների: Դրանք են.
ա) հանգամանքը պետք է իրական լինի, այսինքն՝ գործով ձեռք բերված ապացույցները պետք է հաստատեն դրա առկայությունը
բ) այն պետք է ողջամտորեն նվազեցրած լինի անձի կամ նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորությունը
գ) այն հաստատված ճանաչելիս դատարանը պետք է պահպանի ապացուցման ընդհանուր քրեադատավարական կանոնները. հանգամանքի առկայությունը հաստատող ապացույցները պետք է վերաբերելի և թույլատրելի լինեն, դրանք պետք է հետազոտված լինեն դատաքննության ընթացքում, ինչպես նաև պետք է պահպանվեն ապացույցների ստուգման և գնահատման օրենսդրական պահանջները» (տե´ս Պարույր Բայրամյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2007թ. հունիսի 1-ի ՎԲ-84/07 որոշումը):
Հազարապետ Հարությունյանի վերաբերյալ գործով որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «Պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք են ոչ միայն կատարված արարքի հասարակական վտանգավորության աստիճանի, այլև հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ հանդիսացող նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական, քրեաբանական և քրեա-իրավական, ֆիզիկական հատկությունների համակցության ճիշտ գնահատումը (ընտանեկան դրությունը, վարքագիծը աշխատանքում և կենցաղում, աշխատունակությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, դատվածությունը և այլն)» (տե՛ս Հազարապետ Հարությունյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 2007 թվականի մարտի 30-ի թիվ ՎԲ-50/07 որոշումը)։
Սույն գործով կայացված դատական ակտի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ Դատարանն ամբաստանյալ Գայանե Աղաջանյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս, արձանագրել է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն` «Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից ու ազատություններից օրենքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` «Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` «Պատժի տեսակը և չափը որոշվում է հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով»:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ին Սերոբ Սարգսյանի վերաբերյալ թիվ ՍԴ/0109/01/12 գործով արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. «(…) պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են`
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
(…) պատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ՝ ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները՝ ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն:
Վճռաբեկ դատարանը գտել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի գրեթե բոլոր հոդվածների սանկցիաներում ամրագրված վերոնշյալ մոտեցումը պայմանավորված է այն տրամաբանությամբ, որ քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են: Ուստի կոնկրետ արարքի և անձի նկատմամբ համընդհանուր քրեական օրենքով նախատեսված սանկցիան կիրառելիս դատարանը պետք է որոշակի հայեցողություն դրսևորի:
Այսինքն` առանց դատարանի հայեցողության պատժի անհատականացումն անհնար է:
(…) Պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հանգամանքների հայեցողական և ոչ երբեք կամային գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից: (տես Նարեկ Գևորգի Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշման 14-րդ, 22-23-րդ կետերը)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի 6-րդ կետի համաձայն` «Դատարանը արագացված կարգով դատական քննության արդյունքում մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ, որը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը (...)»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 22-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցագործությունների ռեցիդիվ է համարվում դիտավորությամբ հանցանք կատարելն այն անձի կողմից, ով դատվածություն ունի նախկինում դիտավորությամբ կատարված հանցանքի համար»:
Դատարանն արձանագրել է, որ առկա է հանցագործությունների ռեցիդիվ, քանի որ ամբաստանյալ Գայանե Աղաջանյանը նախկինում դիտավորյալ հանցագործության համար ազատազրկման դատապարտված լինելով` դարձյալ կատարել է դիտավորյալ հանցագործություն:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 67.1-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Հանցագործությունների ռեցիդիվի համար նշանակված պատիժը չի կարող պակաս լինել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավելագույն պատժի կեսից: (...)»:
Որպես ամբաստանյալ Գայանե Աղաջանյանի անձը բնութագրող, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ Դատարանը հաշվի է առել, որ նա ընդունել է մեղքը և անկեղծորեն զղջացել կատարած արարքի համար, բնութագրվում է դրական, ֆիզիկապես վատառողջ է` 2015 թվականի նոյեմբերի 09-ին վիրահատվել է, ունի լյարդի խնդիր, լիովին հատուցել է հանցագործության հետևանքով անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասը, դեպքի հանգամանքների վերաբերյալ տվել է խոստովանական ցուցմունքներ:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Կարեն Հարությունյանի վերաբերյալ գործով վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներ, մասնավորապես` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածները հանգել է այն հետևության, որ պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով` հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար (տես ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` Կարեն Հարությունյանի վերաբերյալ գործով 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ի ՎԲ-201/07 որոշումը):
Հաշվի առնելով ամբաստանյալ Գայանե Աղաջանյանի կատարած հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, դրա կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցագործությունը կատարելուց հետո նրա դրսևորած վարքագիծը, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը և այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, Դատարանը գտել է, որ ամբաստանյալը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության համար ենթակա է պատժի ազատազրկման ձևով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ եթե դատարանն ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելով հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին: Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիu դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր 12.06.2007 թվականի ՎԲ-124/07 որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70 հոդվածի կիրառման կապակցությամբ արտահայտել է այն իրավական դիրքորոշումը, որ «վկայակոչված հոդվածի կիրառումը հանցագործության տեսակի հետ կապված որևէ սահմանափակման չի ենթարկվում և դրա կիրառումը սահմանափակված չէ նաև հանցավոր արարքի վտանգավորության աստիճանով ու բնույթով, ինչպես նաև անձանց շրջանակով, որոնց նկատմամբ այն չի կարող կիրառվել»:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը միաժամանակ նշել է, որ «ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70 հոդվածի կիրառման հիմնական պայմանը պատճառաբանված լինելն է: Նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող բոլոր հանգամանքները: Կարևորն այն է, որ հանգի հիմնավոր եզրակացության, որ դատապարտյալի ուղղումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու»:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը մեկ այլ՝ 2008 թվականի փետրվարի 1-ի թիվ ՎԲ-01/08 որոշմամբ նշել է, որ «պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու իրավական հիմքերը բացահայտելու համար ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70 հոդվածում սահմանված իրադրություններն անհրաժեշտ է մեկնաբանել նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48 հոդվածի 2-րդ մասով ամրագրված պատժի նպատակների համատեքստում, այսինքն՝ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս իրավասու դատարանը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է քննարկի նաև պատժի՝ սոցիալական արդարության վերականգնման և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հարցը»: ՀՀ վճռաբեկ դատարանը միաժամանակ նշել է, որ «սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու մասին կարող է վկայել հանցագործությունից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը, մասնավորապես՝ տուժողին պատճառած վնասը հարթելը կամ այն հարթելուն ուղղված ողջամիտ միջոցներ ձեռնարկելը»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70 հոդվածի կիրառման կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը դիրքորոշում է հայտնել նաև մի շարք այլ որոշումներում:
Մասնավորապես, Հ.Բաղդասարյանի վերաբերյալ գործով որոշմամբ արձանագրել է, որ. «(...) պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն առանց իրական պատիժ նշանակելու ամբաստանյալի ուղղվելու հնարավորության մասին: Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին (...)»:
Մեկ այլ՝ Դ.Հովհաննիսյանի վերաբերյալ գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ «ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70 հոդվածի 2-րդ մասը սահմանում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, դատարանը պարտավոր է, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61 հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, հաշվի առնել նաև հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը: Դատարանի կողմից նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության վտանգավորության աստիճանին ու բնույթին: Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար կարևոր նշանակություն ունեն հանցագործության կատարման հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, մեղքի ձևը, հանցավորի կողմից այդ հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքները նախատեսելու բնույթն ու աստիճանը (...)»:
Թ.Տեր-Գրիգորյանի վերաբերյալ որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ «Պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ և 63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Հանցակազմի սահմաններից դուրս գտնվելով դրանք բնութագրում են ինչպես կատարված հանցագործությունը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությունը, հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին` համապատասխանաբար բարձրացնելով կամ իջեցնելով այն: Դրանց գնահատմամբ է հնարավոր յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատական մոտեցում ցուցաբերել ինչպես պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս: Նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48 հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը»: /Վճռաբեկ դատարանի թիվ ԱՎԴ2/0059/01/08, թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09, թիվ ՎԲ-192/07, թիվ ՎԲ-50/07, թիվ ՎԲ-55/07 , թիվ ՎԲ-201/07, թիվ ՎԲ-124/07, թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09, թիվ ԵԱՔԴ/0120/01/09 և մի շարք այլ որոշումներ/:
Այսպիսով, վերը նշված օրենսդրական կարգավորումներից և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումներից հետևում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար անհրաժեշտ է դատարանի համոզվածությունը, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված պատժատեսակն իրական կրելու: Ընդ որում, այդ համոզվածությունը պետք է հիմնված լինի գործի օբյեկտիվ տվյալների վրա, և պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
Հիմք ընդունելով վկայակոչված որոշումներում շարադրված իրավական դիրքորոշումները՝ Դատարանն արձանագրել է, որ պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի, հանցավորի անձնավորության մասին և յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատականացնել պատիժը: Պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների ցանկի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ քննարկվող հանգամանքները վերաբերում են ինչպես հանցագործությանը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությանը կամ միաժամանակ բնութագրում են հանցագործությունն ու հանցավորի անձնավորությունը: Այդ պատճառով էլ պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները պետք է դիտարկել որպես հանցակազմի սահմաններից դուրս հանգամանքներ, որոնք ուղղակի կամ անուղղակի վերաբերում են հանցագործությանը կամ հանցավորի անձնավորությանը, բարձրացնում կամ իջեցնում են հասարակական վտանգավորության աստիճանը և ազդում պատժի վրա: Դրանց գնահատմամբ է հնարավոր յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատական մոտեցում ցուցաբերել` ինչպես պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս:
Քննության առնելով ամբաստանյալ Գայանե Աղաջանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման հնարավորության և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով ամրագրված պատժի նպատակների իրացվելիության հարցը, վերուծելով և գնահատելով գործի վերոհիշյալ փաստական հանգամանքները, հաշվի առնելով Գայանե Աղաջանյանին վերագրվող արարքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, նրա անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում` պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների համակցությունը, որոնք էականորեն ազդում են հանցանքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանի նվազեցման վրա, Դատարանը հանգել է հետևության, որ Գայանե Աղաջանյանի ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու և նրա նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով կատարած հանցանքի համար ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանակաորեն չկիրառելու միջոցով սույն գործով հնարավոր է ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներն իրագործելու հնարավորությունը: Տվյալ դեպքում` դրանով կապահովվեն նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Դատարանի` վերը նշված եզրահանգումները չեն կարող սույն քրեական գործի շրջանակներում բավարար հիմք հանդիսանալ ամբաստանյալ Գայանե Աղաջանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառումը թույլատրելի ճանաչելու համար:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Դատարանը, քննության առնելով ամբաստանյալի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցը, հաշվի առնելով ամբաստանյալ Գայանե Աղաջանյանին վերագրվող հանցավոր արարքի բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, արձանագրելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, ըստ էության չհիմնավորված հետևության է հանգել այն մասին, որ առանց հասարակությունից մեկուսացնելու հնարավոր է ապահովել պատժի նպատակները և ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժն ամբաստանյալը չպետք է կրի, որի արդյունքում թույլ է տվել քրեական օրենքի ոչ ճիշտ կիրառում, այն է` կիրառել է նյութական օրենքի այն նորմը, որը տվյալ դեպքում ենթակա չէր կիրառման, ինչը հանգեցրել է դատական սխալի և վիճարկվող դատական ակտը` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառելիության առումով փոփոխելու հիմք է:
Տվյալ դեպքում, Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել հետևյալը.
Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի 8-րդ կետի պահանջների` դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը`
(...)
8) ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը.
(...):
Սույն գործով կայացված դատական ակտի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ Դատարանը դատավճռի «Դատարանի իրավական վերլուծությունները» բաժնում բառացիորեն արձանագրել է հետևյալը. «Դատարանը հիմք ընդունելով մեղադրանքի հիմքում դրված ապացույցները, գտնում է, որ ամբաստանյալ Գայանե Աղաջանյանի մեղավորությունը իրավունք վերապահող փաստաթուղթ կեղծելու մեջ, որը նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով, ապացուցված է, արարքը ճիշտ է որակվել: Վերոհիշյալ հանցանքի կատարման համար ամբաստանյալը ենթակա է քրեական պատասխանատվության և պատժի, որը նա պետք է կրի»:
Սրա հետ մեկտեղ, Դատարանը ներկայացնելով սույն որոշման մեջ շարադրված համապատասխան փաստարկները, հակասելով իր իսկ կողմից ներկայացված` վերը նշված դիրքորոշմանը, հանգել է այն հետևության, որ ամբաստանյալի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով կատարած հանցանքի համար ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով սույն գործով հնարավոր է ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներն իրագործելու հնարավորությունը, գտնելով, որ տվյալ դեպքում` դրանով կապահովվեն նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները, ինչը, Վերաքննիչ դատարանի համոզմամբ` անթույլատրելի է:
Բացի այդ, համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 63-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի պահանջների` պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ են՝
1) հանցանքը կատարելու ռեցիդիվը, (...):
Քրեական գործի նյութերի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ ամբաստանյալ Գայանե Աղաջանյանը ՀՀ Արմավիրի մարզի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2011 թվականի նոյեմբերի 09-ին դատավճռով` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 262-րդ հոդվածի 1-ին մասով դատապարտվել է երկու տարի ժամկետով ազատազրկման, պատժից ազատվել է 2013 թվականի հուլիսի 26-ին, և դատվածությունը չմարված կատարել է նոր դիտավորյալ հանցագործություն:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Դատարանն ամբաստանյալ Գայանե Աղաջանյանի նկատմամբ ինչպես պատիժ նշանակելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս, անտեսել է ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող` վերը նշված հանգամանքը և բավարարվել է դատական ակտում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 22-րդ հոդվածի 1-ին և 67.1-րդ հոդվածի 2-րդ մասերի պահանջների պարզ շարադրանքով:
Բացի այդ, համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների` պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:
Սույն գործով կայացված դատական ակտի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ Դատարանն ամբաստանյալ Գայանե Աղաջանյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս, բառացիորեն արձանագրել է հետևյալը. «Ամբաստանյալի անձը բնութագրող, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ դատարանը հաշվի է առնում, որ նա ընդունել է մեղքը և անկեղծորեն զղջացել կատարած արարքի համար, բնութագրվում է դրական, ֆիզիկապես վատառողջ է` 2015 թվականի նոյեմբերի 09-ին վիրահատվել է, ունի լյարդի խնդիր, լիովին հատուցել է հանցագործության հետևանքով անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասը, դեպքի հանգամանքների վերաբերյալ տվել է խոստովանական ցուցմունքներ»:
Տվյալ դեպքում, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Դատարանի կողմից թույլ է տրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի պահանջների խախտում, քանի որ Դատարանի վերոհիշյալ եզրահանգումներից հնարավոր չէ տարանջատել, թե Դատարանը, վերը նշված հանգամանքներից որոնք է դիտել որպես ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալներ, իսկ որոնք` ամբաստանյալի պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքներ:
Վերաքննիչ դատարանը սույն գործի շրջանակներում որպես ամբաստանյալ Գայանե Աղաջանյանի անձը բնութագրող տվյալներ, արձանագրում է այն, որ ըստ բնակության վայրի` բնութագրվում է դրական, վատառողջ է:
Որպես ամբաստանյալ Գայանե Աղաջանյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք, Վերաքննիչ դատարանը դիտում է այն, որ ընդունել է մեղքը, անկեղծորեն զղջացել է կատարածի համար, և դեպքի հանգամանքների վերաբերյալ տվել է խոստովանական ցուցմունքներ, կամովին հատուցել է պատճառված վնասը:
Որպես ամբաստանյալ Գայանե Աղաջանյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանք, Վերաքննիչ դատարանը դիտում է հանցագործությունների ռեցիդիվը:
Սույն որոշման պատճառաբանական մասում մեջբերված` ՀՀ վճռաբեկ դատարանի մի շարք որոշումներում արտահայտած իրավական դիրքորոշումների համատեքստում քննության առնելով ամբաստանյալ Գայանե Աղաջանյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելու հնարավորության, իսկ արդյունքում նաև պատժի նպատակների իրացվելիության հարցը, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Գայանե Աղաջանյանի ուղղվելը հնարավոր չէ առանց ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ռեալ կրելու և նրա նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով հնարավոր չէ հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով ամրագրված պատժի նպատակներին` սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը և հանցագործությունների կանխմանը: Այն բխում է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից:
Վերաքննիչ դատարանը նման հետևության է հանգում հաշվի առնելով ինչպես ամբաստանյալ Գայանե Աղաջանյանին վերագրվող հանցագործության բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, մասնավորապես` հանցավոր արարքի կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, այնպես էլ ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, գտնում է, որ սույն քրեական գործի շրջանակներում ամբաստանյալ Գայանե Աղաջանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը կիրառելի չէ, քանի որ Վերաքննիչ դատարանի մոտ առկա չէ համոզվածություն առ այն, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ռեալ կրելու, ուստի դատական ակտն այդ առումով պետք է փոփոխել, և ամբաստանյալ Գայանե Աղաջանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառումը ճանաչել անթույլատրելի:
Ինչ վերաբերվում է Դատարանի կողմից որպես ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքում գնահատված` դատական ակտում շարադրված հանգամանքներին, ապա Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ դրանք սույն քրեական գործի շրջանակներում ողջամտորեն չեն նվազեցնում ամբաստանյալ Գայանե Աղաջանյանի կողմից կատարված հանցավոր արարքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, և չեն կարող նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմք հանդիսանալ:
Անդրադառնալով ամբաստանյալ Գայանե Աղաջանյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցին, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ այն հիմնավոր է և պետք է թողնել անփոփոխ։
Ելնելով վերոգրյալներից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-395-րդ, 397-րդ հոդվածներով, Վերաքննիչ դատարանը





Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ` գործով մեղադրող Վ.Մկրտչյանի վերաքննիչ բողոքը բավարարել:
Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2016 թվականի փետրվարի 05-ի դատավճիռը, քրեական գործով ըստ մեղադրանքի` Գայանե Վաչիկի Աղաջանյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով, փոփոխել:
Ամբաստանյալ Գայանե Վաչիկի Աղաջանյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով և դատապարտել ազատազրկման` 1/մեկ/ տարի ժամկետով:
Պատիժը պետք է կրի ՀՀ ԱՆ ՔԿՎ համապատասխան քրեակատարողական հիմնարկությունում:
Պատժի կրման սկիզբը հաշվել ամբաստանյալ Գայանե Աղաջանյանին փաստացի արգելանքի վերցնելու օրվանից:
Ամբաստանյալ Գայանե Աղաջանյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը` ստորագրություն չհեռանալու մասին, թողնել անփոփոխ` մինչև սույն որոշման օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Դատավճիռը մնացած մասով թողնել անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ այն հրապարակելու պահից մեկամսյա ժամկետում։

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ


ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ Ս.ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ


Մ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ