ԵԱՔԴ/0205/01/14






ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՀԱԿԱԿՈՌՈՒՊՑԻՈՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ


«25» մարտի 2026 թվական ք. Երևան


Վերաքննիչ հակակոռուպցիոն դատարանը (այսուհետ` նաև Վերաքննիչ դատարան),


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Ա․ ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ Ս․ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ
Ժ․ՄԵԼԻՔՍԵԹՅԱՆ

ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Ա․ԱՎԵՏԻՍՅԱՆԻ

ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ`

ԴԱՏԱԽԱԶՆԵՐ Վ․ՎԱՐԴԱՆՅԱՆԻ
Լ․ԱՍԼԱՆՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆ Ե․ՎԱՐՈՍՅԱՆԻ
ՄԵՂԱԴՐՅԱԼ Ս․ԵԳԱՆՅԱՆԻ


դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով թիվ ԵԱՔԴ/0205/01/14 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի նախագահող դատավոր Դ․Բալայան՝ 2025 թվականի ապրիլի 7-ի դատավճռի դեմ Զինվորական կենտրոնական դատախազության զինվորական ծառայության դեմ ուղղված հատկապես կարևոր գործերի քննության նկատմամբ հսկողության բաժնի դատախազի պաշտոնին գործուղված դատախազ Վ․Վարդանյանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքը և դրա հիման վրա ստացված քրեական գործի նյութերը,

ՊԱՐԶԵՑ

1. Գործի դատավարական նախապատմությունը․
1․1․ 2014 թվականի ապրիլի 30-ին ՀՀ ՊՆ ռազմական ոստիկանության պետ Ս․Ղուկասյանը որոշում է կայացրել ՀՀ քրեական օրենսգրքի (ընդունված՝ 18․04․2003, ՀՕ-528-Ն) 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 5-րդ կետով թիվ 90050314 քրեական գործը հարուցելու մասին։
1․2․ 2014 թվականի մայիսի 8-ին թիվ 90050314 քրեական գործն ընդունվել է նախաքննական մարմնի վարույթ։
1․3․ Նախաքննական մարմինը 2014 թվականի մայիսի 11-ին որոշում է կայացրել Սուսաննա Լևոնի Եգանյանին որպես մեղադրյալ ներգրավելու, և նրան ՀՀ քրեական օրենսգրքի (ընդունված՝ 18․04․2003, ՀՕ-528-Ն) 311-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով մեղադրանք առաջադրելու մասին։
1․4․ Նախաքննական մարմինը 2014 թվականի հունիսի 30-ին որոշում է կայացրել Սուսաննա Եգանյանին 11․05․2014թ․ ՀՀ քրեական օրենսգրքի (ընդունված՝ 18․04․2003, ՀՕ-528-Ն) 311-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով առաջադրված մեղադրանքը փոփոխելու, լրացնելու և նրան նույն օրենսգրքի 311-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով և 38-363-րդ հոդվածի 4-րդ մասով մեղադրանք առաջադրելու մասին։
1․5․ 2014 թվականի դեկտեմբերի 24-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ստացվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանում, որտեղ քրեական գործին շնորհվել է թիվ ԵԱՔԴ/0205/01/14 համարը։
1․6․ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի դատավոր Դ․ Բալայանի (այսուհետ՝ նաև Առաջին ատյանի դատարան)՝ 2018 թվականի մայիսի 31-ի որոշմամբ քրեական գործը վարույթ է ընդունվել։
1․7․ Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2025 թվականի ապրիլի 7-ի դատավճռով վճռվել է․ Սուսաննա Լևոնի Եգանյանին 18.04.2003 թվականին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 311-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով և նույն քրեական օրենսգրքի 38-363-րդ հոդվածի 4-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքում ճանաչել անպարտ և արդարացնել՝ հանցակազմի բացակայության հիմքով:
Իրեղեն ապացույց ճանաչված Սուրեն Այվազյանի անվամբ լրացված թիվ ▪▪▪▪▪ հիվանդության պատմությունը և այլ բժշկական փաստաթղթերի պատճենները վերադարձնել ՀՀ ՊՆ ԿԿԶՀ-ին:
Սուսաննա Եգանյանին պատկանող 240.000 ՀՀ դրամ գումարի և «Samsung GT-E2530» բջջային հեռախոսի վրա դրված արգելքները վերացնել ու դրանք վերադարձնել վերջինիս:
«Nokia 301» և «Black Berry» բջջային հեռախոսները վերադարձնել համապատասխանաբար Մանուշակ Այվազյանին և Անահիտ Մութաֆյանին:
Սուսաննա Եգանյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ գրավը վերացնել:
Սուսաննա Եգանյանի համար Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի արտաբյուջետային՝ ▪▪▪▪▪ հաշվին վճարված 1.000.000 ՀՀ դրամ գումարը վերադարձնել այն վճարած անձին:
Դատական ծախսերի հարցը համարել լուծված: (...):
1.8. 2025 թվականի դեկտեմբերի 15-ին Վերաքննիչ քրեական դատարան է ստացվել Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի դեմ դատախազ Վ․Վարդանյանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքը, իսկ 2026 թվականի դեկտեմբերի 25-ին՝ թիվ ԵԱՔԴ/0205/01/14 քրեական գործը։
1․9․ Վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2026 թվականի հունվարի 5-ի որոշմամբ՝ թիվ ԵԱՔԴ/0205/01/14 քրեական գործն ըստ առարկայական ընդդատության փոխանցվել է Վերաքննիչ հակակոռուպցիոն դատարան։
1.10. Թիվ ԵԱՔԴ/0205/01/14 քրեական գործը Վերաքննիչ հակակոռուպցիոն դատարան է ստացվել 2026 թվականի հունվարի 13-ին և նույն օրը դատավորների միջև գործերի բաշխման էլեկտրոնային համակարգի միջոցով մակագրվել նախագահող դատավոր՝ Ա․Հովհաննիսյան, կազմի դատավորներ՝ Ս․Խաչատրյան և Ժ․Մելիքսեթյան, իսկ հունվարի 14-ին հանձնվել է նախագահող դատավորի աշխատակազմին։
1․11․ Վերաքննիչ դատարանի (նախագահող դատավոր՝ Ա․ Հովհաննիսյան, կազմի դատավորներ՝ Ս․Խաչատրյան և Ժ․Մելիքսեթյան)՝ 2026 թվականի հունվարի 20-ի որոշմամբ դատախազ Վ․Վարդանյանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ, և քրեական գործը նշանակվել է դատաքննության։

2. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, դրանք հիմնավորող փաստարկները և պահանջը.
2.1. Դատախազ Վ․Վարդանյանը վերաքննիչ բողոքում նշել է, ի թիվս այլնի, հետևյալը. «(...) Վերաքննիչ դատարանի առջև բարձրացված առաջին իրավական հարցը հետևյալն է. հիմնավոր են արդյոք ՀՀ քրեական օրենսգրքի 311-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-363 հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված հանցանքներ կատարելու մեջ Սուսաննա Եգանյանին մեղավոր ճանաչելու համար ապացույցների անբավարարության վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները:
․․․ Առաջին ատյանի դատարանը մեղադրյալ Սուսաննա Եգանյանին արդարացրել է Անահիտ Մութաֆյանի ցուցմունքներն իրարամերժ լինելու, ինչպես նաև դրանք գործով ձեռք բերված այլ ապացույցների ու հաստատված փաստական տվյալների հետ չհամընկնելու արդյունքում, մինչդեռ Դատարանը պատշաճ չի գնահատել գործով առկա ապացույցները և կայացրել է անհիմն ու ոչ պատճառաբանված որոշում, մասնավորապես՝ Առաջին ատյանի դատարանը, ամբաստանյալ Սուսաննա Եգանյանի ցուցմունքները գնահատելով ոչ արժանահավատ, դրանք պատշաճ և համակողմանի չի գնահատել գործում առկա մյուս ապացույցների համատեքստում, այսպես՝
Անդրադառնալով Դատարանի հիմնավորումներին առ այն, որ Անահիտ Մութաֆյանի ցուցմունքները չեն համապատասխանում հեռախոսազանգերի վերծանումներով պարզված տվյալներին, ինչով պայմանավորված՝ անարժանահավատ է գնահատել Ա.Մութաֆյանի ցուցմունքները՝ հարկ է արձանագրել, որ Դատարանը պատշաճ չի գնահատել Անահիտ Մութաֆյանի և Սուսաննա Եգանյանի հեռախոսազանգերի միջև առկա ելքային և մուտքային զանգերի առկայությունը, մասնավորապես՝
Դատարանը հաստատված է համարել այն հանգամանքը, որ 2014 թվականի մարտի 21-ին Անահիտ Մութաֆյանը զանգահարել ու հանդիպել է Մանուշակ Այվազյանին Երևան քաղաքի «▪▪▪▪▪» սրճարանում, որտեղ տեղեկանալով Մ.Այվազյանի նպատակի մասին, խոստացել է զբաղվել այդ հարցով, և նրանից վերցրել է 120.000 ՀՀ դրամ գումար։ Միաժամանակ, հաստատված չի համարել Ա.Մութաֆյանի հայտնած տվյալներն առ այն, որ վերջինս Մ.Այվազյանի հետ հանդիպումից հետո՝ նույն օրը, հանդիպել է իր ծանոթ Սուսաննա Եգանյանին և պայմանավորվածություն ձեռք բերել «Մ.Այվազյանի նպատակն իրականություն դարձնելու» շուրջ: Դատարանը, որպես հիմնավորում, նշել է, որ հեռախոսային խոսակցությունների վերծանումների և սպասարկվող ալեհավաքների զննությունից ակնհայտ է, որ Ա.Մութաֆյանը Մ.Այվազյանին առաջին անգամ հանդիպելուց և նրա տուն գնալուց առաջ չի զանգահարել Ս.Եգանյանին և վերջինիս հետ չի հանդիպել հոսպիտալի տարածքում, հետևաբար Ա.Մութաֆյանի ցուցմունքներն արժանահավատ չեն:
Պատվարժան դատարան, Ձեր ուշադրությունն եմ հրավիրում այն հանգամանքին, որ Դատարանը պատշաճ գնահատման չի արժանացրել մի շարք հանգամանքներ, մասնավորապես՝ 2014 թվականի մարտի 21-ին Անահիտ Մութաֆյանը, պայմանավորվածություն ձեռք բերելով Մանուշակ Այվազյանի հետ, նույն օրը՝ ժամը 19:17-ից սկսած մինչև 21:55-ը, զանգահարել է Սուսաննա Եգանյանի թե բաժանորդային համարին և թե տան ֆիքսված հեռախոսահամարին: Ընդ որում, Ս.Եգանյանին կատարված վերջին ելքային զանգից հետո Ա.Մութաֆյանի կողմից Մ.Այվազյանին կատարվել է ևս երեք ելքային զանգ: Հաջորդ օրը՝ ժամը մարտի 22-ին՝ առավոտյան ժամը 07:55-ից մինչև 08:11-ն ընկած ժամանակահատվածում, Անահիտ Մութաֆյանը 3 անգամ զանգահարել Սուսաննա Եգանյանի բաժանորդային հեռախոսահամարին, որից միայն երրորդի ժամանակ է հեռախոսազրույց կայացել, որը տևել է 27 վայրկյան: Ուշագրավ է, որ այդ հեռախոսազանգը Ս.Եգանյանը կատարել է Սուրեն Այվազյանի համար շտապօգնության մեքենան կանչելուց առաջ: Դատարանի ուշադրությունն ենք հրավիրում նաև այն հանգամանքին, որ 2021 թվականի մարտի 21-ից մինչև մայիսի 08-ը Անահիտ Մութաֆյանի և Սուսաննա Եգանյանի միջև իրականացվել են 100-ից ավելի զանգեր, այն դեպքում, երբ. 2021 թվականի մարտի 15-ից մինչև մարտի 21-ը վերջիններիս միջև որևէ ելքային և մուտքային զանգ կատարված չէ:
Ա.Մութաֆյանը և Ս.Եգանյանը դեպքի օրը և դրան հաջորդող ժամանակահատվածում ունեցած բազմաթիվ զանգերը փաստում են, որ վերջիններս հաղորդակցվել են իրենց համար հետաքրքրություն ներկայացնող թեմայի շուրջ, ինչն էլ հիմնավորում է Ա.Մութաֆյանի ցուցմունքներով հայտնած տվյալները: Ինչ վերաբերում է Դատարանի այն հետևությանը, որ տվյալ հեռախոսազանգերը կարող են հաստատել միայն այն, որ Ա.Մութաֆյանը բազմիցս դիմել է Ս.Եգանյանին՝ «իր ծանոթ զինվորի» հարցով, իսկ վարույթով ձեռք բերված մյուս տվյալները հերքում են Մութաֆյանի հայտնած տվյալները, ապա հարկ է փաստել, որ այդ հետևությունը հիմնավորված չէ, քանի որ նախ՝ նման հեռախոսազանգերի բազմաքանակության պայմաններում, ողջամտորեն ենթադրելի չէ Ս.Եգանյանի «իր ծանոթ զինվորի» հարցով զբաղվելու «պատրաստակամությունն ու համբերատարությունը, երկրորդ՝ մինչև դեպքի օրը՝ մարտի 21-ը, Ա.Մութաֆյանի և Ս.Եգանյանի միջև որևէ հեռախոսազանգ չի եղել, դեպքի օրը՝ մարտի 21-ին, Ա.Մութաֆյանը մի քանի անգամ զանգահարել է Ս.Եգանյանին, հաջորդ օրը՝ մարտի 22-ին՝ առավոտյան ժամը 07:55-ից սկսած, երեք անգամ զանգահարել է, ինչը, գործով առկա մյուս ապացույցներով, հիմնավորում է Ս.Եգանյանի առնչությունը Սուրեն Այվազյանին հոսպիտալում ընդունելը կազմակերպելու և նրան կաշառքի դիմաց մինչև զորացրումը հոսպիտալում պահելու վերաբերյալ:
Անդրադառնալով Դատարանի այն հետևությանը, որ միայն հեռախոսազանգերի առկայությունը բավարար չէ Ա.Մութաֆյանի տեղեկությունները հաստատված համարելու, իսկ գործում առկա չեն այլ տվյալներ, հարկ է արձանագրել, որ Դատարանի հետևությունը չի բխում դատարանում հետազոտված ապացույցներից, այսպես՝
- ապացույցների բավարար համակցությամբ հիմնավորվել է, որ Ա.Մութաֆյանը 2014 թվականի ապրիլի 22-ին, երկու օծանելիք է գնել իր ընկերուհուց և նվիրել Ս.Եգանյանին (Ա.Մութաֆյանի, ▪▪▪▪▪ ցուցմունքները, ՀՀ ՌՈ պետի գրությունը՝ «▪▪▪▪▪» տաքսի ծառայության վարորդ Արմեն Սարգսյանի վերաբերյալ),
- Սուրեն Այվազյանի ցուցմունքն առ այն, որ հոսպիտալում գտնվելու ընթացքում ոչ մեկի չի ասել ու իրեն էլ չեն հարցրել, որ ճնշումը արհեստական բարձրացնելու հիմքով է հայտնվել այդտեղ: Թերապիայի բաժանմունքում գտնվելու ընթացքում իր ճնշումը չափել են առավելագույնը չորս անգամ, մեկ կամ երկու անգամ ճնշումը չափել է բուժքույրերից մեկը, երկու անգամ էլ՝ Սուսաննա Լևոնովնան: Բաժանմունք ընդունվելուց երկու-երեք օր անց է, բժշկուհի Սուսաննա Լևոնովնան չափել իր ճնշումը:
- Վկա ▪▪▪▪▪ ցուցմունքն առ այն, որ 2014 թվականի ապրիլի վերջին, երբ Ա.Մութաֆյանի հետ հանդիպել են ▪▪▪▪▪ հետ, խոսակցության ընթացքում Անահիտը հեռախոսով զանգահարել է Սուսաննա անունով մի կնոջ, սակայն նա խոսելով իրենցից հեռացել է և չեն լսել թե նա ինչ է խոսել: Անահիտը հետ է եկել և ▪▪▪▪▪ ասել է, որ անհնար է առանց գումարի նրանց որդուն հոսպիտալում պահել: Դրանից հետո ▪▪▪▪▪ ասել է, որ եթե «երեխայի մազը ծռվի» Անահիտը պատասխան կտա ու երիտասարդ տղայի հետ հեռացել են Հրաչենց տանից: Նրանց հեռանալուց հետո Անահիտը կրկին զանգահարել է Սուսանային և ասել, որ երեխուն դուրս չգրի, սակայն վերջինս Անահիտին ասել է, որ առանց գումարի չի կարող դա անել և դա իրենից կախված չէ: Անահիտի խոսելուց հասկացել է, որ ▪▪▪▪▪ 1.000 դոլարի չափով գումար են տվել, սակայն տեղյակ չէ թե Անահիտն այդ գումարը ում է տվել: Այնուհետև Անահիտն իրեն ասել է, որ 200.000 ՀՀ դրամ տվել է Սուսաննային ու այլ նվերներ է նրա գնել:
- Մանուշակ Այվազյանի ցուցմունքն առ այն, որ 2014թ. մայիսի 08-ին հանդիպել են Անահիտ Մութաֆյանի հետ, ով զանգահարել է Սուսաննա Լևոնովնային, նրա հետ խոսել բարձրախոսով և առաջարկել ինչ-որ բան անել, որ Սուրենը դուրս չգրվի, ինչին Սուսաննան բառացիորեն պատասխանել է. «Լսի Անահիտ ինձնից վազն արի, դու արդեն ինձ գցել ես կրակը, ես չգիտեմ թե ոնց եմ այդ կրակից դուրս գալու», և նշել է, որ Սուրենի հարցով այլևս իրեն չդիմի:
- ▪▪▪▪▪ ցուցմունքն առ այն, որ 2014թ. մայիսի 08-ին` ժամը 11-ի սահմաններում, Մանուշակ և ինքը «▪▪▪▪▪» սրճարանում հանդիպել են Անահիտին: Մանուշակը կրկին Անահիտին ասել է, որ Սուրենին դուրս են գրում, պետք է նա մի բան անի, որ Սուրենին դուրս չգրեն: Անահիտը զանգահարել է Սուսաննա Լևոնովնային, նրա հետ խոսել բարձրախոսով և առաջարկել ինչ-որ բան անել, որ Սուրենը դուրս չգրվի, իսկ Սուսաննան կտրուկ նրան պատասխանել է, որ այլևս Սուրենի հարցով Անահիտն իրեն չդիմի, քանի որ այդ պատճառով արդեն ընկել է պրոբլեմների մեջ։ Այդ խոսակցության ժամանակ Անահիտը հայտնել է, որ Մանուշակի տված գումարից 200.000 ՀՀ դրամը տվել է Սուսաննա Լևոնովնային:
Պատվարժան դատարան, վերոգրյալ ապացույցների համակցությունը բավարար է հիմնավորված համարելու Անահիտ Մութաֆյանի հայտնած տեղեկությունները՝ Սուսաննա Եգանյանին կաշառք տալու վերաբերյալ: Մասնավորապես՝ Դատարանի կողմից պատշաճ չի գնահատվել 2014 թվականի մայիսի 08-ին, Ա.Մութաֆյանի և Ս.Եգանյանի խոսակցության ժամանակ, Ս.Եգանյանի արտահայտությունն առ այն, որ ինքն արդեն Սուրենի պատճառով պրոբլեմների մեջ է ընկել, իրեն այլևս այդ հարցով չդիմի, ինչը հնարավոր չէ դիտարկել որպես իր ծանոթ Ա.Մութաֆյանի «ծանոթ զինվորի» համար շուրջ երկու ամիս շարունակ որևէ գործողություն կատարելու պատրաստակամությունից հրաժարվելու մասին, հակառակ դեպքում Ս.Եգանյանը «մինչև պրոբլեմների մեջ հայտնվելը» հնարավորություն ուներ Ա.Մութաֆյանի «ծանոթ զինվորի» համար որևէ գործողություն կատարելուց: Ուշագրավ է այն փաստը, որ Սուրեն Այվազյանը հայտնել է, որ հոսպիտալում մնալու ժամանակահատվածում իր ճնշումը չափել են ընդամենը 3-4 անգամ, ընդ որում՝ մեկ կամ երկու անգամ չափել է բուժքույրներից մեկը, և դա այն պայմաններում, երբ Ս.Այվազյանի հիվանդության պատմագրում արձանագրված է 14 չափում: Վերոնշյալ տվյալը Դատարանի կողմից անտեսվել է, մինչդեռ այս փաստական տվյալը վկայում է այն մասին, որ այդ չափումներն իրականում չեն կատարվել, և բժիշկ Ս.Եգանյանը պատմագրում ներառել է չափումների վերաբերյալ կեղծ տվյալներ՝ դրանով իսկ օժանդակելով Ս.Այվազյանին հոսպիտալում բուժումը շարունակելու գործընթացին:
Վերաքննիչ դատարանի ուշադրությունն եմ հրավիրում այն հանգամանքին, որ Ս.Այվազյանի պատմագրի համաձայն՝ մինչև 2014թ. ապրիլի 16-ը, այսինքն՝ Ս.Այվազյանի՝ հոսպիտալ տեղավորվելուց 25 օր շարունակ, վերջինիս ճնշումը եղել է բարձր, սակայն 16.04.2014թ-ից ճնշման զարկը նվազել է՝ 150-ից իջնելով 110: Հարկ է նշել, որ մինչ 16.04.2014թ-ը, ըստ պատմագրի, Ս.Այվազյանի ճնշումը չափվել է 11.04.2014թ-ին՝ արձանագրելով 150 զարկ: Ուշագրավն այն է, որ Մ.Այվազյանը հայտնել է, որ ապրիլի 12-ին կամ 13-ին Ա.Մութաֆյանն իրեն զանգահարել է և կրկին գումար պահանջել, իսկ ինքը հրաժարվել է տալուց: Եվ այդ խոսակցությունից հետո Ս.Այվազյանի հիվանդության պատմագրում ապրիլի 16-ին բժիշկ Ա.Եգանյանի կողմից արձանագրվում է ճնշման ցածր ցուցանիշ: Հարկ է նշել, որ հանգամանքը որևէ գնահատման չի արժանացել Դատարանի կողմից, մինչդեռ Ս.Եգանյանի մեղադրանքը հիմնավորելու համար այս հանգամանքը, գործում առկա մյուս ապացույցների հետ միասին, ունի էական նշանակություն:
Անդրադառնալով Դատարանի այդ հետևություններին, որ հոսպիտալում գտնվող հիվանդ զինծառայողի բուժման տևողությունը երկարացնելը որևէ կերպ պայմանավորված չէ բուժող բժիշկ Ս.Եգանյանի որոշմամբ, այլ դա կատարվում է ՀՌԲՀ նիստում, ապա հարկ է նշել, որ Դատարանը պատշաճ վերլուծության չի ենթարկել վկաներ ▪▪▪▪▪ և ▪▪▪▪▪ ցուցմունքներն առ այն, որ ստացիոնար պայմաններում հիվանդի բուժման ժամկետի երկարացման վերաբերյալ որոշում կայացնում է հոսպիտալային ռազմաբժշկական հանձնաժողովը: ՌԲՀ-ի նիստին հիվանդին ներկայացնում է բուժող բժիշկը՝ հիվանդության պատմագրով, իսկ նախքան դա հիվանդության պատմագրում կատարվում է ՌԲՀ ներկայացնելու վերաբերյալ համապատասխան գրառում, որը հաշվի է առնվում նաև հանձնաժողովի կողմից: Երբևէ բուժումը շարունակելու վերաբերյալ տված կարծիքի վերաբերյալ ՀՌԲՀ-ն այլ որոշում չի կայացրել, կարող են եղած լինել հիվանդին առավել նպաստավոր այլ որոշումներ, օրինակ՝ ներկայացում զորացրման: Եվ եթե շարունակվեր բուժող բժշկի կողմից մինչև Ս.Այվազյանին ՀՌԲՀ-ի նիստին ներկայացնելը նրա հիվանդության պատմագրում զարկերակային ճնշման բարձր տատանումների վերաբերյալ նշումներ կատարվելը, ապա կարող էր նաև նման դեպքերում կարծիք տրվել բուժման ժամկետի երկարացման վերաբերյալ, սակայն Սուրեն Այվազյանի պատմագրում առկա նշված ցուցանիշներից հետևում է, որ մինչ հոսպիտալից դուրս գրվելը նրա ճնշումը կայունացել է:
Պատվարժան դատարան, վերոնշյալը վկայում է, որ ՀՌԲՀ-ի կողմից հիվանդի բուժման ժամկետը երկարացնելու համար հիմք է հանդիսանում բուժող բժշկի, բաժանմունքի պետի և առաջատար թերապևտի կարծիքը, ինչը հիմնվում է հիվանդության պատմագրում արձանագրված տվյալների և բուժող բժշկի դիրքորոշման վրա, քանի որ թեև ընթացակարգային առումով բուժող բժիշկը չի կարող անձամբ որոշում կայացնել, սակայն այդ որոշման կայացման համար էական է բուժող բժշկի արձանագրած տվյալները և կարծիքը, հետևաբար անհիմն են Դատարանի հետևությունները: Ավելին՝ եթե Ս.Այվազյանի հիվանդության պատմագրում արձանագրված բարձր ճնշման ցուցանիշները շարունակվեին ապրիլի 16-ից հետո, ապա դա կարող էր հիմք հանդիսանալ բուժման ժամկետը երկարաձգելու վերաբերյալ, սակայն, ինչպես արդեն նշվել է վերը, ապրիլի 11-ից հետո Սուրեն Այվազյանի ճնշման ցուցանիշները կտրուկ նվազել են:
Անդրադառնալով Դատարանի այն հետևությանը, որ Սուսաննա Եգանյանի մեղավորությունը չի հիմնավորվում նաև այն հանգամանքով, որ վերջինս է Մ.Այվազյանին խորհուրդ տվել դիմել ոստիկաններին, հարկ է արձանագրել, որ Դատարանի այդ հետևությունը չի բխում գործի նյութերից, մասնավորապես՝ ամբաստանյալ Մանուշակ Այվազյանը, ▪▪▪▪▪ և Աշոտ Գրիգորյանն իրենց ցուցմունքներում հայտնել են, որ Մ.Այվազյանին ոստիկանություն դիմելու խորհուրդ տվել է ▪▪▪▪▪: Միաժամանակ, անդրադառնալով Դատարանի կողմից այդ փաստը հօգուտ Ս.Եգանյանին գնահատելու հանգամանքին՝ հարկ է նշել, որ Դատարանը նույն տրամաբանությամբ գնահատման չի արժանացրել այն հանգամանքը, որ Ս.Եգանյանը ▪▪▪▪▪ և Մանուշակ Այվազյանի ներկայությամբ բարձրաձայն խոսել է Սուսաննա Եգանյանի հետ Սուրեն Այվազյանին հոսպիտալում պահելու հարցով, և եթե վերջինս թաքցնելու որևէ բան ունենար, ապա չէր զանգի և իրեն վտանգի տակ չէր դնի:
Դատարանը չի գնահատել նաև վկա ▪▪▪▪▪ ցուցմունքն առ այն, որ ▪▪▪▪▪ և Արտյուշ Այվազյանի հեռանալուց հետո Անահիտը կրկին զանգահարել է Սուսանային և ասել, որ երեխուն դուրս չգրի, սակայն վերջինս Անահիտին ասել է, որ առանց գումարի չի կարող դա անել, և դա իրենից կախված չէ: Անահիտի խոսելուց հասկացել է, որ ▪▪▪▪▪ 1.000 դոլարի չափով գումար են տվել, սակայն տեղյակ չէ թե Անահիտն այդ գումարը ում է տվել: Այնուհետև Անահիտն իրեն ասել է, որ 200.000 ՀՀ դրամ տվել է Սուսաննային ու այլ նվերներ է նրա գնել: Վերոգրյալը վկայում է, որ Անահիտ Մութաֆյանի ցուցմունքից բացի, առկա է նաև այլ անձի ցուցմունք, ով հաստատում է Ս.Եգանյանի կողմից գումար պահանջելու հանգամանքը:
Անդրադառնալով Դատարանի այն հետևությանը, որ Ս.Եգանյանին առաջադրված մեղադրանքը չի հիմնավորվում նաև այն փաստով, որ Սուրեն Այվազյանին հոսպիտալ ընդունող բժիշկ Գայանե Մխոյանը Ս.Այվազյանի մոտ ախտորոշել է «Հիպերտոնիկ կրիզ», որը հետագայում բուժող բժիշկ Ս.Եգանյանի կողմից փոխվել է «հիպերտոնիկ տիպի ՆՑԴ», որը գրեթե բացառում է Ս.Այվազյանին հոսպիտալում պահելը, մինչդեռ «Հիպերտոնիկ կրիզ» ախտորոշումն առավել կհեշտացներ այդ գործընթացը, հարկ է արձանագրել, որ Դատարանը պատշաճ չի գնահատել հոսպիտալի բուժաշխատողների ցուցմունքները, մասնավորապես՝ Ս.Այվազյանին ընդունող բժիշկ Գայանե Մխոյանը հայտնել է, որ մարտի 22-ին ժամը 09-ի սահմաններում, շտապօգնության ավտոմեքենայով բերել են Ս.Այվազյանին, ով եղել է պատգարակի վրա, գիտակցությունը պարզ չի եղել, վերջույթները եղել են ձգված, ունեցել է մարմնի դող, գանգատվել է թուլությունից, գլխապտույտից, հազից և խորխարտադրությունից: Սուրեն Այվազյանն ընդունվել է թերապևտիկ բաժանմունք՝ «հիպերտոնիկ կրիզ, համաձայն շտապօգնության ուղեգրի, սիմպտոմատիկ իպերտոնիա ??» նախնական ախտորոշումով: Նշանակել է կատվախոտի ոգեթուրմ, որ նյարդային գերլարվածությունը հանգստանա: Մինչ հերթապահության հանձնելը ևս մեկ անգամ՝ ժամը 10:30-ին, այդ հիվանդին զննել է, արդյունքում ընդհանուր վիճակը եղել է բավարար, գանգատվել է թույլ գլխացավից, զարկերակային ճնշումը՝ 130/85, իսկ երակազարկը՝ 62, մարմնի ջերմությունը՝ 36,6 աստիճան: Վերջինս իր կողմից զննվելուց հետո` 23.03.2014թ. ժամը 22:00-ին զննվել է հերթապահ թերապևտ Անուշ Բալայանի կողմից, որը հիվանդի մոտ արձանագրել է զարկերակային ճնշում՝ 140/70, իսկ պուլսը՝ 88 զարկ րոպեում։ Դրան հաջորդող գրառումները կատարված են բուժող բժիշկ Ս.Եգանյանի կողմից: Ըստ Ս.Այվազյանի հիվանդության պատմագրի՝ 24.03.2014թ. Ս.Այվազյանը զննվել է Ս.Եգանյանի կողմից, ում մոտ արձանագրվել է 140/90, իսկ 26.03.2014թ.՝ 150/95: Վերոգրյալից բխում է, որ Սուրեն Այվազյանի նախնական ախտորոշումը տրվել է օբյեկտիվ տվյալներից ելնելով՝ առանց բժշկական հետազոտությունների, որից մեկ ժամ անց վերջինիս վիճակը նորմալացել է: Դրանից մեկ օր անց Ս.Այվազյանի ճնշումը չափել է մեկ այլ բուժաշխատող, և վերջինիս զարկերակային ճնշումը եղել է ավելի ցածր: Մեկ օր անց Ս.Այվազյանին հետազոտել է բժշկուհի Ս.Եգանյանը, որի համաձայն՝ Ս.Այվազյանի ճնշումն արձանագրել է ավելի բարձր, սակայն այլ ախտորոշում է տվել, քանի որ «հիպերտոնիկ կրիզը» տրված է եղել որպես նախնական ախտորոշում՝ շտապօգնության ուղեգրի հիման վրա, հետևաբար նման պայմաններում Ս.Եգանյանը այդ «հիպերտոնիկ կրիզ» ախտորոշման համար պետք է ունենար լրացուցիչ հետազոտություններով հաստատված տվյալներ: Բացի այդ՝ անհիմն է Դատարանի այն հետևությունը, որ «հիպերտոնիկ տիպի ՆՑԴ» ախտորոշումը գրեթե բացառում է հոսպիտալու պահելու հնարավորությունը, քանի որ հոսպիտալի բուժաշխատողներն իրենց ցուցմունքներում հայտնել են, որ նման բարձր ճնշման պահպանման պայմաններում կարող են հիվանդին ներկայացել ՀՌԲՀ-ին՝ բուժման ժամկետը երկարաձգելու համար:
Այսպիսով, ընդհանրացնելով սույն բողոքում կատարված վերլուծությունը` արձանագրում եմ, որ ամբաստանյալ Սուսաննա Եգանյանին վերագրվող արարքը նրա կողմից կատարելն ապացուցված չլինելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը հիմնավորված չէ։ Սույն գործի փաստական հանգամանքներն իրենց համակցության մեջ կոնկրետ դեպքում, հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցման չափանիշով, բավարար են հաստատված համարելու ամբաստանյալ Ս.Եգանյանի գործողություններում կաշառք ստանալը և Ս.Այվազյանին օժանդակեը:
Բ) Վերաքննիչ դատարանի առջև բարձրացված երկրորդ իրավական հարցը հետևյալն է. հիմնավոր են արդյոք Սուսաննա Եգանյանի արարքում ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի 38-363 հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված հանցագործության բացակայության վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները:
Գտնում եմ, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից սխալ է մեկնաբանվել ՀՀ նախկին քրեական օրենսգրքի 38-363 հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված հանցակազմը, այսպես՝
․․․ Առաջին ատյանի դատարանն արձանագրել է, թե «զինվորական ծառայությունից վերջնականապես ազատումը ենթադրում է զինվորական ծառայությունից վերջնական, անդառնալի ազատում, երբ անձը դադարում է առհասարակ զինապարտ լինելուց, որպես օրինակ՝ ճանաչվում է ծառայության համար ոչ պիտանի, հանվում է զինապարտների ցուցակից, մոբիլիզացիոն ռեզերվի ցուցակից, չի հրավիրվում վարժական հավաքների, այսինքն՝ դադարում է անհրաժեշտության դեպքում մարտական միավոր հանդիսանալուց: Որպես ասվածի հիմնավորում՝ Դատարանի կողմից արձանագրվել է, որ «Սուրեն Այվազյանը ոչ միայն վերջնականապես չի ազատվել զինվորական ծառայությունից, այլ տեղափոխվել է զորամաս, զորացրվել ու շարունակել է հաշվառված լինել զինվորական կոմիսարիատում, ուստի եթե Ս. Եգանյանը որևէ կերպ օժանդակած լիներ Սուրեն Այվազյանի կողմից սիմուլյացիայի եղանակով ծառայությունից խուսափելուն, ապա նկարագրված պայմաններում դա չէր կարող համարվել ծառայությունից վերջնականապես ազատվելուն օժանդակություն»:
Այս մոտեցումը ճիշտ չէ այն պատճառով, որ Դատարանի կողմից ուշադրության չի արժանացել այն հանգամանքը, թե երբ է քննարկվող հանցագործությունն համարվում ավարտված: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 363-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործությունը համարվում է ավարտված օբյեկտիվ կողմի արարքներից որևէ մեկի կատարման պահից, այլ ոչ թե՝ զինծառայողի կողմից ոչ պիտանի ճանաչվելու կամ զորացրվելու պահից, իսկ նույն հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված դեպքում, այն կատարվում է զինվորական ծառայությունից վերջնակապես ազատվելու նպատակով, որտեղ կարևոր է ոչ թե արարքի հետևանքով ակնկալվող «արդյունքը», այլ արարքի կատարման նպատակը: Այլ խոսքով՝ անկախ օբյեկտիվ կողմի մաս կազմող արարքի կատարման արդյունքում զինծառայողի համար վրա հասած հետևանքների առկայությունից, արարքի կատարումն ինքնին բավարար է հանցանք ավարտված համարելու համար, հետևաբար ասել, որ Սուրեն Այվազյանը չի զորացրվել և շարունակել է գտնվել զորամասում, որպիսի հանգամանքով պայմանավորված Սուսաննա Եգանյանի արարքում առկա չէ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-364-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված հանցակազմը, իրավաչափ չէ:
Բացի այդ, Դատարանի կողմից ճիշտ չի մեկնաբանվել նաև ծառայությունից «վերջնականապես ազատվել» եզրույթը՝ այն նկատառումներից ելնելով, որ, եթե մի պարագայում անձը հոդվածի օբյեկտիվ կողմի մաս կազմող արարքներից մեկի կատարման արդյունքում համարվում է ծառայության կոնկրետ տեսակի (օրինակ խաղաղ ժամանակ ժամկետային զինվորական ծառայություն) համար ոչ պիտանի և դադարում է կատարել տվյալ տեսակի ծառայողական պարտականությունները, ինքնին չի բացառում այդ անձի կողմից հետագայում այլ տեսակի (պատերազմական ժամանակ ոչ շարային կազմի զինվորական ծառայություն) ծառայողական պարտականությունների կատարման մեջ ընդգրկվելու հնարավորությունը, որպիսի պայմաններում անձը կրկին շարունակում է համարվել մարտական միավոր:
Այսպիսով, կարող ենք արձանագրել, որ սույն գործի փաստական հանգամանքներն իրենց համակցության մեջ կոնկրետ դեպքում բավարար են հաստատված համարելու Սուսաննա Եգանյանի կողմից խոշոր չափերով կաշառք ստանալու և Սուրեն Այվազյանին հիվանդության սիմուլյացիայի եղանակով զինծառայությունից վերջնականապես ազատվելուն օժանդակելու հանգամանքները:
Վերաքննիչ դատարանին ուշադրությունն եմ հրավիրում ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի այն դիրքորոշմանը, որ առանձին հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով, որոնց դեմ պայքարը հռչակված է որպես համընդհանուր առաջնահերթություն, դատարանն իր ներքին համոզմամբ կարող է հավանականության բարձր աստիճանով հաստատված համարել գործի որևէ հանգամանք՝ հիմք ընդունելով գործով հաստատված այլ հանգամանքների համակցությունը, եթե հանցանք կատարելու մեջ մեղադրվող անձն առաջ չի քաշել մեղադրանքը հերքող ողջամիտ բացատրություն: Ընդ որում, այդ հանգամանքները համապատասխան իրավիճակներում պետք է օժտված լինեն հավանականության այնպիսի բարձր աստիճանով, որը կվկայի հակառակի ոչ ողջամիտ լինելու մասին: Այլ կերպ՝ այդ հանգամանքի հավանականությունը պետք է լինի ավելի բարձր, քան հակառակինը: Վերջին դիրքորոշումը բխում է նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի (այսուհետ՝ Եվրոպական դատարան) ձևավորած կայուն նախադեպային պրակտիկայից առ այն, որ քրեական գործի շրջանակում անմեղ համարվելու անձի իրավունքը և նրան ներկայացված մեղադրանքի ապացուցման բեռը կրելու պետության իրավասու մարմինների համար սահմանված պահանջը բացարձակ չեն, քանի որ քրեական իրավունքի ցանկացած համակարգում գործում են փաստի կամ իրավունքի կանխավարկածներ, և պետությունները որոշակի պայմաններում կարող են անձին պատժել պարզ կամ օբյեկտիվ փաստի հիման վրա՝ անկախ դրա հիմքում հանցավոր դիտավորության կամ անզգուշության առկայությունից։
Վերոգրյալի հաշվառմամբ, ինչպես նաև հաշվի առնելով, որ ամբաստանյալ Սուսաննա Եգանյանը մեղադրանքը հերքող որևէ ողջամիտ պարզաբանում չի ներկայացրել սույն գործով հաստատված փաստական հանգամանքների վերաբերյալ, փաստում ենք, որ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները չեն բխում գործի օբյեկտիվ տվյալներից, Դատարանն առավելապես հիմնվել է ենթադրական բնույթի դատողությունների վրա, դատարանում հետազոտված վերաբերելի, թույլատրելի ապացույցները ճիշտ և պատշաճ չեն գնահատվել, դրանք այլ ապացույցների հետ համակցության մեջ չեն դիտարկվել, և վերը նշված հանգամանքներին Առաջին ատյանի դատարանի կողմից ոչ իրավաչափ գնահատականներ տալը հանգեցրել է քրեական օրենքի ոչ ճիշտ կիրառման: (...)։
2․2․ Արդյունքում բողոքի հեղինակը խնդրել է բեկանել վիճարկվող դատավճիռը՝ նյութական օրենքի ոչ ճիշտ կիրառման հիմքով, և թիվ ԵԱՔԴ/0205/01/14 քրեական գործը փոխանցել առաջին ատյանի դատարան` նոր դատաքննության:

3. Վերաքննիչ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստերը.
3.1. Սուսաննա Լևոնի Եգանյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի (ընդունված՝ 18․04․2003, ՀՕ-528-Ն) 311-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով և 38-363-րդ հոդվածի 4-րդ մասով մեղադրանք է առաջադրվել հետևյալ արարքների համար․ «(...) [Ն]ա, զբաղեցնելով ՀՀ ՊՆ ▪▪▪▪▪ զորամասի թերապիայի բաժանմունքի օրդինատոր-գաստրոէնտերոլոգի պաշտոնը, կոչումով բ/ծ կապիտան, ունենալով նույն բաժանմունքում ստացիոնար բուժման մեջ գտնվող անձանց հետազոտումը և բուժումը կազմակերպելու իրավասություն, այսինքն հանդիսանալով կազմակերպական-տնօրինչական գործառույթներ իրականացնող պաշտոնատար անձ, միջնորդի՝ ▪▪▪▪▪ բնակիչ Անահիտ Սերյոժայի Մութաֆյանի միջոցով 2014թ. մարտի 21-ին համաձայնության է եկել յուրաքանչյուր ամիս 200.000 ՀՀ դրամ գումար կաշառքի դիմաց իր լիազորությունների շրջանակում, միջնորդի միջոցով կաշառք տվողի՝ ▪▪▪▪▪ բնակիչ Մանուշակ Կրենկելի Այվազյանի որդուն՝ ՊԲ ▪▪▪▪▪ զորամասի պարտադիր ժամկետային զինծառայող Սուրեն Պետրոսի Այվազյանին թերապիայի բաժանմունքի ստացիոնարում պահելու և դա անհիմն երկարաձգելու շուրջ, ապա՝ նախապես իմանալով, որ միջնորդ Ա.Մութաֆյանի ներկայացրած զինծառայող Ս.Այվազյանը նպատակ ունի հոսպիտալ տեղափոխվելու և որևէ հիվանդության սիմուլյացիայի եղանակով այնտեղ պահվելու միջոցով խուսափել ՊԲ ▪▪▪▪▪ զորամասում զինվորական ծառայությունից, գիտակցելով, որ իր գործողությունների հետևանքով Ս.Այվազյանն ընդունվելու է ԿԿԶՀ և իր կողմից ստացած կաշառքի դիմաց պահվելու է թերապիայի բաժանմունքում, ինչպես Ս.Այվազյանի հոսպիտալ տեղափոխելու և ընդունելու, այնպես էլ հետագայում կաշառքի դիմաց նրան թերապիայի բաժանմունքում պահելու գործընթացը հեշտացնելու նպատակով խորհուրդ է տվել Ա.Մութաֆյանին Ս.Այվազյանի հոսպիտալ տեղափոխման գործընթացը կազմակերպել շտապբուժօգնության բրիգադի միջոցով՝ «Հիպերտոնիկ կրիզ» ախտորոշմամբ, ինչով դիտավորությամբ օժանդակել է Ս.Այվազյանի կողմից հիվանդության սիմուլյացիա կատարելով ՊԲ ▪▪▪▪▪ զորամասում զինվորական ծառայությունից վերջնականապես ազատվելուն:
Հետագայում՝ Ս.Այվազյանին ԿԿԶՀ տեղափոխելու գործընթացը կազմակերպելու կապակցությամբ տրված խորհուրդի և նրան թերապիայի բաժանմունքում անհիմն պահելու դիմաց 2014թ. ապրիլի 3-ին կամ 4-ին Ա.Մութաֆյանից ստացել է խոշոր չափերով` 140.000 ՀՀ դրամ և 62.226 ՀՀ դրամին համարժեք 150 ԱՄՆ դոլար կաշառք: Արդյունքում, Ս.Եգանյանի կողմից տրված խորհուրդներով, Ս.Այվազյանը 2014թ. մարտի 22-ին հիվանդության սիմուլյացիայի եղանակով «Հիպերտոնիկ կրիզ» ախտորոշմամբ շտապբուժօգնության բրիգադի միջոցով տեղափոխվել է ԿԿԶՀ և Ս.Եգանյանի կողմից կազմված փաստաթղթերի հիման վրա 22.03.2014թ-ից մինչև 30.04.2014թ. ընկած ժամանակահատվածում, որպես ստացիոնար բուժման մեջ գտնվող զինծառայող, ՊԲ ▪▪▪▪▪ զորամասում ծառայությունից ազատվելու նպատակով պահվել է կենտրոնական կլինիկական զինվորական հոսպիտալի թերապիայի բաժանմունքում: (․․․)»։
3․2․ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռով արձանագրվել է, ի թիվս այլնի, հետևյալը․ «(…) Ստուգելով ամբաստանյալ Սուսաննա Եգանյանին առաջադրված մեղադրանքի վերաբերյալ պատշաճ իրավակարգի ընթացակարգի շրջանակում գործով ձեռք բերված ապացույցները, դրանք գնահատելով վերաբերելիության, թույլատրելիության, արժանահավատության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ, դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Սուսաննա Եգանյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 311-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով և 38-363-րդ հոդվածի 4-րդ մասով, առաջադրված մեղադրանքը դատարանում չապացուցվեց, և Սուսաննա Եգանյանին պետք է ճանաչել անպարտ հետևյալ պատճառաբանությամբ.
․․․ [Հ]իմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշով հնարավոր չէ հետևություն անել այն մասին, որ ամբաստանյալ Սուսաննա Եգանյանին առաջադրված մեղադրանքը հիմնավորված է, քանի որ գործով ձեռք բերված և պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցներն իրենց ամբողջության մեջ ոչ միայն բավարար չեն անձի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարելու և մեղադրական դատավճիռ կայացնելու համար, այլև հիմք են տալիս պնդելու, որ Սուսաննա Եգանյանը չի կատարել իրեն մեղսագրված արարքները, հետևյալ հիմնավորումներով.
Սույն վարույթի քննության ընթացքում ձեռք բերված ապացույցներով վկաներ ▪▪▪▪▪, ▪▪▪▪▪, ▪▪▪▪▪, ▪▪▪▪▪, ▪▪▪▪▪, ▪▪▪▪▪, ամբաստանյալներ Մ.Այվազյանի, Ս.Այվազյանի և Ա.Մութաֆյանի ցուցմունքներով, ինչպես նաև գրավոր ապացույցներով կարելի է հաստատված համարել, որ Սուրեն Այվազյանը հանդիսացել է ՊԲ ▪▪▪▪▪ զորամասի պարտադիր ժամկետային զինծառայող, վերջինիս մայրը Մանուշակ Այվազյանը 2014 թվականի մարտի կեսերին մեկնել է Արցախի Հանրապետություն և գնդի հրամանատարին խնդրել է որդուն՝ Ս.Այվազյանին կարճաժամկետ արձակուրդ տրամադրել: 2014 թվականի մարտի 18-ին Ս.Այվազյանին տրվել է հնգօրյա արձակուրդ, սակայն բանավոր պայմանավորվածություն է ձեռք բերվել, որ նա մարտի 21-ին պետք է վերադառնա զորամաս: Պայմանավորված օրը Ս.Այվազյանը չի վերադարձել զորամաս ինչի կապակցությամբ Մ.Այվազյանը հեռախոսով վիճել է հրամանատարի հետ, ու որոշել է որդուն պահել հոսպիտալում մինչև զորացրման պահը: Այդ նպատակով նա իր ծանոթների միջոցով ձեռք է բերել Անահիտ Մութաֆյանի հեռախոսահամարը և 2014 թվականի մարտի 21-ին զանգահարել ու հանդիպել է նրան Երևան քաղաքի «▪▪▪▪▪ » սրճարանում: Անահիտ Մութաֆյանը տեղեկանալով Մ.Այվազյանի նպատակի մասին խոստացել է զբաղվել այդ հարցով և նրանից վերցրել է 120.000 ՀՀ դրամ գումար։ 2014 թվականի մարտի 22-ի առավոտյան Սուրեն Այվազյանը ▪▪▪▪▪տանը, Անահիտ Մութաֆյանի խորհրդով, խմել է կոֆեին տեսակի դեղամիջոցով սուրճ, ապա օգտագործել կոֆեինով ներծծված շաքար, որի արդյունքում արհեստականորեն ստեղծված զարկերակային բարձր ճնշման կապակցությամբ շտապբուժօգնության կանչ են գրանցել, իսկ ներկայացած շտապբուժօգնության բրիգադը Ս.Այվազյանի մոտ արձանագրելով բարձր զարկերակային ճնշում, նրան տեղափոխել է ՀՀ ՊՆ կենտրոնական կլինիկական զինվորական հոսպիտալ, ապա նա ընդունվել է թերապևտիկ բաժանմունք: Դրանից հետո Անահիտ Մութաֆյանը՝ Ս.Այվազյանին հոսպիտալում պահելու տարբեր խոստումներով, գումարներ է ստացել Մանուշակ Այվազյանից, սակայն 2014 թվականի ապրիլի 30-ին Սուրեն Այվազյանին դուրս են գրել հոսպիտալից, իսկ Մանուշակ Այվազյանը, կարծելով, որ Անահիտ Մութաֆյանն իրեն խաբել է ու տարբեր անձանց փոխանցելու պատրվակով իրենից գումարներ է վերցրել, հանցագործության մասին հաղորդում է ներկայացրել ՀՀ ՊՆ ՌՈ։
Դատարանն արձանագրում է, որ սույն վարույթով ամբաստանյալ Սուսաննա Եգանյանին առաջադրված մեղադրանքը հաստատված կամ հերքված համարելու համար առանցքային նշանակություն ունեն Անահիտ Մութաֆյանի ցուցմունքները, քանի որ Ս.Եգանյանին առաջադրված մեղադրանքը, ըստ էության, կառուցված է Ա.Մութաֆյանի կողմից նախաքննության տարբեր ժամանակահատվածներում հայտնած միմյանց հակասող, իրարամերժ տեղեկությունների վրա, որոնցից Ա.Մութաֆյանը հրաժարվել է դատաքննության ժամանակ: Ուստի դատարանը պետք է քննարկման առարկա դարձնի Ա.Մութաֆյանի ցուցմունքի արժանահավատությունը գործով ձեռք բերված այլ ապացույցների ու հաստատված փաստական տվյալների հետ համադրելու արդյունքում, որպեսզի պատասխանի այն հարցին հիմնավոր է արդյոք Սուսաննա Եգանյանին առաջադրված մեղադրանքը: Այլ խոսքով, ապացուցման առարկան է կազմում՝ Սուսաննա Եգանյանը Սուրեն Այվազյանին զինվորական ծառայությունից վերջնական ազատելուն օժանդակելու, նրան հոսպիտալում պահելու համար եկել է կաշառք ստանալու համաձայնության, ապա՝ Անահիտ Մութաֆյանի միջոցով Մանուշակ Այվազյանից կաշառք է ստացել, թե՝ ոչ։
Անահիտ Մութաֆյանը 2014 թվականի մայիսի 8-ին որպես կասկածյալ հարցաքննվելիս ցուցմունք է տվել, որ 2014 թվականի մարտի 21-ին Մանուշակ Այվազյանի հետ սրճարանում հանդիպելուց հետո պայմանավորվել են, որ վերջինս հիվանդության թղթերը ցույց տա։ Ժամը 16-17-ի սահմաններում Մանուշակը զանգահարել և ասել է, որ իր տունը գտնվում է ▪▪▪▪▪ գյուղում, խնդրել է, որ ինքը գնա այնտեղ և նայի թղթերը: Ինքը տաքսիով, ժամը 17:00 սահմաններում գնացել է ▪▪▪▪▪ գյուղ, տաքսին «▪▪▪▪▪ » ծառայությանն է պատկանել։ Մանուշակենց տուն գնալուց հեռախոսազանգի միջոցով է մոտեցել նրանց տան մոտ և ▪▪▪▪▪ տանող գյուղի կամրջի վրա իրեն դիմավորել է Մանուշակի ավագ որդին, ով ներկայացել է իր հիշելով Արտյուշ անունով։ Թղթերը նայելուց հետո ինքը նույն տաքսիով վերադարձել է՝ իր տուն՝ ▪▪▪▪▪, և որոշ ժամանակ անց պատահական տաքսիով գնացել է հոսպիտալ Սուսաննայի հետ հանդիպման։ Քանի որ եղել է աշխատանքային ժամի ավարտը, Սուսաննային նույն տաքսիով ուղեկցել է ▪▪▪▪▪ հրապարակի մոտ գտնվող նրա տան մոտ, իսկ Սուրեն Այվազյանին հոսպիտալ տեղավորելու, պահելու հարցերը քննարկել են տաքսիում։
Համադրելով Ա.Մութաֆյանի հարցաքննությամբ ձեռք բերված տվյալները քրեական գործում առկա հեռախոսային խոսակցությունների վերծանումներով ստացված փաստական տվյալների հետ կարելի է հանգել հետևության, որ Ա.Մութաֆյանի հայտնած իրադարձությունները զարգացել են հետևյալ կերպ. Անահիտ Մութաֆյանը, գտնվելով իր տունը սպասարկող ▪▪▪▪▪ ալեհավաք կայանի տիրույթում, ժամը 15:40-ին զանգահարել է տաքսու վարորդ Նորայր Խուդոյանի ▪▪▪▪▪ հեռախոսին, վերջինս չի պատասխանել, սակայն ժամը 16:51-ին արդեն Խուդոյանն է նույն այդ հեռախոսից զանգահարել Անահիտ Մութաֆյանին, ով դեռևս գտնվել է իր տանը, նրանց խոսակցությունը տևել է 12 վայրկյան։ Անահիտ Մութաֆյանը ժամը 17։07-ի սահմաններում դուրս է եկել տանից՝ դատելով նրա կատարած և ընդունած զանգերի տվյալներից, և հավանաբար հենց Նորայր Խուդոյանի տաքսի ավտոմեքենայով ժամը՝ 17:15:57-ին արդեն գտնվել է ▪▪▪▪▪ հասցեում տեղակայված ալեհավաք կայանի տիրույթում, որտեղից ժամը 17:28-ին զանգել է Մանուշակ Այվազյանի ▪▪▪▪▪ հեռախոսահամարին և խոսել 46 վայրկյան: Այս խոսակցության ընթացքում է, որ Մանուշակ Այվազյանը Անահիտ Մութաֆյանին պետք է հրավիրած լինի իրենց՝ ▪▪▪▪▪ գյուղում գտնվող տուն: Անահիտ Մութաֆյանի հեռախոսահամարի ելքային զանգերի տվյալներից հետևում է, որ նա ▪▪▪▪▪ ասցեի կայանի տիրույթում է գտնվել մինչև ժամը 17:30-ը։ Այնուհետև 6 րոպե 4 վայրկյանի ընթացքում անցնելով 5 ալեհավաք կայաններ և կատարելով ու ընդունելով 8 հեռախոսային զանգ՝ ժամը 17:36-ին հայտնվել է ▪▪▪▪▪ հասցեի ալեհավաք կայանի տիրույթում: Անահիտ Մութաֆյանի ▪▪▪▪▪ հեռախոսահամարի վերծանումների համաձայն ելքային և մուտքային զանգեր չեն ստացվել և ընդունվել ուղիղ 50 րոպե՝ սկսած 17:36:17-ից, երբ նա գտնվել է ▪▪▪▪▪հասցեի կայանի տիրույթում մինչև 18:26:53-ը, երբ արդեն գտնվել է ▪▪▪▪▪ գյուղը սպասարկող ▪▪▪▪▪ հասցեի կայանի տիրույթում։ Սակայն այս հանգամանքը ամենևին չի նշանակում, թե Ա.Մութաֆյանը ▪▪▪▪▪ է հասել 50 րոպե անց, քանի որ վերծանումների տվյալներից բխում է նաև, որ Անահիտ Մութաֆյանը եղել է Նորայր Խուդոյանի վարած ավտոմեքենայում, ում՝ ▪▪▪▪▪ հեռախոսով կապի մեջ է եղել Արտյուշա Այվազյանի հետ, ով օգտագործել է մոր՝ ▪▪▪▪▪ հեռախոսահամարը: Այս փաստական տվյալը հնարավորություն է տալիս ստուգելու Ա.Մութաֆյանի ցուցմունքով հայտնած այն տեղեկությունը թե նա, երբ է հանդիպել Մանուշակ Այվազյանի որդու հետ՝ ▪▪▪▪▪ գյուղի կամրջի մոտ: Նորիկ Խուդոյանի ▪▪▪▪▪ հեռախոսահամարի և Արտյուշայի մոտ գտնվող ▪▪▪▪▪ հեռախոսահամարի հեռախոսազանգերի միջոցով կարելի է հաստատված համարել, որ Անահիտ Մութաֆյանը մոտեցել է Մ.Այվազյանի տան մոտ և ▪▪▪▪▪ տանող գյուղի կամրջի վրա նրան դիմավորել է վերջինիս ավագ որդի Արտյուշան և ուղեկցել տուն: Դատարանի այս հետևությունը հիմնվում է հետևյալ փաստերի վրա՝ Անահիտ Մութաֆյանի՝ ▪▪▪▪▪ և Մանուշակ Այվազյանի՝ ▪▪▪▪▪ հեռախոսահամարների հետ, 2014թ. մարտի 15-ից մայիսի 8-ն ընկած ժամանակահատվածում, Նորայր Խուդոյանի ▪▪▪▪▪ բջջային հեռախոսը ունեցել է զանգեր միայն ու միայն 2014թ. մարտի 21-ին: Վերծանումների զննությունից տեսանելի է, որ ▪▪▪▪▪ հեռախոսահամարի հետ՝ Արտյուշա Այվազյանը կապ է ունեցել միայն 2014թ. մարտի 21-ին՝ ժամը 17.38:54-ից մինչև 17:57:49-ը ընկած ժամանակահատվածում, իսկ դրանից առաջ և հետո նրանք միմյանց հետ երբեք հեռախոսակապ չեն ունեցել: Հետևաբար աներկբա է, որ 2014 թվականի մարտի 21-ին, աշխատանքային օրվա ավարտին Անահիտ Մութաֆյանը ոչ միայն չի գտնվել զինվորական հոսպիտալի մոտ, ինչպես ինքն է պնդել, այլ նոր հասնելուց է եղել ▪▪▪▪▪ գյուղ։ Այս փաստն առավել ակնառու է դառնում, Սուսաննա Եգանյանի և Անահիտ Մութաֆյանի հեռախոսահամարների վերծանումների համադրմամբ, համաձայն որի՝ Անահիտ Մութաֆյանն առաջին հեռախոսազանգը Սուսաննա Եգանյանին կատարել է 2014 թվականի մարտի 21-ին՝ ժամը 19:52-ին: Ավելին, տվյալ հանգամանքի վրա ուշադրություն է դարձրել նաև քննիչը ու նկատել է, որ Անահիտ Մութաֆյանի կողմից ներկայացրած վարկածը, թե ինքը 21.03.2014թ. հանդիպել է Սուսաննա Եգանյանին, հերքվում է վերծանումներով։ Մասնավորապես 12.11.2014թ. Անահիտ Մութաֆյանի լրացուցիչ հարցաքննության ժամանակ, քննիչը հարցի տեսքով ներկայացրել է անհերքելի ապացույցով հաստատված տվյալը, որ Անահիտ Մութաֆյանի և Սուսաննա Եգանյանի միջև առաջին հեռախոսազրույցը տեղի է ունեցել մարտի 21-ին՝ ժամը 19:52-ին, սակայն որևէ պարզաբանում՝ չստանալով, արդեն մեղադրական եզրակացությունում ներկայացրել է Անահիտ Մութաֆյանի ցուցմունքով՝ իրականության հետ կապ չունեցող պնդումները: Ինչը տեղ է գտել նաև մեղադրական եզրակացությունում իբրև թե քննությամբ հիմնավորված հանգամանք։
26.08.2014 թվականի հարցաքննության ընթացքում՝ Անահիտ Մութաֆյանը ցուցմունք է տվել հետևյալ բովանդակությամբ «... երբ արդեն Մանուշակը դիմեց ինձ, որ օգնեմ իր որդին պառկի՝ հոսպիտալում, ես սկզբում զանգահարել եմ՝ Սուսաննա Լևոնովնային, նա պատասխանեց, որ ընդունելու հարցում չի կարող օգտակար լինել, այդ ժամանակ մտքովս անցավ Գրիշան...»:
Այս կապակցությամբ արդեն իսկ վերը ներկայացվել է, որ գործում առկա հեռախոսազանգերի վերծանումների տվյալներով հաստատվել է, որ Անահիտ Մութաֆյանը՝ Սուսաննա Եգանյանին՝ որևէ պարագայում «սկզբում» չէր կարող զանգած լինել։
2014 թվականի մայիսի 8-ին տրված ցուցմունքով Անահիտ Մութաֆյանը ներկայացրել է, թե 200.000 դրամ գումարը տալուց, որոշ ժամանակ անց իրեն է զանգահարել Սուսաննան և ասել, որ 2-րդ ամսվա գումարը նախօրոք պետք է տրվի: Ինքը նույնը՝ հեռախոսով ասել է Մանուշակին։ Սակայն վերջինս սկսել է ասել, որ այդպես չեն պայմանավորվել, իր տված գումարով տղան պետք է մնա մինչև զորացրումը, սակայն ինքը նորից ասել է, որ մեկ ամիս մնալը արժե 500 ԱՄՆ դոլար: Ինքը Մանուշակին ասել է, որ ունի 140.000 դրամ գումար և անգամ իր սուտ դուրս չգալու, մարդկանց ամոթով չթողնելու համար, առաջարկել է, որ Մանուշակը տա ևս 60.000 ՀՀ դրամ պարտքով գումար, բայց ինքը նպատակ ուներ այդ 60.000 դնել իր մոտի 140.000 վրա, որպեսզի մինչև ապրիլի 22-ը 200.000 դրամը տա Սուսաննային: Իր ու Մանուշակ Այվազյանի հեռախոսազրույցին խոսակցության հաջորդ օրը կինո Հայրենիքից դեպի առաջին մաս տանող ճանապարհին հանդիպել է նրան ու վերցրել 60.000 դրամ գումար:
Անահիտ Մութաֆյանի վերը հայտնած տեղեկությունը հակասության մեջ է գտնվում նրա կողմից հայտնած այլ տեղեկության հետ, որ օծանելիք է գնել Ս.Եգանյանին նվիրելու համար: Այսպես, եթե Անահիտ Մութաֆյանն ուներ 140.000 ՀՀ դրամ, հետո էլ ստացել էր ևս 60.000 ՀՀ դրամ, ու Սուսաննա Եգանյանին պետք է փոխանցեր հենց 200.000 ՀՀ դրամ, ապա միանշանակ է, որ այդ գումարների հանրագումարը հաստատապես կազմում է 200.000 ՀՀ դրամ, ու Անահիտ Մութաֆյանն իրականում նման պայմանավորվածություն ունենալու դեպքում, այդ գումարը կարող էր տալ Սուսաննա Եգանյանին, այլ ոչ թե գնար, ձեռք բերեր ինչ-որ օծանելիք, և այն անհասկանալի մղումով տար Սուսաննա Եգանյանին:
Պետք է արձանագրել, որ օծանելիքներ ձեռք բերելու, ապա այն Սուսաննա Եգանյանին նվիրելու հանգամանքների վերաբերյալ՝ նախաքննության ընթացքում՝ Անահիտ Մութաֆյանը ցուցմունքով հայտնել է հետևյալը, քանի որ Մանուշակ Այվազյանը հրաժարվում էր հավելյալ գումար տալ Սուրեն Այվազյանին՝ հոսպիտալում պահելու համար, ինքը որոշել է նվեր տալ Սուսաննա Եգանյանին, որ իր խաթեր մի 10 օր էլ Սուրենին պահի հոսպիտալում: Ընդ որում Անահիտ Մութաֆյանը հայտնել է, որ օծանելիքը նվիրելու օրը եղել է ապրիլի 22-ը ու այդ օրն ինքը հոսպիտալ է մեկնել տաքսի ավտոմեքենայով, տաքսիստն իրեն պատմել է, որ դուստրը սովորում է Կոնսերվատորիայում, ու հասնելուց առաջ Սուսաննա Եգանյանին զանգահարել է հենց տաքսիստի հեռախոսից, քանի որ իրենն անջատվել է: 06.08.2014թ. հարցաքննության արձանագրության համաձայն Անահիտ Մութաֆյանը հայտնել է. «Ես միանշանակ այդ օրը հոսպիտալ եմ գնացել Սուսաննայի հետ հանդիպելու, միանշանակ այդ օրն եմ օծանելիքները նրան տվել, քանի որ ինձ Սուսաննան ասել էր 2-րդ ամսվա հարցը նախօրոք պետք է լուծվի, Մանուշակը էլ չէր համաձայնվում՝ գումար տալ, իմացել էր ես ինչ քաշքշուկների մեջ եմ ընկել և ասել եմ, որպեսզի ես չընդհարվեմ նրանց հետ իմ խաթր 10 օր ավելի կպահի այդ զինվորին: Միանշանակ ես այդ վարորդի հետ նորից գնացել հոսպիտալ և նաև այդ վարորդի հեռախոսահամարով զանգահարել եմ Սուսաննային»։ Հետաքննության մարմնի կողմից իրականացված միջոցառումների արդյունքում, պարզվել է, որ տաքսիստը հանդիսանում է «▪▪▪▪▪» տաքսի ծառայության նախկին վարորդներից Արմեն Վոլոդյայի Սարգսյանը, ում դուստրը սովորում է կոնսերվատորիայում, Ա.Վ.Սարգսյանի օգտագործած հեռախոսահամարն է եղել՝ ▪▪▪▪▪։ Միաժամանակ գործում առկա վերծանումների՝ ուսումնասիրությունից՝ պարզ է դառնում, որ այդ հեռախոսահամարից՝ Սուսաննա Եգանյանի հեռախոսին՝ նշված օրը որևէ զանգ չի եղել, զանգ չի եղել ոչ նախորդ, ոչ հաջորդ օրը։ Հեռախոսահամարների միջև առկա է ընդամենը մեկ զանգ, երբ 2014 թվականի ապրիլի 11-ին վարորդի հեռախոսից զանգ է կատարվել Սուսաննա Եգանյանի համարին։ Սրա հետ մեկտեղ հարկ է փաստել, որ Մանուշակ Այվազյանի ցուցմունքների համաձայն 60.000 ՀՀ դրամը՝ Անահիտ Մութաֆյանն իրենից պարտքով ուզել և ստացել է ապրիլի 13-ի կողմերը և ոչ թե ապրիլի 22-ին։
Հատկանշական է, որ ամսաթվերի այս տարբերությունն էական է ոչ միայն Անահիտ Մութաֆյանի ցուցմունքների անարժանահավատությունը գնահատելու տեսակետից, այլ հատկապես այն տեսակետից, որ 2014 թվականի ապրիլի 11-ին դեռ չէին առաջացել Անահիտ Մութաֆյանի կողմից Մանուշակ Այվազյանից հավելյալ 500 ԱՄՆ դոլար պահանջելու ու վերջինիս կողմից՝ այն չտալու մասին վեճերը։ Այսինքն՝ Անահիտ Մութաֆյանը, եթե Սուսաննա Եգանյանին կաշառք տված լիներ, դեռ որևէ պատճառ չուներ նրան նվեր տալու կամ լավամարդ լինելու։ Այս հանգամանքը լրացուցիչ անգամ հիմնավորում է, որ Սուսաննա Եգանյանը կաշառք չի ստացել ու նման պայմանավորվածություն չի ունեցել, ինչպես պնդել է թե նախաքննության ու թե դատաքննության ընթացքում։
Բացի այդ, նախաքննական ցուցմունքներով Անահիտ Մութաֆյանը պնդել է, որ 2014 թվականի մարտի 21-ին հանդիպել է ոմն Գրիշայի, խնդրել է, որպեսզի այդ անձը հետաքրքրվի, թե արդյոք կարող է օգնել, որ զինվորին տեղավորեն հոսպիտալում, թե ոչ, և նրան է փոխանցել, նույն օրը «▪▪▪▪▪» սուպերմարկետից 107.000 կամ 127.000 ՀՀ դրամ գումարով գնված «Հենեսի» կոնյակն ու 100.000 ՀՀ դրամ գումար։ Այս կապակցությամբ հարկ է արձանագրել, որ իրականացված օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների արդյունքում պարզվել է, որ «▪▪▪▪▪» սուպերմարկետից 21.03.2014 թվականին չի վաճառվել որևէ «Հենեսի» տեսակի կոնյակ, որ 21.03.2014 թվականին այդ խանութում չի տպվել 107.000 կամ 127.000 ՀՀ դրամ գումարի որևէ կտրոն։
Ա.Մութաֆյանը նույն այդ Գրիշայի հետ կապված, որին ինքը թռուցիկ է ճանաչել, սակայն նրան 127.0000 ՀՀ դրամ արժողությամբ՝ կոնյակ ու 100.000 ՀՀ դրամ է տվել, 2014 թվականի մարտի 21-ին, որ պարզի, թե կարող է արդյոք զինվորին տեղավորել հոսպիտալում, Անահիտ Մութաֆյանը սկզբում ցուցմունք է տվել, թե իբր նույն օրը զանգահարել է նրա սիրուհի Կատյային ու իմացել, որ զինվորին կընդունեն հոսպիտալ։ Հեռախոսային խոսակցությունների վերծանումները ստանալուց հետո, վարույթն իրականացնող մարմինը դրանք ներկայացրել է Ա.Մութաֆյանին ու խնդրել է մատնանշել Կատյայի հեռախոսահամարը։ Անահիտ Մութաֆյանը հայտնել է, թե երևի Կատյայի հետ խոսել է Նատայի հեռախոսով, որի համարը չի հիշում, կփորձի ընթացքում հիշել։ Իսկ երբ հաջորդ հարցաքննության ընթացքում նրան հարց է ուղղվել, թե արդյոք Նատայի հեռախոսահամարը հիշել է, թե ոչ, հայտնել է, որ ոչ մեկին էլ չի զանգել, փոխարենը՝ այդ աղջիկներին հանդիպես էլ «▪▪▪▪▪» ակումբում, որտեղ նրանք որպես հյուրանոց ապրել են, ու նրանք իրեն այդտեղ են պատմել, թե Գրիշան հարցերը լուծել է։ Ավելին Ա.Մութաֆյանը հայտնել է, որ տոպրակը որի մեջ եղել «Հենեսի» կոնյակն ու 100.000 ՀՀ դրամ գումար, ոչ թե տվել է Գրիշային ինչպես նախկինում է հայտնել, այլ նրա ընկերուհի Կատյային ու ասել, որ մեջը գումար կա, չգիտի դրած գումարը շատ է թե քիչ, առաջարկել է այդ գումարով իր՝ Կատյայի, համար ինչ որ բան գնել, և նա չի առարկել: Գործում առկա վերծանումների ուսումնասիրությունից հետո նախաքննական մարմինը կրկին հարցաքննել է Անահիտ Մութաֆյանին և հարցադրում հնչեցրել, թե Ձեր հեռախոսահամարների վերծանումներից՝ ակնհայտ է դառնում, որ դուք մարտի 21-ին առհասարակ չէիք կարող լինել Երևանի Մյասնիկյան պողոտայում, ուր գտնվում է նախկին «▪▪▪▪▪» ակումբը, սակայն Ա.Մութաֆյանը այդ կապակցությամբ որևէ տրամաբանական պարզաբանում կամ բացատրություն չի կարողացել ներկայացնել։
Չի կարելի անտեսել նաև՝ Անահիտ Մութաֆյանի միմյանց հակասող մոտեցումներն այն մասին, թե ում մտահաղացումն է եղել Սուրեն Այվազյանին «հիպերտոնիկ կրիզ» ախտորոշմամբ հոսպիտալում տեղափոխելը։ Մի դեպքում նա հայտնել է, որ իր մտահաղացումն է «Հիպերտոնիկ կրիզ» ախտորոշմամբ հոսպիտալ ընդունելը, մյուսում դա վերագրել է Սուսաննա Եգանյանին: Այս հանգամանքի պարզումը նույնպես էական նշանակություն ունի ինչպես Ա.Մութաֆյանի ցուցմունքի արժանահավատությունը գնահատելու համար, այնպես էլ Ս.Եգանյանին առաջադրված մեղադրանքը հաստատված համարելը ապացուցված համարելու համար: Դատարանի համոզմամբ, եթե Սուսաննա Եգանյանը խորհուրդ տված լիներ, որ Սուրեն Այվազյանի «հիպերտոնիկ կրիզ» ախտորոշմամբ ընդունվելն առավել կհեշտացներ նրան հոսպիտալում պահելը, ապա այդ դեպքում Սուսաննա Եգանյանն արդեն Ս.Այվազյանին հոսպիտալ ընդունելուց հետո պետք է գոհ լիներ այն փաստից, որ 22.03.2014 թվականին նրան հոսպիտալ ընդունող բժիշկը՝ Գայանե Մխոյանը, ախտորոշել է հենց «Հիպերտոնիկ կրիզ»։ Սակայն Սուսաննա Եգանյանը երկու օր անց, Սուրեն Այվազյանի հետ իր առաջին շփումից հետո, փոխել է այդ ախտորոշումը և ախտորոշել «հիպերտոնիկ տիպի ՆՑԴ»։ Տվյալ դեպքում հարց է ծագում՝ եթե Սուսաննա Եգանյանը ցանկանում էր, որ զինվորն ընդունվի «Հիպերտոնիկ կրիզ» ախտորոշմամբ, որը առավել կհեշտացներ նրան հոսպիտալում պահելը, ապա ինչու է ախտորոշել մի հիվանդություն, որը նման հնարավորությունը գրեթե բացառում է։ Այս փաստը ոչ միայն հաստատում է այն, որ մտահաղացումը եղել է Անահիտ Մութաֆյանինը, այլ կրկին հիմնավորում է, որ Սուսաննա Եգանյանն իրեն վերագրվող արարքի հետ առնչություն չունի։
Դատարանը արձանագրում է նաև, որ գործի քննությամբ չի հաստատվել Սուսաննա Եգանյանի կողմից կաշառք ստանալու հանգամանքը և վարույթն իրականացրած մարմնի կողմից հաստատված համարվող հանգամանքները հերքվում են հետևյալ տվյալներով.
Այս կապակցությամբ ուշադրության է արժանի այն հանգամանքը, որ 2014 թվականի մարտի 21-ին, առաջին անգամ հանդիպելով Մանուշակ Այվազյանին, դեռ որևէ երևակայական Գրիշայի հետ չհանդիպած, դեռ Սուսաննա Եգանյանի հետ երևակայական հանդիպումը չունեցած, Անահիտ Մութաֆյանն արդեն իսկ Մանուշակ Այվազյանից՝ վերցրել է 120.000 ՀՀ դրամ գումար՝ նրա խնդրանքը՝ կազմակերպելու համար։ Այս հանգամանքով հաստատվում է թե իրականում ինչ մտադրություն է ունեցել Անահիտ Մութաֆյանը, և հիմնավորում նրա դատաքննական ցուցմունքը առ այն, որ որևէ մեկից կաշառքի գումար չի վերցրել, ոչ մեկի կաշառք չի տվել կամ կաշառքի միջնորդ չի եղել: Սուսաննա Եգանյանին կաշառք չի տվել, ինչի համար իրեն մեղադրանք են առաջադրել, Մանուշակ Այվազյանից վերցրել է գումար, այդ մասով չի հրաժարվում, սակայն վերցրած գումարը ծախսել է իր կարիքների համար: Ոչ ինքը և ոչ էլ որևէ մեկը չէր կարող Սուրեն Այվազյանին վերջնականապես ազատել զինվորական ծառայությունից Մանուշակ Այվազյանից վերցրել է գումար, այդ մասով չի հրաժարվում, սակայն վերցրած գումարը ծախսել է իր կարիքների համար: Ավելին՝ հետազոտված ապացույցներով ամրագրված փաստական հանգամանքների համաձայն, նշված օրը Անահիտ Մութաֆյանը ոչ միայն ստացել է այդ գումարը, այլ արդեն Մանուշակ Այվազյանի տանը, նրա հետ քննարկել է որդուն հոսպիտալ պառկեցնելու ողջ ընթացքն ու դրա համար պահանջվող գումարի չափը ու ստացել ևս 100.000 ՀՀ դրամ։ Մասնավորապես Մանուշակ Այվազյանի և Անահիտ Մութաֆյանի առերես հարցաքննության արձանագրության համաձայն՝ քննիչը հարց է տվել մեղադրյալ Ա.Մութաֆյանին, «Դուք լսեցիք Ձեզ հետ առերեսվողի ցուցմունքն այն մասին, որ 21.03.2014թ. Ձեզ հետ առերեսվողի տանը նրան ասել եք, որ 400.000 ՀՀ դրամ գումարի դիմաց նրա որդին կընդունվի և մինչև զորացրումը կպահվի հոսպիտալում, անգամ, կատարվող ծախսերի մեջ նշել եք, որ 100.000 ՀՀ դրամ գումարը պետք է տրվի շտապ օգնության համար, Ինչ կասեք այս մասին, ինչով է պայմանավորված Ձեր և Ձեզ հետ առերեսվողի ցուցմունքներում առկա հակասությունները։ Մեղադրյալ՝ Ա.Մութաֆյանի պատասխանը, «Ես ինձ հետ առերեսվողի տանը ասել եմ, որ դեռևս կնստի 400.000 ՀՀ դրամ, նկատի ունենալով, որ 500 ԱՄՆ դոլարը պառկեցնելու վճարը, իսկ 500 ԱՄՆ դոլարը մեկ ամիս պահելու վճարը»:
Ինչպես վերը նշվել է հետազոտված ապացույցների և փաստական տվյալների համադրմամբ հիմնավորվել է, որ Մանուշակ Այվազյանի տանը՝ Անահիտ Մութաֆյանը գտնվել է 2014 թվականի մարտի 21-ին՝ ժամը 18:00-ից հետո։ Իսկ՝ նախքան դա Անահիտ Մութաֆյանը ոչ հեռախոսով, ոչ անձամբ Սուսաննա Եգանյանի հետ չի խոսել, նրա հետ ոչինչ չի քննարկել։ Այս փաստական տվյալը ևս հաստատում է, որ Սուսաննա Եգանյանը կապ չունի ոչ քննարկվող գումարի, ոչ կաշառք պահանջելու, և ոչ էլ այն ստանալու հետ։
Դատարանի վերը նշված հետևությունը հաստատվում է նաև Մանուշակ Այվազյանի 2014 թվականի մայիսի 8-ի հարցաքննությամբ «Արդեն առանց Անահիտից հարցնելու ես մտա թերապևտիկ բաժանմունքի վարիչի աշխատասենյակ, որտեղ երկու կին էին նստած, հարցրի, թե ով է Սուսաննա Լևոնովնան, ու նրանցից մեկը պատասխանեց, որ ինքն է։ Դիմելով նրան, ես ներկայացա որպես Սուրեն Այվազյանի մայր ու խնդրեցի այնպես անել, որ Սուրենին գոնե մի քանի ժամ պահեն հոսպիտալում։ Բանավոր հարցին պատասխանում եմ, որ ես այդ մի քանի ժամը ուզում էի, որպեսզի տեսնեի, թե ինչպես նման բան ստացվեց ու փորձեի շտկել ու որդուս պահել հոսպիտալում։ Բժշկուհին ինձ պատասխանեց, որ ինքը ոչինչ անել չի կարող, ես հարցրի, թե արդյոք լավ է մտածել ու ստացա դրական պատասխան։ Այդ ժամանակ միջամտեց մյուս կինը, հարցրեց, թե ես ինչու չեմ ցանկանում, որ որդիս հետ վերադառնա զորամաս, և ես պատասխանեցի, որ ուղղակի առաջիկա մի քանի ժամը չտանեն: Այդ բժշկուհին դիմելով Ս.Լևոնովնային հարցրեց, թե արդյոք Սուրենն այն զինվորն է, որին մանրակրկիտ հետազոտել են, նա պատասխանեց, որ, այո, այդ զինվորն է ու ինձ հավաստիացրին, որ որդուս ամեն անհրաժեշտ օգնություն ցուցաբերվել է ու այլևս որևէ խնդիր չունի՝ հոսպիտալում մնալու համար։ Ապա որոշեցի ու տեղի ունեցածի մասին գնացի և ռազմական ոստիկանությունում հաղորդում տվեցի՝ հասկանալով, որ ինձ Անահիտը խաբել է»:
Նույն հանգամանքի հետ կապված հոսպիտալի պետը` վկա ▪▪▪▪▪ հայտնել է, որ թերապևտիկ բաժանմունքի պետ ▪▪▪▪▪ իրենց զեկուցել է, որ նախքան Ս.Եգանյանի ձերբակալվելը և կալանավորվելը, երբ զինվորը դուրս է գրվել հոսպիտալից, նրա մայրը գնացել է թերապևտիկ բաժանմունք, բժիշկների հետ վիճաբանություն սարքել, ասել, որ իր որդին չպետք է դուրս գրվի, իբր նրա որդու համար ասած են եղել, իսկ Ս.Եգանյանն էլ նրան խորհուրդ է տվել դիմել ոստիկանություն: Ինքն այդքան բան գիտի ու կարող է եզրակացնել, որ եթե բժիշկը գումար վերցրած լիներ, չէր ասի, որ զինվորի մայրը գնա ու բողոքի:
Դեպքի ժամանակ հոսպիտալի պետի պարտականությունները կատարող՝ վկա ▪▪▪▪▪ ցուցմունք է տվել, որ 2014թ. մայիսի 5-ին թերապիայի բաժանմունքի պետ ▪▪▪▪▪ իրեն զեկուցել է, որ մինչ Ս.Այվազյանին հոսպիտալից զորամաս ուղարկելը տեղի է ունեցել միջադեպ, մասնավորապես Ս.Այվազյանի մայրը բժշկուհի Ս.Եգանյանի հետ մտել է իր աշխատասենյակ, բժշկուհին եղել է շատ վրդովված ու խնդրել է կարգի հրավիրել այդ կնոջը: ▪▪▪▪▪ հարցրել է, թե ինչումն է խնդիրը, որին ի պատասխան այդ կինը ասել է, որ իր երեխան չպետք է վերադառնա զորամաս, քանի ինքը որոշակի գումար է տվել մի կնոջ, որը պետք է կազմակերպած լիներ, որ իր որդին մինչ զորացրումը մնար հոսպիտալում: Այս խոսքերից հետո ▪▪▪▪▪ հորդորել է այդ կնոջը գնալ ու դիմել ոստիկանություն:
Հոսպիտալի թերապիայի բաժանմունքի պետ վկա ▪▪▪▪▪ իր ցուցմունքով նշել է, որ 2014թ. ապրիլի 29-ին կամ 30-ին, երբ հոսպիտալից դուրսգրման ենթակա մի շարք զինծառայողների թվում եղել է նաև ամբաստանյալ Մանուշակ Այվազյանի որդին Սուրեն Այվազյանը: Ժամը 12:00-ի սահմաններում իր աշխատասենյակ է եկել Սուսաննա Եգանյանը և խնդրել է կարգի հրավիրել մի կնոջ՝ ասելով չգիտեմ ինչ է ուզում ինձնից։ Ինքը ներս է հրավիրել այդ կնոջը, ով ներկայացել է որպես Սուրեն Այվազյանի մայր ու խնդրել է, որ իր երեխան չվերադառնա զորամաս և մնա հիվանդանոցում, քանի որ լուրջ առողջական խնդիրներ ունի, մասնավորապես՝ սրտի բնածին արատ, որին ուշադրություն չեն դարձրել ու այդ կապակցությամբ որդին պետք է մնար հոսպիտալում: Մ.Այվազյանն այդ ասելով նայել է Սուսաննա Լևոնովնային ու հարցրել արդյոք նա տեղյակ չէ, Եգանյանը պատասխանել է, որ ոչ տեղյակ չէ նման բանից: Իսկ ինքը խորհուրդ է տվել դիմել ոստիկանություն, Սուսաննա Լեվոնովնան ցույց է տվել թե հոսպիտալի տարածքում որտեղ են գտնվում ոստիկանները և ում կարող է դիմել:
Վերը նշված վկաների ցուցմունքներով նկարագրված հանգամանքները ևս ուղղակի վկայում են այն մասին, որ Սուսաննա Եգանյանը Սուրեն Այվազյանի հետ կապված կաշառք չի վերցրել, հակառակ պարագայում նրա վարքագիծը հաստատապես այլ պետք է լիներ զինվորի մորը հանդիպելուց ու նրա բողոքները լսելիս։
Մանուշակ Այվազյանի կողմից կատարված և վարույթ իրականացնող մարմնին ներկայացված ձայնագրության զննությամբ, որի կապակցությամբ իրականացվել է համալիր համակարգչատեխնիկական և ձայնագրային փորձաքննություն՝
«էտ թղթերը, Մանուշ, քո ասածնա: Ես չեմ ուզում խորանամ, չեմ ուզում խոսամ: էտ թղթերը պետք ա՞, ես հեսա են Նորիկի հետ կուղարկեմ։
Անո նենց ես խոսում, ոնցոր դու ես ինձի փող տվե, ես քեզի փող չեմ տվե: Ընենց ես հետս վերաբերվում հիմա։ Ասենք, եթե դու ըտե ոչ մեկի հետ գործ չես բռնե, փող չես տվե, դու ինձնից ինչի՞ Էտ փողն առար։ Իսկ հիմա նենց ես հետս վերաբերվում, ոնցոր ես եմ քեզի պարտք:
Ոնց թե, չհասկացա, հլը մի հատ հանգստացի, ձենդ կամաց հանի:
Բա նենց ես հետս խոսում, ոնցոր ես եմ քեզի պառտք:
Ո՞վ չի գործ արել:
Դու:
Իյա:
Դու չես արե, հա, ոչ մի բան չես արե, բայց հիմա նենց ես բա, հետս խոսում, ոնցոր ես քեզի մի միլիարդ պառտք եմ: Հլը ես պտի քո վրա մունաթ գամ, դու ես իմ վրա մունաթ գալի։ Ես ասում եմ խոսալու բան կա, ֆռիկ չֆռաս: Դուք եք ֆռացե վրես ֆռիկ: Սաղիդ փող էր պետք, Էկաք ձեռիցս վեկալաք, իսկ ընդե դու ոչ մեկի հետ ոչ մի գործ էլ չես արե»։
Ներկայացվածը վկայում է այն մասին, որ դեռ մինչև քրեական գործի հարուցումը, Մանուշակ Այվազյանի համար ակնհայտ է եղել այն, ինչ վկայեց նաև Անահիտ Մութաֆյանը դատարանում, այն, որ վերջինս պարզապես խարդախություն է կատարել ու որևէ մեկին գումար չի տվել։ Ուշագրավ է այն, որ մեղադրական եզրակացությունում թեև հղում է կատարվել այս ապացույցի վրա, սակայն, վերը նշված հատվածները շրջանցվել են, կարծես թե դրանք գոյություն չունեն։
Նույն համատեքստում հետաքրքրական են նաև հետազոտված ապացույցներով հաստատված այն դրվագները, երբ Մանուշակ Այվազյանի ու նրա ամուսնու ներկայությամբ՝ Անահիտ Մութաֆյանը զանգահարում է Սուսաննա Եգանյանին, նպատակ ունենալով նրանց համոզել, որ չի խաբել։ Երկու պարագայում էլ խոսակցության ընթացքում Անահիտ Մութաֆյանը բառ, անգամ ակնարկ չի կատարում, թե Սուսաննա Եգանյանին գումար է տվել, կամ որ Սուսաննա Եգանյանը որևէ պարտավորություն ունի խնդրո առարկա հարցում։ Ավելին՝ այդ խոսակցությունների ընթացքում՝ Սուսաննա Եգանյանը եղել է ընդգծված կտրուկ, պահանջելով իրեն այդ հարցով այլևս չզանգահարել: Մասնավորապես այս կապակցությամբ վկա ▪▪▪▪▪ իր ցուցմունքով հայտնել է, որ մայիսի 8-ին՝ ժամը 11-ի սահմաններում Մանուշակն ասել է, որ կարողացել է կապ հաստատել՝ Անահիտի հետ ու պայմանավորվել Երևանի Կենտրոնում նրան հանդիպել: Մանուշակի հետ գնացել են Ալեք Մանուկյան փողոցում գտնվող սրճարան հանդիպել Անահիտին: Մանուշակն Անահիտին ասել է, որ Սուրենին դուրս են գրում, նա պետք է մի բան անի: Անահիտը՝ զանգահարել է Սուսաննա Լևոնովնային, նրա հետ խոսել բարձրախոսով և առաջարկել ինչ-որ բան անել, որ Սուրենը դուրս չգրվի, իսկ Սուսաննան շատ կտրուկ իրեն պատասխանել է, որ այլևս Սուրենի հարցով իրեն չզանգահարի: Այս հեռախոսային խոսակցության բովանդակությունն իր բնույթով ամենևին նման չէ «կաշառք տված ու կաշառք ստացած» անձանց խոսակցությանը:
Հարկ է փաստել նաև, որ Սուրեն Այվազյանի հիվանդության պատմագրում նրա առողջական վիճակի մասին տեղեկությունների լրացումներն իրականացվել են տարբեր բժիշկների ու բուժքույրերի կողմից։ Ընդ որում, այլ անձանց կողմից կատարված նշումների համաձայն Սուրեն Այվազյանի առողջական վիճակը եղել է ավելի ծանր, քան Սուսաննա Եգանյանի կողմից կատարված լրացումներով նշվածները, իսկ սույն վարույթով հոսպիտալի բժշկական անձնակազմից որևէ այլ անձի երբևէ մեղադրանք չի առաջադրվել, ինչը նույնպես խոսուն հանգամանք է։
Սուսաննա Եգանյանին մեղադրանք է առաջադրված նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-363-րդ հոդվածի 4-րդ մասով, այն բանի համար, թե նա «օժանդակել է Ս.Այվազյանի կողմից հիվանդության սիմուլյացիա կատարելով ՊԲ ▪▪▪▪▪ զորամասում զինվորական ծառայությունից վերջնականապես ազատվելուն»։ Այս կապակցությամբ ակնհայտ է քրեական օրենքի յուրովի ու սխալ մեկնաբանումը։ Կոնկրետ դեպքում վերջնականապես ազատվել եզրույթը նույնականացվել է զորացրում եզրույթի հետ, ինչը սխալ է։ Վերջնականապես ազատումը ենթադրում է զինվորական ծառայությունից վերջնական, անդառնալի ազատում, երբ անձը դադարում է առհասարակ զինապարտ լինել։ Որպես օրինակ` ճանաչվում է ծառայության համար ոչ պիտանի։ Բնականաբար հանվում է նաև զինապարտների ցուցակից, մոբիլիզացիոն ռեզերվի ցուցակից, չի հրավիրվում վարժական հավաքների, այսինքն դադարում է անհրաժեշտության դեպքում մարտական միավոր հանդիսանալ։
Uա է պատճառը, որ օրենսդիրը զինվորական ծառայությունից վերջնականապես ազատվելը համարել է որակյալ ծանրացուցիչ հանգամանք։ Հակառակ պարագայում կարող է ստեղծվել մի իրավիճակ, երբ զինծառայողը պայմանական սիմուլյացիա կատարի՝ 1 օր տևողությամբ, սակայն նույն արարքը տարբեր մասերով որակվի կապված այն կատարելու պահից։ Եթե կատարի ծառայության միջնամասում՝ 1-ին մաս, եթե կատարի ծառայության վերջին օրը՝ որակյալ մաս։ Այնինչ չի կարող անձի նույն արարքը գնահատվել նման տարբեր կերպ զուտ կապված այն կատարելու պահից:
Վարույթի նյութերով պարզվել է, որ Սուրեն Այվազյանը ոչ միայն վերջնականապես չի ազատվել զինվորական ծառայությունից, այլ տեղափոխվել է զորամաս, զորացրվել ու շարունակել է հաշվառված լինել զինվորական կոմիսարիատում։ Ուստի ակնհայտ է, որ եթե անգամ Սուսաննա Եգանյանը օժանդակած լիներ որևէ կերպ՝ Սուրեն Այվազյանի կողմից սիմուլիացիայի եղանակով ծառայությունից խուսափելուն, ապա նկարագրված պայմաններում դա չէր կարող համարվել ծառայությունից վերջնականապես ազատվելուն օժանդակություն, ուստի այս առումով ևս Սուսաննա Եգանյանին առաջադրված մեղադրանքն անհիմն է։
Այսպիսով, դատարանն արձանագրում է, որ Սուսաննա Եգանյանին մեղադրանք է առաջադրվել բացառապես այն հիմքով, որ Անահիտ Մութաֆյանը փորձելով արդարացնել իր կողմից Մանուշակ Այվազյանից վերցված գումարները «նպատակային օգտագործմամբ ծախսելու անհրաժեշտությունը»՝ նրա որդուն հոսպիտալ ընդունելու և այնտեղ շարունակաբար պահելու գործընթացը կազմակերպելու համար, հայտնել է, թե Սուսաննա Եգանյանը նախապես կաշառք ստանալու համաձայնություն է տվել ու հետագայում կաշառք է վերցրել Սուրեն Այվազյանին հոսպիտալում պահելու համար։ Սակայն ինչպես նշվել է վերը Անահիտ Մութաֆյանի հայտնածը բավարար ապացուցողական հիմք չունի, քանի որ այն չի ուղեկցվում որևէ օբյեկտիվ ապացույցով, իսկ նրա ցուցմունքները պարունակում են բազմաթիվ հակասություններ և մատնանշում ենթադրական բնույթի կապ՝ առանց առերևույթ որևէ ապացույցի: Դատարանի գնահատմամբ Անահիտ Մութաֆյանը փորձելով ինչ որ կերպ հիմնավորել իր կատարած անօրինական գործողությունները՝ Մ.Այվազյանից գումար վերցնելու հանգամանքը, վկայություն է տվել Սուսաննա Եգանյանի դեմ, իսկ վարույթն իրականացնող մարմինը ըստ էության հաստատված համարելով, որ Անահիտ Մութաֆյանի հայտնած տեղեկությունների մեծ մասը չի հաստատվել գործի քննությամբ, այդուհանդերձ հանգել է հետևության, որ Սուսաննա Եգանյանը կատարել է իրեն վերագրվող գործողությունները՝ առանց ներկայացնելու որևէ կոնկրետ ապացույց, որը կվկայեր վերջինիս վերագրվող հանցանքների մեջ առերևույթ ներգրավվածության մասին: Անահիտ Մութաֆյանի կողմից տրված ցուցմունքներից ակնհայտ է, որ նա փորձել է մեղմել իր պատասխանատվության բեռը՝ բարդելով որոշակի գործողությունների կատարում այլ անձանց վրա, իսկ այդ անձանցից մեկը հենց Սուսաննա Եգաննյանն է, ում հետ Ա.Մութաֆյանը ծանոթ է եղել դեպքից շատ տարիներ առաջ։ Այս ամենը փաստում է, որ Ա.Մութաֆյանի կողմից Ս.Եգանյանի անուն տալը, առանց օբյեկտիվ, իրեղեն կամ համադրվող ապացույցների, չի կարող բավարար լինել անձին քրեական պատասխանատվության ենթարկելու համար։
Սույն գործով քննության ընթացքում հիմնավորվել է, որ Սուսաննա Եգանյանը հանդիսանալով ՀՀ ՊՆ ▪▪▪▪▪ զորամասի թերապիայի բաժանմունքի օրդինատոր-գաստրոէնտերոլոգ, իր իրավասությունների սահմաններում բաժանմունքում ստացիոնար բուժման մեջ գտնվող անձանց՝ այդ թվում նաև Սուրեն Այվազյանի, հետազոտումը և բուժումը կազմակերպելու իրավասություն է ունեցել և այդ իրավասությունը նրան տրվել է վերադասի հանձնարարությամբ։ Անահիտ Մութաֆյանի և Սուսաննա Եգանյանի հեռախոսային հաղորդակցությունների փաստը չի կարող համարվել ապացույց կամ կանխորոշող փաստարկ այն բանի, որ վերջինս կատարել է իրեն վերագրվող արարքները։ Այսինքն, այն փաստը, որ Ա.Մութաֆյանը պարբերաբար կապ է ունեցել Ս.Եգանյանի հետ, իրականում կարող է հաստատել միայն այն, որ Ա.Մութաֆյանը բազմիցս դիմել է Ս.Եգանյանին «իր ծանոթ զինվորի» հարցով, սակայն վարույթով ձեռք բերված մյուս տվյալները հերքում են Ա.Մութաֆյանի կողմից հայտնած մյուս տեղեկությունները, որ Ս.Եգանյանն առնչություն է ունեցել Սուրեն Այվազյանին հոսպիտալում ընդունելը կազմակերպելու և նրան կաշառքի դիմաց մինչ զորացրումը հոսպիտալում պահելու վերաբերյալ: Ավելին, վարույթով հարցաքննված հոսպիտալի բուժանձնակազմի հայտնած տեղեկություններից միանշանակ կարելի է հաստատված համարել, որ բուժող բժիշկը զինծառայողին հոսպիտալում պահելու իրավասությամբ օժտված չէ, ուստի Սուսաննա Եգանյանը չէր կարող միանձնյա որոշել Սուրեն Այվազյանին պահել հոսպիտալում երկուս ու կես ամիս: Այդ ժամկետով զինծառայողը կարող էր հոսպիտալում գտնվել, միայն ՌԲՀ-ի և ԿՌԲՀ-ի որոշումներով՝ համապատասխան ընթացակարգերը պահպանված լինելու դեպքում: ՌԲՀ-ի կազմը բաղկացած է եղել նախագահից և երեք առաջատար մասնագետներից: Զինծառայողը կարող է հոսպիտալում բուժվել 30 օր, որից հետո ՌԲՀ-ն կարող է բուժումը երկարաձգել ընդամենը 15 օրով: Դրանից հետո, եթե բուժման անհրաժեշտություն կա, ապա պետք է զեկուցագիր ներկայացվի բուժվարչությանը, ստանալ թույլտվություն և կրկին ներկայացնել ՌԲՀ-ին ևս 15 օրով բուժումը շարունակելու համար: Իսկ դրանից հետո միայն ԿՌԲՀ-ն կարող է անհրաժեշտ համարել, որ բուժումը շարունակվի:
Եթե դատարանն առաջնորդվի նախաքննական մարմնի տրամաբանությամբ, ապա կստացվի, որ հոսպիտալի յուրաքանչյուր բուժող բժիշկ, ում վերաբերյալ շահագրգռված անձի կողմից հանցանք կատարելու վերաբերյալ տեղեկություն է տրամադրվել, կարող է անվերապահորեն հայտնվել մեղադրյալի/ամբաստանյալի կարգավիճակում՝ զուտ Անահիտ Մութաֆյանի կողմից մատնացույց արվելու հիմքով։ Հարկ է նշել, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի պրակտիկան (օրինակ՝ Lisica v. Croatia, Ferrantelli and Santangelo v. Italy) մատնանշում է, որ միայն մեղադրյալի կողմից այլ անձի վրա մատնացույց անելը չի կարող բավարար լինել քրեական հետապնդման սկսման կամ շարունակման համար, եթե չկան այդ ցուցմունքը օբյեկտիվորեն հաստատող ապացույցներ։
Դատարանը գտնում է, որ Սուսաննա Եգանյանի նկատմամբ քրեական հետապնդման իրականացումը հիմնված է բացառապես Անահիտ Մութաֆյանի ցուցմունքների վրա, ով ակնհայտորեն շահագրգռված է եղել սույն վարույթի ելքով՝ սեփական մեղավորությունը թուլացնելու հարցում։
Արժանահավատության և գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից Անահիտ Մութաֆյանի ցուցմունքները գնահատելիս կարևոր է դրանց բովանդակությունը հաստատող նույն տեղեկատվության ստացումը մեկ այլ անձից կամ այլ օբյեկտիվ աղբյուրից, որն առանց ներքին հակասությունների, գործում առկա մյուս ապացույցներին համահունչ կպարունակի ապացուցման ենթակա հանգամանքների վերաբերյալ ճշմարտացի և արժանահավատ տեղեկատվություն: Դատարանն արձանագրում է, որ այդպիսի օբյեկտիվ աղբյուր քրեական գործում առկա չէ և մեղադրանքի կողմը այդպիսի ապացույց դատարանին չի ներկայացրել: Այլ խոսքով, դատարանն փաստում է, որ Անահիտ Մութաֆյանի հակասական նախաքննական ցուցմունքները չեն կարող բավարար չափանիշ համարվել Սուսաննա Եգանյանի մեղավորությունը հաստատված համարելու համար: Ընդ որում ցուցմունքներից բացի անհրաժեշտ են նաև ծանրակշիռ այլ փաստական տվյալներ, որոնք համադրելով անձանց կողմից տրված ցուցմունքների հետ ուղղակիորեն կհաստատեն նրանց հայտնած տեղեկության իսկությունը, այլ կերպ՝ կվկայեն անձի մեղավորության մասին, ինչը սույն դեպքում բացակայում է:
Վերոգրյալի հիման վրա դատարանը գտնում է, որ Սուսաննա Եգանյանին առաջադրված մեղադրանքը չի հաստատվում գործում առկա և դատարանում օբյեկտիվ, լրիվ և բազմակողմանի հետազոտված փոխկապակցված թույլատրելի, վերաբերելի և հավաստի ապացույցների բավարար համակցությամբ:
Վերոնշյալ իրավական վերլուծությունները թույլ են տալիս արձանագրելու, որ առկա են չփարատված կասկածներ, որոնք պետք է մեկնաբանել հօգուտ ամբաստանյալի: Այլ խոսքով, գնահատելով սույն գործի փաստական հանգամանքները, դրանք համադրելով մեղադրանքի ձևակերպման, գործով հավաքված ապացույցների և դատարանի մոտ դրանց հիման վրա ձևավորված ներքին համոզմունքի հետ, դատարանն արձանագրում է, որ սույն գործում առկա ապացույցների համակցությունը բավարար չէ հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշին համապատասխան հաստատված համարելու, որ Սուսաննա Եգանյանը կատարել է իրեն մեղսագրված 18.04.2003 թվականին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 311-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով և նույն օրենսգրքի 38-363-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված հանցավոր արարքներ։ Մեղադրական եզրակացության հիմքում դրված ապացույցների համակցությունը բավարար չէ Ս.Եգանյանի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարելու և նրան մեղսագրվող հանցավոր արարքների փաստական հանգամանքները հաստատված համարելու այն ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած։
Այսպիսով, դատարանն արձանագրում է, որ նախաքննական մարմնի հետևությունները հիմնված չեն գործով ձեռք բերված ապացույցների բավարար ամբողջության վրա, այլ հակասում են դրանց, հետևաբար հիմնավորված ու պատճառաբանված չեն դատական նիստի ժամանակ մեղադրողի հետևություններն այն մասին, որ Սուսաննա Եգանյանին առաջադրված մեղադրանքը հիմնավորվել է դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցներով և այն ճիշտ է որակված: ․․․»։

4. Դատական նիստի ընթացքում կողմերի ներկայացրած բացատրությունները.
4․1․ Դատական նիստի ընթացքում դատախազ Վ․Վարդանյանը պնդեց իր կողմից ներկայացված վերաքննիչ բողոքը՝ խնդրելով այն բավարարել։ Դատախազ Լ․Ասլանյանը միացավ դատախազ Վ․Վարդանյանին՝ ներկայացնելով նաև լրացուցիչ հիմնավորումներ։
Պաշտպան Ե․Վարոսյանը համապատասխան հիմնավորումներով առարկեց վերաքննիչ բողոքի դեմ` խնդրելով այն մերժել։ Մեղադրյալ Ս․Եգանյանը միացավ իր պաշտպանին (մանրամասն տե՛ս դատական նիստի ձայնագրության կրիչը)։

5. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը․
5․1․ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 482-րդ հոդվածի 2-րդ մասն ամրագրում է․ «Սույն օրենսգրքի ուժի մեջ մտնելու պահից ուժը կորցրած ճանաչել 1998 թվականի հուլիսի 1-ին ընդունված Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգիրքը` հետագա բոլոր փոփոխություններով և լրացումներով, բացառությամբ սույն օրենսգրքի 483-րդ հոդվածով նախատեսված դեպքերի»:
Նույն օրենսգրքի 483-րդ հոդվածի 7-րդ մասը սահմանում է․ «Այն քրեական գործերը, որոնցով մինչև սույն օրենսգիրքն ուժի մեջ մտնելը դատական քննություն նշանակելու մասին որոշում է կայացվել, քննվում և լուծվում են մինչև 2022 թվականի հուլիսի 1-ը գործող կարգով»:
Նույն հոդվածի 8-րդ մասը նախատեսում է․ «Մինչև սույն օրենսգիրքն ուժի մեջ մտնելը կայացված դատական ակտերով վերաքննիչ և վճռաբեկ բողոքները բերվում և քննվում են մինչև 2022 թվականի հուլիսի 1-ը գործող կարգով»:
Վերը նշված իրավակարգավորումներից հետևում է, որ այն քրեական գործերով, որոնցով մինչև 2022 թվականի հուլիսի 1-ը առաջին ատյանի դատարանի կողմից կայացվել է դատական քննության նշանակելու մասին որոշում, կիրառելի է մինչև 2022 թվականի հուլիսի 1-ը գործող ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքը։ Միևնույն ժամանակ, վերը մեջբերված իրավանորմերից հետևում է նաև, որ այն դատական ակտերով, որոնք կայացվել են 2022 թվականի հուլիսի 1-ից հետո, վերանայման բողոքները բերվում և քննվում են 2022 թվականի հուլիսի 1-ից գործող ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված կարգով։
Վերոգրյալի հաշվառմամբ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ տվյալ դեպքում ներկայացված վերաքննիչ բողոքի քննության ընթացակարգի առումով կիրառելի է 2022 թվականի հուլիսի 1-ից գործող ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով (այսուհետ՝ նաև ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրք) սահմանված վերաքննության կարգը։ Միևնույն ժամանակ, Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունների իրավաչափության գնահատման տեսանկյունից հիմք են ընդունվում մինչև 2022 թվականի հուլիսի 1-ը գործող ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի իրավակարգավորումները (այսուհետ՝ նաև 1998 թվականին ընդունված քրեական դատավարության օրենսգիրք), իսկ որպես նյութական իրավունք՝ կիրառելի է 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը (այսուհետ՝ նաև 2003 թվականին ընդունված քրեական օրենսգիրք), ինչպես նաև 2021 թվականի մայիսի 5-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը (այսուհետ՝ նաև 2021 թվականին ընդունված քրեական օրենսգիրք)՝ այնքանով, որքանով կիրառելի է քննության առարկա գործի փաստական հանգամանքների նկատմամբ։
5․2․ Վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և դրանք հիմնավորող փաստարկների սահմաններում դատական ստուգման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը, ինչպես նաև ուսումնասիրելով բողոքի հիման վրա ստացված քրեական գործի նյութերը` Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ սույն գործով Վերաքննիչ դատարանի առջև բարձրացված հարցը հետևյալն է․ հիմնավորված են արդյոք ՀՀ քրեական օրենսգրքի (ընդունված՝ 18․04․2003, ՀՕ-528-Ն) 311-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով և 38-363-րդ հոդվածի 4-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքում մեղադրյալ Ս․Եգանյանին արդարացնելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները։
5․3․ Այսպես, 1998 թվականին ընդունված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է. «Դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը ապացույցները գնահատում են իրենց ներքին համոզմամբ»:
Նույն օրենսգրքի 126-րդ հոդվածն ամրագրում է․ «Գործով հավաքված ապացույցները ենթակա են բազմակողմանի և օբյեկտիվ ստուգման` ձեռք բերված ապացույցի վերլուծության, այն այլ ապացույցների հետ համադրելու, նոր ապացույցներ հավաքելու, ապացույցների ձեռքբերման աղբյուրներն ստուգելու միջոցով»։
Նույն օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման` վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից:
2. Հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված իրենց ներքին համոզմամբ»:
Նույն օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի նախատեսում է. «1. Դատարանի դատավճիռը պետք է լինի օրինական և հիմնավորված:
․․․ 3. Դատարանի դատավճիռը հիմնավորված է, եթե`
դրա հետևությունները հիմնված են միայն դատաքննության ժամանակ հետազոտված ապացույցների վրա.
այդ ապացույցները բավարար են մեղադրանքը գնահատելու համար.
դատարանի կողմից հաստատված ճանաչված հանգամանքները համապատասխանում են դատարանում հետազոտված ապացույցներին:
4. Դատարանի դատավճիռը պետք է լինի պատճառաբանված: Պատճառաբանման ենթակա են դատարանի կողմից դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները»։
5.3.1. Մեջբերված նորմերը Վճռաբեկ դատարանը բազմիցս քննարկել և վերլուծել է իր ձևավորած նախադեպային իրավունքում՝ փաստելով, ի թիվս այլնի, հետևյալը․ ««[Ա]պացույցների բավարարությունը» որոշելու չափանիշներն են.
1) անմեղության կանխավարկածը,
2) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքը,
3) դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունը և պատճառաբանվածությունը:
(․․․) Անդրադառնալով անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին` Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ քրեական դատավարությունում կանխավարկածը օրենքով կամ նախադեպային իրավունքով հաստատված այն կանոնն է, որի համաձայն՝ որոշակի հանգամանք համարվում է հաստատված, քանի դեռ օրենքով սահմանված կարգով չի ապացուցվել հակառակը:
(…) Ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս չափանիշին՝ ներքին համոզմունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի վերաբերյալ որոշման մեջ և դիրքորոշում ձևավորել այն մասին, որ «(…) Ներքին համոզմունքը, որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն, մի կողմից, պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից, անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ:
Ապացույցները, որոնք հավաքվել և ստուգվել են օրենքին համապատասխան, կազմում են ներքին համոզմունքի այն օբյեկտիվ հիմքը, որն իր դրսևորումն է գտնում ընդունվող որոշումներում: Թեպետ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա, այն չի կարող լինել կամայական: Դրա հիմքում պետք է դրված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննությունը: (…)» (տե՛ս Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշման 14-րդ կետը):
Այսպիսով, «ներքին համոզմունքը» սուբյեկտիվ-օբյեկտիվ կատեգորիա է: Այն ապացույցների գնահատումն իրականացնող սուբյեկտի գիտակցված և ողջամիտ համոզվածությունն է իր իսկ կողմից կայացված որոշման հիմնավորվածության մեջ (սուբյեկտիվ բնույթ): Այդպիսի համոզվածությունը պետք է ձևավորված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննության արդյունքում և հիմնվի թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների բավարար համակցությամբ հաստատված փաստերի վրա, որոնք անկողմնակալ դիտորդի մոտ ողջամտորեն կձևավորեն նույն համոզվածությունը (օբյեկտիվ բնույթ):
Ելնելով այն հանգամանքից, որ ներքին համոզմունքն ունի օբյեկտիվ հիմքեր, անհրաժեշտ է այն տարբերակել ինտուիցիայից, ենթադրություններից և այլ անհաշվետու զգացմունքներից: Ի տարբերություն դրանց, ներքին համոզմունքը չի կարող ձևավորվել առանց օբյեկտիվ հիմքի և հիմնվել անթույլատրելի, ոչ վերաբերելի, անարժանահավատ ապացույցների վրա: Այլ խոսքով, ներքին համոզմունքը հիմնվում է ողջամիտ կարծիքի, գիտելիքի վրա, այլ ոչ թե ենթադրությունների, երևակայության, համակրանքի, հակակրանքի կամ կանխակալ կարծիքի վրա:
Ներքին համոզմունքի՝ որպես ապացույցների գնահատման արդյունքի օբյեկտիվ հիմքը քրեական գործով ձեռք բերված, բազմակողմանի և օբյեկտիվ հետազոտված ապացույցների բավարար համակցությունն է: (․․․)
(…) Ապացույցների թույլատրելիության հատկանիշը վերաբերում է դրանց ձևական կողմին: (…) Ապացույցն անթույլատրելի ճանաչելու հիմքերը հստակ սահմանված են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածով:
(…) Վերաբերելիությունն ապացույցի կարողությունն է իր բովանդակությամբ ծառայելու ապացուցման առարկայի մեջ մտնող հանգամանքները, գործի քննության և լուծման համար նշանակություն ունեցող այլ տվյալները բացահայտելուն և հաստատելուն: Այլ խոսքով՝ ապացույցի վերաբերելիության հատկանիշն արտացոլում է ապացույցի և գործի քննության ու լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքների միջև կապը: Ապացույցը կհամարվի վերաբերելի, եթե տեղեկություններ պարունակի գործի համար որևէ նշանակություն ունեցող փաստի մասին:
(…) Ապացույցի արժանահավատության հատկանիշը նույնպես վերաբերում է ապացույցի բովանդակային գնահատմանը: Արժանահավատ է այն ապացույցը, որի ճշմարտացիությունը կասկած չի հարուցում: Ապացույցն արժանահավատության տեսանկյունից գնահատելիս դատարանը պետք է հիմք ընդունի հետևյալ հանգամանքները.
ա) ապացույցի աղբյուրի հատկանիշները (օրինակ՝ փորձագետի ձեռնհասությունը, ցուցմունք տվող անձի շահագրգռվածությունը, որոշ դեպքերում հոգեբանական և ֆիզիոլոգիական հատկանիշները, վիճակը, ինչպես նաև անձին վերաբերող այլ հատկանիշներ, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ այդ անձի կողմից գործի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներն ընկալելու, մտապահելու, վերարտադրելու գործընթացի վրա),
բ) ապացույցի ձևավորման հանգամանքները (օրինակ՝ վկայի կողմից կոնկրետ հանգամանքն ընկալելու պայմանները, պաշտպանի, ներկայացուցչի ներկայությունը և այլն),
գ) ապացուցողական տեղեկությունը ձեռք բերելու միջոցը,
դ) ապացույցի բովանդակությունը կազմող տեղեկությունը հաստատող կամ հերքող հանգամանքների առկայությունը,
ե) նույն տեղեկության ստացումն այլ աղբյուրից:
Յուրաքանչյուր ապացույց արժանահավատության տեսանկյունից պետք է գնահատվի ապացույցների համակցության մեջ՝ բազմակողմանի և մանրամասն գնահատելով փաստական տվյալների ստացման աղբյուրները և ապացույցի ձևավորման ամբողջ ընթացքը: Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ վերջնական որոշում կարող է կայացվել դրա բովանդակությունն այլ աղբյուրներից ստացված տեղեկությունների հետ համադրելու արդյունքում: Որոշակի փաստի վերաբերյալ այս կամ այն աղբյուրից ստացված տեղեկությունների արժանահավատությունը գնահատելու համար անհրաժեշտ է վերլուծել ստացված տեղեկությունների բովանդակությունը, համադրել դրանք այլ ապացույցների հետ, պարզել դրանց համապատասխանությունը կամ հակասությունը, հակասության դեպքում` դրա պատճառները:
Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ դատարանի եզրահանգումները պետք է հիմնվեն գործում առկա փաստական տվյալների վրա:
(…) Ապացույցների գնահատման արդյունքում ձևավորված ներքին համոզմունքն իրավական նշանակություն է ստանում և օբյեկտիվացվում ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս՝ դատավարական որոշումների հիմնավորման և պատճառաբանման չափանիշի միջոցով (…): Ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը ենթադրում է ապացույցները բարեխիղճ վերլուծության ենթարկելու պարտականություն:
(…) Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ դատարանը պարտավոր է իր դատական ակտում ամրագրել և թույլատրելիության, վերաբերելիության ու արժանահավատության տեսանկյունից գնահատման ենթարկել այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչպես նաև նշել այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները (…): Հակառակ դեպքում ապացույցների գնահատումը, դրա արդյունքում դատարանի համապատասխան ներքին համոզմունքի ձևավորումը կկրեն սուբյեկտիվ բնույթ, կհանգեցնեն կամայականության և անձի արդար դատաքննության իրավունքի խախտման՝ սահմանափակելով նաև դատական ակտի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը ստուգելու վերադաս դատարանի հնարավորությունը: (…)» (տե՛ս Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի՝ 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 գործով որոշման 29-33-րդ կետերը):
5․3․2․ Հարկ է փաստել, որ դատական ակտի պատճառաբանված լինելու հատկանիշի առնչությամբ Վճռաբեկ դատարանն իր նախադեպային իրավունքում մշտապես ընդգծել է նաև, որ դատական ակտերի պատճառաբանման պահանջը ոչ միայն արդարացիության կարևոր բաղադրատարր է, այլև անձի արդար դատաքննության իրավունքի արդյունավետ իրացման կարևոր երաշխիք, ինչը դատավարության մասնակիցներին պաշտպանում է կամայականություններից։ Քրեական դատավարության ցանկացած փուլում դատարանի կողմից չհիմնավորված, չպատճառաբանված կամ ոչ պատշաճ պատճառաբանված որոշումների կայացումն անընդունելի է։ Պատճառաբանությունը պետք է կառուցվի տրամաբանորեն կապված և գործի փաստական հանգամանքներից բխող հստակ, որոշակի և համոզիչ հետևությունների վրա, ուստիև դատական ակտի պատճառաբանությունների հիմքում վերացական, ընդհանրական դատողությունների առկայությունն անմիջականորեն վկայում է այդպիսի պատճառաբանության ոչ պատշաճ լինելու մասին (տե՛ս, mutatis mutandis, Ֆ.Գալստյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի` 2010 թվականի մարտի 26-ի թիվ ԵԿԴ/0058/11/09 որոշման 18-20-րդ կետերը, Գ.Խնուսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի` 2013 թվականի հոկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԷԴ/0030/01/12 որոշման 14-րդ կետը, Արսեն Մակարյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի` 2015 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԿԴ/0016/11/15 որոշման 14-րդ կետը, Արամայիս Հակոբյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի` 2016 թվականի հունիսի 24-ի թիվ ԵԿԴ/0224/01/14 որոշման 17.1-րդ կետը)։
5․4․ Վերը շարադրված իրավանորմերը և Վճռաբեկ դատարանի ձևավորած իրավական դիրքորոշումները համադրելով սույն գործի փաստերի հետ ու բողոքի հիմքերի և դրանք հիմնավորող փաստարկների սահմաններում դատական ստուգման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի կողմից՝ քրեական գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման, ապացույցների գնահատման և քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը՝ Վերաքննիչ դատարանը հանգում է հետևության, որ վիճարկվող դատավճռի պատճառաբանական մասը չի համապատասխանում դատական ակտի հիմնավորվածության և պատճառաբանվածության նկատմամբ օրենքով առաջադրված պահանջներին։ Առաջին ատյանի դատարանը գործով առկա ապացույցները գնահատել է մասնատված՝ առանց դրանց համադրված ու ամբողջական վերլուծության, ինչպես նաև ոչ ճիշտ է կիրառել նյութական օրենքը, ինչի հետևանքով մեղադրյալ Ս․Եգանյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի (ընդունված՝ 18․04․2003, ՀՕ-528-Ն) 311-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով և 38-363-րդ հոդվածի 4-րդ մասով մեղսագրված արարքներում արդարացնելու մասին եզրահանգումը չի կարող համարվել իրավաչափ։
5․4․1․ Այսպես, նախևառաջ անդրադառնալով մեղադրյալ Ս․Եգանյանին՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի (ընդունված՝ 18․04․2003, ՀՕ-528-Ն) 311-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով մեղսագրված արարքում արդարացնելու հիմքում Առաջին ատյանի դատարանի կողմից դրված պատճառաբանություններին՝ պետք է փաստել, որ ինչպես հետևում է վիճարկվող դատավճռի բովանդակության ուսումնասիրությունից, մեղադրյալին վերագրված հիշյալ արարքում արդարացնելու մասին իր եզրահանգումն Առաջին ատյանի դատարանը փաստացի կառուցել է մեղադրյալ Ս․Եգանյանին առաջադրված մեղադրանքը հաստատված կամ հերքված համարելու համար առանցքային նշանակություն ունեցող՝ Ա․Մութաֆյանի նախաքննական ցուցմունքները անարժանահավատ գնահատելու վրա։ Հետևաբար վերաքննիչ բողոքի ու դրանք հիմնավորող փաստարկների սահմաններում Վերաքննիչ դատարանը տվյալ դեպքում քրեական գործում առկա և դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցների համադրմամբ պետք է պատասխանի այն հարցին, թե արդյոք Ա․ Մութաֆյանի նախաքննական ցուցմունքները պարունակել են իրենց բնույթով, բովանդակությամբ ու նշանակությամբ այնպիսի հակասություններ, որոնք կարող էին թույլ տալ՝ եզրահանգելու, որ վերջինի այդ ցուցմունքներն իրենց էության մեջ անարժանահավատ են։ Այլ կերպ՝ Վերաքննիչ դատարանը պետք է պատասխանի այն հարցին, թե արդյոք Առաջին ատյանի դատարանի վերոգրյալ հետևությունը հիմնված է ապացույցների պատշաճ և բարեխիղճ գնահատման վրա հիմնված համոզիչ ու իրավաչափ դատողությունների վրա։
Վերոգրյալի համատեքստում նախ անդրադառնալով Ա․Մութաֆյանի նախաքննական ցուցմունքները ոչ արժանահավատ գնահատելու հիմքում Առաջին ատյանի դատարանի կողմից դրված, ի թիվս այլնի, հետևյալ դատողություններին․ «(…) Վերծանումների զննությունից տեսանելի է, որ ▪▪▪▪▪ հեռախոսահամարի հետ՝ Արտյուշա Այվազյանը կապ է ունեցել միայն 2014թ. մարտի 21-ին՝ ժամը 17.38:54-ից մինչև 17:57:49-ը ընկած ժամանակահատվածում, իսկ դրանից առաջ և հետո նրանք միմյանց հետ երբեք հեռախոսակապ չեն ունեցել: Հետևաբար աներկբա է, որ 2014 թվականի մարտի 21-ին, աշխատանքային օրվա ավարտին Անահիտ Մութաֆյանը ոչ միայն չի գտնվել զինվորական հոսպիտալի մոտ, ինչպես ինքն է պնդել, այլ նոր հասնելուց է եղել ▪▪▪▪▪ գյուղ։ Այս փաստն առավել ակնառու է դառնում, Սուսաննա Եգանյանի և Անահիտ Մութաֆյանի հեռախոսահամարների վերծանումների համադրմամբ, համաձայն որի՝ Անահիտ Մութաֆյանն առաջին հեռախոսազանգը Սուսաննա Եգանյանին կատարել է 2014 թվականի մարտի 21-ին՝ ժամը 19:52-ին: Ավելին, տվյալ հանգամանքի վրա ուշադրություն է դարձրել նաև քննիչը ու նկատել է, որ Անահիտ Մութաֆյանի կողմից ներկայացրած վարկածը, թե ինքը 21.03.2014թ. հանդիպել է Սուսաննա Եգանյանին, հերքվում է վերծանումներով (...)»՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից այդպիսի վերլուծություն կատարելը, և դրա հիման վրա Ա․Մութաֆյանի նախաքննական ցուցմունքները՝ խնդրո առարկա մեղադրանքով ապացուցման բուն առարկայի տեսանկյունից ոչ արժանահավատ դիտելու մասին արձանագրում անելը չի կարող ընդունելի համարվել՝ հատկապես այն պայմաններում, երբ Առաջին ատյանի դատարանի մատնանշած նույն ապացույցում՝ հեռախոսային խոսակցությունների վերծանումների և սպասարկվող ալեհավաքների մասին տեղեկություններ պարունակող լազերային սկավառակների զննում կատարելու մասին 10․12․2014 զննության արձանագրությունում, առկա են նաև խնդրո առարկա հարցի կապակցությամբ էական նշանակություն ունեցող փաստական տվյալներ, որոնք նույն դատարանի կողմից պատշաճ գնահատման չեն ենթարկվել։ Մասնավորապես, նշված արձանագրության համաձայն՝ «(…) [Պ]արզվեց, որ 15.03.2014թ-ից մինչ 21.03.2014թ-ը գործով մեղադրյալներ Ա.Մութաֆյանի, Ս.Այվազյանի, Մ.Այվազյանի և Ս. Եգանյանի միջև որևէ հեռախոսակապ չի եղել: ․․․ Ա.Մութաֆյանի` ▪▪▪▪▪ բ/հ-ից առաջին ելքային զանգը Ս.Եգանյանի` ▪▪▪▪▪ բ/հ-ին կատարվել է 19:17-ին, հեռախոսազրույց չի կայացել, զանգը սպասարկվել է ▪▪▪▪▪ փողոցում տեղադրված ալեհավաք կայանից, հաջորդ ելքային զանգը 19:52-ին է, և այն տևել է 30 վայրկյան, սպասարկվել է ▪▪▪▪▪ փողոցում տեղադրված ալեհավաք կայանից, դրանից հետո անմիջապես կատարված է ելքային զանգ ▪▪▪▪▪ հեռախոսահամարին, տևողությունը՝ 4 րոպե 56 վայրկյան։ Ժամը 20:24-ին կատարված է ելքային զանգ Ս.Եգանյանի բջջային հեռախոսահամարին, որից հետո տան ֆիքսված հեռախոսահամարին՝ ժամը 21:52-ին, 21:55-ին՝ նորից Ս.Եգանյանի տան ֆիքսված հեռախոսահամարին: Ս.Եգանյանին կատարված վերջին ելքային զանգից հետո Ա.Մութաֆյանի կողմից Մ.Այվազյանին կատարվել է ևս երեք ելքային զանգ, որոնցից երկրորդի ժամանակ միայն հեռախոսազրույց չի կայացել: Ա.Մութաֆյանի` ▪▪▪▪▪ բ/h-ը 18:27-ից մինչ 19:10-ն ընկած ժամանակահատվածում սպասարկվել է Ա.Իսակովի պողոտայում տեղադրված ալեհավաք կայաններից: Ա.Մութաֆյանի բ/հ-ից 22.03.2014թ-ին, ժամը 06:30-ից 07:22-ն ընկած ժամանակահատվածում կատարված է հինգ ելքային զանգ Մ.Այվազյանի` ▪▪▪▪▪ բ/հ-ին, 07:55-ից 08:11-ը կատարվել է 3 ելքային զանգ Ս.Եգանյանի բ/հ-ին, որից միայն երրորդի ժամանակ է հեռախոսազրույց կայացել և տևել 27 վայրկյան, ժամը 08:59-ին կատարվել է ելքային զանգ ▪▪▪▪▪ ֆիքսված հեռախոսահամարին, և ըստ քրեական գործի նյութերի սպասարկում է Երևանի շտապբուժօգնության կայանը։ Ժամը 10:09-ին կրկին առկա է ելքային զանգ Ս.Եգանյանի տան ֆիքսված հեռախոսահամարին: 23.03.2014թ-ից 08.05.2014թ-ն ընկած ժամանակահատվածում Ա.Մութաֆյանի` ▪▪▪▪▪ բ/հ-ից Ս.Եգանյանի` ▪▪▪▪▪բ/հ-ին, տան ֆիքսված հեռախոսահամարին և ԿԿԶՀ թերապիայի բաժանմունքի՝ ▪▪▪▪▪հեռախոսահամարին կատարվել են բազմաթիվ ելքային զանգեր, 08.05.2014թ-ին` ժամը 12:02-ին, կատարվել է ելքային զանգ ▪▪▪▪▪ հեռախոսահամարին, Ա.Մութաֆյանի բ/հ-ը այդ ժամանակ սպասարկվել է Ա.Մանուկյան փողոցում տեղադրված ալեհավաք կայանից, տևողությունը կազմել է 3 րոպե 3 վայրկյան (…)» տե՛ս հատոր 5, գ․թ․ 97-99: Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ ինչպես հետևում է նշված փաստական տվյալներից, Ա․Մութաֆյանը Մ․Այվազյանի հետ պայմանավորվածություն ձեռք բերելուց հետո՝ նույն օրը 6 անգամ զանգահարել է Ս․Եգանյանի ինչպես բջջային, այնպես էլ տան ֆիքսված հեռախոսահամարին։ Ընդ որում, Ս.Եգանյանին կատարված վերջին ելքային զանգից հետո Ա.Մութաֆյանը երեք անգամ զանգահարել է Մ․Այվազյանին, որոնցից երկրորդի ժամանակ միայն հեռախոսազրույց չի կայացել: Բացի այդ, 2014 թվականի մարտի 21-ից մինչև մայիսի 8-ը Անահիտ Մութաֆյանի և Սուսաննա Եգանյանի միջև իրականացվել են բազմաթիվ հեռախոսազանգեր այն պայմաններում, երբ մարտի 15-ից մինչև մարտի 21-ը վերջիններիս միջև որևէ ելքային և մուտքային զանգ կատարված չէ:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Ա․ Մութաֆյանի նախաքննական ցուցմունքների արժանահավատությունն իրենց ամբողջության մեջ գնահատելիս հիշյալ հանգամանքներն անտեսելը չի կարող իրավաչափ համարվել։ Իսկ ինչ վերաբերում է այդ առումով Առաջին ատյանի դատարանի հետևյալ դիտարկմանը․ «(…) Անահիտ Մութաֆյանի և Սուսաննա Եգանյանի հեռախոսային հաղորդակցությունների փաստը չի կարող համարվել ապացույց կամ կանխորոշող փաստարկ այն բանի, որ վերջինս կատարել է իրեն վերագրվող արարքները։ Այսինքն, այն փաստը, որ Ա.Մութաֆյանը պարբերաբար կապ է ունեցել Ս.Եգանյանի հետ, իրականում կարող է հաստատել միայն այն, որ Ա.Մութաֆյանը բազմիցս դիմել է Ս.Եգանյանին «իր ծանոթ զինվորի» հարցով (...)», ապա Վերաքննիչ դատարանը չի կարող չհամաձայնել Առաջին ատյանի դատարանի այդպիսի արձանագրումների առնչությամբ բողոքաբերի հետևյալ փաստարկմանը․ «(...) Այդ հետևությունը հիմնավորված չէ, քանի որ նախ՝ նման հեռախոսազանգերի բազմաքանակության պայմաններում ողջամտորեն ենթադրելի չէ Ս.Եգանյանի «իր ծանոթ զինվորի» հարցով զբաղվելու «պատրաստակամությունն ու համբերատարությունը, երկրորդ՝ մինչև դեպքի օրը՝ մարտի 21-ը, Ա.Մութաֆյանի և Ս.Եգանյանի միջև որևէ հեռախոսազանգ չի եղել, դեպքի օրը՝ մարտի 21-ին, Ա.Մութաֆյանը մի քանի անգամ զանգահարել է Ս.Եգանյանին, հաջորդ օրը՝ մարտի 22-ին՝ առավոտյան ժամը 07:55-ից սկսած, երեք անգամ զանգահարել է (...)»։
Ինչ վերաբերում է Ա․Մութաֆյանի նախաքննական ցուցմունքները ոչ արժանահավատ լինելը պայմանավորելը այնպիսի հանգամանքներով, որ ըստ Առաջին ատյանի դատարանի՝ գործում առկա հեռախոսազանգերի վերծանումների տվյալներով հաստատվել է, որ Անահիտ Մութաֆյանը Սուսաննա Եգանյանին որևէ պարագայում «սկզբում» չէր կարող զանգած լինել, կամ որ օծանելիքներ ձեռք բերելու, և դրանք Սուսաննա Եգանյանին նվիրելու հանգամանքների վերաբերյալ Ա․Մութաֆյանի նախաքննական ցուցմունքները պարունակում են հակասություններ, ապա Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նախ նշել, որ խնդրո առարկա հարցերն իրենց բնույթով ու նշանակությամբ այնպիսին են, որ դրանց առնչությամբ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից արված դատողությունները ողջամտորեն չեն կարող բավարար ու ծանրակշիռ գործոն դիտարկվել՝ Ա․Մութաֆյանի նախաքննական ցուցմունքներն իրենց էության մեջ ոչ արժանահավատ գնահատելու համար։ Ավելին, Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ օծանելիքներ ձեռք բերելու, և դրանք Սուսաննա Եգանյանին նվիրելու հանգամանքների մասով տվյալ դեպքում չեն կարող անտեսվել նաև Առաջին ատյանի դատարանի կողմից հետազոտված, սակայն պատշաճ գնահատման չենթարկված՝ քրեական գործում առկա, ի թիվս այլնի, հետևյալ փաստական տվյալները․
- վկա ▪▪▪▪▪ ցուցմունքում առկա տեղեկությունները, ի թիվս այլնի, մասին, որ շուրջ տաս-տասներկու տարի է ինչ ճանաչում է ամբաստանյալ Անահիտ Մութաֆյանին, ով բուժել է իրեն և գտնվում են մտերիմ հարաբերությունների մեջ։ Իր բնակարանը եղել է գրավադրված և այդ կապակցությամբ իրեն գումար է անհրաժեշտ եղել ու վաճառելիս է եղել նույնիսկ տան կահույքը: Այդ ժամանակահատվածում Ա.Մութաֆյանը զանգահարել է իրեն հարցրել է թե ինչ ունի վաճառքի, ինքը նրան հայտնել է, որ վաճառում է օծանելիքներ: Որից հետո ինքը օծանելիքները տարել է Անահիտի տուն, վերջինս իրեն է տվել 60.000 ՀՀ դրամ, վերցրել է օծանելիքները, ասել է, որ դրանք նվեր է տանում ընկերուհուն՝ Սուսաննային ու տաքսի է պատվիրել և գնացել է Մուրացան, դա տեղի է ունեցել 2014 թվականի ապրիլի վերջերին: Հայտնեց, որ Անահիտի ընկերուհու՝ Սուսաննայի անունը իմացել է նախորդ դատաքննության ընթացքում տե՛ս Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի՝ Դատաքննություն բաժինը,
- որպես այլ փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված՝ ՀՀ ՊՆ ՌՈ պետի՝ 10.07.2014թ. ▪▪▪▪▪ գրությամբ պարունակվող տվյալները, ի թիվս այլնի, այն մասին, որ «▪▪▪▪▪» տաքսի ծառայության վարորդներից Արմեն Վոլոդյայի Սարգսյանի /2014թ. մայիսի 20-ի մեկնել է Ղազախստանի Հանրապետություն/ օգտագործել է, ▪▪▪▪▪ հեռախոսահամարը, նրա դուստրը սովորում է կոնսերվատորիայում, իսկ Ա.Սարգսյանը 2014թ. ապրիլի 22-ին՝ ժամը 10:28-ին ▪▪▪▪▪ Անահիտ Մութաֆյանին տեղափոխել է «Մուրացանի» հոսպիտալ, որտեղ սպասել է 8 րոպե 1 վայրկյան և հետ բերել վերը նշված հասցե տե՛ս Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի՝ Դատաքննություն բաժինը:
Վերոգրյալի հետ մեկտեղ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը Ա․Մութաֆյանի նախաքննական ցուցմունքներն արժանահավատության տեսանկյունից չի գնահատել հետևյալ ապացույցներում առկա փաստական տվյալների համակցության մեջ․
- վկա ▪▪▪▪▪՝ նախաքննության ընթացքում տված և դատաքննությամբ հրապարակված ցուցմունքը, ի թիվս այլնի, այն մասին, որ Անահիտ Մութաֆյանի հետ 2006թ-ից գտնվում է փաստական ամուսնական հարաբերությունների մեջ: 2014թ. ապրիլի 22-ից 25-ն ընկած ժամանակահատվածում Ա.Մութաֆյանը պատմել է, որ ընկերուհու բարեկամ զինվորին «լավություն» է արել, սակայն արածն ընկալվել է «վատություն» և ընկերուհու բարեկամի մայրը ցանկանում է հանդիպել: Հանդիպումը կայացել է ընկերոջ իր ընկերոջ՝ Հրաչի, տանը, որտեղ եկել են ոմն ▪▪▪▪▪ և մի երիտասարդ, ով իր անունը չի ասել: Հանդիպման ժամանակ ▪▪▪▪▪ Անահիտին ասել է, որ եթե նրանց երեխան դուրս գրվի հիվանդանոցից, ապա Անահիտը «ոտքով և գլխով» պատասխան է տալու, քանի որ հիվանդանոցում պահելու համար Անահիտին գումար են տվել: Անահիտը պատասխանել է, որ տված գումարի դիմաց երեխան մնացել է հոսպիտալում, իսկ եթե ցանկանում են, որ երեխան դուրս չգրվի ու մեկ ամիս պահվի հոսպիտալում, պետք է տան ևս 500 ԱՄՆ դոլար, ինչին ▪▪▪▪▪ չի համաձայնել՝ ասելով, որ պայմանավորվածությունն այնպիսին է եղել որ տրված գումարով պետք է բավարարվեն։ Խոսակցության ժամանակ Անահիտն ասել է, որ նախօրոք տված գումարով պայմանավորվածություն չի եղել մինչև բանակից ազատելը զինվորին հոսպիտալում պահելու մասին: Խոսակցության ընթացքում Անահիտը հեռախոսով զանգահարել է Սուսաննա անունով մի կնոջ, սակայն նա խոսելով իրենցից հեռացել է և չեն լսել, թե նա ինչ է խոսել: Անահիտը հետ է եկել և ▪▪▪▪▪ ասել է, որ անհնար է առանց գումարի նրանց որդուն հոսպիտալում պահել: Դրանից հետո ▪▪▪▪▪ ասել է, որ եթե «երեխայի մազը ծռվի» Անահիտը պատասխան կտա ու երիտասարդ տղայի հետ հեռացել են Հրաչենց տանից: Ընդհանուր, խոսակցությունը տևել է մոտ 10 րոպե: Նրանց հեռանալուց հետո Անահիտը կրկին զանգահարել է Սուսաննային և ասել, որ երեխուն դուրս չգրի, սակայն վերջինս Անահիտին ասել է, որ առանց գումարի չի կարող դա անել և դա իրենից կախված չէ: Անահիտի խոսելուց հասկացել է, որ ▪▪▪▪▪ 1.000 դոլարի չափով գումար են տվել, սակայն տեղյակ չէ, թե Անահիտը այդ գումարը ում է տվել: Այնուհետև Անահիտն իրեն ասել է, որ 200.000 ՀՀ դրամ տվել է Սուսաննային ու այլ նվերներ է նրա համար գնել տե՛ս հատոր 3, գ.թ. 205-207,
- Սուրեն Այվազյանի՝ նախաքննության ընթացքում որպես մեղադրյալ տված և դատաքննությամբ հրապարակված ցուցմունքը, ի թիվս այլնի, այն մասին, որ թերապիայի բաժանմունքում գտնվելու ընթացքում իր ճնշումը չափել են առավելագույնը չորս անգամ, մեկ կամ երկու անգամ ճնշումը չափել է բուժքույրերից մեկը, երկու անգամ էլ՝ Սուսաննա Լևոնովնան: Բաժանմունք ընդունվելուց երկու-երեք օր անց է բժշկուհի Սուսաննա Լևոնովնան չափել իր ճնշումը տե՛ս հատոր 3, գ.թ. 213-215,
- Մանուշակ Այվազյանի՝ նախաքննության ընթացքում որպես մեղադրյալ տված և դատաքննությամբ հրապարակված ցուցմունքը, ի թիվս այլնի, այն մասին, որ 2014 թվականի մայիսի 8-ին առավոտյան զանգահարել է Անահիտին և հրավիրել է իրենց տուն, սակայն նա հրաժարվել է տուն գալուց ու նրա առաջարկով նույն օրը հանդիպել են «▪▪▪▪▪» սրճարանում: Ինքը հանդիպման է գնացել ▪▪▪▪▪ հետ ու կրկին ասել է, որ Սուրենին տանում են զորամաս: Իր հանդիպման մասին տեղեկացրել է ռազմական ոստիկանությանը և նրանք հայտնել են, որ եթե Անահիտը գումար ուզի որդուն հոսպիտալում պահելու համար, ապա նրան հանձնի գումարը: Սրճարանում Անահիտը զանգահարել է Սուսաննային ու բարձրախոսով խոսել է նրա հետ՝ ասելով, որ նա այնպես անի, որ Սուրենին չտեղափոխեն զորամաս: Սուսաննա բառացի ասել է «Լսի Անահիտ, ինձնից վազն արի, դու արդեն ինձ գցել ես կրակը, ես չգիտեմ, թե ոնց եմ այդ կրակից դուրս գալու», նշել է նաև, որ Սուրենի հարցով այլևս իրեն չդիմի տե՛ս հատոր 2, գ.թ. 40-45,
- վկա ▪▪▪▪▪՝ նախաքննության ընթացքում տված և դատաքննությամբ հրապարակված ցուցմունքը, ի թիվս այլնի, այն մասին, որ 2014թ. մայիսի 8-ին ժամը 11-ի սահմաններում Մանուշակն ասել է, որ կարողացել է կապ հաստատել Անահիտի հետ, պայմանավորվածություն է ձեռք բերել Երևան քաղաքի կենտրոնական որևէ մասում նրա հետ հանդիպելու վերաբերյալ։ Մանուշակի հետ գնացել և Ալեք Մանուկյան փողոցում գտնվող «▪▪▪▪▪» սրճարանում հանդիպել Անահիտին: Մանուշակը կրկին Անահիտին ասել է, որ Սուրենին դուրս են գրում, պետք է նա մի բան անի, որ Սուրենին դուրս չգրեն: Անահիտը զանգահարել է Սուսաննա Լևոնովնային, նրա հետ խոսել բարձրախոսով և առաջարկել ինչ որ բան անել, որ Սուրենը դուրս չգրվի, իսկ Սուսաննան կտրուկ նրան պատասխանել է, որ այլևս Սուրենի հարցով Անահիտը իրեն չդիմի, քանի որ այդ պատճառով արդեն ընկել է պրոբլեմների մեջ։ Այդ խոսակցության ժամանակ Անահիտը հայտնել է, որ Մանուշակի տված գումարից 200.000 ՀՀ դրամը տվել է Սուսաննա Լևոնովնային տե՛ս հատոր 3, գ.թ. 74-76:
Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Ա․Մութաֆյանի նախաքննական ցուցմունքների արժանահավատության գնահատման հարցում ծանրակշիռ դեր ունեցող վերոնշյալ փաստական տվյալները, մասնավորապես՝ ի թիվս այլնի, Ա.Մութաֆյանի և Ս.Եգանյանի խոսակցության ժամանակ Ս.Եգանյանի արտահայտությունն առ այն, որ ինքն արդեն Սուրենի պատճառով պրոբլեմների մեջ է ընկել, իրեն այլևս այդ հարցով չդիմի, Սուրեն Այվազյանի հայտնած տեղեկությունն առ այն, որ հոսպիտալում մնալու ժամանակահատվածում իր ճնշումը չափել են առավելագույնը 4 անգամ, ընդ որում՝ մեկ կամ երկու անգամ չափել է բուժքույրերից մեկը, մինչդեռ Ս.Այվազյանի հիվանդության պատմագրում արձանագրված է 10 ավելի չափում (տե՛ս հատոր 5, գ․թ․ 19-46), կամ վկա ▪▪▪▪▪ ցուցմունքում առկա տեղեկությունները, որոնք վերաբերում են Ս․Եգանյանին Ա․Մութաֆյանի կողմից 200.000 ՀՀ դրամ ու այլ նվերներ տալուն, վկա ▪▪▪▪▪ ցուցմունքում առկա տվյալները, որ Անահիտը հայտնել է, որ Մանուշակի տված գումարից 200.000 ՀՀ դրամը տվել է Սուսաննա Լևոնովնային, Առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատշաճ գնահատման չենթարկելը, և դրան զուգահեռ՝ որպես Ա․Մութաֆյանի նախաքննական ցուցմունքներն անարժանահավատ համարելու հետևության հիմնավորում՝ ի թիվս վերը նշվածների, վերջինի ցուցմունքներում առկա հակասությունները մատնանշելը՝ կապված 2014 թվականի մարտի 21-ին ոմն Գրիշայի հանդիպելու, նրան ▪▪▪▪▪ սուպերմարկետից 107․000 կամ 127․000 ՀՀ դրամ գումարով գնված Հենեսի կոնյակ և 100․000 ՀՀ դրամ գումար փոխանցելու կամ ▪▪▪▪▪ ակումբում չլինելու հետ մանրամասն տե՛ս Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի՝ Դատարանի պատճառաբանությունը և եզրահանգումը բաժինը և սույն որոշման 3․2-րդ կետը, որոնք տվյալ դեպքում Ա․Մութաֆյանի նախաքննական ցուցմունքներն անարժանահավատ գնահատելու տեսանկյունից էական նշանակություն ունեցող չեն կարող համարվել, Վերաքննիչ դատարանի համար ընդունելի չի կարող դիտվել։ Նշված փաստական տվյալների համատեքստում Վերաքննիչ դատարանը դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցների բովանդակությունից չբխող է համարում Առաջին ատյանի դատարանի, ի թիվս այլնի, այն արձանագրումները, որ արժանահավատության և գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից Անահիտ Մութաֆյանի ցուցմունքները գնահատելիս կարևոր է դրանց բովանդակությունը հաստատող նույն տեղեկատվության ստացումը մեկ այլ անձից կամ այլ օբյեկտիվ աղբյուրից, որն առանց ներքին հակասությունների, գործում առկա մյուս ապացույցներին համահունչ կպարունակի ապացուցման ենթակա հանգամանքների վերաբերյալ ճշմարտացի և արժանահավատ տեղեկատվություն: Դատարանն արձանագրում է, որ այդպիսի օբյեկտիվ աղբյուր քրեական գործում առկա չէ և մեղադրանքի կողմը այդպիսի ապացույց դատարանին չի ներկայացրել: Այլ կերպ՝ Վերաքննիչ դատարանը չի կարող ընդունել համարել Առաջին ատյանի դատարանի այն դիտարկումը, որ Սուսաննա Եգանյանի նկատմամբ քրեական հետապնդման իրականացումը հիմնված է բացառապես Անահիտ Մութաֆյանի ցուցմունքների վրա, իսկ նույն դատարանի այն արձանագրումը, որ Անահիտ Մութաֆյանը ակնհայտորեն շահագրգռված է եղել սույն վարույթի ելքով՝ սեփական մեղավորությունը թուլացնելու հարցում, ոչ միայն չփաստարկված է, այլև անորոշ է այն առումով, թե տվյալ դեպքում ինչո՞ւմ կարող էր դրսևորվել «սեփական մեղավորությունը թուլացնելը», եթե հաշվի առնենք նաև այն, որ Ա․Մութաֆյանի համաձայնությամբ իր նկատմամբ 2003 թվականի ապրիլի 18-ին ընդունված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 313-րդ հոդվածի 1-ին մասով քրեական հետապնդումը դատարանի որոշմամբ դադարեցվել է՝ քրեական պատասխանատվության ենթարկելու վաղեմության ժամկետն անցած լինելու հիմքով:
Ինչ վերաբերում է Ա.Մութաֆյանի նախաքննական ցուցմունքներն ոչ արժանահավատ գնահատելու հիմքում Առաջին ատյանի դատարանի կողմից դրված այն դատողություններին, թե մի դեպքում [Ա.Մութաֆյանը] հայտնել է, որ իր մտահաղացումն է «Հիպերտոնիկ կրիզ» ախտորոշմամբ հոսպիտալ ընդունելը, մյուսում դա վերագրել է Սուսաննա Եգանյանին: (...) Դատարանի համոզմամբ, եթե Սուսաննա Եգանյանը խորհուրդ տված լիներ, որ Սուրեն Այվազյանի «հիպերտոնիկ կրիզ» ախտորոշմամբ ընդունվելն առավել կհեշտացներ նրան հոսպիտալում պահելը, ապա այդ դեպքում Սուսաննա Եգանյանն արդեն Ս.Այվազյանին հոսպիտալ ընդունելուց հետո պետք է գոհ լիներ այն փաստից, որ 22.03.2014 թվականին նրան հոսպիտալ ընդունող բժիշկը՝ Գայանե Մխոյանը, ախտորոշել է հենց «Հիպերտոնիկ կրիզ»։ Սակայն Սուսաննա Եգանյանը երկու օր անց, Սուրեն Այվազյանի հետ իր առաջին շփումից հետո, փոխել է այդ ախտորոշումը և ախտորոշել «հիպերտոնիկ տիպի ՆՑԴ»։ Տվյալ դեպքում հարց է ծագում՝ եթե Սուսաննա Եգանյանը ցանկանում էր, որ զինվորն ընդունվի «Հիպերտոնիկ կրիզ» ախտորոշմամբ, որը առավել կհեշտացներ նրան հոսպիտալում պահելը, ապա ինչու է ախտորոշել մի հիվանդություն, որը նման հնարավորությունը գրեթե բացառում է, ապա Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ նշված դատողությունների վրա հիմնված հետևությունը, ըստ էության, հիմնված չէ դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցներում առկա փաստական տվյալները համադրված վերլուծության և գնահատման ենթարկելու վրա։ Մասնավորապես.
- վկա ▪▪▪▪▪ ցուցմունք է տվել, ի թիվս այլնի, այն մասին, որ զինվորը, ում վերաբերյալ դեպքով վարույթ է իրականացվում, հոսպիտալ է բերվել իր հերթապահության օրը: Ժամը 09-ի սահմաններում ընդունարանից իրեն կանչել են՝ ասելով, որ շտապօգնության ավտոմեքենայով հիվանդ են բերել: Զինվորը գտնվել է ընդունարանում, նա եղել է պատգարակի վրա, գիտակցությունը պարզ չի եղել, վերջույթները եղել են ձգված, ունեցել է մարմնի դող, գանգատվել է թուլությունից, գլխապտույտից, հազից և խորխարտադրությունից: ․․․ Ելնելով հիվանդի օբյեկտիվ զննման տվյալներից՝ ընդհանուր վիճակից նրա ճնշման բարձր ցուցանիշներից, հիվանդն ընդունվել է թերապևտիկ բաժանմունք՝ «հիպերտոնիկ կրիզ, համաձայն շտապօգնության ուղեգրի, սիմպտոմատիկ հիպերտոնիա ??» նախնական ախտորոշումով: Նշանակել է կատվախոտի ոգեթուրմ, որ նյարդային գերլարվածությունը հանգստանա: Մինչ հերթապահության հանձնելը ևս մեկ անգամ՝ ժամը 10:30-ին այդ հիվանդին զննել է, նրա քնից արթնանալուց հետո, արդյունքում ընդհանուր վիճակը եղել է բավարար, գանգատվել է թույլ գլխացավից, զարկերակային ճնշումը՝ 130/85, իսկ երակազարկը՝ 62, մարմնի ջերմությունը՝ 36,6 աստիճան: Դինամիկայում վիճակի կարգավորումը հիմք է տվել ենթադրել, որ ճնշման կտրուկ բարձրացումը պայմանավորված է եղել օրգանիզմի համար անսովոր վիճակով, հնարավոր է սթրեսով, որն էլ հանգեցրել ճնշման կտրուկ բարձրացման: Այն հեշտորեն ենթարկվել է դեղորայքային ազդեցությանը: Երբ վիճակը կարգավորվել է, հանգիստ հանձնել է հերթապահությունը և գնացել տուն: ․․․ Ուսումնասիրելով Ս.Այվազյանի հիվանդության պատմագրի պատճենը՝ հայտնել է, որ զինվորն իր կողմից զննվելուց հետո` 23.03.2014թ. ժամը 22:00-ին զննվել է հերթապահ թերապևտ Անուշ Բալայանի կողմից, որը հիվանդի մոտ արձանագրել է զարկերակային ճնշում՝ 140/70, իսկ պուլսը՝ 88 զարկ րոպեում։ Դրան հաջորդող գրառումները կատարված են բուժող բժիշկ Ս.Եգանյանի կողմից: Այդ օրը զննվել է բուժող բժշկի կողմից, նշվել են Ս.Այվազյանի գանգատները, կատարվել է էլեկտրասրտագրություն /շեղումներ չեն հայտնաբերվել/, էԽՕ սրտագրություն /շեղումներ չեն հայտնաբերվել/, կրծքավանդակի օրգանների ռենտգեն հետազոտություն /շեղումներ չեն հայտնաբերվել/, ակնահատակի զննում՝ նկարագրվել է ցանցաթաղանթի երակների որոշակի գերարյունություն, որովայնի օրգանների և վահանագեղձի սոնոգրաֆիա /շեղումներ չեն հայտնաբերվել/, նախնական ախտորոշվել է «նեյրոցիրկուլյատոր ասթենիա հիպերտոնիկ տիպի», իսկ 26.03.2014թ. դրվել է կլինիկական ախտորոշում՝ «նեյրոցիրկուլյատոր ասթենիա հիպերտոնիկ տիպի, սուր բրոնխիտ», որից հետո Ս. Այվազյանը գտնվել է բաժանմունքում և շարունակել ստանալ բուժում։ Հիվանդի բուժման համար պատասխանատու է բժիշկը և բաժանմունքի պետը։ Եթե հիվանդությունը պահանջում է մինչև մեկ ամիս բուժման տևողություն և չի արձանագրվում փորձաքննության ենթակա ախտորոշում, հիվանդը դուրս է գրվում համատեղ զննմամբ բաժանմունքի պետի և առաջատար թերապևտի հետ՝ բուժող բժշկի ներկայացմամբ, իսկ եթե բուժման տևողությունը գերազանցում է մեկ ամիսը, ապա հիվանդը բուժող բժշկի և բաժանմունքի պետի կողմից ներկայացվում է հոսպիտալային ռազմաբժշկական հանձնաժողովին՝ փորձաքննությամբ բուժման հետագա տակտիկան որոշելու նպատակով: Բժիշկը պարտավոր է ճնշումը չափել ամեն օր, հնարավոր է օրվա մեջ մի քանի անգամ, կապված հիվանդից, սակայն հիվանդության պատմագրում նշում կարող է կատարվել օրը մեկ անգամ, կամ երկու օրը մեկ՝ ըստ անհրաժեշտության տե՛ս Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի՝ Դատաքննություն բաժինը,
- համաձայն Փաստաթղթերի զննում կատարելու վերաբերյալ 01․12․2014թ․ արձանագրության, որով զննության է ենթարկվել Ս․Այվազյանի վերաբերյալ կազմված հիվանդության պատմագիրը՝ ․․․ Առաջին թերթի սկզբնական երեսի (1-ին էջի) վերջնամասում «Բուժող բժիշկ» տպագիր գրառումից հետո առկա գծի վրա արված է Եգանյան Ս.Լ.» ձեռագիր գրառումը, իսկ 5-րդ թերթի դարձերեսին` «Բուժող բժշկի գրառումները» տպագիր գրառումից ներքև կատարված են գրառումներ, որ «բժիշկը ստուգել է 9 ժամ 30 րոպե «24» 03.2014թ.: Հիվանդության պատմության 10-րդ թերթի 1-ին էջից՝ 24.03.2014թ. թվագրմամբ մինչ 13-րդ փերթի 2-րդ էջի՝ 23.04.2014թ. թվագրումը ի թիվս այլ գրառումների կատարված են նաև բուժող բժշկի կողմից դինամիկ հսկողության վերաբերյալ ռուսերեն գրառումներ, մասնավորապես արյան զարկերակային ճնշման վերաբերյալ արված են հետևյալ գրառումները. 24.03.2014թ.` 140/90, 26.03.2014թ. 150/95, 28.03.2014թ. 160/80, 28.03.2014թ. ժամը 10:30՝ 130/90, ժամը 12:00՝ 140/90, ժամը 16:30՝ 135/85, ժամը 18:15՝ 145/90, 31.03.2014թ. 140/90-135/95, 02.04.2014թ. 140/85, 04.04.2014թ. 140/85, 07.04.2014թ. 140/90-140/85, 09.04.2014թ.՝ 130/90, 11.04.2014թ.՝ 150/90, 16.04.2014թ. 110/70, 18.04.2014թ.՝ 100/70, 22.04.2014թ.՝ 110/70, 23.04.2014թ.՝ 120/80, իսկ 13-րդ թերթի 2-րդ էջի 25.04.2014թ. թվագրմամբ ռուսերեն գրառմամբ բուժող բժիշկը և բաժանմունքի վարիչը Ս.Պ.Այվազյանին «Չնչին արտահայտված ՆՑԱ հիպերտոնիկ տիպի, սուր բրոնխիտ և OP3» նախնական ախտորոշմամբ 28գ հոդվածով ներկայացրել են ռազմաբժշկական հանձնաժողովին» և հանձնաժողովի՝ նույն օրվա ▪▪▪▪▪ որոշմամբ Ս.Այվազյանին տրված նախնական ախտորոշումը հաստատվել է, նա ճանաչվել է պիտանի զինվորական ծառայության համար` ազատվելով ծառայողական պարտականությունների կատարումից 15 օր ժամանակով տե՛ս հատոր 5, գ․թ․ 19-20,
- վկա ▪▪▪▪▪, ով 2006 թվականից աշխատել է ՀՀ ՊՆ▪▪▪▪▪ զորամասում՝ որպես թերապիայի բաժանմունքի պետ, ցուցմունք է տվել, ի թիվս այլնի, այն մասին, որ եթե անձը շտապօգնության մեքենայով տեղափոխվում է հոսպիտալ, ապա նա անպայման ընդունվում է ըստ գանգատների և նվազագույնը երեք օր պահվում է հոսպիտալում՝ նախնական ախտորոշման համար, ՆՑԴ ախտորոշմամբ հիվանդները, հաշվի առնելով հետազոտման լայնածավալությունը, դինամիկ հսկողության անհրաժեշտությունը, բաժանմունքում ստացիոնար եղանակով բուժում են ստանում միջին հաշվով 30 մահճակալ օր կամ ավել՝ ընդհուպ 10 օր տե՛ս Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի՝ Դատաքննություն բաժինը,
- վկա ▪▪▪▪▪, ով աշխատել է ՀՀ ՊՆ ▪▪▪▪▪ զորամասում՝ որպես թերապևտիկ բաժանմունքի ղեկավար, ցուցմունք է տվել, ի թիվս այլնի, այն մասին, որ ․․․ «Նեյրոցիրկուլյատոր դիստոնիան» նեյրոհումորալ մեխանիզմներով պայմանավորված հիվանդություն է, որը հիմնականում հաստատվում է բացասման սկզբունքով՝ հիմնվելով հիվանդի գանգատների և արյան ճնշման ցուցանիշների վրա։ Ուսումնասիրելով Սուրեն Այվազյանի վերաբերյալ կազմված ▪▪▪▪▪ հիվանդության պատմությունը, նշել է, որ նրա մոտ նախնական ախտորոշվել է ՆՑԴ: Դիֆերենցիալ դիագնոստիկայի նպատակով կատարվել են բոլոր անհրաժեշտ հետազոտությունները, որի արդյունքում ժխտվել են արտերիալ հիպերթենզիա առաջացնող մի շարք հիվանդություններ, այդ թվում երիկամային պաթոլոգիան, նյարդաբանական ախտաբանությունը, երիկամների և ընդհանրապես էնդոկրին ախտահարումները, էսենցիալ հիպերտոնիկ հիվանդությունները և այլ օրգանական ախտահարումները: Արդյունքում հաշվի առնելով հիվանդի տարիքը, կլինիկական հսկողության տվյալները ընդհանրապես ռազմական բժշկության մեջ առավելապես տոկոս կազմող պաթոլոգիան, Ս.Այվազյանի մոտ ախտորոշվել է ՆՑԴ: ՆՑԱ հիվանդության որոշման համար անցկացվող հետազոտությունների ցանկն ամրագրված է ՀՀ ՊՆ 410-13 հրամանագրքով, որի մասին տեղյակ են ՀՀ ՊՆ ▪▪▪▪▪ զորամասի թերապիայի բաժանմունքի բոլոր բժիշկները և հնարավոր չէ առանց հետազոտությունների անցկացման անձին դուրս գրել հոսպիտալից, քանի որ այդ հետազոտությունների միջոցով է հստակեցվում ախտորոշումը, նշանակվում բուժում, գնահատվում բուժման արդյունավետությունը: Ստացիոնար պայմաններում հիվանդի բուժման ժամկետի երկարացման վերաբերյալ որոշում կայացնում է հոսպիտալային ռազմաբժշկական հանձնաժողովը, որի անդամ հանդիսանում է նաև ինքը: ՌԲՀ-ի նիստին հիվանդին ներկայացնում է բուժող բժիշկը՝ հիվանդության պատմագրով, իսկ նախքան դա, հիվանդության պատմագրում կատարվում է ՌԲՀ ներկայացնելու վերաբերյալ համապատասխան գրառում, որը հաշվի է առնվում նաև հանձնաժողովի կողմից: Եթե շարունակվեր բուժող բժշկի կողմից մինչև Ս.Այվազյանին ՀՌԲՀ-ի նիստին ներկայացնելը նրա հիվանդության պատմագրում զարկերակային ճնշման բարձր տատանումների վերաբերյալ նշումներ կատարվելը, ապա կարող էր նաև նման դեպքերում կարծիք տրվել բուժման ժամկետի երկարացման վերաբերյալ ․․․ տե՛ս Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի՝ Դատաքննություն բաժինը,
- վկա, ՀՀ ՊՆ ▪▪▪▪▪ զորամասի թերապիայի բաժանմունքի օրդինատոր-նեֆրոլոգ հանդիսացած՝ ▪▪▪▪▪ ՝ նախաքննության ընթացքում տված և դատաքննությամբ հրապարակված ցուցմունքով նշվել է, ի թիվս այլնի, հետևյալը․ «(…) Ուսումնասիրելով Ս.Այվազյանի պատմագրի պատճենը, հայտնել է, որ եթե մինչև 25.04.2014թ. շարունակվեր պատմագրում նշվել, որ Ս.Այվազյանի ճնշումը բարձր է և տատանվում է, ապա հնարավոր է ՀՌԲՀ-ն որոշում կայացներ նաև բուժման ժամկետը երկարացնելու վերաբերյալ (…)» տե՛ս հատոր 5, գ․թ․ 62-65, նաև Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի՝ Դատաքննություն բաժինը:
Վերը մատնանշված փաստական տվյալների համադրված վերլուծությունը վկայում է, որ «հիպերտոնիկ կրիզ, համաձայն շտապօգնության ուղեգրի, սիմպտոմատիկ հիպերտոնիա ??» ախտորոշումը Ս․Այվազյանին տրվել է շտապօգնության ուղեգրի հիման վրա՝ որպես նախնական ախտորոշում՝ օբյեկտիվ տվյալների հիման վրա՝ առանց բժշկական հետազոտությունների։ Այնուհետև մեկ օր անց Ս.Այվազյանի ճնշումը չափել է մեկ այլ բուժաշխատող, և վերջինիս զարկերակային ճնշումը եղել է ավելի ցածր: 24․03․2014թ․-ին Ս.Այվազյանին հետազոտել է բժշկուհի Ս.Եգանյանը, որի համաձայն՝ Ս.Այվազյանի ճնշումն արձանագրել է բարձր, կատարվել են մի շարք բժշկական հետազոտություններ, որոնց հիման վրա էլ տրվել է այլ ախտորոշում, այսինքն՝ այլ ախտորոշումը, ըստ էության, արդեն իսկ պայմանավորված է եղել կատարված անհրաժեշտ բժշկական հետազոտություններով։ Բացի այդ, նաև վկաներ ▪▪▪▪▪ և ▪▪▪▪▪ ցուցմունքները հաշվի առնելով՝ Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ՝ առկա չեն հիմքեր՝ չհամաձայնելու խնդրո առարկա հարցերի կապակցությամբ բողոքաբերի նաև այն փաստարկմանը, որ անհիմն է դատարանի այն հետևությունը, որ «հիպերտոնիկ տիպի ՆՑԴ» ախտորոշումը գրեթե բացառում է հոսպիտալում պահելու հնարավորությունը, քանի որ հոսպիտալի բուժաշխատողներն իրենց ցուցմունքներում հայտնել են, որ նման բարձր ճնշման պահպանման պայմաններում կարող են հիվանդին ներկայացել ՀՌԲՀ-ին՝ բուժման ժամկետը երկարաձգելու համար:
Անդրադառնալով Առաջին ատյանի դատարանի այն դատողություններին, որոնք կառուցված են Ս․Եգանյանի ենթադրյալ «բնական» վարքագծի շուրջ՝ կապված Մ․Այվազյանին ոստիկանություն դիմելու խորհուրդ տալու հետ՝ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նախևառաջ նշել, որ ինչպես հետևում է հենց Առաջին ատյանի դատարանի կողմից մատնանշված ապացույցներից, վկաներ ▪▪▪▪▪ և ▪▪▪▪▪ իրենց ցուցմունքներում հայտնել են, որ Մ.Այվազյանին ոստիկանություն դիմելու խորհուրդ տվել է ▪▪▪▪▪, Մանուշակ Այվազյանը ցուցմունք չի տվել, որ ոստիկանության բաժին դիմելու վերաբերյալ իրեն խորհուրդ է տվել Ս․Եգանյանը, իսկ վկա ▪▪▪▪▪ թեև հայտնել է, որ Ս.Եգանյանն է խորհուրդ տվել դիմելու ոստիկանություն, սակայն վերջինի այդ ցուցմունքը հիմնված է եղել վկա ▪▪▪▪▪ կողմից իրեն հայտնած տեղեկությունների վրա, ով անձամբ ցուցմունք է տվել, որ ինքն է խորհուրդ տվել դիմել ոստիկանություն։ Ամեն դեպքում անկախ հիշյալ հանգամանքներից՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ վերը մատնանշված փաստական տվյալների համատեքստում քննարկվող այդ գործոնը Ա․Մութաֆյանի նախաքննական ցուցմունքները անարժանահավատ գնահատելու տեսանկյունից ողջամտորեն չի կարող որևէ էական նշանակություն ունենալ։
Ինչ վերաբերում է Առաջին ատյանի դատարանի այն դատողություններին, թե վարույթով հարցաքննված հոսպիտալի բուժանձնակազմի հայտնած տեղեկություններից միանշանակ կարելի է հաստատված համարել, որ բուժող բժիշկը զինծառայողին հոսպիտալում պահելու իրավասությամբ օժտված չէ, ուստի Սուսաննա Եգանյանը չէր կարող միանձնյա որոշել Սուրեն Այվազյանին պահել հոսպիտալում երկուս ու կես ամիս: Այդ ժամկետով զինծառայողը կարող էր հոսպիտալում գտնվել միայն ՌԲՀ-ի և ԿՌԲՀ-ի որոշումներով՝ համապատասխան ընթացակարգերը պահպանված լինելու դեպքում: ՌԲՀ-ի կազմը բաղկացած է եղել նախագահից և երեք առաջատար մասնագետներից: Զինծառայողը կարող է հոսպիտալում բուժվել 30 օր, որից հետո ՌԲՀ-ն կարող է բուժումը երկարաձգել ընդամենը 15 օրով: Դրանից հետո, եթե բուժման անհրաժեշտություն կա, ապա պետք է զեկուցագիր ներկայացվի բուժվարչությանը, ստանալ թույլտվություն և կրկին ներկայացնել ՌԲՀ-ին ևս 15 օրով բուժումը շարունակելու համար: Իսկ դրանից հետո միայն ԿՌԲՀ-ն կարող է անհրաժեշտ համարել, որ բուժումը շարունակվի, ապա Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ այս առումով ևս Առաջին ատյանի դատարանը պատշաճ գնահատման չի ենթարկել ինչպես վկա ▪▪▪▪▪ ցուցմունքում առկա տեղեկություններն այն մասին, որ ՌԲՀ-ի նիստին հիվանդին ներկայացնում է բուժող բժիշկը՝ հիվանդության պատմագրով, իսկ նախքան դա, հիվանդության պատմագրում կատարվում է ՌԲՀ ներկայացնելու վերաբերյալ համապատասխան գրառում, որը հաշվի է առնվում նաև հանձնաժողովի կողմից: Եթե շարունակվեր բուժող բժշկի կողմից մինչև Ս.Այվազյանին ՀՌԲՀ-ի նիստին ներկայացնելը նրա հիվանդության պատմագրում զարկերակային ճնշման բարձր տատանումների վերաբերյալ նշումներ կատարվելը, ապա կարող էր նաև նման դեպքերում կարծիք տրվել բուժման ժամկետի երկարացման վերաբերյալ տե՛ս Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի՝ Դատաքննություն բաժինը, այնպես էլ վկա ▪▪▪▪▪ ցուցմունքն առ այն, որ հիվանդին հոսպիտալային ռազմաբժշկական հանձնաժողովին ներկայացնում է բուժող բժիշկը, հանձնաժողովն իր հերթին ստուգում է հիվանդության պատմագիրը, ըստ անհրաժեշտության զննում է հիվանդին և որոշում կայացնում հիվանդի հետագա վարման վերաբերյալ, իսկ նախքան հանձնաժողովին ներկայացնելը, բուժման ընթացքում և համայցերի արդյունքում ձևավորված կարծիքը, բժիշկը բաժանմունքի պետի հետ արձանագրում է հիվանդության պատմագրում՝ որպես ՌԲՀ ներկայացում, և նոր հիվանդին ներկայացնում հանձնաժողովին: Ուսումնասիրելով Ս.Այվազյանի պատմագրի պատճենը, հայտնել է, որ եթե մինչև 25.04.2014թ. շարունակվեր պատմագրում նշվել, որ Ս.Այվազյանի ճնշումը բարձր է և տատանվում է, ապա հնարավոր է ՀՌԲՀ-ն որոշում կայացներ նաև բուժման ժամկետը երկարացնելու վերաբերյալ: ՀՌԲՀ ներկայացնելուց առաջ բաժանմունքի պետի և առաջատար թերապևտի, երբեմն կլինիկայի ղեկավարի հետ քննարկվում է տվյալ հիվանդի հետագա վարման տակտիկան և քննարկման արդյունքում ձևավորված կարծիքի համաձայն ներկայացվում է ՀՌԲՀ, որպեսզի ՀՌԲՀ-ի ժամանակ տարաձայնություններ չառաջանան։ Երբևէ բուժումը շարունակելու վերաբերյալ մեր տված կարծիքի վերաբերյալ ՀՌԲՀ-ն այլ որոշում չի կայացրել, կարող են եղած լինել հիվանդին առավել նպաստավոր այլ որոշումներ, օրինակ ներկայացում զորացրման տե՛ս հատոր 5, գ․թ․ 62-65, նաև Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի՝ Դատաքննություն բաժինը:
Վերը շարադրված արձանագրումների համատեքստում անդրադառնալով նաև Ս․Եգանյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի (ընդունված՝ 18․04․2003, ՀՕ-528-Ն) 311-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով առաջադրված մեղադրանքն ապացուցված չլինելու մասին Առաջին ատյանի այն դատողություններին, որոնց հիման վրա վերջինս արձանագրումներ է արել Ա․ Մութաֆյանի դատաքննական ցուցմունքները հիմնավորվելու մասին՝ հիմնվելով նաև Մանուշակ Այվազյանի կողմից կատարված և վարույթն իրականացնող մարմնին ներկայացված ձայնագրությունում առկա որոշ հատվածների մատնանշման վրա, կամ դիտարկումներին այն մասին, որ երբ Մանուշակ Այվազյանի ու նրա ամուսնու ներկայությամբ Անահիտ Մութաֆյանը զանգահարում է Սուսաննա Եգանյանին՝ նպատակ ունենալով նրանց համոզել, որ չի խաբել։ Երկու պարագայում էլ խոսակցության ընթացքում Անահիտ Մութաֆյանը բառ, անգամ ակնարկ չի կատարում, թե Սուսաննա Եգանյանին գումար է տվել, կամ որ Սուսաննա Եգանյանը որևէ պարտավորություն ունի խնդրո առարկա հարցում։ Ավելին՝ այդ խոսակցությունների ընթացքում Սուսաննա Եգանյանը եղել է ընդգծված կտրուկ՝ պահանջելով իրեն այդ հարցով այլևս չզանգահարել՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Ա․Մութաֆյանի նախաքննական ցուցմունքների արժանահավատության գնահատման տեսանկյունից ծանրակշիռ դեր ունեցող վերը շարադրված փաստական տվյալների համատեքստում Առաջին ատյանի դատարանի այդ դատողությունները չունեն բավարար իրավական արժեք։
Վերոշարադրյալի հաշվառմամբ Վերաքննիչ դատարանի համար չեն կարող ընդունելի համարվել նաև Առաջին ատյանի դատարանի, ի թիվս այլնի, հետևյալ արձանագրումները․ «(…) Անահիտ Մութաֆյանի հայտնածը բավարար ապացուցողական հիմք չունի, քանի որ այն չի ուղեկցվում որևէ օբյեկտիվ ապացույցով, իսկ նրա ցուցմունքները պարունակում են բազմաթիվ հակասություններ և մատնանշում ենթադրական բնույթի կապ՝ առանց առերևույթ որևէ ապացույցի: Դատարանի գնահատմամբ Անահիտ Մութաֆյանը փորձելով ինչ-որ կերպ հիմնավորել իր կատարած անօրինական գործողությունները՝ Մ.Այվազյանից գումար վերցնելու հանգամանքը, վկայություն է տվել Սուսաննա Եգանյանի դեմ, իսկ վարույթն իրականացնող մարմինը ըստ էության հաստատված համարելով, որ Անահիտ Մութաֆյանի հայտնած տեղեկությունների մեծ մասը չի հաստատվել գործի քննությամբ, այդուհանդերձ հանգել է հետևության, որ Սուսաննա Եգանյանը կատարել է իրեն վերագրվող գործողությունները՝ առանց ներկայացնելու որևէ կոնկրետ ապացույց, որը կվկայեր վերջինիս վերագրվող հանցանքների մեջ առերևույթ ներգրավվածության մասին: Անահիտ Մութաֆյանի կողմից տրված ցուցմունքներից ակնհայտ է, որ նա փորձել է մեղմել իր պատասխանատվության բեռը՝ բարդելով որոշակի գործողությունների կատարում այլ անձանց վրա, իսկ այդ անձանցից մեկը հենց Սուսաննա Եգանյանն է, ում հետ Ա.Մութաֆյանը ծանոթ է եղել դեպքից շատ տարիներ առաջ։ Այս ամենը փաստում է, որ Ա.Մութաֆյանի կողմից Ս.Եգանյանի անուն տալը, առանց օբյեկտիվ, իրեղեն կամ համադրվող ապացույցների, չի կարող բավարար լինել անձին քրեական պատասխանատվության ենթարկելու համար»։
Ամփոփելով ողջ վերոգրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Ա․ Մութաֆյանի նախաքննական ցուցմունքները չեն պարունակել իրենց բնույթով, բովանդակությամբ ու նշանակությամբ այնպիսի հակասություններ, որոնք կարող էին թույլ տալ՝ եզրահանգելու, որ վերջինի այդ ցուցմունքներն իրենց էության մեջ անարժանահավատ են: Այսինքն՝ տվյալ դեպքում առկա չէին բավարար հիմքեր՝ Ա․ Մութաֆյանի նախաքննական ցուցմունքներն ամբողջությամբ մերժելու, և դրանց բովանդակությունը ապացույցների համակցության մեջ չգնահատելու համար։ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի այդպիսի հետևությունը հիմնված չէ ապացույցների պատշաճ և բարեխիղճ գնահատման վրա հիմնված համոզիչ ու իրավաչափ դատողությունների վրա։ Այլ խոսքով՝ Առաջին ատյանի դատարանը Ա․Մութաֆյանի նախաքննական ցուցմունքներն անարժանահավատ գնահատելիս դրանց բովանդակությունը պատշաճ կերպով չի համադրել դատաքննությամբ հետազոտված այլ՝ վերը մատնանշված ապացույցներում առկա տեղեկությունների հետ, որի պայմաններում նշված ցուցմունքներն անարժանահավատ գնահատելու մասին հետևությունը, հետևաբար նաև խնդրո առարկա մեղադրանքում նրան արդարացնելու վերաբերյալ եզրահանգումը չի կարող հիմնավոր համարվել։
5․4․2․ Անդրադառնալով Ս․Եգանյանի արարքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի (ընդունված՝ 18․04․2003, ՀՕ-528-Ն) 38-363-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված հանցակազմի բացակայության վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններին, և դրանց առնչությամբ դատախազի փաստարկներին՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է հետևյալը․
Այսպես, ՀՀ քրեական օրենսգրքի (ընդունված՝ 18․04․2003, ՀՕ-528-Ն) 363-րդ հոդվածը քրեական պատասխանատվություն է սահմանում հետևյալ արարքի համար․ 1. Զինծառայողի կողմից իր առողջությանը վնաս պատճառելը (անդամախեղելը), որը հանգեցրել է կամ կարող էր հանգեցնել զինվորական ծառայության կամ դրա առանձին պարտականությունների կատարումը ժամանակավորապես դադարեցնելուն ․․․
4. Սույն հոդվածի առաջին կամ երկրորդ կամ երրորդ մասով նախատեսված արարքները, որոնք կատարվել են զինվորական ծառայությունից վերջնականապես ազատվելու նպատակով՝ ․․․։
Քրեաիրավական հիշյալ իրավանորմի բովանդակությունից անմիջականորեն բխում է, որ զինվորական ծառայությունից վերջնականապես ազատվելը նույն հոդվածի նաև առաջին մասում շարադրված՝ հանցակազմի օբյեկտիվ կողմը կազմող արարքների նպատակն է։ Այլ կերպ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի (ընդունված՝ 18․04․2003, ՀՕ-528-Ն) 363-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված հանցանքն ավարտված է համարվում հանցակազմի օբյեկտիվ կողմը կազմող արարքներից որևէ մեկը զինվորական ծառայությունից վերջնականապես ազատվելու նպատակով կատարելու պահից՝ անկախ վրա հասած հետևանքներից։
Վերը շարադրվածը համադրելով սույն քրեական գործի փաստական հանգամանքների հետ՝ Վերաքննիչ դատարանը նախ փաստում է, որ իրավական հիմնավորում չունի «վերջնականապես ազատվել» եզրույթին Առաջին ատյանի դատարանի տված այն մեկնաբանությունը, որ վերջնականապես ազատումը ենթադրում է զինվորական ծառայությունից վերջնական, անդառնալի ազատում, երբ անձը դադարում է առհասարակ զինապարտ լինել։ Որպես օրինակ` ճանաչվում է ծառայության համար ոչ պիտանի։ Բնականաբար հանվում է նաև զինապարտների ցուցակից, մոբիլիզացիոն ռեզերվի ցուցակից, չի հրավիրվում վարժական հավաքների, այսինքն՝ դադարում է անհրաժեշտության դեպքում մարտական միավոր հանդիսանալ։ Այսինքն՝ մեկնաբանությանն առ այն, որ «վերջնականապես ազատվել» նշանակում է ընդհանրապես դադարել մարտական միավոր համարվելուց, Առաջին ատյանի դատարանը չի հաղորդել որևէ իրավական հենք։ Ինչ վերաբերում է այդպիսի մեկնաբանությանը Առաջին ատյանի դատարանի կողմից տրված այն հիմնավորմանը, որ սա է պատճառը, որ օրենսդիրը զինվորական ծառայությունից վերջնականապես ազատվելը համարել է որակյալ ծանրացուցիչ հանգամանք։ Հակառակ պարագայում կարող է ստեղծվել մի իրավիճակ, երբ զինծառայողը պայմանական սիմուլյացիա կատարի՝ 1 օր տևողությամբ, սակայն նույն արարքը տարբեր մասերով որակվի կապված այն կատարելու պահից։ Եթե կատարի ծառայության միջնամասում՝ 1-ին մաս, եթե կատարի ծառայության վերջին օրը՝ որակյալ մաս։ Այնինչ չի կարող անձի նույն արարքը գնահատվել նման տարբեր կերպ զուտ կապված այն կատարելու պահից, ապա այն ևս ընդունելի չի կարող համարվել, քանի որ տվյալ դեպքում առանցքայինը ոչ թե այն է, թե արարքը ծառայության ո՞ր օրն է կատարվել, այլ այն, թե արդյոք դա կատարվել է զինվորական ծառայությունից վերջնականապես ազատվելու նպատակով, թե՞ այլ, դրա հետ չկապված նպատակով։
Վերոգրյալի հետ մեկտեղ հաշվի առնելով նաև արդեն իսկ վերը արված այն արձանագրումը, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի (ընդունված՝ 18․04․2003, ՀՕ-528-Ն) 363-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված հանցանքն ավարտված է համարվում հանցակազմի օբյեկտիվ կողմը կազմող արարքներից որևէ մեկը զինվորական ծառայությունից վերջնականապես ազատվելու նպատակով կատարելու պահից՝ անկախ դրա արդյունքում վրա հասած հետևանքներից, այսինքն՝ անկախ նրանից, թե անձը զինվորական ծառայությունից վերջնականապես ազատվել է, թե ոչ՝ Վերաքննիչ դատարանը չի կարող ընդունելի համարել Առաջին ատյանի դատարանի դատողությունները նաև այն մասին, որ վարույթի նյութերով պարզվել է, որ Սուրեն Այվազյանը ոչ միայն վերջնականապես չի ազատվել զինվորական ծառայությունից, այլ տեղափոխվել է զորամաս, զորացրվել ու շարունակել է հաշվառված լինել զինվորական կոմիսարիատում։ Ուստի ակնհայտ է, որ եթե անգամ Սուսաննա Եգանյանը օժանդակած լիներ որևէ կերպ՝ Սուրեն Այվազյանի կողմից սիմուլիացիայի եղանակով ծառայությունից խուսափելուն, ապա նկարագրված պայմաններում դա չէր կարող համարվել ծառայությունից վերջնականապես ազատվելուն օժանդակություն, ուստի այս առումով ևս Սուսաննա Եգանյանին առաջադրված մեղադրանքն անհիմն է։
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի (ընդունված՝ 18․04․2003, ՀՕ-528-Ն) 38-363-րդ հոդվածի 4-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքում մեղադրյալ Ս․Եգանյանին համապատասխան պատճառաբանություններով արդարացնելը չի կարող հիմնավոր համարվել։
5.5․ Ամփոփելով ողջ վերոշարադրյալը՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ մեղադրյալ Սուսաննա Լևոնի Եգանյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի (ընդունված՝ 18․04․2003, ՀՕ-528-Ն) 311-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով և 38-363-րդ հոդվածի 4-րդ մասով մեղսագրված արարքներում մեղավորության հարցը լուծելիս Առաջին ատյանի դատարանը ոչ իրավաչափ հետևությունների է հանգել։ Այլ կերպ՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը տվյալ դեպքում թույլ է տվել այնպիսի խախտումներ, որոնք իրենց բնույթով էական են և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 373-րդ, 375-րդ և 376-րդ հոդվածների համաձայն՝ հիմք են Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտն ամբողջությամբ բեկանելու և վարույթը Հակակոռուպցիոն դատարան՝ նոր քննության փոխանցելու համար:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ նոր քննության ընթացքում Հակակոռուպցիոն դատարանը, վերացնելով սույն որոշմամբ արձանագրված խախտումները, օրենքով սահմանված կարգով պետք է հանգի համապատասխան հետևության:
5․6․ Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանը եզրահանգում է, որ դատախազ Վ․Վարդանյանի վերաքննիչ բողոքը պետք է բավարարել, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի վիճարկվող դատավճիռը՝ ամբողջությամբ բեկանել՝ վարույթը փոխանցելով Հակակոռուպցիոն դատարան՝ նոր քննության։
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով 2021 թվականին ընդունված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 359-րդ, 361-363-րդ, 367-րդ, 370-372-րդ, 373-րդ, 375-րդ, 376-րդ և 380-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

1․ Թիվ ԵԱՔԴ/0205/01/14 քրեական գործով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի` 2025 թվականի ապրիլի 7-ի դատավճիռն ամբողջությամբ բեկանել՝ վարույթը փոխանցելով Հակակոռուպցիոն դատարան՝ նոր քննության։
2․ Որոշումը կարող է բողոքարկվել Վճռաբեկ դատարան՝ այն ստանալու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում:


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ ԴԱՏԱՎՈՐ ԴԱՏԱՎՈՐ
Ա․ ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ Ս․ ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ Ժ.ՄԵԼԻՔՍԵԹՅԱՆ