Գործ ԵԱՔԴ/0151/01/14
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ


20.08.2015թ. Երևան

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Կ. ՂԱԶԱՐՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ Մ.ՊԱՊՈՅԱՆ
Վ.ՌՇՏՈՒՆԻ

ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ Ս.Էլբակյանի

Մասնակցությամբ

Մեղադրող Գ.Մանուկյանի
Պաշտպան Հ.Բաբայանի
Ամբաստանյալ Գ.Շահինյանի

դռնբաց դատական նիստում վճռաբեկության կարգով քննելով ամբաստանյալ Գեորգի Ռոբերտի Շահինյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242 հոդվածի 2-րդ մասով և 244 հոդվածով Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի /այսուհետ` Դատարան/ 03.07.2015թ. դատավճռի դեմ մեղադրող Ա Չախոյանի և պաշտպան Հ.Բաբայանի վերաքննիչ բողոքները,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1/. Գործի դատավարական նախապատմությունը և փաստական հանգամանքները.
2014թ. դեկտեմբերի 24-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևանի քննչական վարչությունում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242 հոդվածի 2-րդ մասի և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 244 հոդվածի հատկանիշներով հարուցվել է թիվ 60121914 քրեական գործը:
2014թ. դեկտեմբերի 25-ին Գեորգի Շահինյանը ինքնակամ ներկայացել է Երևանի քննչական վաչություն և հայտարարել, որ ինքն է կատարել վրաերթը:
2014թ. դեկտեմբերի 27-ին Գեորգի Շահինյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242 հոդվածի 2-րդ մասով և նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել՝ ստորագրություն չհեռանալու մասին:
2015թ. ապրիլի 7-ին Գեորգի Շահինյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել է և լրացվել, նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242 հոդվածի 2-րդ մասով և 244 հոդվածով:
Նույն օրը մեղադրյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել կալանավորումը:
2015թ. ապրիլի 14-ին մեղադրյալի նկատմամբ որպես կալանավորման այլընտրանքային խափանման միջոց կիրառվել է գրավը:
ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանի 2015թ. ապրիլի 30–ի որոշմամբ գրավի կիրառումը ճանաչվել է անթույլատրելի:
2015թ. ապրիլի 22-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Դատարան:
Դատարանի 2015թ. հուլիսի 03-ի դատավճռով Գեորգի Շահինյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242 հոդվածի 2-րդ մասով, 244 հոդվածով և դատապարտվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242 հոդվածի 2-րդ մասով՝ ազատազրկման 1 տարի 6 ամիս ժամկետով` տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից զրկելով՝ 3 տարի ժամկետով, 244 հոդվածով՝ տուգանքի` նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրհիսնապատիկի` 250.000 ՀՀ դրամի չափով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66 հոդվածի համաձայն հանցանքների համակցությամբ պատիժները լրիվ գումարելու միջոցով Գեորգի Շահինյանի նկատմամբ պատիժ է նշանակվել ազատազրկում 1 տարի 6 ամիս ժամկետով` տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից զրկելով՝ 3 տարի ժամկետով և տուգանք` նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրհիսնապատիկի` 250.000 ՀՀ դրամի չափով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69 հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն ազատազրկման ձևով նշանակված պատժին հաշվակցվել է Գեորգի Շահինյանի 25.12.2014թ.-ից մինչև 27.12.2014թ.-ը ձերբակալված լինելու ժամկետը` 2 օր ժամանակով, ինչպես նաև 07.04.2015թ.-ից մինչև 14.04.2015թ.-ը կալանքի տակ գտնվելու ժամկետը` 7 օր ժամանակով և վերջինի նկատմամբ վերջնական պատիժ է նշանակվել ազատազրկում` 1 տարի 5 ամիս 21 օր ժամանակով` տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից զրկելով՝ 3 տարի ժամկետով և տուգանք` նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրհիսնապատիկի` 250.000 ՀՀ դրամի չափով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 68 հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից զրկելու և տուգանքի ձևով նշանակված պատիժներն ի կատար են ածվել ազատազրկման ձևով նշանակված պատժից առանձին:
Գեորգի Շահինյանի ազատազրկման ձևով պատժի սկիզբը հաշվվել է 2015թ. ապրիլի 30-ից, որը պետք է կրի ՀՀ ԱՆ համապատասխան ՔԿՀ-ում:
Գեորգի Շահինյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորումը թողնվել է անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Վճռվել է դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո իրեղեն ապացույց հանդիսացող և ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևանի քննչական վարչության իրեղեն ապացույցների սենյակում պահվող դեպքի պահին Արա Հախվերդյանի հագին եղած արտաքին հագուստներն ու կոշիկները վերադարձնել տուժողի իրավահաջորդ Էդուարդ Հախվերդյանի, ներկի կտորները, պլաստմասե դետալները` ոչնչացնել, դեպքի պահին Գեորգի Շահինյանի հագին եղած արտաքին հագուստները` վերադարձնել վերջինին, իսկ ՃՈ ծառայությանն ի պահ հանձնված և ՃՈ տուգանային հրապարկում գտնվող «Մերսեդես-Բենց» մակնիշի 20 PN 020 պ/հ ավտոմեքենան` վերադարձնել դրա սեփականատիրոջը` Ալբերտ Շահինյանին:
Դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոքներ են ներկայացրել մեղադրողը և պաշտպանը:
2.Գործի փաստական հանգամանքները.
Գևորգ Շահինյանը մեղավոր է ճանաչվել այն բանում, որ 2014թ. դեկտեմբերի 24-ին, ժամը 08.00-ի սահմաններում, իր անձնական օգտագործման «Մերսեդես» մակնիշի 20 PN 020 պ/հ ավտոմեքենան վարել է Երևանի Հր. Քոչար փողոցով Փափազյան փողոցի կողմից դեպի Ն. Զարյան փողոցի ուղղությամբ, իր ուղեմասի երկրորդ ուղեգոտով, հոծ գծերից մոտ 0,5 մետր հեռավորությամբ, շուրջ 60-70 կմ/ժամ արագությամբ, մոտակա լույսերով: Հասնելով Հր. Քոչար փողոցի թիվ 41 շենքի դիմաց գտնվող հետիոտնային անցումներին թույլ է տվել «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 23 հոդվածի 3-րդ կետի, ՃԵԿ-ի 103 և 65 կետերի պահանջներին հակասող գործողություններ, այն է չկարգավորվող հետիոտնային անցման գծանշումներին մոտենալիս ուշադրությունը շեղելով երթևեկությունից, ժամանակին միջոցներ չի ձեռնարկել և հնարավորություն չի տվել չկարգավորվող հետիոտնային անցումով, իր ընթացքի ուղղությամբ աջից դեպի ձախ, հանգիստ քայլերով, ուղիղ անկյան տակ իր ուղեգոտին հատող հետիոտն Արա Հախվերդյանին դուրս գալու վտանգավոր գոտուց, տեխնիկական տեսակետից ստեղծել է վթարային իրադրություն, որի արդյունքում ավտոմեքենայի առջևի մասով վրաերթի է ենթարկել վերջինիս և անզգուշությամբ պատճառել նրան մահ ինքն իրեն զրկելով վրաերթը կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից:
Այնուհետև՝ «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 23 հոդվածի 3-րդ կետի, ՃԵԿ-ի 103 և 65 կետերի պահանջները խախտելով վրաերթը կատարելուց հետո թողել է ճանապարհատրանսպորտային պատահարի վայրը և հեռացել:
3/. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.
1.Մեղադրողն իր վերաքննիչ բողոքում նշել է, որ Դատարանի դատավճիռը օրինական և հիմնավորված չէ, այն ենթակա է բեկանման ու փոփոխման:
Վկայակոչելով ՀՀ քրեական դատավարություն օրենսգրքի 10, 48, 61 հոդվածները, ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի ԵՇԴ/0029/01/08, ԳԴ1/0003/01/10, ԵԷԴ/0201/01/11 նախադեպային որոշումները մեղադրողը նշել է, որ ներկայացված գործերով արտահայտած իրավական դիրքորոշումներում ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը պահպանել և հետևողականորեն զարգացրել է պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու ինստիտուտի վերաբերյալ նախադեպային դիրքորոշումները՝ դրա կիրառումը պայմանավորելով արարքի կոնկրետ հանգամանքերով և այն կատարողի անձը բնութագրող տվյալներով:
Դատավճռի ուսումնասիությունը ցույց է տալիս, որ դրանում Գեորգի Շահինյանի արարքի բնույթի և հանրային վտանգավորության աստիճանն առհասարակ քննարկված չէ:
Դատարանը վերլուծություն չի կատարել հանցանքի կոնկրետ հանգամանքները, թույլ տված խախտման բնույթը, ծանրության աստիճանը, դրա նկատմամբ հանցավորի հոգեբանական վերաբերմունքը և արարքի հանրային վտանգավորության վրա ազդող այլ հանգամանքներ՝ սահմանափակվելով միայն նշմամբ, որ պատիժ նշանակելիս հաշվի է առնվում դրանք, այդպիսով Դատարանն ընկալելի չի դարձրել, թե ինչպես է գնահատում արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը, ինչ նշանակություն է տալիս դրա կատարման կոնկրետ հանգամանքներին:
Դատարանը հաշվի չի առել, որ ամբաստանյալը թույլ է տվել ՃԵԿ-ի կոպիտ խախտումներ, որոնք ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի վկայակոչված որոշումների մեջ ներկայացված են որպես ՃԵԿ-ի կոպիտ խախտման այնպիսի օրինակներ, որն ի թիվս այլոց, պետք է համապատասխան գնահատականի արժանանա դատարանների կողմից:
Դատարանը չի շեշտադրել և կարևորություն չի տվել նաև հանցագործության արդյունքում վրա հասած հանրորեն վտանգավոր հետևանքին, պահպանվող օբյեկտին, պատճառ դարձնել մարդու մահվան:
Դատարանի կողմից համապատասխան գհանահատակի չի արժանացել կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ Գեորգի Շահինյանի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը, որն արտահայտվել է հանցավոր ինքնավստահությամբ:
Դատարանն անտեսել է այն հանգամանքը, որ ամբաստանյալը գերազանցել է տվյալ ճանապարհատվածում ենթևեկության համար սահմանված թույլատրելի առավելագույն արագությունը, ինչն առավել հավանական է դարձնում հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը և վտանգ է առաջացնում ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների համար:
Նշված հանցագործության հանրային վտանգավորության բարձր աստիճանն ինքնին հանդիսանում է դրա դեմ պայքարի արդյունավետության բարձրացման հրամայական՝ ենթադրելով նաև այդ հանցատեսակի դեմ պայքարի քաղաքականության խստացում:
Դատարանը սահմանափակվել է միայն ամբաստանյալին վերագրվող պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ անձը բնութագրող հանգամանքների թվարկմամբ:
Դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ, այն է՝ դատավճռով նշանակել է պատիժ, որը չի համապատասխանում կատարված հանցագործության ծանրությանը, վտանգավորության աստիճանին և ամբաստանյալին անձին՝ ակնհայտ մեղմ լինելու պատճառով:
Մեղադրողը խնդրում է՝ մասնակիորեն՝ պատժի մասով բեկանել և փոփոխել դատավճիռը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242 հոդվածի 2-րդ մասով նշանակել հիմնական պատիժ՝ ազատազրկում 3 տարի ժամկետով, որպես լրացուցիչ պատիժ՝ տրանսպորտային միջոցների վարելու իրավունքից զրկում՝ 2 տարի ժամկետով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 244 հոդվածով նշանակել հիմնական պատիժ՝ ազատազրկում 1 տարի ժամկետով, որպես լրացուցիչ պատիժ՝ տրանսպորտային միջոցների վարելու իրավունքից զրկում՝ 2 տարի ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66 հոդվածի հիման վրա՝ պատիժները մասնակիորեն գումարելու միջոցով վերջնական պատիժ նշանակել ազատազրկում՝ 3 տարի 6 ամիս ժամկետով, և որպես լրացուցիչ պատիժ՝ տրանսպորտային միջոցների վարելու իրավունքից զրկում՝ 3 տարի ժամկետով:
2. Պաշտպանն իր վերաքննիչ բողոքում նշել է, որ Դատարանը կայացրած դատական ակտով թույլ է տվել նյութական իրավունքի խախտումներ, որոնք հանգեցրել են դատական սխալի:
Դատարանը խախտել է քրեական օրեսգրքի 10, 48, 61 և 70 հոդվածների պահանջները և ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակել է ակնհայտ խիստ պատիժ:
Թեև Դատարանն արձանագրել է, որ ամբաստանյալը դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական, վառառողջ է, ինքնակամ ներկայացել է վարույթն իրականացնող մարմնին, փոխհատուցել է տուժողի հուղարկավորության հետ կապված ծախսերը, խնամքին են մինչև 14 տարեկան 2 երեխաները, սակայն այդ տվյալների առկայության պայմաններում նշանակել է խիստ պատիժ:
Պաշտպանը նշել է, որ առկա են ամբաստանյալի պատասխանատվությունը մեղմացնող բազմաթիվ հանգամանքեր և նշվածի վերաբերյալ վերաբերյալ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը դիրքորոշում է արտահայտել ՀՅՔՐԴ3/0109/01/08 որոշմամբ:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի կողմից ձևավորված կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունը, որ ամբաստանյալի ուղղումը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու: Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու առկայության մասին:
Հ. Բաբայանը նշել է, որ ամբաստանյալը մեքենան վարել է սթափ վիճակում, դեպքի վայրից փախուստի չի դիմել, դեպքի վայրում թողել է տրանսպերտային միջոցը, իր անձը և մեքենայի պատկանելությունը հաստատող փաստաթղթեր:
Ինչ վերաբերում են նրան, ամբաստանյալը հեռացել է դեպքի վայրից, նա դա արել է այն բանից հետո, երբ ներկաները շտապօգնություն են զանգահարել, հետո պարզվել է, որ տուժողը մահացել է: Հասկանալով, որ ոչինչ անել չի կարող և մտածելով, որ հնարավոր է դեպքի վայր գան տուժողի հարազատները, հնարավոր անախորժություններից խուսափելու նպատակով հեռացել է, սակայն հետո ներկայացել է ոստիկանություն:
Դեպքից հետո ամբաստանյալը միջոցներ է ձեռնարկել իր գործողությունների հետևանքով առաջացած վնասը հարթելու ուղղությամբ, չորս ամիս գտնվելով ազատության մեջ չի խախտել խափանման միջոցի պայմանը, պատշաճ ներկայացել է վարույթն իրականացնող մարմնի կանչով, ներկայացել Դատարան՝ քննիչի միջնորդության քննարկմանը, այնուհետև ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարան:
Դատարանը չի պատճառաբանել, թե ինչով է պայմանավորված ամբաստանյալի նկատմամբ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելը և ինչու նշանակված պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվում: Այս կարևոր հանգամանքին Դատարանը անդրադարձել է մեկ նախադասությամբ:
Ամբաստանյալի ընտանեկան դրության վերաբերյալ առկա հանգամանքները, անձը բնութագրող տվյալները, հանցանքը կատարելուց հետո նրա դրսևորած վարքագիծը բավարար պայմաններ են, որոնց առկայության դեպքում Դատարանը կարող էր կիրառեր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70 հոդվածը:
Վկայակոչելով ՀՀ Սահմանադրության 20 հոդվածը և Եվրոպական Կոնվենցիային կից 7–րդ արձանագրությունը պաշտպանը նշել է, որ դատապարտված յուրաքանչյուր ոք իրավունք ունի, որ իր դատապարտումը կամ դատավճիռը վերանայվի վերադաս դատարանի կողմից:
Պաշտպանը խնդրում է՝ պատժի մասով բեկանել և փոփոխել դատավճիռը և նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել:
4.Վերաքննիչ բողոքի դեմ բերված պատասխանը.
Մեղադրողի վերաքննիչ բողոքի կապակցությամբ պատասխան է ներկայացրել ամբաստանյալի պաշտպան Հ.Բաբայանը, խնդրելով` մերժել մեղադրող Ա.Չախոյանի վերաքննիչ բողոքը, քանի որ Դատարանը ոչ միայն Գ. Շահինյանի նկատմամբ մեղմ պատիժ չի նշանակել, այլ նաև հաշվի չի առել պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող տվյալները, հետևաբար նշանակել է խիստ պատիժ:
5/.Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումները.
Վերաքննիչ դատարանը, ստուգելով գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման ու քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, ինչպես նաև գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի նորմերի պահպանումը, լսելով մեղադրողի և պաշտպանի հիմնավորումները բողոքների կապակցությամբ, մեղադրողի, ամբաստանյալի ու նրա պաշտպանի պատասխանը բողոքի դեմ, ներկայացված բողոքների հիմքերի ու հիմնավորումների սահմաններում վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, հանգում է այն հետևության, որ վերաքննիչ բողոքները պետք է մերժել հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10 հոդվածի համաձայն հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը արդարացի է, եթե համապատասխանում է հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար է անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48 հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվող պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61 հոդվածով սահմանված են պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները, որի համաձայն հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով նույն օրենսգրքի ընդհանուր մասի դրույթները:
Հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները որոշիչ հանգամանքներ են պատժի տեսակը և չափը որոշելու հարցում:
Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
Պատիժ նշանակելիս հանցավորի նկատմամբ անհատական մոտեցումը անհրաժեշտ է, որպեսզի դատարանը պատժի տեսակն ու չափը որոշելիս համոզվի, որ դրանով կհասնի պատժի վերը նշանակված նպատակներին, որոնք փոխկապակցված ու փոխհամաձայնեցված են, /մեկ նպատակը ենթադրում է մյուսները, և յուրաքանչյուրի ինքնուրույն իրականացումն օժանդակում է մյուսներին/: Այսինքն` պատժի նպատակներին հասնելու երաշխիք է հանցագործություն կատարած անձի նկատմամբ արդարացի և արարքի ծանրությանը և հասարակական վտանգավորությանը համապատասխան պատիժ նշանակելը:
Պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62 և 63 հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, որոնք հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի, հանցավորի անձնավորության մասին, բնութագրում են ինչպես կատարված հանցագործությունն, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությունը, դրանք բարձրացնում կամ իջեցնում են հասարակական վտանգավորության աստիճանը և ազդում են պատժի վրա:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի վերոգրյալ դրույթներից հետևում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի և պատժաչափի, այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորների անձի, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48 հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը:
Պատիժ նշանակելը քրեական գործերով արդարադատության իրականացման կարևոր տարրերից մեկն է, որի շրջանակներում կարևորվում է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների պահպանումը: Ն.Սարգսյանի գործով կայացված որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «/…/ պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են` ա/ օրինականությունը, բ/ արդարությունը, գ/ պատժի անհատականացումը, դ/ մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս: Նշված սկզբունքներից յուրաքանչյուրը` որպես առանձին բաղադրամաս, ունի ինքնուրույն նշանակություն և պարտադիր հաշվի է առնվում քրեական պատիժ նշանակելիս: /…/» /տես Նարեկ Գևորգի Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 22.12.2011թ. թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշման 14-րդ կետը/:
Վերոգրյալ հոդվածների և ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշման բովանդակային վերլուծությունից և սույն քրեական գործի նյութերի ուսումնասիրությունից ակնհայտ է դառնում, որ ամբաստանյալի նկատմամբ պատժի տեսակն ու չափը որոշելիս Դատարանը ղեկավարվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61 հոդվածով սահմանված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, բավարար չափով ստուգման ու բազմակողմանի գնահատման է ենթարկել վերաքննիչ բողոքում մատնանշված բոլոր հանգամանքները, նրա կողմից կատարած հանցանքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, մասնավորապես այն, որ ամբաստանյալը երիտասարդ է, նախկինում դատված չի եղել, Երանոսի գյուղապետ Ա. Մովսեսյանի կողմից բնութագրվում է դրականորեն, Գ. Շահինյանի մոտ Գերմանիայի Համբուրգ քաղաքի «ORTHOCLINIC»-ում ախտորոշվել է «Վիճակ» աջից օստեոսինթետիկ տեղաշարժված սրունքի կոտրվածք և դրա արդյունքում ի հայտ եկած անակտիվության օստեոպորոզ», 2015թ. փետրվար ամսին «Նաիրի բժշկական կենտրոնում» ախտորոշվել է «Նյարդաշրջանառող դիստոնիա: Պարանոցային միոտոնիկ համախտանիշ: Հեպատիտ C` նվազագույն ֆերմենտային ակտիվությամբ: Վիճակ սեպտոպլաստիկայից հետո: Քթի միջնապատի դեֆորմացիա: Խրոնիկ րինոֆարինգիտ», խնամքի տակ են գտնվում մինչև 14 տարեկան 2 երեխաները, ինքնակամ ներկայացել է ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևանի քննչական վարչություն, տուժողի հուղարկավորության հետ կապված ծախսերը 20.000 ԱՄՆ դոլարի չափով հատուցել է տուժողի կնոջը և ծանրացնող հանգամանքներ չարձանագրելով` իրավացիորեն ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակել է արդարացի պատիժ, ինչը բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10 հոդվածով ամրագրված արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքից` համապատասխանում է կատարված հանցանքների ծանրությանը, դրանք կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ ու բավարար է նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար ու կարող է ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48 հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակները, այն է` վերականգնել սոցիալական արդարությունն, ուղղել պատժի ենթարկված անձին:
Այսպիսով, մեղադրողի վերաքննիչ բողոքը, որով վերջինն ըստ էության վիճարկում է ամբաստանյալի կողմից կատարած արարքի բնույթն ու հասարակական վտանգավորության աստիճանը և գտնում, որ Դատարանն ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակել է մեղմ պատիժ, պետք է մերժել` նկատի ունենալով, որ մեղադրողն իր հետևությունները պատճառաբանելիս անտեսել է Դատարանի դատավճռում արձանագրված ամբաստանյալի կողմից կատարած հանցանքների բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, այդ թվում պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքների առկայության ու ծանրացնող հանգամանքների բացակայության մասին Դատարանի հիմնավորումներն ու հետևությունները և այդ կապակցությամբ չի ներկայացրել իր պահանջը հիմնավորող և սույն գործի տվյալներից բխող համապատասխան փաստարկներ:
Անդրադառնալով պաշտպանի վերաքննիչ բողոքին, քննության առնելով ամբաստանյալ Գեորգի Շահինյանի նկատմամբ նշանակված պատժը հարցը՝ ՀՀ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Դատարանը պատիժ նշանակելիս, պատժի տեսակը և չափը, այն կրելու անհրաժեշտության հարցը որոշելիս, պահպանել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61 հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70 հոդվածի 1-ին մասի համաձայն, եթե դատարանը կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70 հոդվածի կիրառումը հանցագործության տեսակի հետ կապված որևէ սահմանափակման չի ենթարկվում: Դրա կիրառումը սահմանափակված չէ նաև հանցավոր արարքի վտանգավորության աստիճանով ու բնույթով, ինչպես նաև անձանց շրջանակով, որոնց նկատմամբ այն չի կարող կիրառվել:
Նշված հոդվածի կիրառման հիմնական պայմանը պատճառաբանված լինելն է:
Նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող բոլոր հանգամանքները: Կարևորն այն է, որ հանգի հիմնավոր եզրակացության, որ դատապարտյալի ուղղումը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու:
Դ.Հովհաննիսյանի գործով որոշման մեջ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «/…/ պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն առանց ռեալ /իրական/ պատիժ կրելու դատապարտյալի ուղղվելու հնարավորության մասին: Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին:
/…/ Չնայած պատիժը պայանականորեն չկիրառելու հետ կապված` ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմափակում չի նախատեսել, դատարանը պարտավոր է ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգքրի 61 հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, հաշվի առնել նաև հանցագործության`հանրության համար վտանգավորության ատիճանն ու բնույթը: Դատարանի կողմից նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության վտանգավորության աստիճանին ու բնույթին:
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար կարևոր նշանակություն ունեն հանցագործության կատարման հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, մեղքի ձևը, հանցավորի կողմից այդ հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքները նախատեսելու բնույթն ու աստիճանը» /տես Դավիթ Ռոբերտի Հովհաննիսյանի գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 18.12.2009թ. թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09 որոշման 11-12 կետերը/:
Զարգացնելով Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի գործով որոշմամբ ձևավորված իրավական դիրքորոշումը` Վճռաբեկ դատարանն 08.05.2013թ. թիվ ՇԴ/0126/01/12 նախադեպային որոշմամբ արձանագրել է, որ «/…/ դատարանը պարտավոր է իր դատական ակտում ամրագրել և համապատասխան վերլուծության ու գնահատման ենթարկել գործի քննության և լուծման, այդ թվում` անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելու և այդ պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը լուծելու համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքները: Հետևաբար, անձի նկատմամբ նշանակված պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը լուծելիս դատարանը, ի թիվս այլ հանգամանքների, պարտավոր է բարեխիղճ գնահատման ենթարկել նրա անձը բնութագրող, ինչպես նաև պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ խստացնող հանգամանքները հաստատող ապացույցները»:
Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին և նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է նաև թիվ ՎԲ-124/07, ՎԲ-192/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԱՎԴ2/0059/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09, ԼԴ2/0019/01/09 և այլ որոշումներում:
Վերոգրյալ հոդվածների բովանդակային վերլուծության և սույն քրեական գործի նյութերի ուսումնասիրության արդյունքում, Վերաքննիչ քրեական դատարանը գալիս է համոզման, որ Դատարանի 03.07.2015թ. դատավճիռն օրինական է ու հիմնավորված, Դատարանի կողմից թույլ չի տրվել այնպիսի դատական սխալ, որն ազդել է գործի արդյունքի վրա, խաթարում է արդարադատության բուն էությունը, դատավճռի` որպես արդարադատության ակտի իմաստը, խախտել է սահմանադրորեն պաշտպանվող շահերի անհրաժեշտ հավասարակշռությունը, որպիսի պայմաններում դատական ակտը բեկանելու և բերված վերաքննիչ բողոքները բավարարելու օբյեկտիվ հիմքեր առկա չեն:
Քրեական գործի քննության նախորդ փուլում թույլ չեն տրվել նյութական և դատավարական իրավունքի նորմերի այնպիսի խախտումներ, որոնք կհանգեցնեին դատական սխալի:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393, 394, 402 հոդվածներով` ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների իրավասության դատարանի` 03.07.2015թ. դատավճիռը`քրեական գործով ըստ մեղադրանքի Գեորգի Ռոբերտի Շահինյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242 հոդվածի 2-րդ մասով և 244 հոդվածով, թողնել օրինական ուժի մեջ՝ մերժելով մեղադրողի և պաշտպանի վերաքննիչ բողոքները:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:





ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` ստորագրություն
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` ստորագրություններ

Իսկականի հետ ճիշտ է`

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Կ. ՂԱԶԱՐՅԱՆ