ԵԱՔԴ/0110/01/15


ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան) հետևյալ կազմով.
նախագահող դատավոր` Ռ.Մխիթարյան
դատավորներ` Ս.Չիչոյան
Մ.Արղամանյան

քարտուղարությամբ` Հ.Հակոբյանի

մասնակցությամբ`
մեղադրող Լ.Մանուկյանի
ամբաստանյալ Լ.Սարգսյանի
պաշտպան Գ.Մելիքյանի

2017 թվականի մարտի 27-ին, Երևան քաղաքում,

դռնբաց դատական նիստում, Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ, գործով մեղադրող Լ.Մանուկյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Լաուրա Ռոբինզոնի Սարգսյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 188.1-րդ հոդվածի 1-ին մասով,

ՊԱՐԶԵՑ

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. 2015 թվականի մայիսի 7-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնում հարուցվել է թիվ 14127515 քրեական գործը՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 188.1-րդ հոդվածի 1-ին մասի հատկանիշներով:
2015 թվականի մայիսի 29-ին Լաուրա Ռոբինզոնի Սարգսյանի նկատմամբ խափանման միջոց է ընտրվել չհեռանալու մասին ստորագրությունը:
2015 թվականի հունիսի 5-ին Լ.Սարգսյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ, և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 188.1-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
2015 թվականի մայիսի 29-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան (այսուհետ նաև` Առաջին ատյանի դատարան):
2. 2016 թվականի ապրիլի 18-ին` Առաջին ատյանի դատարանում տեղի ունեցած դատական նիստի ժամանակ` դատաքննության ավարտական մասում, մեղադրող Լ.Մանուկյանը դատարան է ներկայացրել ամբաստանյալ Լ.Սարգսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 188.1-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքը փոփոխելու և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 188.1-րդ հոդվածի 1-ին մասով նոր մեղադրանք առաջադրելու մասին որոշում։
Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2016 թվականի հունիսի 9-ի դատավճռով ամբաստանյալ Լ.Սարգսյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 188.1-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքում ճանաչվել է անպարտ և արդարացվել է՝ նրա արարքում հանցակազմի բացակայության հիմքով:
Առաջին ատյանի դատարանի՝ վերը նշված դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է բերել գործով մեղադրող, Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության ավագ դատախազ Լ.Մանուկյանը:
Վերաքննիչ դատարանի՝ 2016 թվականի հոկտեմբերի 28-ի որոշմամբ վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ:

Գործի փաստական հանգամանքները և վերաքննիչ բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
3. Դատախազի կողմից հաստատված և Առաջին ատյանի դատարան ուղարկված մեղադրական եզրակացության համաձայն՝ «[Լ.Սարգսյանը] մեղադրվում է այն բանի համար, որ նա հանդիսանալով «Տիգտաթ» ՍՊ ընկերության փոխանակման կետի տնօրեն, 19.03.2015թ.-ին ստացել է ՀՀ կենտրոնական բանկի 12.03.2015թ.-ի թիվ 52Ա որոշումը, որի համաձայն ուժը կորցրած է ճանաչվել «Տիգտաթ» ՍՊ ընկերության փոխանակման կետի գործունեության թիվ 605 լիցենզիան, չի դադարեցրել իր գործունեությունը և ուժը կորցրած լիցենզիայի հիման վրա իրականացրել է 100.000 ՀՀ դրամը գերազանցող առանց լիցենզիայի արտարժույթի առուվաճառք և Երևան քաղաքի Փափազյան փողոցի 22 շենքի թիվ 111 հասցեում իրականացրել է 1.493.880 ՀՀ դրամին համարժեք`2.950 եվրո, 157.950 ՀՀ դրամին համարժեք` 750 վրացական լարի, 3.925.668 ՀՀ դրամին համարժեք` 485.850 ՌԴ ռուբլի և 19.974.000 ՀՀ դրամին համարժեք` 41.877 ԱՄՆ դոլարի արտարժույթի ապօրինի փոխանակման գործարքներ» (տե՛ս քրեական գործի 1-ին հատորի 79-82-րդ և 2-րդ հատորի 1-3-րդ էջերը):
4. 2016 թվականի ապրիլի 18-ին Առաջին ատյանի դատարանում տեղի ունեցած դատական նիստի ժամանակ մեղադրող Լ.Մանուկյանը դատարան է ներկայացրել ամբաստանյալ Լ.Սարգսյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխելու և նոր մեղադրանք առաջադրելու մասին որոշում, համաձայն որի՝ մեղադրողը որոշել է Լ.Սարգսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 188.1-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքը փոփոխել և նրան ՀՀ քրեական օրենսգրքի 188.1-րդ հոդվածի 1-ին մասով նոր մեղադրանք առաջադրել այն բանի համար, որ. «[Լ.Սարգսյանը] հանդիսանալով «Տիգտաթ» ՍՊ ընկերության փոխանակման կետի տնօրեն, 19.03.2015թ.-ին ստացել է ՀՀ կենտրոնական բանկի 12.03.2015թ. թիվ 52Ա որոշումը, որի համաձայն ուժը կորցրած է ճանաչվել «Տիգտաթ» ՍՊ ընկերության փոխանակման կետի գործունեության թիվ 605 լիցենզիան: Թեև ԿԲ որոշումը ուժի մեջ է մտել 20.03.2015թ., սակայն չի դադարեցրել իր գործունեությունը և ուժը կորցրած լիցենզիայի պայմաններում մինչև նշված վարչական ակտի բողոքարկման հայցը վարչական դատարանի կողմից վարույթ ընդունելը՝ 2015 թվականի ապրիլի 21-ը, Երևան քաղաքի Փափազյան փողոցի 22 շենքի թիվ 111 հասցեում իրականացրել է առանց համապատասխան լիցենզիայի արտարժույթի առուվաճառք, որը կատարվել է արտարժույթի 100.000 ՀՀ դրամը գերազանցող գումարի փոխանակման ձևով» (տե՛ս քրեական գործի 3-րդ հատորի 56-58-րդ էջերը):
5. Մեղադրող Լ.Մանուկյանի՝ նախորդ կետում նշված որոշումը պատճառաբանվել է հետևյալով.
«[ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 309-րդ և 3091-րդ հոդվածները] ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերլուծության է ենթարկել Ա.Բաբայանի և Ս.Թումանյանի գործով որոշման մեջ և [իրավական դիրքորոշում է արտահայտել] այն մասին, որ «[Մ]եղադրողը օբյեկտիվորեն կրում է դատարան ներկայացրած մեղադրանքի, այդ թվում՝ մեղսագրվող արարքին տրված քրեաիրավական որակման հիմնավորվածության ռիսկը և օրենսդրական կարգավորման մակարդակով ստանում է առաջին ատյանի դատարանում այն փոխելու իրավական հնարավորություն: Դատախազի կողմից վերոնշյալ հնարավորությունը չօգտագործելու դեպքում դատարանն իրավասու չէ իր վրա վերցնել մեղադրողի գործառույթները և դուրս գալ ամբաստանյալին նախաքննության ընթացքում առաջադրված մեղադրանքի սահմաններից»:
Դատաքննության ընթացքում հետազոտված ապացույցներով պարզվել է, որ ՀՀ կենտրոնական բանկի 17.04.2015թ. գրության համաձայն` արժութային գործունեությունը կարգավորող իրավական ակտերի պահանջների խախտման համար, վարչական վարույթի արդյունքներով ՀՀ կենտրոնական բանկի խորհուրդը 12.03.2015թ. թիվ 52ա որոշմամբ ուժը կորցրած է ճանաչել «Տիգտաթ» ՍՊ ընկերության փոխանակման կետի գործունեության թիվ 605 լիցենզիան:
Դատաքննության ընթացքում հետազոտվել է նաև դատական քննության ընթացքում ի հայտ եկած ՀՀ վարչական դատարանի 24.03.2016թ. դատական ակտը՝ ըստ հայցի «Տիգտաթ» ՍՊ ընկերության՝ ֆինանսների նախարարության 30.07.2015 թ. վարչական ակտը վերացնելու պահանջով:
Նշված դատական ակտի և գործում առկա այլ փաստաթղթերի հետազոտմամբ պարզվել է, որ ՀՀ կենտրոնական բանկի խորհուրդը 12.03.2015թ. թիվ 52ա որոշմամբ ուժը կորցրած է ճանաչել «Տիգտաթ» ՍՊ ընկերության փոխանակման կետի գործունեության թիվ 605 լիցենզիան:
Նշված որոշումը ուժի մեջ է մտել 20.03.2015թ., սակայն «Տիգտաթ» ՍՊ ընկերության կողմից շարունակվել է համապատասխան լիցենզիա պահանջող գործունեությունը՝ արտարժույթի առուվաճառքը, մասնավորապես 20.03.2015թ. կատարել է 2.574.358 ՀՀ դրամ, 21.03.2015թ.՝ 1.101.735, 22.03.2015թ.` 933.811 գումարի արտարժույթի փոխանակում և այդպես շարունակ մինչև 25.08.2015թ.: Այդ ընթացքում Ընկերության կողմից հայցադիմում է ներկայացվել վարչական դատարան՝ Կենտրոնական բանկի 12.03.2015թ. թիվ 52Ա վարչական ակտը անվավեր ճանաչելու պահանջով, ինչը վարչական դատարանը վարույթ է ընդունել 2015 թվականի ապրիլի 21-ին:
ՀՀ ֆինանսների նախարարությունը 30.07.2015թ. 1412146 վարչական ակտով լիցենզավորման ենթակա գործունեությունը առանց լիցենզիայի իրականացնելու համար /Կենտրոնական բանկի 12.03.2015թ. թիվ 52Ա վարչական ակտը ուժի մեջ մտնելուց հետո իրականացված գործարքներ/ ընկերությանը 550.000 ՀՀ դրամ գումարի պարտավորություն է առաջադրել:
Վարչական դատարանը հիշյալ վարչական ակտի /թիվ 1412146 ակտը/ վիճարկման պահանջով Ընկերության հայցի հիման վրա կատարված դատաքննության արդյունքում 24.03.2016թ. վճռով բավարարել է հայցը և անվավեր ճանաչել ՀՀ ֆինանսների նախարարության 30.07.2015թ. 1412146 վարչական ակտը այն հիմնավորմամբ, որ լիցենզիան ուժը կորցրած ճանաչելու որոշման վիճարկման հայցը վարույթ ընդունված լինելու պայմաններում հայցվորի կողմից իրականացված գործունեությունը չէր կարող դիտվել որպես առանց լիցենզիայի գործունեության իրականացում:
Ինչպես երևում է, նախաքննական մարմնի կողմից Լաուրա Սարգսյանին առաջադրված մեղադրանքի ծավալն ընդգրկել է 2015թ. մարտի 20-ից մինչև 2015թ. օգոստոսի 25-ն ընկած ժամանակահատվածը, սակայն դատաքննության ընթացքում ի հայտ եկած նոր ապացույցի՝ վարչական դատարանի վերը վկայակոչված դատական ակտի հետազոտմամբ պարզվել է, որ Կենտրոնական բանկի 12.03.2015թ. թիվ 52Ա վարչական ակտի վիճարկման հայցը վարչական դատարանի կողմից վարույթ ընդունվելուց հետո /21.04.2015թ.-ից հետո/ «Տիգտաթ» ՍՊ ընկերության գործունեությունը կապված արտարժույթի վաճառքի հետ թույլատրելի է եղել, ուստի Լ.Սարգսյանին առաջադրված մեղադրանքը բովանդակային առումով ենթակա է փոփոխման և որպես հանցագործության ժամանակ պետք է նշել 2015թ. մարտի 20-ից ապրիլի 21-ն ընկած ժամանակահատվածը, որի ընթացքում կատարված գործարքները բովանդակող փաստաթղթերը դատական քննության ընթացքում հետազոտվել են:
Այսպիսով, նկատի ունենալով, որ առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 3091-րդ հոդվածով նախատեսված՝ դատական քննության ընթացքում առաջադրված մեղադրանքը փոփոխելու օրենքով սահմանված հիմքերը, ուստի անհրաժեշտ է Լաուրա Սարգսյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխել և վերջինիս նոր մեղադրանք առաջադրել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 1881 հոդվածի 1-ին մասով հետևյալ արարքի համար.
Լաուրա Սարգսյանը, հանդիսանալով «Տիգտաթ» ՍՊ ընկերության փոխանակման կետի տնօրեն, 19.03.2015թ.-ին ստացել է ՀՀ Կենտրոնական բանկի 12.03.2015թ. թիվ 52Ա որոշումը, որի համաձայն ուժը կորցրած է ճանաչվել «Տիգտաթ» ՍՊ ընկերության փոխանակման կետի գործունեության թիվ 605 լիցենզիան: Թեև ԿԲ որոշումն ուժի մեջ է մտել 20.03.2015թ., սակայն չի դադարեցրել իր գործունեությունը և ուժը կորցրած լիցենզիայի պայմաններում մինչև նշված վարչական ակտի բողոքարկման հայցը վարչական դատարանի կողմից վարույթ ընդունելը՝ 2015 թվականի ապրիլի 21-ը, Երևան քաղաքի Փափազյան փողոցի 22 շենքի թիվ 111 հասցեում իրականացրել է առանց համապատասխան լիցենզիայի արտարժույթի առուվաճառք՝ որը կատարվել է արտարժույթի 100.000 ՀՀ դրամը գերազանցող գումարի փոխանակման ձևով:
Լաուրա Ռոբինզոնի Սարգսյանի մեղքը հիմնավորվել է հետևյալ ապացույցներով.
- Լաուրա Ռոբինզոնի Սարգսյանի ցուցմունքով,
- Գործով վկա Արթուր Սերոբի Հանյանի ցուցմունքով,
- ՀՀ կենտրոնական բանկի 2015թ. ապրիլի 17-ի գրությամբ,
-«Տիգտաթ» ՍՊ ընկերության Կենտրոնական բանկ ներկայացված հաշվետվություններով,
- Վարչական դատարանի դատական ակտով,
- Գործում առկա այլ փաստաթղթերով»:
6. Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2016 թվականի հունիսի 9-ի դատավճռի «Ապացույցների հետազոտում և գնահատում» բաժնի համաձայն.
«ՀՀ քրեական օրենսգրքի 188.1-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքի շուրջ հարցաքննվելիս ամբաստանյալ Լաուրա Ռոբինզոնի Սարգսյանն իրեն մեղավոր չճանաչեց և վիճարկեց առաջադրված մեղադրանքի հիմքում դրված ապացույցները, ընդհանրացված կարգով այդ ապացույցների հիման վրա մեղադրական եզրակացությունում մեղադրող կողմի ներկայացրած հետևությունները և ցուցմունք տալով նշեց, որ 2015 թվականի մարտի 19-ին ՀՀ կենտրոնական բանկից նամակով ստացել է «Տիգտաթ» ՍՊ ընկերության փոխանակման կետի գործունեության լիցենզիան դադարեցնելու վերաբեյալ որոշումը և իրավունքների մասին հուշաթերթիկը, որից հետո պաշտպանի օգնությամբ 2015 թվականի մարտի 25-ին ՀՀ վարչական դատարան հայցադիմում են ներկայացրել, որտեղ էլ հայտնել են, որ կարող է իր գործունեությունը շարունակել, որի ընթացքում օրինական ճանապարհով շարունակել է իր աշխատանքային գործունեությունը և սահմանված կարգով և ժամկետներում հաշվետություն ներկայացրել ՀՀ կենտրոնական բանկ: Եթե որևէ անօրինական գործողություններ իրականացներ, ապա ՀՀ կենտրոնական բանկ հաշվետվություն չէր ներկայացնի, անդորրագրեր չէր տրամադրի:
Չի հիշում, թե երկրորդ անգամ «Տիգտաթ» ՍՊ ընկերության փոխանակման կետին համապատասխան գործունեությամբ զբաղվելու լիցենզիայից զրկելուց հետո երբ է այն բողոքարկել:
Մեղադրողի կողմից 2016 թվականի ապրիլի 18-ին ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 309.1-րդ հոդվածի հիմքով առաջադրված մեղադրանքը փոփոխելու և ամբաստանյալ Լաուրա Ռոբինզոնի Սարգսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 188.1-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրանք առաջադրելուց հետո ամբաստանյալ Լաուրա Ռոբինզոնի Սարգսյանը, օգտվելով իր դատավարական իրավունքից, հրաժարվեց ցուցմունք տալուց և կողմերի հարցերին պատասխանելուց:
(...)
Վկա Արթուր Սերոբի Հանյանի նախաքննական՝ 2015 թվականի մայիսի 25-ի ցուցմունքի համաձայն (...) 2015թ հունվարի 3-ին ստուգում է իրականացրել (...) «Տիգտաթ» ՍՊԸ փոխանակման կետում, որտեղ ստուգման է գնացել իր նախկին ընկերոջ` ԿԲ նախկին աշխատակից Աշոտ Վարդանյանի հետ: Մինչ այդ, 2014թ. դեկտեմբեր ամսվա վերջերին «Տիգտաթ» ՍՊ ընկերությունից կենտրոնական բանկ գրություն է ստացվել այն մասին, որ փոխանակման կետը 2015թ հունվարի 1-ից մինչև 6-ն ընկած ժամանակահատվածում չի աշխատելու: Արդեն 2015թ. հունվարի 3-ին, երբ Աշոտ Վարդանյանի հետ մտել են «Տիգտաթ» ՍՊԸ փոխանակման կետ, որտեղ մի կին իրենց հայտնել է, որ փոխանակման կետն աշխատում է, որից հետո իրենց կողմից տրված 300 ԱՄՆ դոլարի վաճառքի գործարք է կատարվել: Հիշյալ գործարքի դիմաց իրենցից անձնագիր չի պահանջվել, անդորրագիր չի տրամադրվել, իսկ գործարքն էլեկտրոնային գրանցամատյանում չի գրանցվել: Դրանից հետո ինքը և Աշոտ Վարդանյանը ներկայացել են հիշյալ կնոջը որպես ԿԲ-ի աշխատակիցներ և կազմվել է որոշման հաշվետվություն: Հետագայում 2015թ. հունվարի 26-ին թիվ 605/1 արձանագրությամբ արձանագրվել են վերոնշյալ որոշման մեջ արտացոլված խախտումները, որոնց հիմքով հարուցվել է քրեական գործ, որի շրջանակներում այլ մանրամասների չի տիրապետում, քանի որ պատժամիջոցի կիրառման իրականացումը դուրս է իր իրավասությունների շրջանակից:
(...)
Հրապարակվեց և հետազոտվեց ՀՀ կենտրոնական բանկի իրավաբանական վարչության պետ Վ.Ավետիքյանի՝ ՀՀ ոստիկանության կազմակերպված հանցավորության դեմ պայքարի գլխավոր վարչության պետ Ռ.Զաքարյանին հասցեագրված 17.04.2015 թվականի գրությունը, համաձայն որի` հայտնվել է, որ արժութային գործունեությունը կարգավորող իրավական պահանջների խախտման համար, վարչական վարույթի արդյունքներով ՀՀ կենտրոնական բանկի խորհուրդը 12.03.15թ. թիվ 52 Ա որոշմամբ ուժը կորցրած է ճանաչել «Տիգտաթ» ՍՊԸ փոխանակման կետի (...) գործունեության թիվ 605 լիցենզիան: Նշված որոշումն ուժի մեջ է մտել փոխանակման կետին հանձնելու պահից` 19.03.2015 թվականին: Սակայն փոխանակման կետն առանց համապատասխան լիցենզիայի շարունակում է իրականացնել արտարժույթի առուվաճառքի մասին հաշվետվություններ:
Միաժամանակ հայտնվել է, որ 03.01.2015թ. վերը նշված փոխանակման կետում` քաղաքացի Ելենա Քարամյանն (...) իրականացրել է 300 ԱՄՆ դոլարի ապօրինի վաճառք և փոխանակման կետի աշխատակցի փոխարեն ստորագրել ստուգման ակտը:
Ելնելով վերը նշվածից, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ փոխանակման կետի լիցենզիան ուժը կորցրած ճանաչելուց հետո վերջինս չի հանդիսանում ՀՀ կենտրոնական բանկի կողմից լիցենզավորված սուբյեկտ և վերը նկարագրված իրավահարաբերություն-ներից առաջացող անօրինական հետևանքները դուրս են ՀՀ կենտրոնական բանկի վերահսկողության շրջանակներից` խնդրվել է օրենքով սահմանված կարգով ձեռնարկել համապատասխան միջոցառումներ:
Հրապարակվեց և հետազոտվեց արտարժույթի առք ու վաճառքի վերաբերյալ հաշվետվությունը, համաձայն որի` «Տիգտաթ» ՍՊԸ-ի կողմից 20.03.2015թ. մինչև 12.04.2015թ. կատարվել է արտաժույթի առք ու վաճառք:
Հրապարակվեց և հետազոտվեց ՀՀ կենտրոնական բանկի ֆինանսական վերահսկողության վարչության պետ Հ.Սուվարյանի 07.01.2015 թվականի 13-22/000122-15 ծանուցումը «Տիգտաթ» ՍՊԸ փոխանակման կետի ղեկավար Լ.Սարգսյանին, համաձայն որի` Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկի (...) ֆինանսական վերահսկողության վարչության կողմից կազմված 26.01.2015 թվականի թիվ 605/1 արձանագրությամբ արձանագրված խախտումների համար «Տիգտաթ» ՍՊԸ (...) փոխանակման կետի նկատմամբ կարող է կիրառվել Հայաստանի Հանրապետության օրենքով սահմանված պատասխանատվության միջոց` արձանագրության 1-ին կետով նկարագրված խախտման համար «Արժութային կարգավորման և արժութային վերահսկողության մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի 10-րդ հոդվածի 6-րդ մասով նախատեսված պատասխանատվության միջոցներից մեկը, տուգանք` նվազագույն աշխատավարձի չորսհազարապատիկի չափով կամ գործունեության լիցենզիայի ուժը կորցրած ճանաչում: Միաժամանակ հայտնվել է, որ վերը նշված արձանագրության 2-րդ կետով նկարագրված խախտման համար կարող է կիրառվել օրենքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված պատասխանատվության միջոցը:
Հաշվի առնելով նշվածն` առաջարկվել է 7-օրյա ժամկետում ՀՀ կենտրոնական բանկ ներկայացնել վերը նշված արձանագրությամբ ամրագրված խախտումների վերաբերյալ գրավոր բացատրություններ, առարկություններ կամ պարզաբանումներ, ինչպես նաև Լ.Սարգսյանի կողմից նախընտրած պատասխանատվության միջոցը: Անհրաժեշտության դեպքում վերջինս իրավունք ունի նաև ապահովելու նրա կամ պատշաճ կարգով նրա լիազորված ներկայացուցչի ներկայությունը ՀՀ կենտրոնական բանկի լիցենզավորման և վերահսկողության հանձնաժողովի նիստին, որը տեղի կունենա 18.02.2015 թվականի ժամը 15:00-ին ք.Երևան, Վ.Սարգսյան փողոց, 6 հասցեում գտնվող Կենտրոնական բանկի վարչական շենքում, իսկ եթե անհրաժեշտ է, որ Լ.Սարգսյանի կամ նրա ներկայացուցչի հետ միաժամանակ հանձնաժողովի նիստին ներկա լինեն նաև վարույթին մասնակցող այլ անձինք (...), ապա ապահովել համապատասխան միջնորդության ներկայացումը ՀՀ կենտրոնական բանկ:
Հրապարակվեց և հետազոտվեց «Տիգտաթ» ՍՊԸ (...) փոխանակման կետի կողմից թույլ տրված խախտման վերաբերյալ թիվ 605/1 արձանագրությունը, համաձայն որի` ՀՀ կենտրոնական բանկի (...) ֆինանսական վերահսկողության վարչության կողմից 03.01.2015թ-ին «Տիգտաթ» ՍՊԸ (...) փոխանակման կետում իրականացված ստուգման արդյունքում հայտնաբերվել է «Տիգտաթ» (...) փոխանակման կետի կողմից թույլ տրված հետյալ խախտումները`
(...)
Հրապարակվեց և հետազոտվեց արտարժույթի առք ու վաճառքի վերաբերյալ հաշվետվությունը, համաձայն որի` «Տիգտաթ» ՍՊԸ ընկերության կողմից 16.03.2015թ.- 22.03.2015թ. կատարվել է արտարժույթի առք ու վաճառք:
Հրապարակվեց և հետազոտվեց առանց լիցենզիայի արտարժույթի առուվաճառքի իրականացման վերաբերյալ ՀՀ ոստիկանության հերթապահ մասին հասցեագրված հաղորդագրությունը, համաձայն որի` ՀՀ ոստիկանության ԿՀԴՊ ԳՎ 1-ին վարչություն ՀՀ Կենտրոնական բանկի կողմից ստացված գրության հիման վրա ձեռնարկված օպերատիվ միջոցառումների արդյունքում պարզվել է, որ ՀՀ կենտրոնական բանկի 12.03.15թ. թիվ 52Ա որոշմամբ ուժը կորցրած է ճանաչվել «Տիգտաթ» ՍՊԸ-ի փոխանակման կետի գործունեության թիվ 605 լիցենզիան: Նշված որոշումը ուժի մեջ է մտել 20.03.2015թ-ին փոխանակման կետին հանձնելու պահից հաջորդ օրվանից, սակայն «Տիգտաթ» ՍՊԸ-ի տնօրեն Լաուրա Ռոբինզոնի Սարգսյանը (...) մինչ օրս շարունակել է զբաղվել արտարժույթի առքուվաճառքով: Նյութերի նախապատրաստման ընթացքում «Տիգտաթ» ՍՊԸ-ի տնօրեն Լ.Սարգսյանը տվել է խոստովանական բացատրություն, որ նա 19.03.2015թ-ից մինչ օրս ՀՀ կենտրոնական բանկի կողմից ուժը կորցրած լիցենզիայի հիման վրա շարունակել է զբաղվել արտարժույթի առքուվաճառքով: Չունենալով համապատասխան լիցենզիա` վերջինս 20.03.2015թ-ից մինչև 12.04.2015թ. իրականացրել է 2950 Եվրո, 775 Վրացական լարի, 485.850 ՌԴ ռուբլի, 41.877 ԱՄՆ դոլարի արտարժույթի ապօրինի փոխանակման գործարքներ:
ՀՀ ֆինանսների նախարարի տեղակալ Տ.Բարսեղյանին հասցեագրված 29.05.2015թ. թիվ 45/4243 գրությունը, համաձայն որի (...):
Նախաքննության անհրաժեշտությունից ելնելով` խնդրվել է հայտնել, թե «Տիգտաթ» ՍՊ ընկերությունը 19.03.2015թ.-ին, ստանալով ՀՀ կենտրոնական բանկի 12.03.2015թ. թիվ 52Ա որոշումը, որի համաձայն «Տիգտաթ» ՍՊԸ փոխանակման կետի զործունեության թիվ 605 լիցենզիան ուժը կորցրած է ճանաչվել, կարող էր արդյոք շարունակել իր գործունեությունը և կատարել արտարժույթի առուվաճառք, եթե նույնիսկ ՀՀ կենտրոնական բանկի թիվ 52 Ա որոշումը «Տիգտաթ» ՍՊ ընկերության կողմից բողոքարկվել է ՀՀ վարչական դատարան:
Հրապարակվեց և հետազոտվեց ՀՀ ֆինանսների նախարարության իրավաբանական վարչության պետ Ա.Գաբրիելյանի 29.05.2015թ. թիվ 11/172-15 գրությունը, համաձայն որի` «Վարչարարության հիմունքների և վարչական վարույթի մասին» ՀՀ օրենքի 61-րդ հոդվածի` անորոշ ժամկետով ընդունված գրավոր վարչական ակտը գործում է այնքան ժամանակ, քանի դեռ չի փոխարինվել մեկ այլ վարչական ակտով կամ օրենքով նախատեսված որևէ այլ հիմքով դրա գործողությունը չի դադարեցվել:
Ինչ վերաբերում է ՀՀ կենտրոնական բանկի 12.03.2015թ թիվ 52Ա որոշման բողոքարկմանը ՀՀ վարչական դատարան, ապա հայտնվում է, որ «ՀՀ կենտրոնական բանկի մասին» ՀՀ օրենքի 57-րդ հոդվածի համաձայն` կենտրոնական բանկի նորմատիվ, ներքին և անհատական իրավական ակտերը կարող են բողոքարկվել դատարան: Կենտրոնական բանկի նորմատիվ, ներքին և անհատական իրավական ակտերի գործողությունը գործի ամբողջ դատական քննության ընթացքում չի կարող կասեցվել:
Ելնելով վերոգրյալից` հայտնվում է, որ «Տիգտաթ» ՍՊ ընկերության փոխանակման կետի գործունեության թիվ 605 լիցենզիան ՀՀ կենտրոնական բանկի 12.03.2015թ. թիվ 52Ա որոշմամբ ուժը կորցրած ճանաչելու որոշումն ուժի մեջ մտնելու պահից ընկերության` նշված լինցենզիայի ուժով գործունեության իրականացումը ենթակա է դադարեցման:
Հրապարակվեց և հետազոտվեց ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի ձև 8 պահանջագիրը, համաձայն որի (...):
Հրապարակվեց և հետազոտվեց ՀՀ կենտրոնական բանկի նախագահ Ա.Ջավադյանին հասցեագրված 17.06.2015թ. թիվ 45-4830 գրությունը, համաձայն որի (...): Հայտնելով վերոգրյալը` խնդրվել է հանձնարարել համապատասխան աշխատակիցներին հայտնել, թե նշված 3000 ԱՄՆ դոլարի վաճառքի գործարքը հանդիսանում է առանց լիցենզիայի արտարժույթի առուվաճառքի իրականացում, թե հանդիսանում է վարչական իրավախախտում:
ՀՀ կենտրոնական բանկի իրավաբանական վարչության պետի տեղակալ Վ.Մնացականյանի 23.06.2015թ. գրությունը, համաձայն որի` ՀՀ կենտրոնական բանկ (...) հասցեագրված գրության կապակցությամբ հայտնվել է, որ (...):
Հրապարակվեց և հետազոտվեց ՀՀ կենտրոնական բանկի խորհրդի 2015 թվականի դեկտեմբերի 3-ի թիվ 248 Ա որոշումը, համաձայն որի` որոշվել է ուժը կորցրած ճանաչել «Տիգտաթ» սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերությանը տրամադրված արտարժույթի առուվաճառքի թիվ 605 լիցենզիան:
Հրապարակվեց և հետազոտվեց ՀՀ Կենտրոնական բանկի խորհրդի 2015 թվականի մարտի 12-ի «Տիգտաթ» սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերություն (...) փոխանակման կետի նկատմամբ պատասխանատվության միջոց կիրառելու մասին թիվ 52 Ա որոշումը, համաձայն որի ուժը կորցրած է ճանաչվել «Տիգտաթ» ՍՊԸ (...) փոխանակման կետի գործունեության լիցենզիան:
Հրապարակվեց և հետազոտվեց ՀՀ կենտրոնական բանկի խորհրդի 12.03.2015թ. թիվ 52 Ա որոշումն անվավեր ճանաչելու պահանջի մասին հայցադիմումը, համաձայն որի` խնդրվել է «Տիգտաթ» ՍՊԸ փոխանակման կետի գործունեության թիվ 605 լիցենզիան ուժը կորցրած ճանաչելու մասին ՀՀ կենտրոնական բանկի խորհրդի 12.03.2015 թվականի թիվ 52 Ա որոշումը ճանաչել անվավեր:
Հրապարակվեց և հետազոտվեց ՀՀ կենտրոնական բանկի խորհրդի 2015 թվականի դեկտեմբերի 3-ի «Տիգտաթ» սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերությանը տրամադրված թիվ 605 արտարժույթի առուվաճառքի լիցենզիան ուժը կորցրած ճանաչելու մասին թիվ 248 Ա որոշումը, համաձայն որի ուժը կորցրած է ճանաչվել «Տիգտաթ» սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերությանը տրամադրված առուվաճառքի թիվ 605 լիցենզիան:
Հրապարակվեց և հետազոտվեց ՀՀ վարչական դատարանի 2016 թվականի մարտի 24-ի վճիռը, որի «Գործի լուծման համար նշանակություն ունեցող փաստերը» բաժնի 11-րդ կետի համաձայն թիվ ՎԴ/0952/05/15 վարչական գործով ՀՀ վարչական դատարանի 21.04.2015 թվականի որոշման համաձայն` «Տիգտաթ» ՍՊ ընկերության տնօրեն Լ.Սարգսյանի կողմից ներկայացված հայցադիմումն ընդդեմ ՀՀ կենտրոնական բանկի` ՀՀ կենտրոնական բանկի խորհրդի 12.03.2015 թվականի թիվ 52-Ա որոշումն անվավեր ճանաչելու պահանջի մասին ընդունվել է վարույթ»:
7. Նախորդ կետում մեջբերվածի հիման վրա Առաջին ատյանի դատարանն իր՝ 2016 թվականի հունիսի 9-ի դատավճռի «Դատարանի իրավական վերլուծություններ» բաժնում նշել է.
«Այսպիսով, ստուգելով ամբաստանյալ Լաուրա Ռոբինզոնի Սարգսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 188.1-րդ հոդվածի մասի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքի վերաբերյալ գործով ձեռք բերված ապացույցները` դրանց վերլուծության, այլ ապացույցների հետ համադրելու միջոցով, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ, ամբաստանյալների մեղավորության վերաբերյալ չփարատվող բոլոր կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով` Դատարանը գտնում է, որ Լաուրա Ռոբինզոնի Սարգսյանի արարքում բացակայում է նրան մեղսագրվող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 188.1-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցակազմը, որի կապակցությամբ առաջադրված մեղադրանքում հարկ է վերջինիս ճանաչել անպարտ և կայացնել արդարացման դատավճիռ (...):
(...)
Սույն գործով որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին մեղադրող Լ.Մանուկյանի 2016 թվականի ապրիլի 18-ի որոշման մեջ առկա ձևակերպումներից պարզ է դառնում, որ Լաուրա Ռոբինզոնի Սարգսյանին մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա, հանդիսանալով «Տիգտաթ» ՍՊ ընկերություն փոխանակման կետի տնօրեն, 19.03.2015թ.-ին ստացել է ՀՀ կենտրոնական բանկի 12.03.2015թ.-ի թիվ 52Ա որոշումը, որի համաձայն ուժը կորցրած է ճանաչվել «Տիգտաթ» ՍՊ ընկերության փոխանակման կետի գործունեության թիվ 605 լիցենզիան: Թեև ԿԲ որոշումը ուժի մեջ է մտել 20.03.2015թ., սակայն չի դադարեցրել իր գործունեությունը և ուժը կորցրած լիցենզիայի պայմաններում մինչև նշված վարչական ակտի բողոքարկման հայցը վարչական դատարանի կողմից վարույթ ընդունելը` 2015 թվականի ապրիլի 21-ը, Երևան քաղաքի Փափազյան փողոցի 22 շենքի թիվ 111 հասցեում իրականացրել է առանց համապատասխան լիցենզիայի արտարժույթի առուվաճառք, որը կատարվել է արտարժույթի 100.000 ՀՀ դրամը գերազանցող գումարի փոխանակման ձևով:
Այսինքն, Լաուրա Ռոբինզոնի Սարգսյանին մեղսագրվում է հանցավոր արարք՝ նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 188.1-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
(...)
[ՀՀ քրեական օրենսգրքի 188.1-րդ հոդվածի 1-ին մասի դիսպոզիցիայի վերլուծությունից] հետևում է, որ առանց համապատասխան լիցենզիայի արտարժույթի առուվաճառքի իրականացման օբյեկտիվ կողմը դրսևորվում է անձի կողմից առանց լիցենզիայի ենթադրյալ արտարժույթի տեսակի, դրանցից յուրաքանչյուրի որոշակի արժեքով և չափով առուվաճառքի, դրանց ընդհանուր առմամբ 100.000 ՀՀ դրամի կամ ավելի գումարի փոխանակումը իրականացնելով:
(...)
[Ք]ննարկելով ամբաստանյալին առաջադրված մեղադրանքի հստակության, դատավարական պահանջներին համապատասխանության հարց[ը՝] Դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալ Լաուրա Ռոբինզոնի Սարգսյանին առաջադրված մեղադրանքում առկա ձևակերպումներից չի երևում, թե Լաուրա Ռոբինզոնի Սարգսյանի կողմից առանց լիցենզիայի արտարժույթի առուվաճառքը հատկապես կոնկրետ արտարժույթի տեսակի, դրանց արժեքի, փոխանակման ծավալի, ինչպես նաև այն իրականացնելու միջոցով տվյալ դեպքում որպես հանրորեն վտանգավոր արարքի հետևանքով 100.000 ՀՀ դրամը գերազանցող հանրագումարի առաջացումն ինչում է արտահայտվել և ինչպես է դրսևորվել, և ի վերջո, հիշյալ գործողությունների արդյունքում ընդհանուր առմամբ որքան ՀՀ դրամի արտարժույթի փոխանակում է իրականացվել:
Նախ հարկ է նշել, որ չնայած մեղադրական եզրակացության բոլոր ապացույցները ձեռք են բերվել ու պատշաճ ամրագրվել օրենքով սահմանված կարգով, այնուամենայնիվ տվյալ գործով այն պայմաններում, երբ հստակեցված ու որոշակի չէ մեղադրանքը, մասնավորապես կոնկրետ արտարժույթի տեսակի, դրանց արժեքի, փոխանակման ծավալի, ինչպես նաև այն իրականացնելու միջոցով տվյալ դեպքում որպես հանրորեն վտանգավոր արարքի հետևանքով 100.000 ՀՀ դրամը գերազանցող հանրագումարի առաջացման, դեռ ավելին, հիշյալ գործողությունների արդյունքում ՀՀ դրամով իրականացված շրջանառության հանրագումարի մասին որևէ կոնկրետ նշումներ չկան, որակմանը համապատասխան համակատարման պատշաճ նկարագրություն առկա չէ, ապա անհնար է դատողություններ անել կոնկրետ արտարժույթի, դրա տեսակի, արժեքի, ծավալի և 100.000 ՀՀ դրամը գերազանցող հանրագումարի առաջացման, ինչպես նաև հիշյալ գործողությունների արդյունքում ՀՀ դրամով իրականացված շրջանառության հանրագումարի հանգամանքի ու մեղադրանքի հիմնավորվածության մասին, հատկապես երբ մեղադրանքում այդպիսիք՝ տվյալ հանցակազմի օբյեկտիվ կողմը բնութագրող տվյալներ ընդհանրապես արտացոլված չեն: Նման պայմաններում մեղադրանքի հիմնավորվածության, պաշտպանության իրավունքի ապահովման մասին հաստատական դատողություններ անելն ուղղակի Դատարանը ոչ ողջամիտ է համարում:
Այլ կերպ ասած` նման պայմաններում ամբաստանյալն օբյեկտիվորեն զրկված է եղել մեղադրանքի հիմնավորվածությունը, մասնավորապես արտարժույթի առուվաճառքն հատկապես կոնկրետ արտարժույթի տեսակի, դրանց փոխանակման ծավալի, այն իրականացնելու միջոցով տվյալ դեպքում որպես հանրորեն վտանգավոր արարքի հետևանքով 100.000 ՀՀ դրամը գերազանցող հանրագումարի, ինչպես նաև հիշյալ գործողությունների արդյունքում ՀՀ դրամով իրականացված շրջանառության հանրագումարի շուրջ փաստարկված վիճարկելու, գնահատելու հնարավորությունից, ուստիև մեղադրանքի որոշակիության կամ հիմնավորվածության մասին հաստատական դատողությունը նվազ ողջամիտ է:
Դատարանը, մեղադրական եզրակացության բոլոր ապացույցները պատշաճ համարելու պայմաններում նկատի ունենալով, որ ամբաստանյալին առաջադրված մեղադրանքին տրված քրեաիրավական որակմանը չի համապատասխանում արարքի փաստական պատշաճ նկարագրություն, հնարավոր չի համարում հաստատված համարել մեղադրանքը ու կայացնել մեղադրական դատավճիռ:
Հարկ է նշել, որ մեղադրանքի կողմը զրկված չի եղել մեղադրանքի որոշման նկատմամբ զգուշավոր մոտեցում դրսևորելու, բովանդակային առումով դրանք որոշակի և հստակ կազմելու հնարավորությունից:
Վերոգրյալից ելնելով` դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալ Լաուրա Ռոբինզոնի Սարգսյանին առաջադրված մեղադրանքի ձևակերպումը չի ներառում հանցակազմի բոլոր պարտադիր հատկանիշները բնութագրող փաստական տվյալներ, առաջադրված մեղադրանքի բովանդակությունից հնարավոր չէ եզրահանգում կատարել ամբաստանյալին վերագրվող արարքում հանցակազմի օբյեկտիվ կողմի առկայության մասին։
Այսինքն, ամբաստանյալի արարքում բացակայում է մեղսագրվող հանցավոր արարքի օբյեկտիվ կողմը, հետևաբար բացակայում է առանց լիցենզիայի արտարժույթի առուվաճառքի իրականացման հանցակազմը։
(...)
Սույն գործով ամբաստանյալին առաջադրված մեղադրանքը (...) դիտարկելով նաև ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2015 թվականի փետրվարի 27-ի թիվ ԳԴ5/0005/01/14 որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո հարկ է կրկին փաստել, որ դրանք որևէ կերպ չեն կարող հիմնավորված լինել նույնիսկ մեղադրական եզրակացությունում արտացոլված ապացույցները հիմք ընդունելու դեպքում:
(...)
Դատարանը հարկ է համարում նշել, որ սույն գործով հնարավոր չէ արձանագրել, թե մեղադրանքի կողմի գործողություններով ապահովված են եղել քրեական դատավարության խնդիրների լիարժեք և պատշաճ իրագործումը, իսկ նման պայմաններում անձի կամ անձանց նկատմամբ մեղադրական դատական ակտի կայացումը կխաթարեր արդարադատության բուն էությունը՝ խախտելով օրենքի գերակայության սկզբունքը, սահմանադրորեն պաշտպանվող շահերի անհրաժեշտ հավասարակշռությունը:
(...)
Դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործով ամբաստանյալ Լաուրա Ռոբինզոնի Սարգսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 188.1-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքում անհրաժեշտ է արդարացնել` արարքում հանցակազմի բացակայության հիմքով` նախատեսված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետով, որպիսի պայմաններում դատարանը պաշտպանական կողմի ներկայացրած «Քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և քրեական գործով վարույթը կարճելու մասին» միջնորդությանը (խորհրդակցական սենյակում քննարկելու պայմանով հետաձգված) չի անդրադառնում:
(...)»:

Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
8. Բողոքի հեղինակը փաստարկել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ՝ դատավարական իրավունքի այնպիսի խախտում, որն ազդել է գործի ելքի վրա, ուստի ամբաստանյալ Լ.Սարգսյանի վերաբերյալ արդարացման դատավճիռն անհիմն է ու ենթակա է բեկանման:
Ի հիմնավորումն իր վերոշարադրյալ փաստարկի՝ բողոքի հեղինակը մասնավորապես նշել է, որ դատավճռի պատճառաբանական մասի բովանդակությունը կազմող տեքստի շարադրանքից պարզ չէ, թե Առաջին ատյանի դատարանին որ հանգամանքն է հիմք տվել եզրահանգելու, որ Լ.Սարգսյանի արարքում բացակայում է ՀՀ քրեական օրենսգքրի 188.1-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցակազմը: Դատավճռի պատճառաբանական մասում նախ շարադրվել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-4-րդ կետերը, այնուհետև դրանց պատասխանը ստանալու համար վերլուծել է «որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին» մեղադրող Լ.Մանուկյանի 2016 թվականի ապրիլի 18-ի որոշման մեջ առկա ձևակերպումները: Մինչդեռ գործով մեղադրող Լ.Մանուկյանի կողմից անձին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին որոշում չի կայացվել, ուստի ստացվում է, որ Առաջին ատյանի դատարանն իր հետևությունները կառուցել է գոյություն չունեցող որոշման մեջ առկա ձևակերպումների քննարկմամբ, ինչն արդեն իսկ դատական ակտի հիմնավորվածությունը կասկածի տակ դնող հանգամանք է: Այդուհանդերձ ենթադրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը նկատի է ունեցել առաջադրված մեղադրանքը փոփոխելու մասին մեղադրողի կողմից կայացված որոշման ձևակերպումները: Միևնույն ժամանակ գտնում է, որ դատավճռում շարադրված վերլուծությունները հիմնված են սույն դեպքին ոչ վերաբերելի նախադեպային որոշման վրա, ինչը կարող է միայն փաստել այդ դատական ակտի անհիմն, իսկ դրանում առկա վերլուծությունների ու եզրահանգումների սխալ լինելու մասին, և բավարար հիմք է բողոքարկված դատական ակտի բեկանման համար:
Մեջբերումներ կատարելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 309.1-րդ հոդվածից, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ թիվ ԵԿԴ/0108/01/14 գործով որոշումից, ինչպես նաև ամբաստանյալ Լ.Սարգսյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխելու և նոր մեղադրանք առաջադրելու մասին իր՝ 2016 թվականի ապրիլի 18-ի որոշումից` բողոքի հեղինակը նաև նշել է, որ մեղադրանք առաջադրելու մասին որոշման ձևակերպումներից պարզ ու հասկանալի է, որ լիցենզիայից զրկվելուց հետո ընկերությունը կատարել է արտարժույթի առուվաճառք և մինչև ՀՀ վարչական դատարանի կողմից հայցադիմումը վարույթ ընդունելը կատարել է գործարքներ, նաև շարադրված են գործարքների օրերն ու գումարի չափը: Ուստի անհասկանալի և անտրամաբանական է դատավճռում արձանագրված եզրահանգումն առ այն, որ. «չնայած մեղադրական եզրակացության բոլոր ապացույցները ձեռք են բերվել ու պատշաճ ամրագրվել օրենքով սահմանված կարգով, այնուամենայնիվ տվյալ գործով այն պայմաններում, երբ հստակեցված ու որոշակի չէ մեղադրանքը, մասնավորապես կոնկրետ արտարժույթի տեսակի, դրանց արժեքի, փոխանակման ծավալի, ինչպես նաև այն իրականացնելու միջոցով տվյալ դեպքում որպես հանրորեն վտանգավոր արարքի հետևանքով 100.000 ՀՀ դրամը գերազանցող հանրագումարի առաջացման, դեռ ավելին, հիշյալ գործողությունների արդյունքում ՀՀ դրամով իրականացված շրջանառության հանրագումարի մասին որևէ կոնկրետ նշումներ չկան, որակմանը համապատասխան համակատարման պատշաճ նկարագրություն առկա չէ, ապա անհնար է դատողություններ անել կոնկրետ արտարժույթի, դրա տեսակի, արժեքի, ծավալի և 100.000 ՀՀ դրամը գերազանցող հանրագումարի առաջացման, ինչպես նաև հիշյալ գործողությունների արդյունքում ՀՀ դրամով իրականացված շրջանառության հանրագումարի հանգամանքի ու մեղադրանքի հիմնավորվածության մասին, հատկապես երբ մեղադրանքում այդպիսիք՝ տվյալ հանցակազմի օբյեկտիվ կողմը բնութագրող տվյալներ ընդհանրապես արտացոլված չեն: Նման պայմաններում մեղադրանքի հիմնավորվածության, պաշտպանության իրավունքի ապահովման մասին հաստատական դատողություններ անելն ուղղակի Դատարանը ոչ ողջամիտ է համարում»:
Ի հիմնավորումն իր պնդումների՝ բողոքի հեղինակը նաև նշել է, որ նույնանման փաստական հանգամանքներով մի շարք քրեական գործերով նախկինում կայացվել են մեղադրական դատավճիռներ, և որ դրանցով առաջադրված մեղադրանքների փաստական կողմերը լիովին համապատասխանել են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 188.1-րդ հոդվածի դիսպոզիցիայի շարադրանքին, դրանցում գործարքի չափի, օրվա, ժամի, տարվա եղանակի, իրադրության, արժույթի տեսակի և այլ հանգամանքների մասին նշում չկա: Մինչդեռ իր կողմից ամբաստանյալ Լ.Սարգսյանին առաջադրված մեղադրանքը բովանդակել է ոչ միայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 188.1-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության օբյեկտիվ կողմը կազմող բոլոր պարտադիր հատկանիշները, այլ գործով պարզված բոլոր հանգամանքները` մասնավորապես գործարքի օրը, չափը, առանց լիցենզիայի գործարքներ կատարելու ժամանակահատվածը և այլն, սակայն Առաջին ատյանի դատարանի համար բավարար չեն եղել մեղադրական դատական ակտ կայացնելու համար:
Վերոգրյալի հիման վրա բողոքի հեղինակը խնդրել է բեկանել Առաջին ատյանի դատարանի արդարացման դատավճիռը և ամբաստանյալ Լ.Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 188.1-րդ հոդվածի 1-ին մասով կայացնել մեղադրական դատական ակտ՝ նշված հոդվածի սանկցիայի սահմաններում պատժի նշանակմամբ:

Վերաքննիչ դատարանի դատական նիստում կողմերի արտահայտած դիրքորոշումները.
9. Մեղադրող Լ.Մանուկյանը պնդել է վերաքննիչ բողոքը և խնդրել է այն բավարարել:
Ամբաստանյալ Լ.Սարգսյանի պաշտպան Գ.Մելիքյանն առարկել է վերաքննիչ բողոքի դեմ և խնդրել է այն մերժել՝ իր պաշտպանյալի արարքում հանցակազմի բացակայության, իսկ վերաքննիչ բողոքի՝ անհիմն լինելու պատճառաբանությամբ:
Ամբաստանյալ Լ.Սարգսյանը ևս առարկել է վերաքննիչ բողոքի դեմ և խնդրել է այն մերժել՝ միանալով պաշտպանին:

Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
10. Վերլուծելով սույն որոշման 8-րդ կետում շարադրված վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումներն ու պահանջը՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ դեպքում պետք է պատասխանել այն հարցին, թե հիմնավոր է արդյոք Լ.Սարգսյանի արարքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 188.1-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցակազմի բացակայության վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը:
Նախ, անդրադառնալով բողոքի հեղինակի՝ ամբաստանյալ Լ.Սարգսյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխելու և նոր մեղադրանք առաջադրելու մասին 2016 թվականի ապրիլի 18-ի որոշմանն առաջադրվող պահանջների պահպանված լինելու վերաբերյալ պնդումներին՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ մեղադրողի կողմից մեղադրանքը փոփոխելիս կայացվող դատավարական որոշմանն առաջադրվող պահանջների և բնույթի առնչությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշումներ է արտահայտել, ի թիվս այլնի, Ս.Նալբանդյանի, Ա.Պապյանի և Էդ.Նագդալյանի գործերով որոշումներում։
Մասնավորապես, Ս.Նալբանդյանի գործով որոշմամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ. «[Մ]եղադրական եզրակացությունը հանդիսանում է այն դատավարական փաստաթուղթը, որով ամփոփվում են նախնական քննության արդյունքները, ինչպես նաև հիմնավորվում են քննիչի ենթադրությունները՝ մեղադրյալի մեղավորության և նրա գործողությունների իրավաբանական որակման մասին։ Մեղադրական եզրակացության կարևորության մասին է վկայում այն հանգամանքը, որ դրանով ընդգծվում են քրեական գործի դատական քննության սահմանները։ Մեղադրական եզրակացության նշանակությունն արտահայտվում է նաև նրանում, որ այն մեղադրյալին հնարավորություն է տալիս կազմակերպել և իրականացնել իր պաշտպանության իրավունքը` առաջադրված մեղադրանքի և այն հաստատող ապացույցների շրջանակներում։
(…) ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 309.1-րդ հոդվածի 1-ին, 2-րդ և 3-րդ մասերով սահմանված իրավական ռեժիմներով դատարանում մեղադրանքը փոփոխելիս մեղադրողի կողմից պետք է կայացվի ինչպես մեղադրանքը լրացնելու կամ փոփոխելու մասին որոշում, այնպես էլ կազմվի նոր մեղադրական եզրակացություն» (տե՛ս Սուրեն Նալբանդյանի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ՀՅՔՐԴ2/0144/01/09 որոշման 24-25-րդ կետերը)։
Մեջբերված իրավական դիրքորոշումը վերահաստատելով Ա.Պապյանի գործով որոշման մեջ` ՀՀ վճռաբեկ դատարանը գտել է, որ. «[Ս]կզբնական մեղադրանքի փոփոխման դեպքում մեղադրանքի վերջնական և ամբողջական ձևակերպումը պարունակող փաստաթղթի՝ մեղադրական եզրակացության կազմումը կվերացնի անփոփոխ թողնված մեղադրանքից և փոփոխված մեղադրանքից պաշտպանվող անձանց միջև առկա անհավասար իրավական վիճակը» (տե՛ս Արկադի Պապյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի նոյեմբերի 5-ի թիվ ՏԴ/0115/01/09 որոշման 20-րդ կետը)։
Մեղադրողի կողմից դատարանում մեղադրանքը փոփոխելիս նոր մեղադրական եզրակացություն կազմելու իրավաչափության հարցը քննարկման առարկա է դարձվել ՀՀ սահմանադրական դատարանի կողմից, որը թիվ ՍԴՈ-934 որոշման շրջանակներում դիրքորոշում է արտահայտել այն մասին, որ. «(…) դատարան ուղարկված գործով «նոր մեղադրական եզրակացություն» կազմվել չի կարող և ինչպես վիճարկվող [ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 309.1-րդ հոդվածի 3-րդ մաս], այնպես էլ ՀՀ քրեական դատավարության գործող օրենսգրքի այլ նորմերով այդպիսի իրավակարգավորում նախատեսված չէ, հետևաբար քրեադատավարական նորմերն այլ կերպ մեկնաբանվել չեն կարող։ Նոր մեղադրական եզրակացություն կամ մեղադրական եզրակացության վերակազմում կարող է տեղի ունենալ միայն մինչդատական վարույթում նշված օրենսգրքի 274-րդ հոդվածում ամրագրված կանոններին համապատասխան լրացուցիչ քննության շրջանակներում» (տե՛ս ՀՀ գլխավոր դատախազի դիմումի հիման վրա` ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 309.1-րդ հոդվածի 3-րդ մասի` ՀՀ սահմանադրությանը համապատասխանության հարցը որոշելու վերաբերյալ գործով ՀՀ սահմանադրական դատարանի 2011 թվականի փետրվարի 4-ի թիվ ՍԴՈ-934 որոշման 7-րդ կետը)։
Սահմանադրական դատարանի մեջբերված դիրքորոշման հիման վրա ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերանայելով Ս.Նալբանդյանի և Ա.Պապյանի գործերով արտահայտած իրավական դիրքորոշումները՝ մեղադրողի կողմից մեղադրանքը փոփոխելիս մեղադրական եզրակացություն կազմելու մասով, Էդ.Նագդալյանի վերաբերյալ գործով որոշման մեջ արձանագրել է, որ. «Սահմանադրական դատարանը վերոնշյալ որոշմամբ քննարկել է մեղադրողի կողմից մեղադրական եզրակացություն կազմելու լիազորության առկայության հարցը` չանդրադառնալով դատարանում մեղադրանքը փոփոխելիս նրա կողմից կայացվող դատավարական որոշման բնույթին` բովանդակային առումով և դրա նշանակությանն անձի իրավունքների ապահովման տեսանկյունից։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում ընդգծել, որ մեղադրողի կողմից մեղադրանքը փոփոխելիս կայացվող դատավարական որոշման բնույթի հետ կապված և Ս.Նալբանդյանի և Ա.Պապյանի գործերով կայացված որոշումներում բարձրացված խնդիրները շարունակում են մնալ չլուծված` վտանգելով ՀՀ Սահմանադրությամբ և մի շարք միջազգային փաստաթղթերով երաշխավորված անձի` պաշտպանության իրավունքը։ Մասնավորապես, Վճռաբեկ դատարանը վերահաստատում է Ս.Նալբանդյանի և Ա.Պապյանի գործերով որոշումներում արտահայտած իրավական դիրքորոշումներն այն մասին, որ
- մեղադրական եզրակացությամբ ընդգծվում են քրեական գործի դատական քննության սահմանները, այն մեղադրյալին հնարավորություն է տալիս կազմակերպել և իրականացնել իր պաշտպանության իրավունքը` առաջադրված մեղադրանքի և այն հաստատող ապացույցների շրջանակներում,
- մեղադրանքի վերջնական և ամբողջական ձևակերպումը պարունակող փաստաթղթի կազմումը կվերացնի անփոփոխ թողնված մեղադրանքից և փոփոխված մեղադրանքից պաշտպանվող անձանց միջև առկա անհավասար իրավական վիճակը։
(...)
Անձի պաշտպանության իրավունքի համատեքստում զարգացնելով Ս.Նալբանդյանի և Ա.Պապյանի գործերով որոշումներում արտահայտած իրավական դիրքորոշումները` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 309.1-րդ հոդվածներով սահմանված ռեժիմներով մեղադրանքը լրացնելիս կամ փոփոխելիս մեղադրողը պետք է կայացնի մեղադրանքը լրացնելու կամ փոփոխելու և նոր մեղադրանք առաջադրելու մասին որոշում, որը պետք է պարունակի ամբաստանյալին առաջադրված մեղադրանքի վերջնական և ամբողջական ձևակերպումը։
Մասնավորապես, մեղադրանքի ձևակերպումը պետք է արտացոլի մեղսագրվող գործողությունների կամ անգործության բովանդակությունը, հետևաբար պետք է ներառի հանցակազմի բոլոր պարտադիր հատկանիշները բնութագրող փաստական տվյալները։ Փաստական տվյալների ներառումն անհրաժեշտ նախապայման է, որպեսզի մեղադրանքի մեջ նշվի այն քրեական օրենքը, որով նախատեսված են հանրության համար վտանգավոր, հակաիրավական և քրեորեն պատժելի արարքի հատկանիշները, այսինքն` հանգեցնի մեղադրանքում ձևակերպված արարքին համապատասխան իրավաբանական գնահատական տալուն։ Միևնույն ժամանակ մեղադրանքից պաշտպանվելու ամբաստանյալի իրավունքի պատշաճ իրականացումն ապահովելու նկատառումներից ելնելով` մեղադրանքը լրացնելու կամ փոփոխելու և նոր մեղադրանք առաջադրելու մասին որոշման մեջ պետք է արտացոլվեն նաև ամբաստանյալի մեղավորությունը հաստատող ապացույցները, ի պաշտպանություն նրա բերվող փաստարկները և այդ փաստարկների ստուգման արդյունքում հավաքված ապացույցները։
Ամփոփելով վերոնշյալը` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 309.1-րդ հոդվածով սահմանված ռեժիմներով մեղադրանքը փոփոխելիս մեղադրողի կողմից կայացվող` մեղադրանքը լրացնելու կամ փոփոխելու և նոր մեղադրանք առաջադրելու մասին որոշումը փոխարինում է մեղադրական եզրակացությանը, հետևաբար այն բովանդակային առումով պետք է համապատասխանի մեղադրական եզրակացության բովանդակությանը ներկայացվող պահանջներին։ Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ հակառակ մեկնաբանման դեպքում ամբաստանյալին առաջադրված մեղադրանքի ծավալը, հետևաբար նաև` դատական քննության սահմանները ձեռք կբերեն անորոշ բնույթ` անձի` պաշտպանության իրավունքը դարձնելով վերացական և պատրանքային, ինչն անթույլատրելի է ժողովրդավարական հասարակությունում (տե՛ս Էդուարդ Հայկազի Նագդալյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2015 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԿԴ/0108/01/14 որոշումը)։
Վերը նշված որոշումներում, ի թիվս այլնի, անդրադառնալով մեղադրողի կողմից առաջին ատյանի դատարանում մեղադրանքը փոփոխելու իրավական հիմքերին և նշված հայեցողության սահմաններին՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է նաև հետևյալ իրավական դիրքորոշումները.
- «[Մ]եղադրողին քրեադատավարական օրենքով տրված՝ առաջին ատյանի դատարանում մեղադրանքը փոխելու իրավունքը բացարձակ չէ, և մեղադրողն իր վերոգրյալ լիազորությունը պետք է իրականացնի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 309.1-րդ հոդվածի կանոնների պահպանմամբ, որոնք հստակ սահմանում են ամբաստանյալին առաջադրված մեղադրանքը լրացնելու կամ փոփոխելու կարգն ու սահմանները։ Այսպես` նշված իրավանորմը սահմանում է դատարանում մեղադրանքի փոփոխման երկու ռեժիմ` փոփոխում քննչական գործողությունների կատարմամբ, եթե ի հայտ են եկել այնպիսի հանգամանքներ, որոնք հայտնի չեն եղել և չէին կարող հայտնի լինել մինչդատական վարույթում (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 309.1-րդ հոդվածի 1-ին, 2-րդ մասեր), և փոփոխում առանց քննչական գործողություններ կատարելու, եթե դատական քննության ընթացքում հետազոտված ապացույցներն անհերքելիորեն վկայում են, որ ամբաստանյալը կատարել է այլ հանցանք, քան այն, որը նրան մեղսագրվում է (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 309.1-րդ հոդվածի 3-րդ մաս) (տե՛ս Սուրեն Կարոյի Նալբանդյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ՀՅՔՐԴ2/0144/01/09 որոշումը)։
- «Առաջին ատյանի դատարանում մեղադրանքը փոփոխելու իր իրավունքը պատշաճ իրականացնելու համար դատախազը պետք է գործի քրեադատավարական օրենքով սահմանված վերոգրյալ երկու իրավական ռեժիմներից որևէ մեկով, հակառակ դեպքում նրա գործողություններն ապօրինի են և որևէ իրավական հետևանք առաջացնել չեն կարող։ Այլ խոսքով՝ դատախազի կողմից ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 309.1-րդ հոդվածով սահմանված կարգի խախտմամբ՝ մեղադրանքը փոփոխելու կամ լրացնելու մասին որոշման կայացումը հավասարազոր է օրենքով սահմանված կարգով՝ առաջին ատյանի դատարանում մեղադրանքը փոփոխելու իրավական հնարավորությունը չօգտագործելուն։ Այս դեպքում ևս դատարանն իրավասու չէ իր վրա վերցնել մեղադրողի գործառույթները, դուրս գալ ամբաստանյալին նախաքննության ընթացքում առաջադրված մեղադրանքի սահմաններից։ Դատարանը պարտավոր է դատաքննության արդյունքներով կայացնել համապատասխան դատական ակտ այն քրեաիրավական որակման սահմաններում, որը նշված հանցավոր արարքին տրվել է մեղադրական եզրակացությամբ` անկախ այն հանգամանքից, թե հաստատված փաստական հանգամանքների պայմաններում ամբաստանյալի արարքը պետք է լրացուցիչ որակվեր նաև այլ հոդվածներով, թե` ոչ (տե՛ս Արսեն Մկրտիչի Սերոբյանի և Էդվարդ Վահանի Պետրոսյանի գործով 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ի թիվ ԵԱՔԴ/0002/01/13 որոշման 22-րդ կետը):
Մեղադրանքի բովանդակությանը ներկայացվող պահանջների առնչությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշումներ է արտահայտել, ի թիվս այլոց, Ա.Պապյանի, Գ.Ճաղարյանի և այլոց վերաբերյալ գործերով որոշումներում, որոնցում կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ. «[Մ]եղադրանքի ձևակերպման մեջ, բացի հանցավորի մասին տվյալներից, հանցագործության տեղից, ժամանակից և եղանակից, մանրամասնորեն և հստակ պետք է նշվեն արարքի քրեաիրավական որակման հիմքում ընկած փաստերը` հանցագործության դեպքի և դրա հետ կապված հանգամանքների մանրակրկիտ նկարագրությունը։ Արդար դատաքննության հիմնարար իրավունքի իրացման առումով անընդունելի է, երբ իրավասու պաշտոնատար անձը համապատասխան դատավարական փաստաթղթերում մեղադրանքը ձևակերպելիս սահմանափակվի միայն քրեական օրենքով արգելված արարքի ընդհանրական նկարագրությամբ։ (...): Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ նշված պահանջների պահպանմամբ մեղադրանքը ձևակերպելու դեպքում միայն առաջադրված մեղադրանքը հնարավորություն կտա մեղադրյալին պատշաճ կերպով իրականացնել իր պաշտպանության իրավունքը, ինչպես նաև կապահովվի կողմերի դատավարական իրավահավասարությունը` սեփական դիրքորոշումը հիմնավորելու և մյուս կողմի փաստարկները հերքելու համար։ Նշված սկզբունքներից ցանկացած շեղում կհանգեցնի արդար դատաքննության հիմնարար արժեքի առարկայազրկման» (տե՛ս ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` Արկադի Պատվականի Պապյանի գործով 2010 թվականի նոյեմբերի 5-ի թիվ ՏԴ/0115/01/09 որոշման 18-րդ կետը, Գրիգոր Խաչատուրի Ճաղարյանի և այլոց գործով 2012 թվականի օգոստոսի 24-ի թիվ ԵՇԴ/0002/01/11 որոշման 21-րդ և 28-րդ կետերը, Արթուր, Մացակ և Արմեն Բադալյանների գործով 2013 թվականի հոկտեմբերի 18-ի ԼԴ/0227/01/12 որոշման 18-րդ կետը)։
Հիմք ընդունելով այն հանգամանքը, որ սույն գործով վերաքննիչ բողոքի պահանջը վերաբերում է արդարացման դատավճիռը բեկանելուն և մեղադրական դատական ակտ կայացնելուն, իսկ դրա համար ex officio պետք է պատասխանել նաև մեղադրանքի հիմնավորվածության հարցին, ուստի Վերաքննիչ դատարանը, վերը մեջբերված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո նախ արձանագրում է, որ նախաքննության մարմնի կողմից Լ.Սարգսյանին առաջադրված մեղադրանքի ձևակերպումը չի համապատասխանում դրան առաջադրվող օրենսդրական պահանջներին, թերևս հենց մեղադրանքի սահմանները հստակ որոշելու հնարավորություն այն չի տալիս, և արդար դատաքննության իրավունքի ապահովման տեսանկյունից անընդունելի է (տե՛ս սույն որոշման 3-րդ կետը), ինչը, ըստ երևույթին, հիմք է հանդիսացել նաև մեղադրողի համար այն փոփոխելու և նոր մեղադրանք առաջադրելու որոշում կայացնելիս:
Միևնույն ժամանակ, անդրադառնալով մեղադրողի՝ առաջադրված մեղադրանքը փոփոխելու և նոր մեղադրանք առաջադրելու մասին 2016 թվականի ապրիլի 18-ի որոշման հիմքում դրված պատճառաբանությանն առ այն, որ նախաքննական մարմնի կողմից Լ.Սարգսյանին առաջադրված մեղադրանքի ծավալն ընդգրկել է 2015 թվականի մարտի 20-ից մինչև 2015 թվականի օգոստոսի 25-ն ընկած ժամանակահատվածը, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ այն ակնհայտ անհիմն է և առարկայազուրկ: Մասնավորապես, ինչպես հետևում է նախաքննության մարմնի կողմից Լ.Սարգսյանին առաջադրված մեղադրանքի փաստական կողմի նկարագրությունից (տե՛ս սույն որոշման 3-րդ կետը), դրանում ընդհանրապես որևէ ժամանակահատվածի մասին խոսք չկա, ինչը ոչ թե ի հայտ է եկել դատաքննության ընթացքում, այլ մեղադրողի համար ակնհայտ է եղել թերևս հենց մեղադրական եզրակացությունը հաստատելու ժամանակ: Ավելին, գործնականում այն չէր էլ կարող ներառել մինչև 2015 թվականի օգոստոսի 25-ն ընկած ժամանակահատվածը, քանի որ նախաքննության մարմինը Լ.Սարգսյանին մեղադրանք է առաջադրել 2016 թվականի հունիսի 5-ին, իսկ արդեն 2015 թվականի մայիսի 29-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Առաջին ատյանի դատարան (տե՛ս սույն որոշման 1-ին կետը):
Հատկանշական է նաև այն, որ քրեական գործի հարուցման պահին արդեն իսկ քրեական հետապնդման մարմնին հայտնի է եղել, որ ՀՀ կենտրոնական բանկի խորհրդի՝ 2015 թվականի մարտի 12-ի թիվ 52Ա որոշման իրավաչափության հարցում «Տիգտաթ» ՍՊ ընկերության տնօրեն Լ.Սարգսյանը դեռևս 2015 թվականի մարտի 19-ին գրավոր կերպով իր անհամաձայնությունն է հայտնել ՀՀ կենտրոնական բանկի նախագահին և նշված ակտը դատական կարգով վիճարկելու անհրաժեշտությամբ պայմանավորված՝ պահանջել է տրամադրել ՀՀ կենտրոնական բանկի խորհրդի նիստի արձանագրությունը (տե՛ս քրեական գործի 1-ին հատորի 10-11-րդ էջերը): Նույն կերպ, հայտնի է եղել նաև այն, որ «Տիգտաթ» ՍՊ ընկերության տնօրեն Լ.Սարգսյանի կողմից դեռևս 2015 թվականի մարտի 25-ին նշված վարչական ակտի վիճարկման, այն է՝ ՀՀ կենտրոնական բանկի խորհրդի՝ 2015 թվականի մարտի 12-ի թիվ 52Ա որոշումն անվավեր ճանաչելու պահանջով հայց է ներկայացվել ՀՀ վարչական դատարան, հայցադիմումը՝ թույլ տրված սխալները վերացնելու համար, 2015 թվականի ապրիլի 1-ին վերադարձվել է, այնուհետև այն կրկին ներկայացվել ու ընդունվել է վարույթ (տե՛ս քրեական գործի 1-ին հատորի 12-19-րդ, 63-րդ էջերը, ինչպես նաև 2-րդ հատորի 22-րդ էջը), և որ ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքի 79-րդ հոդվածի 5-րդ մասի համաձայն՝ հայցադիմումում թույլ տրված սխալները վերացնելու և որոշումը ստանալու օրվանից հետո` տասնհինգօրյա ժամկետում վարչական դատարան կրկին ներկայացվելու դեպքում հայցադիմումը վարույթ ընդունված է համարվում սկզբնական ներկայացման օրը (տվյալ դեպքում՝ 2015 թվականի մարտի 25-ին), իսկ նույն օրենսգրքի 83-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ կոնկրետ տվյալ ակտի վիճարկման հայցի վարույթ ընդունելը կասեցնում է վիճարկվող վարչական ակտի կատարումը՝ մինչև այդ գործով գործն ըստ էության լուծող դատական ակտի օրինական ուժի մեջ մտնելը: Ուստի «Տիգտաթ» ՍՊ ընկերության կողմից իրականացված գործունեությունը չէր կարող դիտվել որպես առանց լիցենզիայի գործունեություն, այդ թվում՝ արտարժույթի առուվաճառքի իրականացում, որի համար մեղադրանք է առաջադրվել նշված ՍՊ ընկերության տնօրեն, գործով ամբաստանյալ Լ.Սարգսյանին:
Նշվածի համատեքստում ուշադրության է արժանի նաև այն հանգամանքը, որ ըստ գործի նյութերի՝ ՀՀ կենտրոնական բանկի խորհուրդը, ընդունելով, որ «Տիգտաթ» ՍՊ ընկերությանը տրամադրված թիվ 605 արտարժույթի առուվաճառքի գործունեության լիցենզիան իր՝ 2015 թվականի մարտի 12-ի թիվ 52Ա որոշման հիմքով ուժը չի կորցրել, «Տիգտաթ» ՍՊ ընկերության տնօրեն Լ.Սարգսյանի՝ 2015 թվականի մարտի 12-ի համապատասխան դիմումի հիման վրա 2015 թվականի դեկտեմբերի 3-ին որոշում է կայացրել նշված լիցենզիան ուժը կորցրած ճանաչելու մասին (տե՛ս քրեական գործի 3-րդ հատորի 76-79-րդ էջերը):
Միևնույն ժամանակ, անդրադառնալով մեղադրողի կողմից որպես Լ.Սարգսյանի մեղադրանքը հիմնավորող ապացույցներ վկայակոչված և Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռում շարադրված (տե՛ս սույն որոշման 5-6-րդ կետերը)՝ ՀՀ ֆինանսների նախարարության 2015 թվականի հուլիսի 30-ի թիվ 1412146 վարչական ակտի վիճարկման հայցի վերաբերյալ ՀՀ վարչական դատարանի 2016 թվականի մարտի 24-ի վճռին, գործով որպես վկա հարցաքննված Արթուր Հանյանի ցուցմունքին, ՀՀ կենտրոնական բանկի ֆինանսատնտեսական վերահսկողության վարչության պետի՝ 2015 թվականի հունվարի 7-ի գրությանը, նույն վարչության կողմից 2015 թվականի հունվարի 3-ին կազմված ստուգման ակտին, ինչպես նաև նախաքննության մարմնի համապատասխան հարցումների վերաբերյալ ՀՀ կենտրոնական բանկի իրավաբանական վարչության պետի՝ 2015 թվականի ապրիլի 17-ի և ՀՀ ֆինանսների նախարարության իրավաբանական վարչության պետի՝ 2015 թվականի մայիսի 29-ի գրություններին, պետք է փաստել, որ վերջին երկուսն իրենցից ըստ էության ներկայացնում են իրավաբանական հարցերի վերաբերյալ վարույթն իրականացնող մարմնին տրված խորհրդատվական բնույթի պարզաբանումներ, ինչը ոչ միայն մեղադրանքի գնահատման տեսանկյունից է անընդունելի, այլ ընդհանրապես հակասում է ՀՀ քրեադատավարական օրենսդրության սկզբունքներին: Դրա հետ մեկտեղ, ՀՀ վարչական դատարանի՝ 2016 թվականի մարտի 24-ի վճիռը Լ.Սարգսյանի մեղադրանքին վերաբերելի չէ, իսկ վերը նշված մյուս փաստաթղթերը և Ա.Հանյանի ցուցմունքը մեղադրանքի գնահատման տեսանկյունից որևէ իրավական արժեք չունեն:
Հատկանշական է նաև այն, որ ՀՀ կենտրոնական բանկի խորհրդի՝ «Տիգտաթ» ՍՊ ընկերությանը տրամադրված թիվ 605 արտարժույթի առուվաճառքի գործունեության լիցենզիան ուժը կորցրած ճանաչելու մասին 2015 թվականի մարտի 12-ի թիվ 52Ա որոշումը, որն ի սկզբանե դրվել է Լ.Սարգսյանի մեղադրանքի հիմքում, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-8-րդ կետերում թվարկված ապացույցների շարքին չի դասվում, իսկ որպես նույն հոդվածի նշված մասի 9-րդ կետով նախատեսված ապացույց՝ այլ փաստաթուղթ, ի տարբերություն իրավաբանական հարցերի վերաբերյալ խորհրդատվական բնույթի պարզաբանումներ հանդիսացող վերոնշյալ գրությունների, վարույթն իրականացնող մարմնի որոշմամբ չի ճանաչվել (տե՛ս քրեական գործի նյութերը): Մինչդեռ համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 122-րդ հոդվածի 3-րդ մասի՝ այլ փաստաթղթերն ապացույց են ճանաչվում վարույթն իրականացնող մարմնի որոշմամբ, իսկ նույն օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 3-րդ մասի և 105-րդ հոդվածի դրույթների վերլուծությունից հետևում է, որ քրեական դատավարությունում կարող են օգտագործվել միայն այն փաստական տվյալները, որոնք ձեռք են բերվել և ամրագրվել են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված պահանջների պահպանմամբ:
Վերը նշվածի առումով հարկ է նշել, որ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը, ի թիվս այլոց, Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի վերաբերյալ գործով արձանագրել է, որ. «(…) քրեադատավարական օրենքով ապացույցներին և ապացուցման գործընթացին ներկայացվող պահանջները հետևյալն են.
ա) ապացույցները պետք է պարունակեն ոչ թե գնահատողական դատողություններ, կարծիքներ, այլ կոնկրետ փաստական տվյալներ որոշակի գործողությունների, իրադարձությունների վերաբերյալ,
բ) այդ փաստական տվյալները պետք է ձեռք բերվեն օրենքով նշված աղբյուրներից և վերաբերվեն կոնկրետ տվյալ գործին և ապացուցման առարկային,
գ) ապացույցները պետք է ձեռք բերվեն, ամրագրվեն և օգտագործվեն քրեադատավարական օրենքով սահմանված կարգով (…)» (տե՛ս Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշումը)։
Վերաքննիչ դատարանում սույն գործի քննությունը կատարվել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 48-րդ գլխի կանոններով, իսկ նշված գլխում ներառված՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 420-րդ հոդվածի 2-րդ մասը սահմանում է, որ արդարացման դատավճիռը, գործը կարճելու մասին կամ մեղադրյալի օգտին կայացրած այլ որոշումը չի կարող բեկանվել քրեադատավարական օրենքի էական խախտման շարժառիթով, եթե արդարացվածի անմեղությունը կասկած չի հարուցում:
Վերը շարադրվածի պայմաններում այլևս ակնհայտ է, որ ամբաստանյալ Լ.Սարգսյանի արարքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 188.1-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցակազմի բացակայության փաստն ու նրա անմեղությունը որևէ կասկած չեն հարուցում: Հետևապես Առաջին ատյանի դատարանի կողմից ամբաստանյալի արարքում հանցակազմի բացակայության հիմքով կայացված արդարացման դատավճիռը բեկանելու և դրա դեմ բերված վերաքննիչ բողոքը բավարարելու իրավաչափ հիմքեր չկան:
Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նաև արձանագրել, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 188.1-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է միայն ուղղակի դիտավորությամբ: Այսինքն հանցագործության սուբյեկտը գիտակցում է, որ արտարժույթի հարյուր հազար դրամի կամ դրանից ավելի գումարի փոխանակումն (առուվաճառքը) իրականացնում է առանց լիցենզիայի, նախատեսում և ցանկանում է դա: Մինչդեռ սույն դեպքում՝ արտարժույթի առուվաճառքի գործունեության լիցենզիան ուժը կորցրած ճանաչելու մասին ՀՀ կենտրոնական բանկի խորհրդի 2015 թվականի մարտի 12-ի թիվ 52Ա որոշման իրավաչափության հարցում ամբաստանյալ Լ.Սարգսյանի կողմից դրսևորված (այդ թվում նաև՝ 2015 թվականի մարտի 12-ի ՀՀ կենտրոնական բանկի նախագահին հասցեագրած գրությամբ և վիճարկման հայցի հարուցմամբ) ակնհայտ անհամաձայնության և նշված որոշումը ստանալուց հետո իրականացված գործունեության մասին ՀՀ կենտրոնական բանկ համապատասխան հաշվետվություն ներկայացնելը շարունակելու փաստերը հիմք չեն տալիս հետևություն անելու առ այն, որ Լ.Սարգսյանն արտարժույթի առուվաճառքն իրականացրել է՝ գիտակցելով, որ դա կատարում է ապօրինի՝ առանց համապատասխան լիցենզիայի, և նախատեսել ու ցանկացել է կատարել արտարժույթի ապօրինի՝ առանց լիցենզիայի առուվաճառք:
Ինչ վերաբերում է բողոքի հեղինակի՝ Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտի հիմնավորումների առնչությամբ ներկայացված փաստարկներին, ապա վերևում ամփոփված դատողությունների լույսի ներքո դրանց անդրադառնալն այլևս զուրկ է իրավական արժեքից, քանի որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից ամբաստանյալ Լ.Սարգսյանի նկատմամբ կայացված արդարացման դատավճիռը հանդիսանում է ամբաստանյալի օգտին կայացված գործն ըստ էության ճիշտ լուծող դատական ակտ, վերաքննիչ բողոքը բերվել է մեղադրողի կողմից և դատավարական իրավունքի խախտման հիմքով, ուստի Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտն ամեն դեպքում չի կարող բեկանվել, իսկ դրա դեմ բերված վերաքննիչ բողոքը՝ բավարարվել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-394-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը.

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Վերաքննիչ բողոքը մերժել:
Ամբաստանյալ Լաուրա Ռոբինզոնի Սարգսյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի` 2016 թվականի հունիսի 9-ի դատավճիռը թողնել օրինական ուժի մեջ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ռ.ՄԽԻԹԱՐՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Ս.ՉԻՉՈՅԱՆ

Մ.ԱՐՂԱՄԱՆՅԱՆ