Հիմնական
Գործի համար:
ԵԱՔԴ/0152/01/14
Վիճակագրական տողի համար :
6.3
Պատասխանող
Հարություն Մկրտչյան
Հարություն Մկրտչյան Ռուբենի
Հարություն Մկրտչյան
Դատավոր
Քրեական վերաքննիչ
Արշակ Խաչատրյան
Արաբկիր Քանաքեռ-Զեյթուն
Լևոն Ավետիսյան
Արսեն Նիկողոսյան
Դատավոր
Քրեական վերաքննիչ
Արշակ Խաչատրյան
Արաբկիր Քանաքեռ-Զեյթուն
Լևոն Ավետիսյան
Արսեն Նիկողոսյան
| Դատարան | Օր | Ժամ | Դատարանի դահլիճի համար | Ստատուս | Որոշում | Այլ նշումներ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Քրեական վերաքննիչ | 2016-12-06 | 12:00 | 4 | Կայացվել է | ||
| Քրեական վերաքննիչ | 2016-11-24 | 11:00 | 4 | Կայացվել է | ||
| Քրեական վերաքննիչ | 2016-11-15 | 15:00 | 4 | Կայացվել է | ||
| Արաբկիր Քանաքեռ-Զեյթուն | 2016-10-03 | 17:30 | 6 | Կայացել է | ||
| Արաբկիր Քանաքեռ-Զեյթուն | 2016-08-29 | 12:00 | 6 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Արաբկիր Քանաքեռ-Զեյթուն | 2016-07-27 | 15:00 | 6 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Արաբկիր Քանաքեռ-Զեյթուն | 2016-06-27 | 16:00 | 6 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Արաբկիր Քանաքեռ-Զեյթուն | 2016-05-23 | |||||
| Արաբկիր Քանաքեռ-Զեյթուն | 2015-03-19 | 16:30 | 2 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Արաբկիր Քանաքեռ-Զեյթուն | 2015-03-06 | 14:30 | 2 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Արաբկիր Քանաքեռ-Զեյթուն | 2015-02-09 | 14:00 | 2 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Արաբկիր Քանաքեռ-Զեյթուն | 2015-01-14 | 14:00 | 2 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Արաբկիր Քանաքեռ-Զեյթուն | 2014-12-15 | 14:00 | 2 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Արաբկիր Քանաքեռ-Զեյթուն | 2014-11-19 | 14:00 | 2 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Արաբկիր Քանաքեռ-Զեյթուն | 2014-10-28 | 14:30 | 2 | Կայացել է |
Գործ հ.
¬¬¬¬ ԵԱՔԴ/0152/01/14
Ո Ր Ո Շ Ո Ւ Մ
Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն
վարչական շրջանների ընդհանուր
իրավասության դատարանի որոշում,
գործ թիվ ԵԱՔԴ/0152/01/14
դատավոր` Ա.Նիկողոսյան
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ
/այսուհետ նաև`Վերաքննիչ դատարան/ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ`
նախագահությամբ`դատավոր Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆԻ
քարտուղարությամբ` Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆԻ
մասնակցությամբ`
դատախազ Դ.ԱՂԱՋԱՆՅԱՆԻ
2016 թվականի դեկտեմբերի 06-ին, Երևան քաղաքում,
դռնբաց դատական նիստում, դիմող Լուսինե Մկրտչյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա դատական ստուգման ենթարկելով Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի` /այսուհետ նաև` Դատարան/ Լուսինե Մկրտչյանի` 2015 թվականի մարտի 19-ին կայացված դատավճռի օրինակ և կատարողական թերթ տրամադրելու, կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու բաց թողնված ժամկետը վերականգնելու դիմումը մասնակիորեն բավարարելու մասին 2016 թվականի հոկտեմբերի 03-ի որոշման օրինականության և հիմնավորվածության հարցը,
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
1.Գործի դատավարական նախապատմությունը և փաստական հանգամանքները.
Ըստ ներկայացված նյութերի` Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2015 թվականի մարտի 19-ի դատավճռով ամբաստանյալ Հարություն Ռուբենի Մկրտչյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով և դատապարտվել ազատազրկման` 4/չորս/ տարի 6/վեց/ ամիս ժամկետով` առանց գույքի բռնագրավման։
Նույն դատավճռի համաձայն` նշանակված պատժին հաշվակցվել է 2013 թվականի դեկտեմբերի 10-ից մինչև 2014 թվականի մայիսի 10-ը` 5 ամիս, ամբաստանյալ Հարություն Մկրտչյանի կալանքի տակ գտնվելու ժամկետը և նրա նկատմամբ վերջնական պատիժ է նշանակվել ազատազրկում` 4/չորս/ տարի 1/մեկ/ ամիս ժամկետով` առանց գույքի բռնագրավման։
Նույն դատավճռի համաձայն` տուժող Լուսինե Մկրտչյանի ներկայացուցիչ Վ.Զուռնաչյանի կողմից ամբաստանյալ Հարություն Մկրտչյանի դեմ ներկայացված քաղաքացիական հայցը բավարարվել է մասնակիորեն` ամբաստանյալ Հարություն Մկրտչյանից` հօգուտ Լուսինե Մկրտչյանի բռնագանձելով 54.325.000 /հիսունչորս միլիոն երեք հարյուր քսանհինգ հազար/ ՀՀ դրամ գումար։
Նույն դատավճռի համաձայն` տուժողի ներկայացուցիչ Վ.Զուռնաչյանի կողմից ամբաստանյալ Ս.Մելքոնյանի դեմ ներկայացված քաղաքացիական հայցը` պատճառված վնասների վերականգնման համար անհրաժեշտ աշխատանքների շուկայական արժեքի հատուցման մասով, թողնվել է առանց քննության` նրան իրավունք վերապահելով հայցը ներկայացնել քաղաքացիական դատավարության կարգով:
Վերոնշյալ դատավճիռը 2015 թվականի ապրիլի 21-ին մտել է օրինական ուժի մեջ։
2016 թվականի մայիսի 12-ին տուժող Լուսինե Մկրտչյանը Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան է ներկայացել դիմում` 2015 թվականի մարտի 19-ին կայացված դատավճռի օրինակ և կատարողական թերթ տրամադրելու, կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու բաց թողնված ժամկետը վերականագնելու վերաբերյալ:
Բերված բողոքում Լուսինե Մկրտչյանը նշել է հետևյալը.
«(…) Դատարանը դատավճիռը սահմանված կարգով և ժամկետում ինձ չի ուղարկել և ես տեղյակ չեմ եղել դատավճռի մասին։
Ելնելով վերոգրյալից դատարանին խնդրում եմ ինձ տալ դատավճռի բնօրինակը և կատարողական թերթ դատավճռի հարկադիր կատարումն ապահովելու համար։
Միաժամանակ, միջնորդում եմ կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու համար օրենքով սահմանված ժամկետը բաց թողնելը համարել հարգելի, քանի որ ես նշված ժամկետը բաց եմ թողել իմ կամքից անկախ հանգամանքներում, դատավճիռը սահմանված կարգով և ժամկետում չստանալու պատճառով»։
Դատարանի 2016 թվականի հոկտեմբերի 03-ի որոշմամբ տուժող Լուսինե Մկրտչյանի դիմումը բավարարվել է մասնակիորեն, վերջինիս տրամադրվել է դատավճռի օրինակ և կատարողական թերթ, իսկ կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու բաց թողնված ժամկետը վերականգնելը` մերժվել է:
Դատարանի վերը նշված որոշման դեմ տուժող Լուսինե Մկրտչյանը բերել է վերաքննիչ բողոք, որով խնդրել է այն բեկանել և բողոքը բավարարել:
Վերաքննիչ բողոքի առթիվ գրավոր պատասխան չի ստացվել:
Վերաքննիչ դատարանի 2016 թվականի նոյեմբերի 04-ի որոշմամբ բերված վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և գործը նշանակվել է դատական ստուգման:
2.Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով։
Բողոքաբերը ներկայացնելով գործի դատավարական նախապատմությունը և փաստական հանգամանքները, գտել է, որ Դատարանի այն հետևությունը, որ ինքը հետամուտ չի եղել, անհիմն է և անօրինական, քանի որ ինքը ծանուցված չի եղել 2015 թվականի մարտի 6-ի դատական նիստի վերաբերյալ, ուստի և չէր կարող նաև տեղյակ լինել գործով կայացած դատական ակտի մասին, որպեսզի դիմեր և ստանար դատական ակտը:
Վկայակոչելով «Դատական ակտերի հարկադիր կատարման մասին» ՀՀ օրենքի 24-րդ հոդվածի, ՀՀ դատական օրենսգրքի 15-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համապատասխան դրույթները, փաստել է, որ Դատարանը մեջբերելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` Սեյրան Այվազյանի վերաբերյալ գործով 2008 թվականի մայիսի 23-ի թիվ ՎԲ-17/08 որոշման 26-րդ կետում հայտնած իրավական դիրքորոշումը, անհիմն գտել է, որ դատական ակտի բողոքարկման ժամկետի բաց թողումը հարգելի համարելու վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտված իրավական դիրքորոշումներում նախատեսված չափանիշները կիրառելի են նաև կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու բաց թողնված ժամկետի վերականագնման հարցը լուծելիս։
Դատարանը նաև մեջբերելով Վահե Գրիգորյանի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2014 թվականի մարտի 28-ի թիվ Ա-930/05 որոշման 17-18-րդ կետերում հայտնած դիրքորոշումը, անհիմն գտել է, որ մինչդատական վարույթի շրջանակներում կայացված դատական ակտի բողոքարկման ժամկետը բաց թողնելիս այն հարգելի համարելու սկզբունքային մոտեցումները կիրառելի են նաև սույն գործի շրջանակներում:
Գտել է, որ Դատարանն այս դեպքում պետք է պարզեր, թե արդյոք ինքը ծանուցված է եղել այն դատական նիստի ժամանակի և վայրի վերաբերյալ, որի ժամանակ պետք է հրապարակվեր դատական ակտը, որպեսզի կարողանար տեղյակ լինել այդ ակտի մասին և դիմեր այն ստանալու համար, թե` ոչ, և արդյոք ողջամիտ ժամկետում կարող էր ծանոթանալ այդ դատական ակտին, թե` ոչ։
Նման պայմաններում, երբ ինքը ծանուցված չի եղել դատական նիստի ժամանակի և վայրի վերաբերյալ և տեղյակ չէր, որ այդ օրը պետք է հրապարակվեր դատական ակտը, ապա և ժամանակային խզում չէր կարող լինել իր իրավունքների պաշտպանության հարցում:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքում ամրագրված իրավական նորմերից պարզ, որ քրեական վարույթն իրականացնող մարմինն օրենքի ուժով (ex lege) չի կրում պարտականություն տրամադրելու քրեական գործով կայացված դատական ակտը քրեական վարույթի մասնավոր մասնակիցներից տուժողին, քաղաքացիական հայցվորին, նրանց ներկայացուցիչներին, ովքեր քրեական վարույթի ընթացքում նպատակ են հետապնդում պաշտպանել իրենց մասնավոր շահերը:
Այն, որ քրեական վարույթի այդ մասնակիցներին դատական ակտը տրամադրելու քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի պարտականությունը ծագում է միայն այն դեպքում, երբ քրեական վարույթի այդ մասնակիցները հետամուտ լինելով իրենց շահերի պաշտպանության ընթացքին հանդես են գալիս կայացված դատական ակտը ստանալու կամահայտնությամբ, ճիշտ է, սակայն այս դեպքում Դատարանն անհիմն անուշադրության է մատնել այն հանգամանքը, որ որպեսզի քրեական վարույթի մասնավոր մասնակիցները նման կամահայտնությամբ հանդես գան, գոնե տեղյակ պետք է լինեն նման ակտի գոյության մասին։
Դատարանը վկայակոչելով ՀՀ սահմանադրական դատարանի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի որոշումները, որոնք սույն դեպքի հետ կապ չունեին և կիրառման ենթակա չէին, անհիմն կիրառել է նշված որոշումները և անհիմն եզրակացրել է, որ դատական ակտի հարկադիր կատարումն ապահովելու նպատակով կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու համար բաց թողնված ժամկետի և այդ ժամկետի բացթողման պատճառի հարաբերակցությունը համաչափ չէ:
Բացի այդ, Դատարանն արձանագրել է, որ Դիմողն այդ հնարավորությունն ըստ էության ունեցել է նաև ավելի վաղ, սակայն իր մասնավոր շահերի պաշտպանության նկատմամբ դրսևորած վերաբերմունքից հետևում է, որ իր կամքից կախված հանգամանքներով պայմանավորված նա ձեռնամուխ չի եղել այդ շահերի պաշտպանությանը։
Սակայն նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ ինքը տեղյակ չի եղել դատական ակտի մասին, ուստի և իր կամքից անկախ հանգամանքներում, օբյեկտիվորեն զրկված է եղել գործի հետագա ընթացքի մասին տեղեկանալու և իր շահերի պաշտպանությանը ձեռնամուխ լինելու հնարավորությունից։
Նման պայմաններում գտել է, որ կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու իրավունքի ծագման և այդ իրավունքի փաստացի իրացմանն ուղղված իր կամահայտնության արտահայտման միջև առկա ժամանակային խզումը դատարանը պետք է հարգելի համարեր այն պատճառով, որ ինքը չի իմացել դատավճռի կայացման մասին` այն իրեն չուղարկվելու հետևանքով, իսկ այն, որ իր ներկայացուցիչ Վ. Զուռնաչյանը մասնակցել է քրեական գործով դատաքննությանը և ներկա է եղել դատավճռի հրապարակմանը նախորդած դատական նիստին, ապա դա չի նշանակում, որ ինքը ծանուցված է եղել այդ դատական նիստի մասին և կարող էր տեղյակ լինել կայացվող դատական ակտի մասին, որի պայմաններում Դատարանի հետևությունները սխալ են և գործի ապացույցների ոչ բազմակողմանի, ոչ լրիվ և ոչ օբյեկտիվ գնահատության արդյունք են, ինչն էլ վերաքննիչ բողոք բերելու և որոշումը բեկանելու հիմք է։
Վերոգրյալի հիման վրա, բողոքաբերը Վերաքննիչ դատարանին խնդրել է Դատարանի որոշումը բեկանել և դիմումը բավարարել։
3.Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջների` վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում:
Ըստ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 381-րդ հոդվածի 3-րդ մասի պահանջների` վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը ներկայացվում են բացառապես վերաքննիչ բողոքում, և դրանք չեն կարող փոփոխվել և լրացվել գործի դատական քննության ընթացքում:
Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 386-րդ հոդվածի պահանջների` վերաքննիչ բողոքի հիման վրա վերաքննիչ դատարանն ստուգում է գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման և քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, ինչպես նաև գործը քննելիս և լուծելիս քրեական դատավարական օրենքի նորմերի պահպանումը:
Վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում վերլուծելով գործի նյութերը, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ դիմող Լուսինե Մկրտչյանի վերաքննիչ բողոքում բերված պատճառաբանությունները սույն գործի շրջանակներում չեն կարող բավարար հիմք հանդիսանալ դատական ակտը բեկանելու կամ փոփոխելու համար, ուստի այն պետք է մերժել` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
Վիճարկվող դատական ակտի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ Դատարանը մասնակիորեն բավարարելով դիմող Լուսինե Մկրտչյանի դիմումը` 2015 թվականի մարտի 19-ին կայացված դատավճռի օրինակ և կատարողական թերթ տրամադրելու, կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու բաց թողնված ժամկետը վերականգնելու վերաբերյալ, արձանագրել է հետևյալը.
Որպես դիմումի քննության համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքներ, Դատարանն արձանագրել է որ.
«(...) 3. 2016 թվականի մայիսի 23-ին կայացած դատական նիստի ընթացքում Դիմող Լ.Մկրտչյանը ներկայացրեց իր դիմումն ու դրա հիմքում ընկած փաստական հանգամանքները` Դատարանից խնդրելով տրամադրել դատավճռի օրինակ, կատարողական թերթ, ինչպես նաև վերականգնել կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու օրենքով սահմանված ժամկետի բաց թողումը։
Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին թե ինչպե՞ս է Դիմողն իմացել դատական ակտի կայացման մասին` Լուսինե Մկրտչյանը հայտնեց. «ֆեյսբուք սոցիալական կայքում կարդացել եմ հոդված դատապարտյալ Հարություն Մկրտչյանի վերաբերյալ, որից հետո փորձել եմ դատալեքս տեղեկատվական համակարգից հետաքրքրվել թե ո՞ր փուլին է հասել քրեական գործի քննությունը, արդյո՞ք կայացվել է դատական ակտ։ Տեղեկանալով այն մասին, որ կայացվել է դատական ակտ` ներկայացրել եմ դիմում Դատարանին` խնդրելով վերականգնել կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու օրենքով սահմանված ժամկետի բաց թողումը»։
Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե Դիմողը ե՞րբ է վերջին անգամ մասնակցել դատական նիստի` Լուսինե Մկրտչյանը հայտնեց. «Վերջին անգամ դատական նիստի մասնակցել եմ 2014 թվականի հունվար ամսին»։
Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե ինչու՞ Դիմողը հետամուտ չի եղել և ստացել դատական ակտը` Լուսինե Մկրտչյանը հայտնեց. «Ես գիտեի, որ դատավճիռը ինձ պետք է գար»։
Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե ո՞րն է եղել պատճառը, որ Դիմողը այսքան ժամանակ ուշ է դիմել Դատարան` նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ դատական ակտի կայացման պահից անցել է ավելի քան մեկ տարի` Լուսինե Մկրտչյանը հայտնեց. «Պատճառը եղել է հիվանդությունը»։
Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե արդյո՞ք Դիմողն ունի համապատասխան բժշկական փաստաթղթեր, որոնք կհավաստեն իր հիվանդության առկայությունը` Լուսինե Մկրտչյանը հայտնեց. «Հիվանդ եմ եղել, սակայն բժշկի չեմ դիմել»։
Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե արդյո՞ք Դիմողը հաճախ է հանդիպել իր ներկայացուցիչ Վ.Զուռնաչյանին` Լուսինե Մկրտչյանը հայտնեց. «Գործնական հիմունքներով, միայն գործի հետ կապված հաճախ հանդիպել ենք»։
Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե Դիմողը եր՞բ է վերջին անգամ տեսել Վ.Զուռնաչյանին` Լուսինե Մկրտչյանը հայտնեց. «Երկու ամիս առաջ»։
Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե ինչն է եղել պատճառը, ո՞ր Դիմողը չի իմացել դատավճռի մասին այն դեպքում, երբ քրեական գործի դատական քննության ընթացքում մասնակցել է իր ներկայացուցիչ Վ.Զուռնաչյանը` Լուսինե Մկրտչյանը հայտնեց. «Ինձ ասել են, որ Հարություն Մկրտչյանը դատապարտվել է ազատազրկման չորս տարի ժամկետով, սակայն գումարի պահով չեմ իմացել»։
Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե չորս տարի ժամկետով ազատազրկման դատապարտված լինելու հանգամանքը արդյո՞ք չէր վկայում այն մասին, որ պետք է առկա լինի դատավճիռ` Լուսինե Մկրտչյանը հայտնեց. «Ես չեմ ստացել դատավճիռը, չեմ կարդացել այն, հետևաբար չեմ իմացել քաղաքացիական հայցի վերաբերյալ դատարանի որոշման մասին, գուցե և իմ անտարբերության պատճառով»։
Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե արդյո՞ք Դիմողի ներկայացուցիչը ներկա չի եղել դատավճռի կայացման օրը դատական նիստին, արդյո՞ք տեղյակ չի եղել դատավճռի կայացման մասին`Վարդան Զուռնաչյանը հայտնեց. «Ոչ, ներկա չեմ եղել, տեղյակ չեմ եղել դատավճռի կայացման մասին»։
Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե արդյո՞ք Դիմողի ներկայացուցիչը մասնակցել է քրեական գործի քննության ընթացքում կայացած դատական նիստերին` Վարդան Զուռնաչյանը հայտնեց. «Քաղաքացիական հայցը ներկայացրել եմ, այնուհետև չեմ մասնակցել դատական նիստերի այլ քրեական գործերով դատական նիտերին մասնակցելու պատճառով»։
Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե ինչու՞ Դիմողի ներկայացուցիչն ավելի շուտ չի դիմել Դատարան դատական ակտը ստանալու համար` Վարդան Զուռնաչյանը հայտնեց. «Ես այդ ընթացքում չէի ներկայացնում Դիմողի շահերը։ Դիմողն ինձ վերջերս է դիմել, որի արդյունքում էլ Դատարան է ներկայացվել ներկայումս քննարկվող դիմումը»։
Դատական նիստի ընթացքում Լուսինե Մկրտչյանը նաև հայտնեց. «Ինձ թվացել էր, որ ինքը [Հարություն Մկրտչյանը] պատիժը պետք է կրի, իսկ հետո նոր պետք է քաղաքացիական հայցի վճարումն իրականացվի»։
2016 թվականի հունիսի 27–ին կայացած դատական նիստի ընթացքում Վարդան Զուռնաչյանը Դատարանին ներկայացրեց 2014 թվականի սեպտեմբերի 24–ին իր և Լուսինե Մկրտչյանի միջև կնքված ծառայությունների մատուցման պայմանագիրը։ Այդ պայմանագրի 1.2–րդ կետի համաձայն` ծառայությունների մատուցման ժամկետի ավարտն է գործի դատաքննության ավարտը։
Դատական նիստի ընթացքում Վ.Զուռնաչյանը ներկայացնելով այդ պայմանագիրը` հայտնեց, որ այն հիմնավորում է այն հանգամանքը, որ դատավճռի կայացման պահին իր և Լուսինե Մկրտչյանի միջև դադարեցված են եղել պայմանագրային իրավահարաբերությունները, հետևաբար ինքը չէր կարող իմանալ դատական ակտի կայացման մասին և ներկա գտնվել դրա հրապարակմանը։
2016 թվականի օգոստոսի 29–ին կայացած դատական նիստի ընթացքում դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե արդյո՞ք Վարդան Զուռնաչյանը մասնակցել է դատական ակտի հրապարակմանը նախորդող` 2015 թվականի մարտի 6–ին կայացած դատական նիստին` Վարդան Զուռնաչյանը հայտնեց. «Մասնակցել եմ ճառին, սակայն դրանից հետո չեմ մասնակցել, որը նաև հավաստում է նախորդ դատական նիստին իմ կողմից ներկայացված ծառայությունների մատուցման պայմանագիրը»։
Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե եթե ճառ էիք ասում, ապա արդյո՞ք տեղյակ չէիք, որ դատական քննությունն ավարտվում է և պետք է ըստ էության հաջորդի դատավճռի հրապարակումը` Վարդան Զուռնաչյանը հայտնեց. «Ես տեղյակ չեմ, կվերսկսվեր դատական քննությունը, թե ոչ, կբողոքարկվեր կայացվելիք դատավճիռը, թե ոչ, Դիմողը զանգով, թե դատալեքսով տեղեկացել է կայացված դատական ակտի մասին»։
Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե ի՞նչ զանգի մասին է խոսքը` Վարդան Զուռնաչյանը հայտնեց. «Չէ, դատալեքսով է տեղեկացել, այնուհետև դիմել է ինձ և ներկայացվել է քննարկվող դիմումը»։
Դատական նիստի ընթացքում Վարդան Զուռնաչյանը նաև հայտնեց, որ Լուսինե Մկրտչյանի կողմից դատական ակտի կայացման մասին չիմանալու պատճառը կայանում է նրանում, որ նա չէր ցանկանում տեսնել դատապարտյալի դեմքը և ներկայանալ քրեական գործի քննությանը` դատապարտյալի կողմից կատարված հանցանքի կատարումից հետո։
Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե նախորդ դատական նիստի ընթացքում Լուսինե Մկրտչյանը մինչդեռ ասել է, որ պատճառը կայանում է նրանում, որ ինքը գիտեր, թե դատապարտյալը պետք է կրի իր պատիժը, որից հետո նոր պետք է գումարի հատուցման հարցը լուծվի` Վարդան Զուռնաչյանը հայտնեց` «Ինձ թվում է, որ Լուսինե Մկրտչյանը շփոթել է»։
Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե արդյո՞ք Լ.Մկրտչյանը ցանկացել է ստանալ դատավճռի իր օրինակը` Վ.Զուռնաչյանը հայտնեց. «Նա չի իմացել, հետևաբար ցանկանալ կամ չցանկանալ չէր կարող»։
Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե ցանկանալու համար պետք է գործողություն կատարեր, արդյո՞ք հետամուտ եղել է դատական ակտի կայացմանը, արդյո՞ք դատական քննության ելքի մասին պարտավոր չէիք տեղեկացնել նրան` Վարդան Զուռնաչյանը հայտնեց. «Կավարտվեր դատական քննությունը դատավճռի հրապարակմամբ, կվեսկսվեր դատական քննությունը, թե ոչ, ես այդ ժամանակ զբաղվածություն եմ ունեցել և չեմ հանդիպել Լուսինե Մկրտչյանին»։
Դատական նիստի ընթացքում Դատախազը հայտնեց, որ որևէ փաստական տվյալ չի ներկայացվել Դատարանին կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու բաց թողնված ժամկետը հարգելի համարելու համար, ուստի ներկայացված դիմումը ենթակա է մերժման։
4. 2016 թվականի օգոստոսի 29–ին կայացած դատական նիստի ընթացքում ամբողջությամբ հետազոտվեց թիվ ԵԱՔԴ/0152/01/14 քրեական գործը, այդ թվում` քրեական գործով դատավճռի հրապարակմանը նախորդած` 2015 թվականի մարտի 6–ի դատական նիստի արձանագրությունը, որի ձայնագրման կրիչի բովանդակությունից հետևում է, որ այդ դատական նիստին մասնակցել է թիվ ԵԱՔԴ/0152/01/14 քրեական գործով տուժող Լուսինե Մկրտչյանի ներկայացուցիչ Վարդան Զուռնաչյանը։
Բացի այդ, ձայնագրման կրիչի բովանդակությունից հետևում է, որ նույն դատական նիստի վերջում` նախագահող դատավոր Լ.Ավետիսյանը դատավարության մասնակիցների, այդ թվում` Վ.Զուռնաչյանի, հետ համաձայնեցրել է հաջորդ դատական նիստի օրն ու ժամը, որի կապակցությամբ Վ.Զուռնաչյանը հայտնել է. «Նկատի ունենալով, որ ես այլևս անելիք չունեմ, եթե չհացրեցի, խնդրում եմ իմ բացակայությամբ անեք հաջորդ դատական նիստը»։
Դատական ակտի «Դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը» բաժում Դատարանն արձանագրել է հետևյալը.
«(...) 5. Լսելով Դիմողի, Դիմողի ներկայացուցչի դիրքորոշումը ներկայացված դիմումի վերաբերյալ, այդ կապակցությամբ Դատախազի դիրքորոշումը, ինչպես նաև հետազոտելով թիվ ԵԱՔԴ/0152/01/14 քրեական գործի նյութերը` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում անդրադառնալ հետևյալ իրավական հարցին.
Արդյո՞ք Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ–Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի կողմից 2015 թվականի մարտի 19–ին կայացված դատավճռի հարկադիր կատարումն ապահովելու նպատակով` կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու իրավունքի ծագման և այդ իրավունքի փաստացի իրացմանն ուղղված Դիմողի կամահայտնության արտահայտման միջև առկա ժամանակային խզումը կարող է հարգելի համարվել այն պատճառով, որ Դիմող Լուսինե Մկրտչյանը չի իմացել դատավճռի կայացման մասին` այն իրեն չուղարկվելու հետևանքով, այն պարագայում, երբ Լուսինե Մկրտչյանի ներկայացուցիչ Վ.Զուռնաչյանը մասկացել է քրեական գործով դատաքննությանը և ներկա է եղել դատավճռի հրապարակմանը նախորդած դատական նիստին։
6. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375–րդ հոդվածում ամրագրված է.
«Դատավճիռը հրապարակվելուց ոչ ուշ, քան 5 օրում դրա պատճենը պետք է հանձնվի դատապարտվածին կամ արդարացվածին, նրա պաշտպանին եւ մեղադրողին: Տուժողին, քաղաքացիական հայցվորին, քաղաքացիական պատասխանողին, նրանց ներկայացուցիչներին դատավճռի պատճենն այդ նույն ժամկետում հանձնվում է նրանց միջնորդությամբ»:
«Դատական ակտերի հարկադիր կատարման մասին» ՀՀ օրենքի 23–րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Կատարողական թերթը առաջին անգամ կարող է կատարման ներկայացվել մեկ տարվա ընթացքում` սկսած այն օրվանից, երբ`
(…)
4) դատարանը որոշում է կայացրել կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու բաց թողնված ժամկետը վերականգնելու մասին.
(…)»։
«Դատական ակտերի հարկադիր կատարման մասին» ՀՀ օրենքի 24–րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Քաղաքացի-պահանջատիրոջ կողմից կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու ժամկետը հարգելի ճանաչված պատճառներով բաց թողնելու դեպքում դատարանը կարող է այն վերականգնել:
2. Պահանջատերը բաց թողնված ժամկետը վերականգնելու մասին դիմումը ներկայացնում է կատարողական թերթ տված դատարան: Դատարանը դիմումը քննում է այն ստանալու օրվանից տասնօրյա ժամկետում: Պահանջատերը և պարտապանը պատշաճ ձևով տեղեկացվում են դատական նիստի ժամանակի և վայրի մասին: Նրանց չներկայանալն արգելք չէ դիմումի քննության համար:
3. Դիմումի քննության արդյունքներով դատարանը կայացնում է որոշում:
4. Դատարանի որոշումը կարող է բողոքարկվել»:
7. ՀՀ դատական օրենսգրքի 15–րդ հոդվածի 4–րդ մասում ամրագրված է.
«Որոշակի փաստական հանգամանքներ ունեցող գործով վճռաբեկ դատարանի կամ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի դատական ակտի հիմնավորումները (այդ թվում` օրենքի մեկնաբանությունները) պարտադիր են դատարանի համար նույնանման փաստական հանգամանքներով գործի քննության ժամանակ, բացառությամբ այն դեպքի, երբ վերջինս ծանրակշիռ փաստարկների մատնանշմամբ հիմնավորում է, որ դրանք կիրառելի չեն տվյալ փաստական հանգամանքների նկատմամբ»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Սեյրան Այվազյանի վերաբերյալ 2008 թվականի մայիսի 23–ին կայացված թիվ ՎԲ-17/08 որոշման 26–րդ կետում հայտնած իրավական դիրքորոշումից հետևում է, որ թե՛ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի, թե՛ ՀՀ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի դատական ակտը ՀՀ դատական օրենսգրքի 15–րդ հոդվածի շրջանակներում դատական ակտի կիրառելիության հարցը լուծելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի նաև այն, թե տվյալ դատական ակտի հիմնավորման բովանդակությունը կազմող ինչպիսի դրույթ է ենթակա կիրառման: Եթե այդ դրույթն իր բնույթով առավել ընդհանրական է, ապա կիրառման համար պահանջվում է փաստական հանգամանքների առավել փոքր ընդհանրություն: Եվ ընդհակառակը՝ եթե դրույթն իր բնույթով առավել կոնկրետ է, ապա կիրառման համար պահանջվում է փաստական հանգամանքերի առավել մեծ ընդհանրություն:
Դատարանը գտնում է, որ դատական ակտի բողոքարկման ժամկետի բաց թողումը հարգելի համարելու վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտված իրավական դիրքորոշումներում նախատեսված չափանիշները կիրառելի են նաև կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու բաց թողնված ժամկետի վերականագնման հարցը լուծելիս։
Դատարանի հիշյալ դիրքորոշումը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ անձի կողմից կատարողական թերթ ստանալու իրավահարաբերություներն ածանցվում են դատական ակտը ստանալու իրավունքի ծագման պահից, որից էլ նաև ածանցվում են դատական ակտի բողոքարկման կապակցությամբ ծագող իրավահարաբերությունները։
Նկատի ունենալով, որ ինքնին դատական ակտի բողոքարկման ժամկետը հարգելի համարելու վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումները կրում են առավել ընդհանրական բնույթ, ապա սույն որոշման 5–րդ կետում բարձրացված իրավական հարցի լուծման նպատակով դրանց կիրառման համար պահանջվում է առավել փոքր ընդհանրություն, որն արտահայտվում է բաց թողնված ժամկետը հարգելի համարելու ըստ էության միևնույն չափանիշների կիրառելիության հնարավորությամբ։
8. Սույն որոշման նախորդ կետում արտահայտված իրավական դիրքորոշումների հիման վրա` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում վկայակոչել ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային ներքոշարադրյալ դիրքորոշումները.
Այսպես, Վահե Գրիգորյանի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը 2014 թվականի մարտի 28–ի թիվ Ս-930/05 որոշման 17–18–րդ կետերում դիրքորոշում է հայտնել մինչդատական վարույթի շրջանակներում կայացված դատական ակտի բողոքարկման ժամկետը բաց թողնելիս այն հարգելի համարելու սկզբունքային մոտեցումների վերաբերյալ, որոնք Դատարանի համոզմամբ կիրառելի են նաև սույն գործի շրջանակներում.
«(…) «Փաստացի հասու է դառնում» ձևակերպումը ենթադրում է նաև, որ անձը չի խուսափել գործն ըստ էության չլուծող դատական ակտն ստանալուց կամ վարույթն իրականացնող մարմինն ինքը չի խոչընդոտել անձի կողմից նշված դատական ակտն ստանալուն կամ դրան ծանոթանալուն։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ մինչդատական վարույթի նկատմամբ նախնական դատական վերահսկողության շրջանակներում կայացված՝ գործն ըստ էության չլուծող դատական ակտն ստանալուց կամ դրան ծանոթանալուց խուսափումն առկա չէ այն դեպքում, երբ շահագրգիռ անձն օբյեկտիվ (հարգելի) պատճառներով (օրինակ՝ հիվանդությունը, բնակության վայրից բացակայությունը, անհաղթահարելի ուժի առկայությունը և այլն) մինչդատական վարույթի նկատմամբ նախնական դատական վերահսկողության շրջանակներում կայացված՝ գործն ըստ էության չլուծող դատական ակտը փաստացի ստանում է կամ դրան փաստացի ծանոթանում է դրա իրական հնարավորության առաջացումից ողջամիտ ժամանակահատված հետո։ Նման դեպքերում մինչդատական վարույթի նկատմամբ նախնական դատական վերահսկողության շրջանակներում կայացված՝ գործն ըստ էության չլուծող դատական ակտի բողոքարկման ժամկետի սկիզբ պետք է դիտել նշված ակտն անձի կողմից փաստացի ստանալու կամ դրան փաստացի ծանոթանալու պահը։
Քննարկվող իրավիճակում հնարավոր է նաև, որ անձն անբարեխղճորեն է օգտվում գործի նյութերին ծանոթանալու իր իրավունքից (օրինակ՝ առանց հարգելի պատճառների հրաժարվում է ներկայանալ վարույթն իրականացնող մարմին, ստանալ գործի նյութերի պատճենները)։ Այս պարագայում դատարանի որոշման բողոքարկման ժամկետի մեկնարկը նշված ակտն անձի կողմից փաստացի ստանալու պահից հաշվելու դեպքում չի ապահովվի դատական պաշտպանության հիմնարար իրավական արժեքին հակակշռող հանրային շահի կենսագործումը, և դատական ակտի վերադասության կարգով բողոքարկման համար կսահմանվի անորոշ ժամկետ։ Հետևաբար, նման դեպքերում դատական ակտի բողոքարկման ժամկետը պետք է հոսի այն պահից, երբ անձն օբյեկտիվորեն կարող էր ծանոթանալ իր շահերին առնչվող դատական ակտին։
(…)
Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ մինչդատական վարույթի նկատմամբ նախնական դատական վերահսկողության շրջանակներում կայացված և անձի հիմնարար իրավունքներն ու ազատությունները սահմանափակող օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների և քննչական գործողությունների իրականացումը թույլատրող դատական ակտերը վերաքննության կարգով բողոքարկելու ժամկետը հաշվարկելիս դատարանները պետք է պատշաճ գնահատման ենթարկեն հետևյալ հանգամանքները, այն է՝
ա) երբ է անձը փաստացի ստացել դատական ակտը կամ ծանոթացել դրան,
բ) արդյոք անձը խուսափել է դատական ակտն ստանալուց կամ դրան ծանոթանալուց, այդ թվում՝ առանց օբյեկտիվ (հարգելի) պատճառների չի ներկայացել վարույթն իրականացնող մարմին, հրաժարվել է ստանալ գործի նյութերի պատճենները, անբարեխղճորեն է օգտվել գործի նյութերին ծանոթանալու իր իրավունքից և այլն,
գ) արդյոք վարույթն իրականացնող մարմինը խոչընդոտել է դատական ակտն ստանալու կամ դրան ծանոթանալու անձի իրավունքի իրացմանը։
Վերոնշյալ հանգամանքների գնահատման արդյունքում դատարանը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է պարզի, թե երբ է փաստացի ծագել վիճարկվող որոշմանը ծանոթանալու անձի իրավունքը և արդյոք վերջինս ողջամիտ ժամկետում ծանոթացել է այդ դատական ակտին։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում ընդգծել նաև, որ յուրաքանչյուր դեպքում, երբ դատական ակտին ծանոթանալու հնարավորության առաջացման և փաստացի ծանոթացման միջև առկա ժամանակային խզումն առերևույթ թվում է ոչ ողջամիտ, անձի դատական պաշտպանության իրավունքի անհամաչափ սահմանափակումից խուսափելու նպատակով դատարանը պետք է քննարկման առարկա դարձնի ժամանակային նման խզման պատճառները։
Վերոգրյալի հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ այն դեպքում, երբ դատարանը հաստատված կհամարի, որ անձն անբարեխղճորեն է օգտվել քրեական գործի նյութերին, այդ թվում՝ վիճարկվող դատական ակտին ծանոթանալու իր իրավունքից, ապա իրավասու է ըստ էության չքննարկել ներկայացված բողոքը և այն թողնել առանց քննության։ Մինչդեռ այն դեպքերում, երբ կհաստատվի, որ գործի նյութերին ծանոթանալու իրավունքի առաջացման և այդ իրավունքի փաստացի իրացման միջև առկա ժամանակային խզումը պայմանավորված է օբյեկտիվ (հարգելի) պատճառներով, և բողոքը ներկայացվել է ակտը ստանալու պահից սահմանված ժամկետում, դատարանը պարտավոր է ներկայացված բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում դատական ստուգման ենթարկել վիճարկվող որոշման օրինականությունն ու հիմնավորվածությունը՝ անկախ այն հանգամանքից, թե երբ է հրապարակվել նշված դատական ակտը։
Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ նկարագրված կարգավորման պայմաններում կապահովվի մի կողմից իրավական պաշտպանություն հայցող անձի՝ դատարանի մատչելիության և արդար դատական քննության իրավունքների արդյունավետ իրականացումը, մյուս կողմից՝ արդարադատության պատշաճ իրականացումը և համապատասխանությունն իրավական որոշակիության սկզբունքին»։
9. ՀՀ սահմանադրական դատարանն իր կայացրած որոշումներում արտահայտած իրավական դիրքորոշումների` դատարանների համար պարտադիրության վերաբերյալ 2011 թվականի փետրվարի 25-ի թիվ ՍԴՈ-943 որոշման 8-րդ կետում հայտնել է.
«(…) [Ք]ննելով սահմանադրական (հանրային-իրավական բնույթի) գործեր` սահմանադրական դատարանը կայացնում է որոշումներ, որոնք ենթակա են պարտադիր կատարման դատական համակարգի մյուս մարմինների՝ ՀՀ ընդհանուր իրավասության և մասնագիտացված բոլոր դատարանների կողմից»։
Այդ իրավական դիրքորոշումից ելնելով Դատարանը գտնում է, որ այնքանով, որքանով որ ՀՀ Սահմանադրական դատարանը 2015 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ՍԴՈ-1249 որոշման 8-րդ կետում սահմանել է դատական ակտի բողոքարկման ժամկետը դատարանի կողմից հարգելի համարելու վերաբերյալ կոնկրետ չափանիշ, ապա այն կիրառելի է նաև սույն որոշման 5-րդ կետով բարձրացված իրավական հարցի նկատմամբ, այսպես դատարանը հայտնել է.
«(…) [Հ]աշվի առնելով այն հանգամանքը, որ որոշակի դեպքերում դատական ակտը բողոքարկելու համար օրենսդրությամբ սահմանված ժամկետը բաց թողնելը պայմանավորված չէ անձի կամքով, առաջացել է անձից անկախ պատճառներով, սահմանադրական դատարանն արձանագրում է, որ նշյալ դեպքերում ներկայացված միջնորդությունը բավարարելը համապատասխան դատական ատյանի պարտականությունն է հանդիսանում»:
10. Պատասխանելով սույն որոշման 5–րդ կետով բարձրացված իրավական հարցին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքում ամրագրված իրավական նորմերից պարզ է դառնում, որ քրեական վարույթն իրականացնող մարմինն օրենքի ուժով (ex lege) չի կրում պարտականություն տրամադրելու քրեական գործով կայացված դատական ակտը քրեական վարույթի մասնավոր մասնակիցներից` տուժողին, քաղաքացիական հայցվորին, նրանց ներկայացուցիչներին, ովքեր քրեական վարույթի ընթացքում նպատակ են հետապնդում պաշտպանել իրենց մասնավոր շահերը։ Քրեական վարույթի այդ մասնակիցներին դատական ակտը տրամադրելու քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի պարտականությունը ծագում է միայն այն դեպքում, երբ քրեական վարույթի այդ մասնակիցները հետամուտ լինելով իրենց շահերի պաշտպանության ընթացքին` հանդես են գալիս կայացված դատական ակտը ստանալու կամահայտնությամբ։ Այնուհետև, երբ այդ մասնակիցներն իրացնում են կայացված դատական ակտը ստանալու իրենց իրավունքը, ծանոթանում Դատարանի իրավական պատճառաբանություններին և հիմնավորումներին, դատական ակտի եզրափակիչ մասին, ապա հնարավորություն են ստանում օգտվելու այդ իրավունքից բխող և իրենց մասնավոր շահերի արդյունավետ դատական պաշտպանությանն ուղղված այնպիսի լրացուցիչ երաշխիքներից, ինչպիսիք են դատական ակտի վերադասության կարգով բողոքարկման, կամովին դատական ակտը չկատարվելու դեպքում` այն հարկադրաբար ի կատար ածելու համար կատարողական թերթ ստանալու և վերջինս դատական ակտերի հարկադիր կատարումն ապահովող ծառայություն ներկայացնելու հնարավորություններից։
Միևնույն ժամանակ, այն դեպքում, երբ քրեական վարույթի մասնակիցը զրկվում է դատական ակտի հարկադիր կատարումն ապահովելու նպատակով կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու հնարավորությունից` օրենքով սահմանված ժամկետը բաց թողնելու հետևանքով, ապա ելնելով անձի արդյունավետ դատական պաշտպանության ապահովման սահմանադրաիրավական երաշխիքներից` «Դատական ակտերի հարկադիր կատարման մասին» ՀՀ օրենքը հնարավորություն է տալիս վերականգնել բաց թողնված ժամկետը։
Սակայն, Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել, որ օրենսդրի կողմից նախատեսված այդ հնարավորությունը վերաբերվում է հարգելի պատճառով բաց թողնված ողջամիտ ժամանակահատվածին։
11. Սույն գործի շրջանակներում Դիմողի կողմից դատավճռի հարկադիր կատարումն ապահովելու նպատակով կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու իրավունքը ծագել է 2015 թվականի ապրիլի 21–ին, երբ Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի կողմից կայացված դատական ակտը մտել է օրինական ուժի մեջ։ Իսկ, այդ իրավունքի փաստացի իրացմանն ուղղված Դիմողի կամահայտնությունն արտահայտվել է 2016 թվականի մայիսի 12–ին, երբ դիմում է ներկայացվել Դատարան` դատական ակտի հարկադիր կատարումն ապահովելու նպատակով կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու բաց թողնված ժամկետը հարգելի համարելու խնդրանքով։ Այսինքն, դատական ակտի հարկադիր կատարումն ապահովելու նպատակով կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու իրավունքի ծագման և այդ իրավունքի իրացմանն ուղղված Դիմողի կամահայտնության արտահայտման միջև առկա ժամանակային խզումը կազմում է ավելի քան մեկ տարի։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքում ամրագրված նորմերի, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների հիման վրա Դատարանն արձանագրում է, որ որքան երկար է բաց թողնված ժամկետը, այնքան առավել բացառիկ պետք է լինեն այն պատճառները, որոնք հիմք են հանիսացել այդ ժամկետի բաց թողնման համար։ Դատարանի համոզմամբ բացառիկ պատճառը պետք է անձին օբյեկտիվորեն, այն է` իր կամքից անկախ հանգամանքներում, զրկի քրեական գործի հետագա ընթացքի մասին տեղեկանալու փաստացի հնարավորությունից, որը կարող է արտահայտվել ծանր հիվանդությամբ, խիստ անհրաժեշտությամբ պայմանավորված բնակության վայրից բացակայությամբ կամ անհաղթահարելի ուժի առկայությամբ։
Դատարանը գտնում է, որ այն դեպքում, երբ դատական ակտի հարկադիր կատարումն ապահովելու նպատակով կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու համար բաց թողնված ժամկետի և այդ ժամկետի բաց թողնման պատճառի հարաբերակցությունը համաչափ չէ, ապա բողոք բերող անձի դատական պաշտպանության իրավունքը կարող է սահմանափակվել և այդ սահմափակումը պետք է համարվի համաչափ։
12. Նախորդ կետում ներկայացված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում գնահատել Դիմողի կողմից դատական ակտը հարկադիր կատարման ներկայացնելու ժամկետի բաց թողնման պատճառի հարգելի լինելու հանգամանքը դատական նիստի ընթացքում Դիմողի և նրա ներկայացուցչի կողմից վկայակոչված փաստական հանգամանքների համակցության, ինչպես նաև թիվ ԵԱՔԴ/0152/01/14 քրեական գործում առկա փաստական հանգամանքների հիման վրա։
Դիմող Լուսինե Մկրտչյանի ներկայացուցիչ Վ.Զուռնաչյանը մասնակցել է քրեական գործի դատաքննությանը, ինչպես նաև` դատական վիճաբանությունների փուլում դատավարության մասնակիցների կողմից ներկայացվող ճառերի ունկնդրմանը։ Հետևաբար, Դատարանը ողջամտորեն արձանագրում է, որ Վ.Զուռնաչյանն իմացել է, որ քրեական գործի դատական քննությունն ըստ էության ավարտվում է և դատական վիճաբանությունների փուլի ավարտին հաջորդելու է ամբաստանյալի վերջին խոսքը և դրանից հետո Դատարանը պետք է հեռանա խորհրդակցական սենյակ դատավճիռ կայացնելու։
Բացի այդ, քրեական գործով կայացած նախավերջին դատական նիստի ընթացքում, երբ դատական նիստը նախագահողը փոխհամաձայնեցրել է հաջորդ դատական նիստի օրն ու ժամը` Վ.Զուռնաչյանը հայտնել է, որ հաջորդող դատական նիստը կարող է տեղի ունենալ նաև իր բացակայությամբ։
Վերոնշյալ փաստական հանգամանքները վկայում են, որ Դիմողի ներկայացուցիչ Վ.Զուռնաչյանը մասնակցելով դատական վիճաբանությունների փուլին` ողջամտորեն իմացել է կայացվելիք դատական ակտին ծանոթանալու իրավունքի ծագման պահը և եթե նույնիսկ չէր ներկայանալու հաջորդ դատական նիստին, ապա առնվազն այդ մասին պետք է տեղյակ պահեր իր կողմից ներկայացվող անձին, որպեսզի վերջինս կարողանար հետամուտ լիներ իր մասնավոր շահերի արդյունավետ պաշտպանությանը։
Այդ մասին է նաև վկայում հանցագործությունների կանխմանը և իրավախախտների հետ վարվելաձևին նվիրված ՄԱԿ–ի ութերորդ կոնգրեսի կողմից (Հավանայում 1990 թվականի սեպտեմբերի 7–ին) ընդունված «Իրավաբանների դերին վերաբերող հիմնարար սկզբունքների» 15–րդ կետը, որի համաձայն` իրավաբանների գործառույթների շարքին է դասվում խորհրդատվություն տրամադրելը հաճախորդներին` նրանց իրավաբանական համակարգի աշխատանքի վերաբերյալ այն չափով, որքանով դա վերաբերում է հաճախորդների իրավաբանական իրավունքներին ու պարտականություններին։
Մինչդեռ, վերոնշյալ պահանջի պատշաճ չկատարումը չի կարող արդարացվել այն պատճառաբանությամբ, որ ծառայությունների մատուցման պայմանագրի համաձայն` Վ.Զուռնաչյանը չի հանդիսացել Լ.Մկրտչյանի ներկայացուցիչը դատաքննության ավարտից հետո, հետևաբար նա պարտավոր չէր գործի հետագա ընթացքի մասին տեղյակ պահել իր վստահորդին։
Դատարանը գտնում է, որ նման պատճառաբանությունն անթույլատրելի է և նույնիսկ վտանգում է անձի որակյալ իրավաբանական օգնություն ստանալու սահմանադրաիրավական նորմատիվ պատվիրանը։
13. Միևնույն ժամանակ, անդրադառնալով դիմող Լ.Մկրտչյանի գործողություններին` ուղղված իր մասնավոր շահերի պաշտպանությանը, կայացված դատական ակտը ստանալուն և հետագայում այդ ակտի հարկադիր կատարումն ապահովելու նպատակով կատարողական թերթը ներկայացնելուն, Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
Դիմողը դատական նիստի ընթացքում հայտնել է, որ դեռևս 2015 թվականի ընթացքում իմացել է, որ Հարություն Մկրտչյանը դատապարտվել է մոտ չորս տարվա ազատազրկման, հետևաբար նաև ըստ էության իմացել է, որ առկա է եղել կայացված դատական ակտ։
Բացի այդ, դատական նիտի ընթացքում Դիմողը նաև հայտնել է, որ երբ սոցիալական կայքում կարդացել է հոդված` փորձել է Դատալեքս տեղեկատվական համակարգում գտնել քրեական գործը և հետաքրքրություն ցուցաբերել քրեական գործի ելքի նկատմամբ։ Դատարանն արձանագրում է, որ Դիմողն այդ հնարավորությունն ըստ էության ունեցել է նաև ավելի վաղ, սակայն իր մասնավոր շահերի պաշտպանության նկատմամբ դրսևորած վերաբերմունքից հետևում է, որ իր կամքից կախված հանգամանքներով պայմանավորված նա ձեռնամուխ չի եղել այդ շահերի պաշտպանությանը։
14. Սույն որոշման 12–13–րդ կետում վկայակոչված իրավական դիրքորոշումների հիման վրա Դատարանը գտնում է, որ Դիմողի կողմից դատական ակտի հարկադիր կատարումն ապահովելու նպատակով կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու ժամկետի բաց թողումը հարգելի համարվել չի կարող այն պատճառաբանությամբ, որ դատավճիռը քրեական գործով տուժողի դատավարական կարգավիճակ ունեցող Դիմողին չի ուղարկվել, այն էլ այն դեպքում, երբ օրենքի ուժով Դատարանը չունի այդպիսի պարտականություն։
Դատարանը նաև նկատի է ունենում այն հանգամանքը, որ Դիմողն իր կամքից անկախ հանգամանքներում, օբյեկտիվորեն զրկված չի եղել գործի հետագա ընթացքի մասին տեղեկանալու և իր մասնավոր շահերի պաշտպանությանը ձեռնամուխ լինելու հնարավորությունից։
15. Նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ Դիմողը թիվ ԵԱՔԴ/0152/01/14 քրեական գործով եղել է դատավարության մասնակից` ունենալով տուժողի դատավարական կարգավիճակ, ում կողմից ներկայացված քաղաքացիական հայցը բավարարվել է մասնակիորեն` 54.325.000 ՀՀ դրամ (հիսունչորս միլիոն երեք հարյուր քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով, ինչպես նաև հիմք ընդունելով ներկայացված դիմումը, որով Դիմողը խնդրել է իրեն տրամադրել դատավճռի օրինակ և կատարողական թերթ, Դատարանը գտնում է, որ ներկայացված դիմումն այս մասով ենթակա է բավարարման։
Անդրադառնալով Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ–Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի կողմից 2015 թվականի մարտի 19–ին կայացված դատավճռի հարկադիր կատարումն ապահովելու նպատակով կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու բաց թողնված ժամկետը վերականագնելու Դիմողի խնդրանքին` Դատարանը հիմք ընդունելով սույն որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները` գտնում է, որ ներկայացված դիմումն այս մասով ենթակա է մերժման։
Դատարանը գտնում է, որ կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու իրավունքի ծագման և այդ իրավունքի փաստացի իրացմանն ուղղված Դիմողի կամահայտնության արտահայտման միջև առկա ժամանակային խզումը հարգելի չի կարող համարվել այն պատճառով, որ Դիմող Լուսինե Մկրտչյանը չի իմացել դատավճռի կայացման մասին` այն իրեն չուղարկվելու հետևանքով, այն պարագայում, երբ Դատարանն օրենքի ուժով չունի նման պարտականություն, իսկ Լուսինե Մկրտչյանի ներկայացուցիչ Վ.Զուռնաչյանը մասնակացել է քրեական գործով դատաքննությանը և ներկա է եղել դատավճռի հրապարակմանը նախորդած դատական նիստին։ (...)»:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Դատարանը սույն գործի շրջանակներում հիմնավոր հետևության հանգելու համար, անհրաժեշտ և բավարար վերլուծության և գնահատման է ենթարկել գործի լուծման համար անհրաժեշտ բացահայտման ենթակա հանգամանքները, որի արդյունքում կայացրել է գործն ըստ էության ճիշտ լուծող դատական ակտ, ուստի վերաքննիչ բողոքը բավարարելու հիմքեր չկան:
Վերաքննիչ դատարանը միևնույն ժամանակ արձանագրում է, որ վերաքննիչ բողոքում բերված պատճառաբանությունները բավարար չափով փաստարկված չեն, դրանք բողոքաբերի` գործի փաստական հանգամանքների ու տվյալների յուրովի մեկնաբանման արդյունք են, և ինքնին չեն կարող բավարար հիմք հանդիսանալ դատական ակտը բեկանելու կամ փոփոխելու համար:
Վերաքննիչ դատարանը միևնույն ժամանակ արձանագրում է, որ գործը քննելիս և լուծելիս Դատարանի կողմից քրեադատավարական իրավունքի այնպիսի էական խախտումներ, որոնք ազդել կամ կարող էին ազդել սույն գործով ճիշտ որոշում կայացնելու վրա` թույլ չեն տրվել:
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ սույն գործի շրջանակներում Դատարանի կողմից կայացվել է գործն ըստ էության ճիշտ լուծող դատական ակտ, այն օրինական է, հիմնավորված և պատճառաբանված, ուստի պետք է թողնել օրինական ուժի մեջ:
Ելնելով վերոգրյալներից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-394-րդ հոդվածներով Վերաքննիչ դատարանը,
Ո Ր Ո Շ Ե Ց
Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2016 թվականի հոկտեմբերի 03-ի որոշումը` Լուսինե Մկրտչյանի վերաբերյալ, թողնել օրինական ուժի մեջ, իսկ բերված վերաքննիչ բողոքը` մերժել:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ այն ստանալու պահից 15-օրյա ժամկետում։
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ
¬¬¬¬ ԵԱՔԴ/0152/01/14
Ո Ր Ո Շ Ո Ւ Մ
Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն
վարչական շրջանների ընդհանուր
իրավասության դատարանի որոշում,
գործ թիվ ԵԱՔԴ/0152/01/14
դատավոր` Ա.Նիկողոսյան
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ
/այսուհետ նաև`Վերաքննիչ դատարան/ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ`
նախագահությամբ`դատավոր Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆԻ
քարտուղարությամբ` Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆԻ
մասնակցությամբ`
դատախազ Դ.ԱՂԱՋԱՆՅԱՆԻ
2016 թվականի դեկտեմբերի 06-ին, Երևան քաղաքում,
դռնբաց դատական նիստում, դիմող Լուսինե Մկրտչյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա դատական ստուգման ենթարկելով Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի` /այսուհետ նաև` Դատարան/ Լուսինե Մկրտչյանի` 2015 թվականի մարտի 19-ին կայացված դատավճռի օրինակ և կատարողական թերթ տրամադրելու, կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու բաց թողնված ժամկետը վերականգնելու դիմումը մասնակիորեն բավարարելու մասին 2016 թվականի հոկտեմբերի 03-ի որոշման օրինականության և հիմնավորվածության հարցը,
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
1.Գործի դատավարական նախապատմությունը և փաստական հանգամանքները.
Ըստ ներկայացված նյութերի` Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2015 թվականի մարտի 19-ի դատավճռով ամբաստանյալ Հարություն Ռուբենի Մկրտչյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով և դատապարտվել ազատազրկման` 4/չորս/ տարի 6/վեց/ ամիս ժամկետով` առանց գույքի բռնագրավման։
Նույն դատավճռի համաձայն` նշանակված պատժին հաշվակցվել է 2013 թվականի դեկտեմբերի 10-ից մինչև 2014 թվականի մայիսի 10-ը` 5 ամիս, ամբաստանյալ Հարություն Մկրտչյանի կալանքի տակ գտնվելու ժամկետը և նրա նկատմամբ վերջնական պատիժ է նշանակվել ազատազրկում` 4/չորս/ տարի 1/մեկ/ ամիս ժամկետով` առանց գույքի բռնագրավման։
Նույն դատավճռի համաձայն` տուժող Լուսինե Մկրտչյանի ներկայացուցիչ Վ.Զուռնաչյանի կողմից ամբաստանյալ Հարություն Մկրտչյանի դեմ ներկայացված քաղաքացիական հայցը բավարարվել է մասնակիորեն` ամբաստանյալ Հարություն Մկրտչյանից` հօգուտ Լուսինե Մկրտչյանի բռնագանձելով 54.325.000 /հիսունչորս միլիոն երեք հարյուր քսանհինգ հազար/ ՀՀ դրամ գումար։
Նույն դատավճռի համաձայն` տուժողի ներկայացուցիչ Վ.Զուռնաչյանի կողմից ամբաստանյալ Ս.Մելքոնյանի դեմ ներկայացված քաղաքացիական հայցը` պատճառված վնասների վերականգնման համար անհրաժեշտ աշխատանքների շուկայական արժեքի հատուցման մասով, թողնվել է առանց քննության` նրան իրավունք վերապահելով հայցը ներկայացնել քաղաքացիական դատավարության կարգով:
Վերոնշյալ դատավճիռը 2015 թվականի ապրիլի 21-ին մտել է օրինական ուժի մեջ։
2016 թվականի մայիսի 12-ին տուժող Լուսինե Մկրտչյանը Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան է ներկայացել դիմում` 2015 թվականի մարտի 19-ին կայացված դատավճռի օրինակ և կատարողական թերթ տրամադրելու, կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու բաց թողնված ժամկետը վերականագնելու վերաբերյալ:
Բերված բողոքում Լուսինե Մկրտչյանը նշել է հետևյալը.
«(…) Դատարանը դատավճիռը սահմանված կարգով և ժամկետում ինձ չի ուղարկել և ես տեղյակ չեմ եղել դատավճռի մասին։
Ելնելով վերոգրյալից դատարանին խնդրում եմ ինձ տալ դատավճռի բնօրինակը և կատարողական թերթ դատավճռի հարկադիր կատարումն ապահովելու համար։
Միաժամանակ, միջնորդում եմ կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու համար օրենքով սահմանված ժամկետը բաց թողնելը համարել հարգելի, քանի որ ես նշված ժամկետը բաց եմ թողել իմ կամքից անկախ հանգամանքներում, դատավճիռը սահմանված կարգով և ժամկետում չստանալու պատճառով»։
Դատարանի 2016 թվականի հոկտեմբերի 03-ի որոշմամբ տուժող Լուսինե Մկրտչյանի դիմումը բավարարվել է մասնակիորեն, վերջինիս տրամադրվել է դատավճռի օրինակ և կատարողական թերթ, իսկ կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու բաց թողնված ժամկետը վերականգնելը` մերժվել է:
Դատարանի վերը նշված որոշման դեմ տուժող Լուսինե Մկրտչյանը բերել է վերաքննիչ բողոք, որով խնդրել է այն բեկանել և բողոքը բավարարել:
Վերաքննիչ բողոքի առթիվ գրավոր պատասխան չի ստացվել:
Վերաքննիչ դատարանի 2016 թվականի նոյեմբերի 04-ի որոշմամբ բերված վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և գործը նշանակվել է դատական ստուգման:
2.Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով։
Բողոքաբերը ներկայացնելով գործի դատավարական նախապատմությունը և փաստական հանգամանքները, գտել է, որ Դատարանի այն հետևությունը, որ ինքը հետամուտ չի եղել, անհիմն է և անօրինական, քանի որ ինքը ծանուցված չի եղել 2015 թվականի մարտի 6-ի դատական նիստի վերաբերյալ, ուստի և չէր կարող նաև տեղյակ լինել գործով կայացած դատական ակտի մասին, որպեսզի դիմեր և ստանար դատական ակտը:
Վկայակոչելով «Դատական ակտերի հարկադիր կատարման մասին» ՀՀ օրենքի 24-րդ հոդվածի, ՀՀ դատական օրենսգրքի 15-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համապատասխան դրույթները, փաստել է, որ Դատարանը մեջբերելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` Սեյրան Այվազյանի վերաբերյալ գործով 2008 թվականի մայիսի 23-ի թիվ ՎԲ-17/08 որոշման 26-րդ կետում հայտնած իրավական դիրքորոշումը, անհիմն գտել է, որ դատական ակտի բողոքարկման ժամկետի բաց թողումը հարգելի համարելու վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտված իրավական դիրքորոշումներում նախատեսված չափանիշները կիրառելի են նաև կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու բաց թողնված ժամկետի վերականագնման հարցը լուծելիս։
Դատարանը նաև մեջբերելով Վահե Գրիգորյանի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2014 թվականի մարտի 28-ի թիվ Ա-930/05 որոշման 17-18-րդ կետերում հայտնած դիրքորոշումը, անհիմն գտել է, որ մինչդատական վարույթի շրջանակներում կայացված դատական ակտի բողոքարկման ժամկետը բաց թողնելիս այն հարգելի համարելու սկզբունքային մոտեցումները կիրառելի են նաև սույն գործի շրջանակներում:
Գտել է, որ Դատարանն այս դեպքում պետք է պարզեր, թե արդյոք ինքը ծանուցված է եղել այն դատական նիստի ժամանակի և վայրի վերաբերյալ, որի ժամանակ պետք է հրապարակվեր դատական ակտը, որպեսզի կարողանար տեղյակ լինել այդ ակտի մասին և դիմեր այն ստանալու համար, թե` ոչ, և արդյոք ողջամիտ ժամկետում կարող էր ծանոթանալ այդ դատական ակտին, թե` ոչ։
Նման պայմաններում, երբ ինքը ծանուցված չի եղել դատական նիստի ժամանակի և վայրի վերաբերյալ և տեղյակ չէր, որ այդ օրը պետք է հրապարակվեր դատական ակտը, ապա և ժամանակային խզում չէր կարող լինել իր իրավունքների պաշտպանության հարցում:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքում ամրագրված իրավական նորմերից պարզ, որ քրեական վարույթն իրականացնող մարմինն օրենքի ուժով (ex lege) չի կրում պարտականություն տրամադրելու քրեական գործով կայացված դատական ակտը քրեական վարույթի մասնավոր մասնակիցներից տուժողին, քաղաքացիական հայցվորին, նրանց ներկայացուցիչներին, ովքեր քրեական վարույթի ընթացքում նպատակ են հետապնդում պաշտպանել իրենց մասնավոր շահերը:
Այն, որ քրեական վարույթի այդ մասնակիցներին դատական ակտը տրամադրելու քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի պարտականությունը ծագում է միայն այն դեպքում, երբ քրեական վարույթի այդ մասնակիցները հետամուտ լինելով իրենց շահերի պաշտպանության ընթացքին հանդես են գալիս կայացված դատական ակտը ստանալու կամահայտնությամբ, ճիշտ է, սակայն այս դեպքում Դատարանն անհիմն անուշադրության է մատնել այն հանգամանքը, որ որպեսզի քրեական վարույթի մասնավոր մասնակիցները նման կամահայտնությամբ հանդես գան, գոնե տեղյակ պետք է լինեն նման ակտի գոյության մասին։
Դատարանը վկայակոչելով ՀՀ սահմանադրական դատարանի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի որոշումները, որոնք սույն դեպքի հետ կապ չունեին և կիրառման ենթակա չէին, անհիմն կիրառել է նշված որոշումները և անհիմն եզրակացրել է, որ դատական ակտի հարկադիր կատարումն ապահովելու նպատակով կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու համար բաց թողնված ժամկետի և այդ ժամկետի բացթողման պատճառի հարաբերակցությունը համաչափ չէ:
Բացի այդ, Դատարանն արձանագրել է, որ Դիմողն այդ հնարավորությունն ըստ էության ունեցել է նաև ավելի վաղ, սակայն իր մասնավոր շահերի պաշտպանության նկատմամբ դրսևորած վերաբերմունքից հետևում է, որ իր կամքից կախված հանգամանքներով պայմանավորված նա ձեռնամուխ չի եղել այդ շահերի պաշտպանությանը։
Սակայն նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ ինքը տեղյակ չի եղել դատական ակտի մասին, ուստի և իր կամքից անկախ հանգամանքներում, օբյեկտիվորեն զրկված է եղել գործի հետագա ընթացքի մասին տեղեկանալու և իր շահերի պաշտպանությանը ձեռնամուխ լինելու հնարավորությունից։
Նման պայմաններում գտել է, որ կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու իրավունքի ծագման և այդ իրավունքի փաստացի իրացմանն ուղղված իր կամահայտնության արտահայտման միջև առկա ժամանակային խզումը դատարանը պետք է հարգելի համարեր այն պատճառով, որ ինքը չի իմացել դատավճռի կայացման մասին` այն իրեն չուղարկվելու հետևանքով, իսկ այն, որ իր ներկայացուցիչ Վ. Զուռնաչյանը մասնակցել է քրեական գործով դատաքննությանը և ներկա է եղել դատավճռի հրապարակմանը նախորդած դատական նիստին, ապա դա չի նշանակում, որ ինքը ծանուցված է եղել այդ դատական նիստի մասին և կարող էր տեղյակ լինել կայացվող դատական ակտի մասին, որի պայմաններում Դատարանի հետևությունները սխալ են և գործի ապացույցների ոչ բազմակողմանի, ոչ լրիվ և ոչ օբյեկտիվ գնահատության արդյունք են, ինչն էլ վերաքննիչ բողոք բերելու և որոշումը բեկանելու հիմք է։
Վերոգրյալի հիման վրա, բողոքաբերը Վերաքննիչ դատարանին խնդրել է Դատարանի որոշումը բեկանել և դիմումը բավարարել։
3.Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջների` վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում:
Ըստ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 381-րդ հոդվածի 3-րդ մասի պահանջների` վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը ներկայացվում են բացառապես վերաքննիչ բողոքում, և դրանք չեն կարող փոփոխվել և լրացվել գործի դատական քննության ընթացքում:
Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 386-րդ հոդվածի պահանջների` վերաքննիչ բողոքի հիման վրա վերաքննիչ դատարանն ստուգում է գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման և քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, ինչպես նաև գործը քննելիս և լուծելիս քրեական դատավարական օրենքի նորմերի պահպանումը:
Վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում վերլուծելով գործի նյութերը, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ դիմող Լուսինե Մկրտչյանի վերաքննիչ բողոքում բերված պատճառաբանությունները սույն գործի շրջանակներում չեն կարող բավարար հիմք հանդիսանալ դատական ակտը բեկանելու կամ փոփոխելու համար, ուստի այն պետք է մերժել` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
Վիճարկվող դատական ակտի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ Դատարանը մասնակիորեն բավարարելով դիմող Լուսինե Մկրտչյանի դիմումը` 2015 թվականի մարտի 19-ին կայացված դատավճռի օրինակ և կատարողական թերթ տրամադրելու, կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու բաց թողնված ժամկետը վերականգնելու վերաբերյալ, արձանագրել է հետևյալը.
Որպես դիմումի քննության համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքներ, Դատարանն արձանագրել է որ.
«(...) 3. 2016 թվականի մայիսի 23-ին կայացած դատական նիստի ընթացքում Դիմող Լ.Մկրտչյանը ներկայացրեց իր դիմումն ու դրա հիմքում ընկած փաստական հանգամանքները` Դատարանից խնդրելով տրամադրել դատավճռի օրինակ, կատարողական թերթ, ինչպես նաև վերականգնել կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու օրենքով սահմանված ժամկետի բաց թողումը։
Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին թե ինչպե՞ս է Դիմողն իմացել դատական ակտի կայացման մասին` Լուսինե Մկրտչյանը հայտնեց. «ֆեյսբուք սոցիալական կայքում կարդացել եմ հոդված դատապարտյալ Հարություն Մկրտչյանի վերաբերյալ, որից հետո փորձել եմ դատալեքս տեղեկատվական համակարգից հետաքրքրվել թե ո՞ր փուլին է հասել քրեական գործի քննությունը, արդյո՞ք կայացվել է դատական ակտ։ Տեղեկանալով այն մասին, որ կայացվել է դատական ակտ` ներկայացրել եմ դիմում Դատարանին` խնդրելով վերականգնել կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու օրենքով սահմանված ժամկետի բաց թողումը»։
Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե Դիմողը ե՞րբ է վերջին անգամ մասնակցել դատական նիստի` Լուսինե Մկրտչյանը հայտնեց. «Վերջին անգամ դատական նիստի մասնակցել եմ 2014 թվականի հունվար ամսին»։
Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե ինչու՞ Դիմողը հետամուտ չի եղել և ստացել դատական ակտը` Լուսինե Մկրտչյանը հայտնեց. «Ես գիտեի, որ դատավճիռը ինձ պետք է գար»։
Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե ո՞րն է եղել պատճառը, որ Դիմողը այսքան ժամանակ ուշ է դիմել Դատարան` նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ դատական ակտի կայացման պահից անցել է ավելի քան մեկ տարի` Լուսինե Մկրտչյանը հայտնեց. «Պատճառը եղել է հիվանդությունը»։
Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե արդյո՞ք Դիմողն ունի համապատասխան բժշկական փաստաթղթեր, որոնք կհավաստեն իր հիվանդության առկայությունը` Լուսինե Մկրտչյանը հայտնեց. «Հիվանդ եմ եղել, սակայն բժշկի չեմ դիմել»։
Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե արդյո՞ք Դիմողը հաճախ է հանդիպել իր ներկայացուցիչ Վ.Զուռնաչյանին` Լուսինե Մկրտչյանը հայտնեց. «Գործնական հիմունքներով, միայն գործի հետ կապված հաճախ հանդիպել ենք»։
Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե Դիմողը եր՞բ է վերջին անգամ տեսել Վ.Զուռնաչյանին` Լուսինե Մկրտչյանը հայտնեց. «Երկու ամիս առաջ»։
Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե ինչն է եղել պատճառը, ո՞ր Դիմողը չի իմացել դատավճռի մասին այն դեպքում, երբ քրեական գործի դատական քննության ընթացքում մասնակցել է իր ներկայացուցիչ Վ.Զուռնաչյանը` Լուսինե Մկրտչյանը հայտնեց. «Ինձ ասել են, որ Հարություն Մկրտչյանը դատապարտվել է ազատազրկման չորս տարի ժամկետով, սակայն գումարի պահով չեմ իմացել»։
Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե չորս տարի ժամկետով ազատազրկման դատապարտված լինելու հանգամանքը արդյո՞ք չէր վկայում այն մասին, որ պետք է առկա լինի դատավճիռ` Լուսինե Մկրտչյանը հայտնեց. «Ես չեմ ստացել դատավճիռը, չեմ կարդացել այն, հետևաբար չեմ իմացել քաղաքացիական հայցի վերաբերյալ դատարանի որոշման մասին, գուցե և իմ անտարբերության պատճառով»։
Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե արդյո՞ք Դիմողի ներկայացուցիչը ներկա չի եղել դատավճռի կայացման օրը դատական նիստին, արդյո՞ք տեղյակ չի եղել դատավճռի կայացման մասին`Վարդան Զուռնաչյանը հայտնեց. «Ոչ, ներկա չեմ եղել, տեղյակ չեմ եղել դատավճռի կայացման մասին»։
Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե արդյո՞ք Դիմողի ներկայացուցիչը մասնակցել է քրեական գործի քննության ընթացքում կայացած դատական նիստերին` Վարդան Զուռնաչյանը հայտնեց. «Քաղաքացիական հայցը ներկայացրել եմ, այնուհետև չեմ մասնակցել դատական նիստերի այլ քրեական գործերով դատական նիտերին մասնակցելու պատճառով»։
Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե ինչու՞ Դիմողի ներկայացուցիչն ավելի շուտ չի դիմել Դատարան դատական ակտը ստանալու համար` Վարդան Զուռնաչյանը հայտնեց. «Ես այդ ընթացքում չէի ներկայացնում Դիմողի շահերը։ Դիմողն ինձ վերջերս է դիմել, որի արդյունքում էլ Դատարան է ներկայացվել ներկայումս քննարկվող դիմումը»։
Դատական նիստի ընթացքում Լուսինե Մկրտչյանը նաև հայտնեց. «Ինձ թվացել էր, որ ինքը [Հարություն Մկրտչյանը] պատիժը պետք է կրի, իսկ հետո նոր պետք է քաղաքացիական հայցի վճարումն իրականացվի»։
2016 թվականի հունիսի 27–ին կայացած դատական նիստի ընթացքում Վարդան Զուռնաչյանը Դատարանին ներկայացրեց 2014 թվականի սեպտեմբերի 24–ին իր և Լուսինե Մկրտչյանի միջև կնքված ծառայությունների մատուցման պայմանագիրը։ Այդ պայմանագրի 1.2–րդ կետի համաձայն` ծառայությունների մատուցման ժամկետի ավարտն է գործի դատաքննության ավարտը։
Դատական նիստի ընթացքում Վ.Զուռնաչյանը ներկայացնելով այդ պայմանագիրը` հայտնեց, որ այն հիմնավորում է այն հանգամանքը, որ դատավճռի կայացման պահին իր և Լուսինե Մկրտչյանի միջև դադարեցված են եղել պայմանագրային իրավահարաբերությունները, հետևաբար ինքը չէր կարող իմանալ դատական ակտի կայացման մասին և ներկա գտնվել դրա հրապարակմանը։
2016 թվականի օգոստոսի 29–ին կայացած դատական նիստի ընթացքում դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե արդյո՞ք Վարդան Զուռնաչյանը մասնակցել է դատական ակտի հրապարակմանը նախորդող` 2015 թվականի մարտի 6–ին կայացած դատական նիստին` Վարդան Զուռնաչյանը հայտնեց. «Մասնակցել եմ ճառին, սակայն դրանից հետո չեմ մասնակցել, որը նաև հավաստում է նախորդ դատական նիստին իմ կողմից ներկայացված ծառայությունների մատուցման պայմանագիրը»։
Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե եթե ճառ էիք ասում, ապա արդյո՞ք տեղյակ չէիք, որ դատական քննությունն ավարտվում է և պետք է ըստ էության հաջորդի դատավճռի հրապարակումը` Վարդան Զուռնաչյանը հայտնեց. «Ես տեղյակ չեմ, կվերսկսվեր դատական քննությունը, թե ոչ, կբողոքարկվեր կայացվելիք դատավճիռը, թե ոչ, Դիմողը զանգով, թե դատալեքսով տեղեկացել է կայացված դատական ակտի մասին»։
Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե ի՞նչ զանգի մասին է խոսքը` Վարդան Զուռնաչյանը հայտնեց. «Չէ, դատալեքսով է տեղեկացել, այնուհետև դիմել է ինձ և ներկայացվել է քննարկվող դիմումը»։
Դատական նիստի ընթացքում Վարդան Զուռնաչյանը նաև հայտնեց, որ Լուսինե Մկրտչյանի կողմից դատական ակտի կայացման մասին չիմանալու պատճառը կայանում է նրանում, որ նա չէր ցանկանում տեսնել դատապարտյալի դեմքը և ներկայանալ քրեական գործի քննությանը` դատապարտյալի կողմից կատարված հանցանքի կատարումից հետո։
Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե նախորդ դատական նիստի ընթացքում Լուսինե Մկրտչյանը մինչդեռ ասել է, որ պատճառը կայանում է նրանում, որ ինքը գիտեր, թե դատապարտյալը պետք է կրի իր պատիժը, որից հետո նոր պետք է գումարի հատուցման հարցը լուծվի` Վարդան Զուռնաչյանը հայտնեց` «Ինձ թվում է, որ Լուսինե Մկրտչյանը շփոթել է»։
Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե արդյո՞ք Լ.Մկրտչյանը ցանկացել է ստանալ դատավճռի իր օրինակը` Վ.Զուռնաչյանը հայտնեց. «Նա չի իմացել, հետևաբար ցանկանալ կամ չցանկանալ չէր կարող»։
Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե ցանկանալու համար պետք է գործողություն կատարեր, արդյո՞ք հետամուտ եղել է դատական ակտի կայացմանը, արդյո՞ք դատական քննության ելքի մասին պարտավոր չէիք տեղեկացնել նրան` Վարդան Զուռնաչյանը հայտնեց. «Կավարտվեր դատական քննությունը դատավճռի հրապարակմամբ, կվեսկսվեր դատական քննությունը, թե ոչ, ես այդ ժամանակ զբաղվածություն եմ ունեցել և չեմ հանդիպել Լուսինե Մկրտչյանին»։
Դատական նիստի ընթացքում Դատախազը հայտնեց, որ որևէ փաստական տվյալ չի ներկայացվել Դատարանին կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու բաց թողնված ժամկետը հարգելի համարելու համար, ուստի ներկայացված դիմումը ենթակա է մերժման։
4. 2016 թվականի օգոստոսի 29–ին կայացած դատական նիստի ընթացքում ամբողջությամբ հետազոտվեց թիվ ԵԱՔԴ/0152/01/14 քրեական գործը, այդ թվում` քրեական գործով դատավճռի հրապարակմանը նախորդած` 2015 թվականի մարտի 6–ի դատական նիստի արձանագրությունը, որի ձայնագրման կրիչի բովանդակությունից հետևում է, որ այդ դատական նիստին մասնակցել է թիվ ԵԱՔԴ/0152/01/14 քրեական գործով տուժող Լուսինե Մկրտչյանի ներկայացուցիչ Վարդան Զուռնաչյանը։
Բացի այդ, ձայնագրման կրիչի բովանդակությունից հետևում է, որ նույն դատական նիստի վերջում` նախագահող դատավոր Լ.Ավետիսյանը դատավարության մասնակիցների, այդ թվում` Վ.Զուռնաչյանի, հետ համաձայնեցրել է հաջորդ դատական նիստի օրն ու ժամը, որի կապակցությամբ Վ.Զուռնաչյանը հայտնել է. «Նկատի ունենալով, որ ես այլևս անելիք չունեմ, եթե չհացրեցի, խնդրում եմ իմ բացակայությամբ անեք հաջորդ դատական նիստը»։
Դատական ակտի «Դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը» բաժում Դատարանն արձանագրել է հետևյալը.
«(...) 5. Լսելով Դիմողի, Դիմողի ներկայացուցչի դիրքորոշումը ներկայացված դիմումի վերաբերյալ, այդ կապակցությամբ Դատախազի դիրքորոշումը, ինչպես նաև հետազոտելով թիվ ԵԱՔԴ/0152/01/14 քրեական գործի նյութերը` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում անդրադառնալ հետևյալ իրավական հարցին.
Արդյո՞ք Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ–Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի կողմից 2015 թվականի մարտի 19–ին կայացված դատավճռի հարկադիր կատարումն ապահովելու նպատակով` կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու իրավունքի ծագման և այդ իրավունքի փաստացի իրացմանն ուղղված Դիմողի կամահայտնության արտահայտման միջև առկա ժամանակային խզումը կարող է հարգելի համարվել այն պատճառով, որ Դիմող Լուսինե Մկրտչյանը չի իմացել դատավճռի կայացման մասին` այն իրեն չուղարկվելու հետևանքով, այն պարագայում, երբ Լուսինե Մկրտչյանի ներկայացուցիչ Վ.Զուռնաչյանը մասկացել է քրեական գործով դատաքննությանը և ներկա է եղել դատավճռի հրապարակմանը նախորդած դատական նիստին։
6. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375–րդ հոդվածում ամրագրված է.
«Դատավճիռը հրապարակվելուց ոչ ուշ, քան 5 օրում դրա պատճենը պետք է հանձնվի դատապարտվածին կամ արդարացվածին, նրա պաշտպանին եւ մեղադրողին: Տուժողին, քաղաքացիական հայցվորին, քաղաքացիական պատասխանողին, նրանց ներկայացուցիչներին դատավճռի պատճենն այդ նույն ժամկետում հանձնվում է նրանց միջնորդությամբ»:
«Դատական ակտերի հարկադիր կատարման մասին» ՀՀ օրենքի 23–րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Կատարողական թերթը առաջին անգամ կարող է կատարման ներկայացվել մեկ տարվա ընթացքում` սկսած այն օրվանից, երբ`
(…)
4) դատարանը որոշում է կայացրել կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու բաց թողնված ժամկետը վերականգնելու մասին.
(…)»։
«Դատական ակտերի հարկադիր կատարման մասին» ՀՀ օրենքի 24–րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Քաղաքացի-պահանջատիրոջ կողմից կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու ժամկետը հարգելի ճանաչված պատճառներով բաց թողնելու դեպքում դատարանը կարող է այն վերականգնել:
2. Պահանջատերը բաց թողնված ժամկետը վերականգնելու մասին դիմումը ներկայացնում է կատարողական թերթ տված դատարան: Դատարանը դիմումը քննում է այն ստանալու օրվանից տասնօրյա ժամկետում: Պահանջատերը և պարտապանը պատշաճ ձևով տեղեկացվում են դատական նիստի ժամանակի և վայրի մասին: Նրանց չներկայանալն արգելք չէ դիմումի քննության համար:
3. Դիմումի քննության արդյունքներով դատարանը կայացնում է որոշում:
4. Դատարանի որոշումը կարող է բողոքարկվել»:
7. ՀՀ դատական օրենսգրքի 15–րդ հոդվածի 4–րդ մասում ամրագրված է.
«Որոշակի փաստական հանգամանքներ ունեցող գործով վճռաբեկ դատարանի կամ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի դատական ակտի հիմնավորումները (այդ թվում` օրենքի մեկնաբանությունները) պարտադիր են դատարանի համար նույնանման փաստական հանգամանքներով գործի քննության ժամանակ, բացառությամբ այն դեպքի, երբ վերջինս ծանրակշիռ փաստարկների մատնանշմամբ հիմնավորում է, որ դրանք կիրառելի չեն տվյալ փաստական հանգամանքների նկատմամբ»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Սեյրան Այվազյանի վերաբերյալ 2008 թվականի մայիսի 23–ին կայացված թիվ ՎԲ-17/08 որոշման 26–րդ կետում հայտնած իրավական դիրքորոշումից հետևում է, որ թե՛ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի, թե՛ ՀՀ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի դատական ակտը ՀՀ դատական օրենսգրքի 15–րդ հոդվածի շրջանակներում դատական ակտի կիրառելիության հարցը լուծելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի նաև այն, թե տվյալ դատական ակտի հիմնավորման բովանդակությունը կազմող ինչպիսի դրույթ է ենթակա կիրառման: Եթե այդ դրույթն իր բնույթով առավել ընդհանրական է, ապա կիրառման համար պահանջվում է փաստական հանգամանքների առավել փոքր ընդհանրություն: Եվ ընդհակառակը՝ եթե դրույթն իր բնույթով առավել կոնկրետ է, ապա կիրառման համար պահանջվում է փաստական հանգամանքերի առավել մեծ ընդհանրություն:
Դատարանը գտնում է, որ դատական ակտի բողոքարկման ժամկետի բաց թողումը հարգելի համարելու վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտված իրավական դիրքորոշումներում նախատեսված չափանիշները կիրառելի են նաև կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու բաց թողնված ժամկետի վերականագնման հարցը լուծելիս։
Դատարանի հիշյալ դիրքորոշումը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ անձի կողմից կատարողական թերթ ստանալու իրավահարաբերություներն ածանցվում են դատական ակտը ստանալու իրավունքի ծագման պահից, որից էլ նաև ածանցվում են դատական ակտի բողոքարկման կապակցությամբ ծագող իրավահարաբերությունները։
Նկատի ունենալով, որ ինքնին դատական ակտի բողոքարկման ժամկետը հարգելի համարելու վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումները կրում են առավել ընդհանրական բնույթ, ապա սույն որոշման 5–րդ կետում բարձրացված իրավական հարցի լուծման նպատակով դրանց կիրառման համար պահանջվում է առավել փոքր ընդհանրություն, որն արտահայտվում է բաց թողնված ժամկետը հարգելի համարելու ըստ էության միևնույն չափանիշների կիրառելիության հնարավորությամբ։
8. Սույն որոշման նախորդ կետում արտահայտված իրավական դիրքորոշումների հիման վրա` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում վկայակոչել ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային ներքոշարադրյալ դիրքորոշումները.
Այսպես, Վահե Գրիգորյանի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը 2014 թվականի մարտի 28–ի թիվ Ս-930/05 որոշման 17–18–րդ կետերում դիրքորոշում է հայտնել մինչդատական վարույթի շրջանակներում կայացված դատական ակտի բողոքարկման ժամկետը բաց թողնելիս այն հարգելի համարելու սկզբունքային մոտեցումների վերաբերյալ, որոնք Դատարանի համոզմամբ կիրառելի են նաև սույն գործի շրջանակներում.
«(…) «Փաստացի հասու է դառնում» ձևակերպումը ենթադրում է նաև, որ անձը չի խուսափել գործն ըստ էության չլուծող դատական ակտն ստանալուց կամ վարույթն իրականացնող մարմինն ինքը չի խոչընդոտել անձի կողմից նշված դատական ակտն ստանալուն կամ դրան ծանոթանալուն։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ մինչդատական վարույթի նկատմամբ նախնական դատական վերահսկողության շրջանակներում կայացված՝ գործն ըստ էության չլուծող դատական ակտն ստանալուց կամ դրան ծանոթանալուց խուսափումն առկա չէ այն դեպքում, երբ շահագրգիռ անձն օբյեկտիվ (հարգելի) պատճառներով (օրինակ՝ հիվանդությունը, բնակության վայրից բացակայությունը, անհաղթահարելի ուժի առկայությունը և այլն) մինչդատական վարույթի նկատմամբ նախնական դատական վերահսկողության շրջանակներում կայացված՝ գործն ըստ էության չլուծող դատական ակտը փաստացի ստանում է կամ դրան փաստացի ծանոթանում է դրա իրական հնարավորության առաջացումից ողջամիտ ժամանակահատված հետո։ Նման դեպքերում մինչդատական վարույթի նկատմամբ նախնական դատական վերահսկողության շրջանակներում կայացված՝ գործն ըստ էության չլուծող դատական ակտի բողոքարկման ժամկետի սկիզբ պետք է դիտել նշված ակտն անձի կողմից փաստացի ստանալու կամ դրան փաստացի ծանոթանալու պահը։
Քննարկվող իրավիճակում հնարավոր է նաև, որ անձն անբարեխղճորեն է օգտվում գործի նյութերին ծանոթանալու իր իրավունքից (օրինակ՝ առանց հարգելի պատճառների հրաժարվում է ներկայանալ վարույթն իրականացնող մարմին, ստանալ գործի նյութերի պատճենները)։ Այս պարագայում դատարանի որոշման բողոքարկման ժամկետի մեկնարկը նշված ակտն անձի կողմից փաստացի ստանալու պահից հաշվելու դեպքում չի ապահովվի դատական պաշտպանության հիմնարար իրավական արժեքին հակակշռող հանրային շահի կենսագործումը, և դատական ակտի վերադասության կարգով բողոքարկման համար կսահմանվի անորոշ ժամկետ։ Հետևաբար, նման դեպքերում դատական ակտի բողոքարկման ժամկետը պետք է հոսի այն պահից, երբ անձն օբյեկտիվորեն կարող էր ծանոթանալ իր շահերին առնչվող դատական ակտին։
(…)
Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ մինչդատական վարույթի նկատմամբ նախնական դատական վերահսկողության շրջանակներում կայացված և անձի հիմնարար իրավունքներն ու ազատությունները սահմանափակող օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների և քննչական գործողությունների իրականացումը թույլատրող դատական ակտերը վերաքննության կարգով բողոքարկելու ժամկետը հաշվարկելիս դատարանները պետք է պատշաճ գնահատման ենթարկեն հետևյալ հանգամանքները, այն է՝
ա) երբ է անձը փաստացի ստացել դատական ակտը կամ ծանոթացել դրան,
բ) արդյոք անձը խուսափել է դատական ակտն ստանալուց կամ դրան ծանոթանալուց, այդ թվում՝ առանց օբյեկտիվ (հարգելի) պատճառների չի ներկայացել վարույթն իրականացնող մարմին, հրաժարվել է ստանալ գործի նյութերի պատճենները, անբարեխղճորեն է օգտվել գործի նյութերին ծանոթանալու իր իրավունքից և այլն,
գ) արդյոք վարույթն իրականացնող մարմինը խոչընդոտել է դատական ակտն ստանալու կամ դրան ծանոթանալու անձի իրավունքի իրացմանը։
Վերոնշյալ հանգամանքների գնահատման արդյունքում դատարանը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է պարզի, թե երբ է փաստացի ծագել վիճարկվող որոշմանը ծանոթանալու անձի իրավունքը և արդյոք վերջինս ողջամիտ ժամկետում ծանոթացել է այդ դատական ակտին։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում ընդգծել նաև, որ յուրաքանչյուր դեպքում, երբ դատական ակտին ծանոթանալու հնարավորության առաջացման և փաստացի ծանոթացման միջև առկա ժամանակային խզումն առերևույթ թվում է ոչ ողջամիտ, անձի դատական պաշտպանության իրավունքի անհամաչափ սահմանափակումից խուսափելու նպատակով դատարանը պետք է քննարկման առարկա դարձնի ժամանակային նման խզման պատճառները։
Վերոգրյալի հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ այն դեպքում, երբ դատարանը հաստատված կհամարի, որ անձն անբարեխղճորեն է օգտվել քրեական գործի նյութերին, այդ թվում՝ վիճարկվող դատական ակտին ծանոթանալու իր իրավունքից, ապա իրավասու է ըստ էության չքննարկել ներկայացված բողոքը և այն թողնել առանց քննության։ Մինչդեռ այն դեպքերում, երբ կհաստատվի, որ գործի նյութերին ծանոթանալու իրավունքի առաջացման և այդ իրավունքի փաստացի իրացման միջև առկա ժամանակային խզումը պայմանավորված է օբյեկտիվ (հարգելի) պատճառներով, և բողոքը ներկայացվել է ակտը ստանալու պահից սահմանված ժամկետում, դատարանը պարտավոր է ներկայացված բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում դատական ստուգման ենթարկել վիճարկվող որոշման օրինականությունն ու հիմնավորվածությունը՝ անկախ այն հանգամանքից, թե երբ է հրապարակվել նշված դատական ակտը։
Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ նկարագրված կարգավորման պայմաններում կապահովվի մի կողմից իրավական պաշտպանություն հայցող անձի՝ դատարանի մատչելիության և արդար դատական քննության իրավունքների արդյունավետ իրականացումը, մյուս կողմից՝ արդարադատության պատշաճ իրականացումը և համապատասխանությունն իրավական որոշակիության սկզբունքին»։
9. ՀՀ սահմանադրական դատարանն իր կայացրած որոշումներում արտահայտած իրավական դիրքորոշումների` դատարանների համար պարտադիրության վերաբերյալ 2011 թվականի փետրվարի 25-ի թիվ ՍԴՈ-943 որոշման 8-րդ կետում հայտնել է.
«(…) [Ք]ննելով սահմանադրական (հանրային-իրավական բնույթի) գործեր` սահմանադրական դատարանը կայացնում է որոշումներ, որոնք ենթակա են պարտադիր կատարման դատական համակարգի մյուս մարմինների՝ ՀՀ ընդհանուր իրավասության և մասնագիտացված բոլոր դատարանների կողմից»։
Այդ իրավական դիրքորոշումից ելնելով Դատարանը գտնում է, որ այնքանով, որքանով որ ՀՀ Սահմանադրական դատարանը 2015 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ՍԴՈ-1249 որոշման 8-րդ կետում սահմանել է դատական ակտի բողոքարկման ժամկետը դատարանի կողմից հարգելի համարելու վերաբերյալ կոնկրետ չափանիշ, ապա այն կիրառելի է նաև սույն որոշման 5-րդ կետով բարձրացված իրավական հարցի նկատմամբ, այսպես դատարանը հայտնել է.
«(…) [Հ]աշվի առնելով այն հանգամանքը, որ որոշակի դեպքերում դատական ակտը բողոքարկելու համար օրենսդրությամբ սահմանված ժամկետը բաց թողնելը պայմանավորված չէ անձի կամքով, առաջացել է անձից անկախ պատճառներով, սահմանադրական դատարանն արձանագրում է, որ նշյալ դեպքերում ներկայացված միջնորդությունը բավարարելը համապատասխան դատական ատյանի պարտականությունն է հանդիսանում»:
10. Պատասխանելով սույն որոշման 5–րդ կետով բարձրացված իրավական հարցին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքում ամրագրված իրավական նորմերից պարզ է դառնում, որ քրեական վարույթն իրականացնող մարմինն օրենքի ուժով (ex lege) չի կրում պարտականություն տրամադրելու քրեական գործով կայացված դատական ակտը քրեական վարույթի մասնավոր մասնակիցներից` տուժողին, քաղաքացիական հայցվորին, նրանց ներկայացուցիչներին, ովքեր քրեական վարույթի ընթացքում նպատակ են հետապնդում պաշտպանել իրենց մասնավոր շահերը։ Քրեական վարույթի այդ մասնակիցներին դատական ակտը տրամադրելու քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի պարտականությունը ծագում է միայն այն դեպքում, երբ քրեական վարույթի այդ մասնակիցները հետամուտ լինելով իրենց շահերի պաշտպանության ընթացքին` հանդես են գալիս կայացված դատական ակտը ստանալու կամահայտնությամբ։ Այնուհետև, երբ այդ մասնակիցներն իրացնում են կայացված դատական ակտը ստանալու իրենց իրավունքը, ծանոթանում Դատարանի իրավական պատճառաբանություններին և հիմնավորումներին, դատական ակտի եզրափակիչ մասին, ապա հնարավորություն են ստանում օգտվելու այդ իրավունքից բխող և իրենց մասնավոր շահերի արդյունավետ դատական պաշտպանությանն ուղղված այնպիսի լրացուցիչ երաշխիքներից, ինչպիսիք են դատական ակտի վերադասության կարգով բողոքարկման, կամովին դատական ակտը չկատարվելու դեպքում` այն հարկադրաբար ի կատար ածելու համար կատարողական թերթ ստանալու և վերջինս դատական ակտերի հարկադիր կատարումն ապահովող ծառայություն ներկայացնելու հնարավորություններից։
Միևնույն ժամանակ, այն դեպքում, երբ քրեական վարույթի մասնակիցը զրկվում է դատական ակտի հարկադիր կատարումն ապահովելու նպատակով կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու հնարավորությունից` օրենքով սահմանված ժամկետը բաց թողնելու հետևանքով, ապա ելնելով անձի արդյունավետ դատական պաշտպանության ապահովման սահմանադրաիրավական երաշխիքներից` «Դատական ակտերի հարկադիր կատարման մասին» ՀՀ օրենքը հնարավորություն է տալիս վերականգնել բաց թողնված ժամկետը։
Սակայն, Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել, որ օրենսդրի կողմից նախատեսված այդ հնարավորությունը վերաբերվում է հարգելի պատճառով բաց թողնված ողջամիտ ժամանակահատվածին։
11. Սույն գործի շրջանակներում Դիմողի կողմից դատավճռի հարկադիր կատարումն ապահովելու նպատակով կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու իրավունքը ծագել է 2015 թվականի ապրիլի 21–ին, երբ Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի կողմից կայացված դատական ակտը մտել է օրինական ուժի մեջ։ Իսկ, այդ իրավունքի փաստացի իրացմանն ուղղված Դիմողի կամահայտնությունն արտահայտվել է 2016 թվականի մայիսի 12–ին, երբ դիմում է ներկայացվել Դատարան` դատական ակտի հարկադիր կատարումն ապահովելու նպատակով կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու բաց թողնված ժամկետը հարգելի համարելու խնդրանքով։ Այսինքն, դատական ակտի հարկադիր կատարումն ապահովելու նպատակով կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու իրավունքի ծագման և այդ իրավունքի իրացմանն ուղղված Դիմողի կամահայտնության արտահայտման միջև առկա ժամանակային խզումը կազմում է ավելի քան մեկ տարի։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքում ամրագրված նորմերի, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների հիման վրա Դատարանն արձանագրում է, որ որքան երկար է բաց թողնված ժամկետը, այնքան առավել բացառիկ պետք է լինեն այն պատճառները, որոնք հիմք են հանիսացել այդ ժամկետի բաց թողնման համար։ Դատարանի համոզմամբ բացառիկ պատճառը պետք է անձին օբյեկտիվորեն, այն է` իր կամքից անկախ հանգամանքներում, զրկի քրեական գործի հետագա ընթացքի մասին տեղեկանալու փաստացի հնարավորությունից, որը կարող է արտահայտվել ծանր հիվանդությամբ, խիստ անհրաժեշտությամբ պայմանավորված բնակության վայրից բացակայությամբ կամ անհաղթահարելի ուժի առկայությամբ։
Դատարանը գտնում է, որ այն դեպքում, երբ դատական ակտի հարկադիր կատարումն ապահովելու նպատակով կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու համար բաց թողնված ժամկետի և այդ ժամկետի բաց թողնման պատճառի հարաբերակցությունը համաչափ չէ, ապա բողոք բերող անձի դատական պաշտպանության իրավունքը կարող է սահմանափակվել և այդ սահմափակումը պետք է համարվի համաչափ։
12. Նախորդ կետում ներկայացված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում գնահատել Դիմողի կողմից դատական ակտը հարկադիր կատարման ներկայացնելու ժամկետի բաց թողնման պատճառի հարգելի լինելու հանգամանքը դատական նիստի ընթացքում Դիմողի և նրա ներկայացուցչի կողմից վկայակոչված փաստական հանգամանքների համակցության, ինչպես նաև թիվ ԵԱՔԴ/0152/01/14 քրեական գործում առկա փաստական հանգամանքների հիման վրա։
Դիմող Լուսինե Մկրտչյանի ներկայացուցիչ Վ.Զուռնաչյանը մասնակցել է քրեական գործի դատաքննությանը, ինչպես նաև` դատական վիճաբանությունների փուլում դատավարության մասնակիցների կողմից ներկայացվող ճառերի ունկնդրմանը։ Հետևաբար, Դատարանը ողջամտորեն արձանագրում է, որ Վ.Զուռնաչյանն իմացել է, որ քրեական գործի դատական քննությունն ըստ էության ավարտվում է և դատական վիճաբանությունների փուլի ավարտին հաջորդելու է ամբաստանյալի վերջին խոսքը և դրանից հետո Դատարանը պետք է հեռանա խորհրդակցական սենյակ դատավճիռ կայացնելու։
Բացի այդ, քրեական գործով կայացած նախավերջին դատական նիստի ընթացքում, երբ դատական նիստը նախագահողը փոխհամաձայնեցրել է հաջորդ դատական նիստի օրն ու ժամը` Վ.Զուռնաչյանը հայտնել է, որ հաջորդող դատական նիստը կարող է տեղի ունենալ նաև իր բացակայությամբ։
Վերոնշյալ փաստական հանգամանքները վկայում են, որ Դիմողի ներկայացուցիչ Վ.Զուռնաչյանը մասնակցելով դատական վիճաբանությունների փուլին` ողջամտորեն իմացել է կայացվելիք դատական ակտին ծանոթանալու իրավունքի ծագման պահը և եթե նույնիսկ չէր ներկայանալու հաջորդ դատական նիստին, ապա առնվազն այդ մասին պետք է տեղյակ պահեր իր կողմից ներկայացվող անձին, որպեսզի վերջինս կարողանար հետամուտ լիներ իր մասնավոր շահերի արդյունավետ պաշտպանությանը։
Այդ մասին է նաև վկայում հանցագործությունների կանխմանը և իրավախախտների հետ վարվելաձևին նվիրված ՄԱԿ–ի ութերորդ կոնգրեսի կողմից (Հավանայում 1990 թվականի սեպտեմբերի 7–ին) ընդունված «Իրավաբանների դերին վերաբերող հիմնարար սկզբունքների» 15–րդ կետը, որի համաձայն` իրավաբանների գործառույթների շարքին է դասվում խորհրդատվություն տրամադրելը հաճախորդներին` նրանց իրավաբանական համակարգի աշխատանքի վերաբերյալ այն չափով, որքանով դա վերաբերում է հաճախորդների իրավաբանական իրավունքներին ու պարտականություններին։
Մինչդեռ, վերոնշյալ պահանջի պատշաճ չկատարումը չի կարող արդարացվել այն պատճառաբանությամբ, որ ծառայությունների մատուցման պայմանագրի համաձայն` Վ.Զուռնաչյանը չի հանդիսացել Լ.Մկրտչյանի ներկայացուցիչը դատաքննության ավարտից հետո, հետևաբար նա պարտավոր չէր գործի հետագա ընթացքի մասին տեղյակ պահել իր վստահորդին։
Դատարանը գտնում է, որ նման պատճառաբանությունն անթույլատրելի է և նույնիսկ վտանգում է անձի որակյալ իրավաբանական օգնություն ստանալու սահմանադրաիրավական նորմատիվ պատվիրանը։
13. Միևնույն ժամանակ, անդրադառնալով դիմող Լ.Մկրտչյանի գործողություններին` ուղղված իր մասնավոր շահերի պաշտպանությանը, կայացված դատական ակտը ստանալուն և հետագայում այդ ակտի հարկադիր կատարումն ապահովելու նպատակով կատարողական թերթը ներկայացնելուն, Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
Դիմողը դատական նիստի ընթացքում հայտնել է, որ դեռևս 2015 թվականի ընթացքում իմացել է, որ Հարություն Մկրտչյանը դատապարտվել է մոտ չորս տարվա ազատազրկման, հետևաբար նաև ըստ էության իմացել է, որ առկա է եղել կայացված դատական ակտ։
Բացի այդ, դատական նիտի ընթացքում Դիմողը նաև հայտնել է, որ երբ սոցիալական կայքում կարդացել է հոդված` փորձել է Դատալեքս տեղեկատվական համակարգում գտնել քրեական գործը և հետաքրքրություն ցուցաբերել քրեական գործի ելքի նկատմամբ։ Դատարանն արձանագրում է, որ Դիմողն այդ հնարավորությունն ըստ էության ունեցել է նաև ավելի վաղ, սակայն իր մասնավոր շահերի պաշտպանության նկատմամբ դրսևորած վերաբերմունքից հետևում է, որ իր կամքից կախված հանգամանքներով պայմանավորված նա ձեռնամուխ չի եղել այդ շահերի պաշտպանությանը։
14. Սույն որոշման 12–13–րդ կետում վկայակոչված իրավական դիրքորոշումների հիման վրա Դատարանը գտնում է, որ Դիմողի կողմից դատական ակտի հարկադիր կատարումն ապահովելու նպատակով կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու ժամկետի բաց թողումը հարգելի համարվել չի կարող այն պատճառաբանությամբ, որ դատավճիռը քրեական գործով տուժողի դատավարական կարգավիճակ ունեցող Դիմողին չի ուղարկվել, այն էլ այն դեպքում, երբ օրենքի ուժով Դատարանը չունի այդպիսի պարտականություն։
Դատարանը նաև նկատի է ունենում այն հանգամանքը, որ Դիմողն իր կամքից անկախ հանգամանքներում, օբյեկտիվորեն զրկված չի եղել գործի հետագա ընթացքի մասին տեղեկանալու և իր մասնավոր շահերի պաշտպանությանը ձեռնամուխ լինելու հնարավորությունից։
15. Նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ Դիմողը թիվ ԵԱՔԴ/0152/01/14 քրեական գործով եղել է դատավարության մասնակից` ունենալով տուժողի դատավարական կարգավիճակ, ում կողմից ներկայացված քաղաքացիական հայցը բավարարվել է մասնակիորեն` 54.325.000 ՀՀ դրամ (հիսունչորս միլիոն երեք հարյուր քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով, ինչպես նաև հիմք ընդունելով ներկայացված դիմումը, որով Դիմողը խնդրել է իրեն տրամադրել դատավճռի օրինակ և կատարողական թերթ, Դատարանը գտնում է, որ ներկայացված դիմումն այս մասով ենթակա է բավարարման։
Անդրադառնալով Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ–Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի կողմից 2015 թվականի մարտի 19–ին կայացված դատավճռի հարկադիր կատարումն ապահովելու նպատակով կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու բաց թողնված ժամկետը վերականագնելու Դիմողի խնդրանքին` Դատարանը հիմք ընդունելով սույն որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները` գտնում է, որ ներկայացված դիմումն այս մասով ենթակա է մերժման։
Դատարանը գտնում է, որ կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու իրավունքի ծագման և այդ իրավունքի փաստացի իրացմանն ուղղված Դիմողի կամահայտնության արտահայտման միջև առկա ժամանակային խզումը հարգելի չի կարող համարվել այն պատճառով, որ Դիմող Լուսինե Մկրտչյանը չի իմացել դատավճռի կայացման մասին` այն իրեն չուղարկվելու հետևանքով, այն պարագայում, երբ Դատարանն օրենքի ուժով չունի նման պարտականություն, իսկ Լուսինե Մկրտչյանի ներկայացուցիչ Վ.Զուռնաչյանը մասնակացել է քրեական գործով դատաքննությանը և ներկա է եղել դատավճռի հրապարակմանը նախորդած դատական նիստին։ (...)»:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Դատարանը սույն գործի շրջանակներում հիմնավոր հետևության հանգելու համար, անհրաժեշտ և բավարար վերլուծության և գնահատման է ենթարկել գործի լուծման համար անհրաժեշտ բացահայտման ենթակա հանգամանքները, որի արդյունքում կայացրել է գործն ըստ էության ճիշտ լուծող դատական ակտ, ուստի վերաքննիչ բողոքը բավարարելու հիմքեր չկան:
Վերաքննիչ դատարանը միևնույն ժամանակ արձանագրում է, որ վերաքննիչ բողոքում բերված պատճառաբանությունները բավարար չափով փաստարկված չեն, դրանք բողոքաբերի` գործի փաստական հանգամանքների ու տվյալների յուրովի մեկնաբանման արդյունք են, և ինքնին չեն կարող բավարար հիմք հանդիսանալ դատական ակտը բեկանելու կամ փոփոխելու համար:
Վերաքննիչ դատարանը միևնույն ժամանակ արձանագրում է, որ գործը քննելիս և լուծելիս Դատարանի կողմից քրեադատավարական իրավունքի այնպիսի էական խախտումներ, որոնք ազդել կամ կարող էին ազդել սույն գործով ճիշտ որոշում կայացնելու վրա` թույլ չեն տրվել:
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ սույն գործի շրջանակներում Դատարանի կողմից կայացվել է գործն ըստ էության ճիշտ լուծող դատական ակտ, այն օրինական է, հիմնավորված և պատճառաբանված, ուստի պետք է թողնել օրինական ուժի մեջ:
Ելնելով վերոգրյալներից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-394-րդ հոդվածներով Վերաքննիչ դատարանը,
Ո Ր Ո Շ Ե Ց
Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2016 թվականի հոկտեմբերի 03-ի որոշումը` Լուսինե Մկրտչյանի վերաբերյալ, թողնել օրինական ուժի մեջ, իսկ բերված վերաքննիչ բողոքը` մերժել:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ այն ստանալու պահից 15-օրյա ժամկետում։
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ
ԵԱՔԴ/0152/01/14
Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
Հ Ա Ն ՈՒ Ն Հ Ա Յ Ա Ս Տ Ա Ն Ի Հ Ա Ն Ր Ա Պ Ե Տ ՈՒ Թ Յ Ա Ն
Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների
ընդհանուր իրավասության դատարանը`
նախա•ահող դատավոր` Լ. Ավետիսյան
քարտուղարությամբ` Ե. Կարապետյանի մասնակցությամբ
մեղադրող` Ա. Մնացականյանի
պաշտպան` Կ. Խաչատրյանի
տուժողª Լ. Մկրտչյանի
տուժողների ներկայացուցիչներª Վ. Զուռնաչյանի, Ռ. Գրի•որյանի
2015 թվականի մարտի 19-ին, Երևան քաղաքում, դռնբաց դատական նիստում, դատական քննության արա•ացված կար•ով, քննեց քրեական •ործն ըստ մեղադրանքի Հարություն Ռուբենի Մկրտչյանի, ծնված 1988 թվականի մայիսի 15-ին, Երևան քաղաքում, ազ•ությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, բարձրա•ույն կրթությամբ, ամուրի, խնամքին ոչ ոք, նախկինում չդատված, աշխատել է www.1in.am լրատվական կայքում որպես լրա•րող, հաշվառված և բնակվել է Երևան քաղաքի Պոպովի փողոցի 34 տուն հասցեում, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենս•րքի 177 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով, կալանքի տակ է 2014 թվականի մայիսի 19-ից,
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
1.Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2013 թվականի դեկտեմբերի 05-ին Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիրի քննչական բաժնում ՀՀ քրեական օրենս•րքի 177 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով և 1.1 կետով նախատեսված հանցա•ործության հատկանիշներով հարուցվել է թիվ 14821413 քրեական •ործը:
2013 թվականի դեկտեմբերի 10-ին կասկածյալ Հարություն Ռուբենի Մկրտչյանը ձերբակալվել է:
Նախաքննության մարմնի 2013 թվականի դեկտեմբերի 13-ի որոշմամբ Հարություն Ռուբենի Մկրտչյանը ներ•րավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենս•րքի 177 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով:
Նույն օրը դատարանի որոշմամբ Հարություն Ռուբենի Մկրտչյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել կալանավորումը:
Դատարանի 2014 թվականի մայիսի 05-ի որոշմամբ Հարություն Ռուբենի Մկրտչյանի կալանքի տակ պահելու ժամկետը երկարացնելու մասին միջնորդությունը մերժվել է:
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի 2014 թվականի մայիսի 19-ի որոշմամբ դատախազի վերաքննիչ բողոքը բավարարվել և Հարություն Ռուբենի Մկրտչյանին կալանքի տակ պահելու ժամկետը երկարացվել է երկու ամիս ժամկետով և նույն օրը նա կալանավորվել է:
2014 թվականի սեպտեմբերի 18-ին Հարություն Ռուբենի Մկրտչյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել և նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենս•րքի 177 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով:
2014 թվականի սեպտեմբերի 18-ի որոշմամբ թիվ 14821413 քրեական •ործից անհայտ անձանց կողմից ուրիշի •ույքի առանձնապես խոշոր չափերով հափշտակություն կատարելու մասըª ՀՀ քրեական օրենս•րքի 177 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետի հատկանիշներով, անջատվել է առանձին վարույթում, քրեական •ործին շնորհվել է թիվ 14816014 համարը:
2014 թվականի սեպտեմբերի 25-ին Հարություն Ռուբենի Մկրտչյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել և նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենս•րքի 177 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով:
2014 թվականի հոկտեմբերի 03-ին թիվ 14821413 քրեական •ործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանª ըստ էության քննելու համար:
2.Գործի փաստական հան•ամանքները.
Նախնական քննության մարմինն ամբաստանյալ Հարություն Ռուբենի Մկրտչյանին ՀՀ քրեական օրենս•րքի 177 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով մեղադրանք է առաջադրել այն արարքի կատարման համար, որ նա իր մոտ ունենալով Երևան քաղաքի Սևաստոպոլյան փողոցի 45 տան բանալիները, 2009 թվականի սեպտեմբեր ամսից մինչև 2010 թվականի աշունն ընկած ժամանակահատվածում, քննությամբ ինքնությունը չպարզված անձի հետ, առանձնապես խոշոր չափերով ուրիշի •ույքի •աղտնի հափշտակություն կատարելու դիտավորությամբ, •աղտնի հափշտակել է Երևան քաղաքի Սևաստոպոլյան փողոցի թիվ 45 հասցեում •տնվող առանձնատան •ույքըª Լուսինե Մկրտչյանին, Լաուրա Մկրտչյանին և Արայիկ Մկրտչյանին պատճառելով առանձնապես խոշոր չափ կազմողª ընդհանուր 54.325.000 ՀՀ դրամ •ույքային վնաս:
3. Արա•ացված դատական քննություն.
Մինչև դատաքննությունն սկսելն ամբաստանյալ Հարություն Ռուբենի Մկրտչյանը միջնորդեց դատական քննությունն անցկացնել արա•ացված կար•ով և հայտարարեց, որ առաջադրված մեղադրանքն իրեն պարզ է, համաձայն է իրեն առաջադրված մեղադրանքին, •իտակցում է արա•ացված կար•ով դատական քննություն անցկացնելու բնույթն ու հետևանքները, միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր` պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո: Միջնորդությունը հաստատեց նաև ամբաստանյալի պաշտպան Կարինե Խաչատրյանը:
Մեղադրող Ա.Մնացականյանը մեղադրական եզրակացությունը հաստատելիս դատական քննության արա•ացված կար• կիրառելուն առարկել է, սակայն դատարանում հայտարարեց, որ դատական քննության արա•ացված կար• կիրառելուն չի առարկում:
Տուժող Լաուրա Մկրտչյանի ներկայացուցիչ Ռ.Գրի•որյանը նույնպես դատական քննության արա•ացված կար• կիրառելուն չի առարկել: Տուժող Լուսինե Մկրտչյանը դատական քննության արա•ացված կար• կիրառելու հարցը թողել է դատարանի հայեցողությանը:
Դատարանը համոզվելով, որ առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 3751 և 3752 հոդվածներով նախատեսված պայմանները, որոշում է կայացրել դատական քննության արա•ացված կար• կիրառելու մասին:
4.Դատարանի իրավական վերլուծությունները.
Դատարանը հիմք ընդունելով մեղադրանքի հիմքում դրված ապացույցները, •տնում է, որ ամբաստանյալ Հարություն Մկրտչյանը քննությամբ ինքնությունը չպարզված անձի հետ, առանձնապես խոշոր չափերով ուրիշի •ույքի •աղտնի հափշտակություն կատարելու դիտավորությամբ, •աղտնի հափշտակել է Երևան քաղաքի Սևաստոպոլյան փողոցի թիվ 45 հասցեում •տնվող առանձնատան •ույքըª Լուսինե, Լաուրա և Արայիկ Մկրտչյաններին պատճառելով առանձնապես խոշոր չափ կազմողª ընդհանուր 54.325.000 ՀՀ դրամ •ույքային վնաս, որպիսի արարքը համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենս•րքի 177 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված հանցա•ործության հատկանիշներին:
Կատարած արարքի համար ամբաստանյալ Հարություն Ռուբենի Մկրտչյանը ենթակա է քրեական պատասխանատվության և պատժի:
ՀՀ քրեական օրենս•րքի 48 հոդվածի համաձայնª
1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցա•ործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից ու ազատություններից օրենքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Պատժի նպատակն է վերական•նել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցա•ործությունները:
ՀՀ քրեական օրենս•րքի 61 հոդվածի համաձայն`
1. Հանցա•ործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենս•րքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենս•րքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցա•ործության՝ հանրության համար վտան•ավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութա•րող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հան•ամանքներով:
3. Հանցա•ործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
Ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս, դատարանը հաշվի է առնում նրա կատարած արարքի հանրության համար վտան•ավորության աստիճանը, ինչպես նաև հանցավորի անձը:
Որպես ամբաստանյալ Հարություն Մկրտչյանի անձը բնութա•րող տվյալներ, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հան•ամանքներ դատարանը դիտում է այն, որ նա նախկինում դատված չի եղել, ծառայել է ՀՀ բանակում, հանցանքն ընդունել և զղջում է կատարած արարքի համար:
Ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հան•ամանքներ առկա չեն:
Հաշվի առնելով Հարություն Մկրտչյանի կատարած արարքի հանրության համար վտան•ավորության աստիճանը և բնույթը, նրա անձը բնութա•րող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հան•ամանքները, պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հան•ամանքների բացակայությունը, ինչպես նաև այն, որ ՀՀ քրեական օրենս•րքի 177 հոդվածի 3-րդ մասի սանկցիայով նախատեսված է պատիժ միայն ազատազրկման ձևով, դատարանը •տնում է, որ պատժի նպատակներին հասնելու համար ամբաստանյալ Հարություն Ռուբենի Մկրտչյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենս•րքի 177 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված հանցանք կատարելու համար պատիժ պետք է նշանակել ազատազրկման ձևով, որը նա պետք է կրի:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 3753 հոդվածի 6-րդ կետի համաձայն դատարանը արա•ացված կար•ով դատական քննության արդյունքում մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ, որը չի կարող •երազանցել կատարված հանցա•ործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը ... :
Դատարանը, քննության առնելով ամբաստանյալի նկատմամբ լրացուցիչ պատիժ նշանակելու հարցը, •տնում է, որ նպատակահարմար չէ ՀՀ քրեական օրենս•րքի 177 հոդվածի 3-րդ մասի սանկցիայով նախատեսված լրացուցիչ պատիժ` •ույքի բռնա•րավում նշանակելը:
Դատարանը •տնում է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցըª կալանավորումը, պետք է թողնել անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Անդրադառնալով տուժողի ներկայացուցչի կողմից ներկայացված քաղաքացիական հայցին, դատարանը •տնում է, որ այն ենթակա է բավարարման մասնակի հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 158 հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն քաղաքացիական հայց հարուցվում է կասկածյալի, մեղադրյալի կամ նրա դեմ, ում վրա կարող է •ույքային պատասխանատվություն դրվել մեղադրյալի •ործողությունների համար:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 367 հոդվածի համաձայն ՙԴատավճիռ կայացնելիս դատարանը, ելնելով քաղաքացիական հայցի հիմքերի ու չափի ապացուցված լինելու հան•ամանքից, հարուցված հայցը բավարարում է լրիվ կամ մասնակիորեն, կամ մերժում է դրա բավարարումը, կամ այն թողնում է առանց քննության՚:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը թիվ ՎԲ-150/07 որոշմամբ արտահայտել է իրավական դիրքորոշում այն մասին, որ ՙքրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցի առարկան է կազմում հանցա•ործությամբ անմիջականորեն պատճառված •ույքային վնասը, որի հարուցման մասին պահանջը հայցվորը ներկայացնում է մեղադրյալին կամ նրա •ործողությունների համար պատասխանատվություն կրող անձին: Քաղաքացիական հայցի առարկայի որոշման համար անհրաժեշտ է, որպեսզի վնասն անմիջականորեն հանցա•ործությամբ պատճառված լինի՚:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 3751 հոդվածի 6-րդ մասի համաձայն` ՙԵթե տվյալ •ործով հարուցված է նաև քաղաքացիական հայց, և ամբաստանյալը (մեղադրյալը) կամ քաղաքացիական պատասխանողն ընդունում է այն, ապա դատարանը դատավճռով բավարարում է նաև քաղաքացիական հայցը, եթե այն չի հակասում օրենքին:.........՚:
Լուսինե Մկրտչյանի ներկայացուցիչ Վ.Զուռնաչյանն իր կողմից ներկայացված քաղաքացիական հայցով դատարանին խնդրել է Հարություն Մկրտչյանից հօ•ուտ Լուսինե Մկրտչյանի բռնա•անձել 82.923.000 /ութսուներկու միլիոն ինը հարյուր քսաներեք հազար/ ՀՀ դրամ •ումար, մինչդեռ տվյալ դեպքում հանցա•ործությամբ անմիջականորեն պատճառված վնասը կազմում է 54.325.000 ՀՀ դրամ, որի մասով էլ այն ենթակա է բավարարման:
Այսպիսով, տվյալ դեպքում ներկայացված քաղաքացիական հայցը չի հակասում օրենքին և ամբաստանյալի կողմից քաղաքացիական հայցը կամավոր ընդունելու պայմաններում, դատարանը •տնում է, որ Հարություն Մկրտչյանից հօ•ուտ Լուսինե Մկրտչյանի պետք է բռնա•անձել 54.325.000 ՀՀ դրամ, քանի որ այն հանդիսանում է հանցա•ործությամբ անմիջականորեն պատճառված վնաս, իսկ ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի պահանջների համաձայն` հանցա•ործությամբ անմիջականորեն պատճառված վնասը ենթակա է վերական•նման:
Ինչ վերաբերում է քաղաքացիական հայցի` պատճառված վնասների վերական•նման համար անհրաժեշտ աշխատանքների շուկայական արժեքի հատուցման մասին (ըստ փորձա•ետի թիվ 14-4003 եզրակացությանª պատճառված վնասների վերական•նման համար անհրաժեշտ աշխատանքների շուկայական արժեքը կազմում է 37.463.000 ՀՀ դրամ), ապա դատարանը •տնում է, որ այն պետք է թողնել առանց քննության:
Միաժամանակ դատարանը պարզաբանում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 155 հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն, քրեական դատավարությունում հարուցված քաղաքացիական հայցը, որը դատարանի կողմից թողնվել է առանց քննության, կարող է հետա•այում հարուցվել քաղաքացիական դատավարության կար•ով:
Դատարանը •տնում է, որ չպետք է անդրադառնալ տուժողներ Լաուրա և Արայիկ Մկրտչյանների քաղաքացիական հայցերի հարցին, քաղաքացիական հայց հարուցված չլինելու պատճառաբանությամբ:
Անդրադառնալով իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցին, դատարանը •տնում է, որ Արաբկիրի քննչական բաժնի քննիչի 2014թ. մայիսի 16-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված և Ռուբեն Թամազյանին ի պահ հանձնված Երևան քաղաքի Մարկվարդի 50 հասցեում •տնվող վերջինիս բնակարանից առ•րավված թվով 2 հատ ՙՄիթսուբիշի Էլեկտրիկ Mr Slim՚ տեսակի օդորակիչների, Արաբկիրի քննչական բաժնի քննիչի 2014թ. մայիսի 24-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված և Արաբկիրի քննչական բաժնում պահվող Երևան քաղաքի Պոպովի 83 հասցեում •տնվող տանից առ•րավված թվով 25 հատ մարմարե բազրիքի կոտրված բեկորների, Արաբկիրի քննչական բաժնի քննիչի 2014թ. հունիսի 19-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված և Սեր•եյ Դավթյանին ի պահ հանձնված Երևան քաղաքի Վերին Չարբախ 6-րդ փողոցի 30 հասցեում •տնվող վերջինիս տանից առ•րավված թվով 5 հատ մարմարյա բազրիքի սյուների և 3 հատ մարմարե բազրիքի կոտրված բեկորների տնօրինման հարցը պետք է թողնել լուծելու սույն քրեական •ործից անջատված Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնի վարույթում •տնվող թիվ 14816014 քրեական •ործով:
Դատարանը •տնում է, որ դատական ծախսերն ամբաստանյալից ենթակա չեն բռնա•անձման, նկատի ունենալով, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 168 հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով նախատեսված դատական ծախս սույն քրեական •ործով չկա, իսկ 2-8-րդ կետերով նախատեսված դատական ծախսերն արա•ացված դատական քննության կար• կիրառելու դեպքում, համաձայն նույն օրենս•րքի 3753 հոդվածի 8-րդ մասի, ամբաստանյալից բռնա•անձման ենթակա չեն:
Ելնելով վերո•րյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 357-360, 365, 369-373, 3753 և 3754 հոդվածներով, դատարանը
Վ Ճ Ռ Ե Ց
Հարություն Ռուբենի Մկրտչյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենս•րքի 177 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված հանցանք կատարելու մեջ և նրան դատապարտել ազատազրկման չորս (4) տարի վեց (6) ամիս ժամկետովª առանց •ույքի բռնա•րավման:
ՀՀ քրեական օրենս•րքի 69 հոդվածի համաձայն, նշանակված պատժին հաշվակցել 2013 թվականի դեկտեմբերի 10-ից մինչև 2014 թվականի մայիսի 10-ը (5 ամիս) Հարություն Ռուբենի Մկրտչյանի կալանքի տակ •տնվելու ժամկետը և նրա նկատմամբ վերջնական պատիժ նշանակել ազատազրկում չորս (4) տարի մեկ (1) ամիս ժամկետովª առանց •ույքի բռնա•րավման:
Հարություն Ռուբենի Մկրտչյանի նկատմամբ նշանակված պատժի սկիզբը հաշվել 2014 թվականի մայիսի 19-ից: Պատիժը պետք է կրի ՀՀ ԱՆ համապատասխան քրեակատարողական հիմնարկում:
Հարություն Ռուբենի Մկրտչյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը` կալանավորումը, թողնել անփոփոխ, մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Տուժող Լուսինե Մկրտչյանի ներկայացուցիչ Վ.Զուռնաչյանի կողմից ամբաստանյալ Հ.Մկրտչյանի դեմ ներկայացված քաղաքացիական հայցը բավարարել մասնակիորեն. Հարություն Մկրտչյանից հօ•ուտ Լուսինե Մկրտչյանի բռնա•անձել 54.325.000 ՀՀ դրամ (հիսունչորս միլիոն երեք հարյուր քսանհին• հազար) ՀՀ դրամ •ումար:
Տուժողի ներկայացուցիչ Վ.Զուռնաչյանի կողմից ամբաստանյալ Ս.Մելքոնյանի դեմ ներկայացված քաղաքացիական հայցը` պատճառված վնասների վերական•նման համար անհրաժեշտ աշխատանքների շուկայական արժեքի հատուցման մասով, թողնել առանց քննության` նրան իրավունք վերապահելով այն հարուցել քաղաքացիական դատավարության կար•ով:
Իրեղեն ապացույց հանդիսացողª Ռուբեն Թամազյանին ի պահ հանձնված թվով 2 հատ ՙՄիթսուբիշի Էլեկտրիկ Mr Slim՚ տեսակի օդորակիչների, Սեր•եյ Դավթյանին ի պահ հանձնված թվով 5 հատ մարմարյա բազրիքի սյուների և 3 հատ մարմարե բազրիքի կոտրված բեկորների, Արաբկիրի քննչական բաժնում պահվող թվով 25 հատ մարմարե բազրիքի կոտրված բեկորների տնօրինման հարցը թողնել լուծելու սույն քրեական •ործից անջատված Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնի վարույթում •տնվող թիվ 14816014 քրեական •ործով:
Դատական ծախսերի հարցը համարել լուծված:
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան հրապարակվելու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում:
Դատավճիռը չի կարող բողոքարկվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 395 հոդվածի 1-ին կետով նախատեսված հիմքով:
Դատավոր` ստորա•րություն
Բնա•րի հետ ճիշտ է`
Դատավորª Լ. Ավետիսյան
Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
Հ Ա Ն ՈՒ Ն Հ Ա Յ Ա Ս Տ Ա Ն Ի Հ Ա Ն Ր Ա Պ Ե Տ ՈՒ Թ Յ Ա Ն
Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների
ընդհանուր իրավասության դատարանը`
նախա•ահող դատավոր` Լ. Ավետիսյան
քարտուղարությամբ` Ե. Կարապետյանի մասնակցությամբ
մեղադրող` Ա. Մնացականյանի
պաշտպան` Կ. Խաչատրյանի
տուժողª Լ. Մկրտչյանի
տուժողների ներկայացուցիչներª Վ. Զուռնաչյանի, Ռ. Գրի•որյանի
2015 թվականի մարտի 19-ին, Երևան քաղաքում, դռնբաց դատական նիստում, դատական քննության արա•ացված կար•ով, քննեց քրեական •ործն ըստ մեղադրանքի Հարություն Ռուբենի Մկրտչյանի, ծնված 1988 թվականի մայիսի 15-ին, Երևան քաղաքում, ազ•ությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, բարձրա•ույն կրթությամբ, ամուրի, խնամքին ոչ ոք, նախկինում չդատված, աշխատել է www.1in.am լրատվական կայքում որպես լրա•րող, հաշվառված և բնակվել է Երևան քաղաքի Պոպովի փողոցի 34 տուն հասցեում, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենս•րքի 177 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով, կալանքի տակ է 2014 թվականի մայիսի 19-ից,
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
1.Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2013 թվականի դեկտեմբերի 05-ին Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիրի քննչական բաժնում ՀՀ քրեական օրենս•րքի 177 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով և 1.1 կետով նախատեսված հանցա•ործության հատկանիշներով հարուցվել է թիվ 14821413 քրեական •ործը:
2013 թվականի դեկտեմբերի 10-ին կասկածյալ Հարություն Ռուբենի Մկրտչյանը ձերբակալվել է:
Նախաքննության մարմնի 2013 թվականի դեկտեմբերի 13-ի որոշմամբ Հարություն Ռուբենի Մկրտչյանը ներ•րավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենս•րքի 177 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով:
Նույն օրը դատարանի որոշմամբ Հարություն Ռուբենի Մկրտչյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել կալանավորումը:
Դատարանի 2014 թվականի մայիսի 05-ի որոշմամբ Հարություն Ռուբենի Մկրտչյանի կալանքի տակ պահելու ժամկետը երկարացնելու մասին միջնորդությունը մերժվել է:
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի 2014 թվականի մայիսի 19-ի որոշմամբ դատախազի վերաքննիչ բողոքը բավարարվել և Հարություն Ռուբենի Մկրտչյանին կալանքի տակ պահելու ժամկետը երկարացվել է երկու ամիս ժամկետով և նույն օրը նա կալանավորվել է:
2014 թվականի սեպտեմբերի 18-ին Հարություն Ռուբենի Մկրտչյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել և նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենս•րքի 177 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով:
2014 թվականի սեպտեմբերի 18-ի որոշմամբ թիվ 14821413 քրեական •ործից անհայտ անձանց կողմից ուրիշի •ույքի առանձնապես խոշոր չափերով հափշտակություն կատարելու մասըª ՀՀ քրեական օրենս•րքի 177 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետի հատկանիշներով, անջատվել է առանձին վարույթում, քրեական •ործին շնորհվել է թիվ 14816014 համարը:
2014 թվականի սեպտեմբերի 25-ին Հարություն Ռուբենի Մկրտչյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել և նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենս•րքի 177 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով:
2014 թվականի հոկտեմբերի 03-ին թիվ 14821413 քրեական •ործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանª ըստ էության քննելու համար:
2.Գործի փաստական հան•ամանքները.
Նախնական քննության մարմինն ամբաստանյալ Հարություն Ռուբենի Մկրտչյանին ՀՀ քրեական օրենս•րքի 177 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով մեղադրանք է առաջադրել այն արարքի կատարման համար, որ նա իր մոտ ունենալով Երևան քաղաքի Սևաստոպոլյան փողոցի 45 տան բանալիները, 2009 թվականի սեպտեմբեր ամսից մինչև 2010 թվականի աշունն ընկած ժամանակահատվածում, քննությամբ ինքնությունը չպարզված անձի հետ, առանձնապես խոշոր չափերով ուրիշի •ույքի •աղտնի հափշտակություն կատարելու դիտավորությամբ, •աղտնի հափշտակել է Երևան քաղաքի Սևաստոպոլյան փողոցի թիվ 45 հասցեում •տնվող առանձնատան •ույքըª Լուսինե Մկրտչյանին, Լաուրա Մկրտչյանին և Արայիկ Մկրտչյանին պատճառելով առանձնապես խոշոր չափ կազմողª ընդհանուր 54.325.000 ՀՀ դրամ •ույքային վնաս:
3. Արա•ացված դատական քննություն.
Մինչև դատաքննությունն սկսելն ամբաստանյալ Հարություն Ռուբենի Մկրտչյանը միջնորդեց դատական քննությունն անցկացնել արա•ացված կար•ով և հայտարարեց, որ առաջադրված մեղադրանքն իրեն պարզ է, համաձայն է իրեն առաջադրված մեղադրանքին, •իտակցում է արա•ացված կար•ով դատական քննություն անցկացնելու բնույթն ու հետևանքները, միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր` պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո: Միջնորդությունը հաստատեց նաև ամբաստանյալի պաշտպան Կարինե Խաչատրյանը:
Մեղադրող Ա.Մնացականյանը մեղադրական եզրակացությունը հաստատելիս դատական քննության արա•ացված կար• կիրառելուն առարկել է, սակայն դատարանում հայտարարեց, որ դատական քննության արա•ացված կար• կիրառելուն չի առարկում:
Տուժող Լաուրա Մկրտչյանի ներկայացուցիչ Ռ.Գրի•որյանը նույնպես դատական քննության արա•ացված կար• կիրառելուն չի առարկել: Տուժող Լուսինե Մկրտչյանը դատական քննության արա•ացված կար• կիրառելու հարցը թողել է դատարանի հայեցողությանը:
Դատարանը համոզվելով, որ առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 3751 և 3752 հոդվածներով նախատեսված պայմանները, որոշում է կայացրել դատական քննության արա•ացված կար• կիրառելու մասին:
4.Դատարանի իրավական վերլուծությունները.
Դատարանը հիմք ընդունելով մեղադրանքի հիմքում դրված ապացույցները, •տնում է, որ ամբաստանյալ Հարություն Մկրտչյանը քննությամբ ինքնությունը չպարզված անձի հետ, առանձնապես խոշոր չափերով ուրիշի •ույքի •աղտնի հափշտակություն կատարելու դիտավորությամբ, •աղտնի հափշտակել է Երևան քաղաքի Սևաստոպոլյան փողոցի թիվ 45 հասցեում •տնվող առանձնատան •ույքըª Լուսինե, Լաուրա և Արայիկ Մկրտչյաններին պատճառելով առանձնապես խոշոր չափ կազմողª ընդհանուր 54.325.000 ՀՀ դրամ •ույքային վնաս, որպիսի արարքը համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենս•րքի 177 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված հանցա•ործության հատկանիշներին:
Կատարած արարքի համար ամբաստանյալ Հարություն Ռուբենի Մկրտչյանը ենթակա է քրեական պատասխանատվության և պատժի:
ՀՀ քրեական օրենս•րքի 48 հոդվածի համաձայնª
1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցա•ործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից ու ազատություններից օրենքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Պատժի նպատակն է վերական•նել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցա•ործությունները:
ՀՀ քրեական օրենս•րքի 61 հոդվածի համաձայն`
1. Հանցա•ործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենս•րքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենս•րքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցա•ործության՝ հանրության համար վտան•ավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութա•րող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հան•ամանքներով:
3. Հանցա•ործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
Ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս, դատարանը հաշվի է առնում նրա կատարած արարքի հանրության համար վտան•ավորության աստիճանը, ինչպես նաև հանցավորի անձը:
Որպես ամբաստանյալ Հարություն Մկրտչյանի անձը բնութա•րող տվյալներ, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հան•ամանքներ դատարանը դիտում է այն, որ նա նախկինում դատված չի եղել, ծառայել է ՀՀ բանակում, հանցանքն ընդունել և զղջում է կատարած արարքի համար:
Ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հան•ամանքներ առկա չեն:
Հաշվի առնելով Հարություն Մկրտչյանի կատարած արարքի հանրության համար վտան•ավորության աստիճանը և բնույթը, նրա անձը բնութա•րող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հան•ամանքները, պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հան•ամանքների բացակայությունը, ինչպես նաև այն, որ ՀՀ քրեական օրենս•րքի 177 հոդվածի 3-րդ մասի սանկցիայով նախատեսված է պատիժ միայն ազատազրկման ձևով, դատարանը •տնում է, որ պատժի նպատակներին հասնելու համար ամբաստանյալ Հարություն Ռուբենի Մկրտչյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենս•րքի 177 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված հանցանք կատարելու համար պատիժ պետք է նշանակել ազատազրկման ձևով, որը նա պետք է կրի:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 3753 հոդվածի 6-րդ կետի համաձայն դատարանը արա•ացված կար•ով դատական քննության արդյունքում մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ, որը չի կարող •երազանցել կատարված հանցա•ործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը ... :
Դատարանը, քննության առնելով ամբաստանյալի նկատմամբ լրացուցիչ պատիժ նշանակելու հարցը, •տնում է, որ նպատակահարմար չէ ՀՀ քրեական օրենս•րքի 177 հոդվածի 3-րդ մասի սանկցիայով նախատեսված լրացուցիչ պատիժ` •ույքի բռնա•րավում նշանակելը:
Դատարանը •տնում է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցըª կալանավորումը, պետք է թողնել անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Անդրադառնալով տուժողի ներկայացուցչի կողմից ներկայացված քաղաքացիական հայցին, դատարանը •տնում է, որ այն ենթակա է բավարարման մասնակի հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 158 հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն քաղաքացիական հայց հարուցվում է կասկածյալի, մեղադրյալի կամ նրա դեմ, ում վրա կարող է •ույքային պատասխանատվություն դրվել մեղադրյալի •ործողությունների համար:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 367 հոդվածի համաձայն ՙԴատավճիռ կայացնելիս դատարանը, ելնելով քաղաքացիական հայցի հիմքերի ու չափի ապացուցված լինելու հան•ամանքից, հարուցված հայցը բավարարում է լրիվ կամ մասնակիորեն, կամ մերժում է դրա բավարարումը, կամ այն թողնում է առանց քննության՚:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը թիվ ՎԲ-150/07 որոշմամբ արտահայտել է իրավական դիրքորոշում այն մասին, որ ՙքրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցի առարկան է կազմում հանցա•ործությամբ անմիջականորեն պատճառված •ույքային վնասը, որի հարուցման մասին պահանջը հայցվորը ներկայացնում է մեղադրյալին կամ նրա •ործողությունների համար պատասխանատվություն կրող անձին: Քաղաքացիական հայցի առարկայի որոշման համար անհրաժեշտ է, որպեսզի վնասն անմիջականորեն հանցա•ործությամբ պատճառված լինի՚:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 3751 հոդվածի 6-րդ մասի համաձայն` ՙԵթե տվյալ •ործով հարուցված է նաև քաղաքացիական հայց, և ամբաստանյալը (մեղադրյալը) կամ քաղաքացիական պատասխանողն ընդունում է այն, ապա դատարանը դատավճռով բավարարում է նաև քաղաքացիական հայցը, եթե այն չի հակասում օրենքին:.........՚:
Լուսինե Մկրտչյանի ներկայացուցիչ Վ.Զուռնաչյանն իր կողմից ներկայացված քաղաքացիական հայցով դատարանին խնդրել է Հարություն Մկրտչյանից հօ•ուտ Լուսինե Մկրտչյանի բռնա•անձել 82.923.000 /ութսուներկու միլիոն ինը հարյուր քսաներեք հազար/ ՀՀ դրամ •ումար, մինչդեռ տվյալ դեպքում հանցա•ործությամբ անմիջականորեն պատճառված վնասը կազմում է 54.325.000 ՀՀ դրամ, որի մասով էլ այն ենթակա է բավարարման:
Այսպիսով, տվյալ դեպքում ներկայացված քաղաքացիական հայցը չի հակասում օրենքին և ամբաստանյալի կողմից քաղաքացիական հայցը կամավոր ընդունելու պայմաններում, դատարանը •տնում է, որ Հարություն Մկրտչյանից հօ•ուտ Լուսինե Մկրտչյանի պետք է բռնա•անձել 54.325.000 ՀՀ դրամ, քանի որ այն հանդիսանում է հանցա•ործությամբ անմիջականորեն պատճառված վնաս, իսկ ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի պահանջների համաձայն` հանցա•ործությամբ անմիջականորեն պատճառված վնասը ենթակա է վերական•նման:
Ինչ վերաբերում է քաղաքացիական հայցի` պատճառված վնասների վերական•նման համար անհրաժեշտ աշխատանքների շուկայական արժեքի հատուցման մասին (ըստ փորձա•ետի թիվ 14-4003 եզրակացությանª պատճառված վնասների վերական•նման համար անհրաժեշտ աշխատանքների շուկայական արժեքը կազմում է 37.463.000 ՀՀ դրամ), ապա դատարանը •տնում է, որ այն պետք է թողնել առանց քննության:
Միաժամանակ դատարանը պարզաբանում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 155 հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն, քրեական դատավարությունում հարուցված քաղաքացիական հայցը, որը դատարանի կողմից թողնվել է առանց քննության, կարող է հետա•այում հարուցվել քաղաքացիական դատավարության կար•ով:
Դատարանը •տնում է, որ չպետք է անդրադառնալ տուժողներ Լաուրա և Արայիկ Մկրտչյանների քաղաքացիական հայցերի հարցին, քաղաքացիական հայց հարուցված չլինելու պատճառաբանությամբ:
Անդրադառնալով իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցին, դատարանը •տնում է, որ Արաբկիրի քննչական բաժնի քննիչի 2014թ. մայիսի 16-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված և Ռուբեն Թամազյանին ի պահ հանձնված Երևան քաղաքի Մարկվարդի 50 հասցեում •տնվող վերջինիս բնակարանից առ•րավված թվով 2 հատ ՙՄիթսուբիշի Էլեկտրիկ Mr Slim՚ տեսակի օդորակիչների, Արաբկիրի քննչական բաժնի քննիչի 2014թ. մայիսի 24-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված և Արաբկիրի քննչական բաժնում պահվող Երևան քաղաքի Պոպովի 83 հասցեում •տնվող տանից առ•րավված թվով 25 հատ մարմարե բազրիքի կոտրված բեկորների, Արաբկիրի քննչական բաժնի քննիչի 2014թ. հունիսի 19-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված և Սեր•եյ Դավթյանին ի պահ հանձնված Երևան քաղաքի Վերին Չարբախ 6-րդ փողոցի 30 հասցեում •տնվող վերջինիս տանից առ•րավված թվով 5 հատ մարմարյա բազրիքի սյուների և 3 հատ մարմարե բազրիքի կոտրված բեկորների տնօրինման հարցը պետք է թողնել լուծելու սույն քրեական •ործից անջատված Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնի վարույթում •տնվող թիվ 14816014 քրեական •ործով:
Դատարանը •տնում է, որ դատական ծախսերն ամբաստանյալից ենթակա չեն բռնա•անձման, նկատի ունենալով, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 168 հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով նախատեսված դատական ծախս սույն քրեական •ործով չկա, իսկ 2-8-րդ կետերով նախատեսված դատական ծախսերն արա•ացված դատական քննության կար• կիրառելու դեպքում, համաձայն նույն օրենս•րքի 3753 հոդվածի 8-րդ մասի, ամբաստանյալից բռնա•անձման ենթակա չեն:
Ելնելով վերո•րյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 357-360, 365, 369-373, 3753 և 3754 հոդվածներով, դատարանը
Վ Ճ Ռ Ե Ց
Հարություն Ռուբենի Մկրտչյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենս•րքի 177 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված հանցանք կատարելու մեջ և նրան դատապարտել ազատազրկման չորս (4) տարի վեց (6) ամիս ժամկետովª առանց •ույքի բռնա•րավման:
ՀՀ քրեական օրենս•րքի 69 հոդվածի համաձայն, նշանակված պատժին հաշվակցել 2013 թվականի դեկտեմբերի 10-ից մինչև 2014 թվականի մայիսի 10-ը (5 ամիս) Հարություն Ռուբենի Մկրտչյանի կալանքի տակ •տնվելու ժամկետը և նրա նկատմամբ վերջնական պատիժ նշանակել ազատազրկում չորս (4) տարի մեկ (1) ամիս ժամկետովª առանց •ույքի բռնա•րավման:
Հարություն Ռուբենի Մկրտչյանի նկատմամբ նշանակված պատժի սկիզբը հաշվել 2014 թվականի մայիսի 19-ից: Պատիժը պետք է կրի ՀՀ ԱՆ համապատասխան քրեակատարողական հիմնարկում:
Հարություն Ռուբենի Մկրտչյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը` կալանավորումը, թողնել անփոփոխ, մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Տուժող Լուսինե Մկրտչյանի ներկայացուցիչ Վ.Զուռնաչյանի կողմից ամբաստանյալ Հ.Մկրտչյանի դեմ ներկայացված քաղաքացիական հայցը բավարարել մասնակիորեն. Հարություն Մկրտչյանից հօ•ուտ Լուսինե Մկրտչյանի բռնա•անձել 54.325.000 ՀՀ դրամ (հիսունչորս միլիոն երեք հարյուր քսանհին• հազար) ՀՀ դրամ •ումար:
Տուժողի ներկայացուցիչ Վ.Զուռնաչյանի կողմից ամբաստանյալ Ս.Մելքոնյանի դեմ ներկայացված քաղաքացիական հայցը` պատճառված վնասների վերական•նման համար անհրաժեշտ աշխատանքների շուկայական արժեքի հատուցման մասով, թողնել առանց քննության` նրան իրավունք վերապահելով այն հարուցել քաղաքացիական դատավարության կար•ով:
Իրեղեն ապացույց հանդիսացողª Ռուբեն Թամազյանին ի պահ հանձնված թվով 2 հատ ՙՄիթսուբիշի Էլեկտրիկ Mr Slim՚ տեսակի օդորակիչների, Սեր•եյ Դավթյանին ի պահ հանձնված թվով 5 հատ մարմարյա բազրիքի սյուների և 3 հատ մարմարե բազրիքի կոտրված բեկորների, Արաբկիրի քննչական բաժնում պահվող թվով 25 հատ մարմարե բազրիքի կոտրված բեկորների տնօրինման հարցը թողնել լուծելու սույն քրեական •ործից անջատված Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնի վարույթում •տնվող թիվ 14816014 քրեական •ործով:
Դատական ծախսերի հարցը համարել լուծված:
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան հրապարակվելու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում:
Դատավճիռը չի կարող բողոքարկվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 395 հոդվածի 1-ին կետով նախատեսված հիմքով:
Դատավոր` ստորա•րություն
Բնա•րի հետ ճիշտ է`
Դատավորª Լ. Ավետիսյան
Դատական գործ N: ԵԱՔԴ/0152/01/14
Արաբկիր Քանաքեռ-Զեյթուն
Նոր քրեական գործ
| Երբ է գործը ստացվել | 03-10-2014 |
|---|---|
| Քրեական գործի համարը | ԵԱՔԴ/0152/01/14 |
| Ինչ կարգով է գործը ստացվել | Առաջին անգամ |
| Դատախազություն | Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազություն |
| Նախաքննական գործի համարը | 14821413 |
| Մեղադրական եզրակացության համառոտ բովանդակություն | Հարություն Մկրտչյանին մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա քննությամբ ինքնությունը չպարզված անձի հետ, առանձնապես խոշոր չափերով ուրիշի գույքի գաղտնի հափշտակություն կատարելու դիտավորությամբ,մուտք է գործել Սևաստոպոլյան 45 հասցեում գտնվող առանձնատուն և գաղտնի հափշտակել առանձնատան գույքը՝ պատճառելով առանձնապես խոշոր չափ կազմող՝ 54.325.000 ՀՀ դրամ գումարի գույքային վնաս։ |
| Մեղադրյալ | |
| Անձ | |
| Անուն | Հարություն |
| Ազգանուն | Մկրտչյան |
| Հայրանուն | Ռուբենի |
| Հասցե | --------------- |
| Ծննդյան օր | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Հոդված_1 | |
| Հոդված | 177 Մաս 3 Կետ 1 |
| Վիճակագրական տողի համարը | 6.3 |
| Չափահաս | Այո |
Մակագրել
| Երբ | 06-10-2014 |
|---|---|
| Նախագահող դատավոր | |
| Անուն | Լևոն |
| Ազգանուն | Ավետիսյան |
Ընդունվել է վարույթ
| Երբ | 07-10-2014 |
|---|---|
| Որոշումը ուղարկվել է կողմերին | 07-10-2014 |
| Ուղարկվել է հուշաթերթիկ/որոշումը | 07-10-2014 |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 28-10-2014 |
|---|---|
| Դատավարության կողմեր | Մեղադրյալ |
| Դատավարության կողմեր | Պաշտպան |
| Դատավարության կողմեր | Տուժող |
| Դատավարության կողմեր | Մեղադրող |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Հարություն |
| Ազգանուն | Մկրտչյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 1 |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Կարինե |
| Ազգանուն | Խաչատրյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 2 |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Լուսինե |
| Ազգանուն | Մկրտչյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 2 |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Ա. |
| Ազգանուն | Մնացականյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 1 |
| Ժամ | 14:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 19-11-2014 |
|---|---|
| Ժամ | 14:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 15-12-2014 |
|---|---|
| Ժամ | 14:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 14-01-2015 |
|---|---|
| Ժամ | 14:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Կայացել է |
Անավարտ գործեր, որոնք փոխանցվել են 2015թ.
| Տեսակը | Անավարտ գործեր, որոնք գտնվում են քննության փուլում |
|---|
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 09-02-2015 |
|---|---|
| Ժամ | 14:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 06-03-2015 |
|---|---|
| Ժամ | 14:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 19-03-2015 |
|---|---|
| Ժամ | 16:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Կայացել է |
Կայացվել է դատավճիռ
| Ամսաթիվ | 19-03-2015 |
|---|
Մեղադրական
| Մեղադրյալ | |
|---|---|
| Անուն | Հարություն |
| Ազգանուն | Մկրտչյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 1 |
| Ամսաթիվ | 19-03-2015 |
| Այլ հանցագործության հոդվածներ | |
| Այլ հանցագործության հոդվածներով | Դատապարտվել է |
| Հիմնական պատիժ | Որոշակի ժամկետով ազատազրկում |
Դատական ակտ
| Դատական ակտի բովանդակությունը | ԵԱՔԴ/0152/01/14 Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ Հ Ա Ն ՈՒ Ն Հ Ա Յ Ա Ս Տ Ա Ն Ի Հ Ա Ն Ր Ա Պ Ե Տ ՈՒ Թ Յ Ա Ն Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանը` նախա•ահող դատավոր` Լ. Ավետիսյան քարտուղարությամբ` Ե. Կարապետյանի մասնակցությամբ մեղադրող` Ա. Մնացականյանի պաշտպան` Կ. Խաչատրյանի տուժողª Լ. Մկրտչյանի տուժողների ներկայացուցիչներª Վ. Զուռնաչյանի, Ռ. Գրի•որյանի 2015 թվականի մարտի 19-ին, Երևան քաղաքում, դռնբաց դատական նիստում, դատական քննության արա•ացված կար•ով, քննեց քրեական •ործն ըստ մեղադրանքի Հարություն Ռուբենի Մկրտչյանի, ծնված 1988 թվականի մայիսի 15-ին, Երևան քաղաքում, ազ•ությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, բարձրա•ույն կրթությամբ, ամուրի, խնամքին ոչ ոք, նախկինում չդատված, աշխատել է www.1in.am լրատվական կայքում որպես լրա•րող, հաշվառված և բնակվել է Երևան քաղաքի Պոպովի փողոցի 34 տուն հասցեում, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենս•րքի 177 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով, կալանքի տակ է 2014 թվականի մայիսի 19-ից, Պ Ա Ր Զ Ե Ց 1.Գործի դատավարական նախապատմությունը. 2013 թվականի դեկտեմբերի 05-ին Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիրի քննչական բաժնում ՀՀ քրեական օրենս•րքի 177 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով և 1.1 կետով նախատեսված հանցա•ործության հատկանիշներով հարուցվել է թիվ 14821413 քրեական •ործը: 2013 թվականի դեկտեմբերի 10-ին կասկածյալ Հարություն Ռուբենի Մկրտչյանը ձերբակալվել է: Նախաքննության մարմնի 2013 թվականի դեկտեմբերի 13-ի որոշմամբ Հարություն Ռուբենի Մկրտչյանը ներ•րավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենս•րքի 177 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով: Նույն օրը դատարանի որոշմամբ Հարություն Ռուբենի Մկրտչյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել կալանավորումը: Դատարանի 2014 թվականի մայիսի 05-ի որոշմամբ Հարություն Ռուբենի Մկրտչյանի կալանքի տակ պահելու ժամկետը երկարացնելու մասին միջնորդությունը մերժվել է: ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի 2014 թվականի մայիսի 19-ի որոշմամբ դատախազի վերաքննիչ բողոքը բավարարվել և Հարություն Ռուբենի Մկրտչյանին կալանքի տակ պահելու ժամկետը երկարացվել է երկու ամիս ժամկետով և նույն օրը նա կալանավորվել է: 2014 թվականի սեպտեմբերի 18-ին Հարություն Ռուբենի Մկրտչյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել և նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենս•րքի 177 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով: 2014 թվականի սեպտեմբերի 18-ի որոշմամբ թիվ 14821413 քրեական •ործից անհայտ անձանց կողմից ուրիշի •ույքի առանձնապես խոշոր չափերով հափշտակություն կատարելու մասըª ՀՀ քրեական օրենս•րքի 177 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետի հատկանիշներով, անջատվել է առանձին վարույթում, քրեական •ործին շնորհվել է թիվ 14816014 համարը: 2014 թվականի սեպտեմբերի 25-ին Հարություն Ռուբենի Մկրտչյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել և նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենս•րքի 177 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով: 2014 թվականի հոկտեմբերի 03-ին թիվ 14821413 քրեական •ործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանª ըստ էության քննելու համար: 2.Գործի փաստական հան•ամանքները. Նախնական քննության մարմինն ամբաստանյալ Հարություն Ռուբենի Մկրտչյանին ՀՀ քրեական օրենս•րքի 177 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով մեղադրանք է առաջադրել այն արարքի կատարման համար, որ նա իր մոտ ունենալով Երևան քաղաքի Սևաստոպոլյան փողոցի 45 տան բանալիները, 2009 թվականի սեպտեմբեր ամսից մինչև 2010 թվականի աշունն ընկած ժամանակահատվածում, քննությամբ ինքնությունը չպարզված անձի հետ, առանձնապես խոշոր չափերով ուրիշի •ույքի •աղտնի հափշտակություն կատարելու դիտավորությամբ, •աղտնի հափշտակել է Երևան քաղաքի Սևաստոպոլյան փողոցի թիվ 45 հասցեում •տնվող առանձնատան •ույքըª Լուսինե Մկրտչյանին, Լաուրա Մկրտչյանին և Արայիկ Մկրտչյանին պատճառելով առանձնապես խոշոր չափ կազմողª ընդհանուր 54.325.000 ՀՀ դրամ •ույքային վնաս: 3. Արա•ացված դատական քննություն. Մինչև դատաքննությունն սկսելն ամբաստանյալ Հարություն Ռուբենի Մկրտչյանը միջնորդեց դատական քննությունն անցկացնել արա•ացված կար•ով և հայտարարեց, որ առաջադրված մեղադրանքն իրեն պարզ է, համաձայն է իրեն առաջադրված մեղադրանքին, •իտակցում է արա•ացված կար•ով դատական քննություն անցկացնելու բնույթն ու հետևանքները, միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր` պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո: Միջնորդությունը հաստատեց նաև ամբաստանյալի պաշտպան Կարինե Խաչատրյանը: Մեղադրող Ա.Մնացականյանը մեղադրական եզրակացությունը հաստատելիս դատական քննության արա•ացված կար• կիրառելուն առարկել է, սակայն դատարանում հայտարարեց, որ դատական քննության արա•ացված կար• կիրառելուն չի առարկում: Տուժող Լաուրա Մկրտչյանի ներկայացուցիչ Ռ.Գրի•որյանը նույնպես դատական քննության արա•ացված կար• կիրառելուն չի առարկել: Տուժող Լուսինե Մկրտչյանը դատական քննության արա•ացված կար• կիրառելու հարցը թողել է դատարանի հայեցողությանը: Դատարանը համոզվելով, որ առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 3751 և 3752 հոդվածներով նախատեսված պայմանները, որոշում է կայացրել դատական քննության արա•ացված կար• կիրառելու մասին: 4.Դատարանի իրավական վերլուծությունները. Դատարանը հիմք ընդունելով մեղադրանքի հիմքում դրված ապացույցները, •տնում է, որ ամբաստանյալ Հարություն Մկրտչյանը քննությամբ ինքնությունը չպարզված անձի հետ, առանձնապես խոշոր չափերով ուրիշի •ույքի •աղտնի հափշտակություն կատարելու դիտավորությամբ, •աղտնի հափշտակել է Երևան քաղաքի Սևաստոպոլյան փողոցի թիվ 45 հասցեում •տնվող առանձնատան •ույքըª Լուսինե, Լաուրա և Արայիկ Մկրտչյաններին պատճառելով առանձնապես խոշոր չափ կազմողª ընդհանուր 54.325.000 ՀՀ դրամ •ույքային վնաս, որպիսի արարքը համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենս•րքի 177 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված հանցա•ործության հատկանիշներին: Կատարած արարքի համար ամբաստանյալ Հարություն Ռուբենի Մկրտչյանը ենթակա է քրեական պատասխանատվության և պատժի: ՀՀ քրեական օրենս•րքի 48 հոդվածի համաձայնª 1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցա•ործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից ու ազատություններից օրենքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ: 2. Պատժի նպատակն է վերական•նել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցա•ործությունները: ՀՀ քրեական օրենս•րքի 61 հոդվածի համաձայն` 1. Հանցա•ործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենս•րքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենս•րքի Ընդհանուր մասի դրույթները: 2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցա•ործության՝ հանրության համար վտան•ավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութա•րող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հան•ամանքներով: 3. Հանցա•ործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները: Ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս, դատարանը հաշվի է առնում նրա կատարած արարքի հանրության համար վտան•ավորության աստիճանը, ինչպես նաև հանցավորի անձը: Որպես ամբաստանյալ Հարություն Մկրտչյանի անձը բնութա•րող տվյալներ, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հան•ամանքներ դատարանը դիտում է այն, որ նա նախկինում դատված չի եղել, ծառայել է ՀՀ բանակում, հանցանքն ընդունել և զղջում է կատարած արարքի համար: Ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հան•ամանքներ առկա չեն: Հաշվի առնելով Հարություն Մկրտչյանի կատարած արարքի հանրության համար վտան•ավորության աստիճանը և բնույթը, նրա անձը բնութա•րող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հան•ամանքները, պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հան•ամանքների բացակայությունը, ինչպես նաև այն, որ ՀՀ քրեական օրենս•րքի 177 հոդվածի 3-րդ մասի սանկցիայով նախատեսված է պատիժ միայն ազատազրկման ձևով, դատարանը •տնում է, որ պատժի նպատակներին հասնելու համար ամբաստանյալ Հարություն Ռուբենի Մկրտչյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենս•րքի 177 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված հանցանք կատարելու համար պատիժ պետք է նշանակել ազատազրկման ձևով, որը նա պետք է կրի: ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 3753 հոդվածի 6-րդ կետի համաձայն դատարանը արա•ացված կար•ով դատական քննության արդյունքում մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ, որը չի կարող •երազանցել կատարված հանցա•ործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը ... : Դատարանը, քննության առնելով ամբաստանյալի նկատմամբ լրացուցիչ պատիժ նշանակելու հարցը, •տնում է, որ նպատակահարմար չէ ՀՀ քրեական օրենս•րքի 177 հոդվածի 3-րդ մասի սանկցիայով նախատեսված լրացուցիչ պատիժ` •ույքի բռնա•րավում նշանակելը: Դատարանը •տնում է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցըª կալանավորումը, պետք է թողնել անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը: Անդրադառնալով տուժողի ներկայացուցչի կողմից ներկայացված քաղաքացիական հայցին, դատարանը •տնում է, որ այն ենթակա է բավարարման մասնակի հետևյալ պատճառաբանությամբ. ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 158 հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն քաղաքացիական հայց հարուցվում է կասկածյալի, մեղադրյալի կամ նրա դեմ, ում վրա կարող է •ույքային պատասխանատվություն դրվել մեղադրյալի •ործողությունների համար: ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 367 հոդվածի համաձայն ՙԴատավճիռ կայացնելիս դատարանը, ելնելով քաղաքացիական հայցի հիմքերի ու չափի ապացուցված լինելու հան•ամանքից, հարուցված հայցը բավարարում է լրիվ կամ մասնակիորեն, կամ մերժում է դրա բավարարումը, կամ այն թողնում է առանց քննության՚: ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը թիվ ՎԲ-150/07 որոշմամբ արտահայտել է իրավական դիրքորոշում այն մասին, որ ՙքրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցի առարկան է կազմում հանցա•ործությամբ անմիջականորեն պատճառված •ույքային վնասը, որի հարուցման մասին պահանջը հայցվորը ներկայացնում է մեղադրյալին կամ նրա •ործողությունների համար պատասխանատվություն կրող անձին: Քաղաքացիական հայցի առարկայի որոշման համար անհրաժեշտ է, որպեսզի վնասն անմիջականորեն հանցա•ործությամբ պատճառված լինի՚: ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 3751 հոդվածի 6-րդ մասի համաձայն` ՙԵթե տվյալ •ործով հարուցված է նաև քաղաքացիական հայց, և ամբաստանյալը (մեղադրյալը) կամ քաղաքացիական պատասխանողն ընդունում է այն, ապա դատարանը դատավճռով բավարարում է նաև քաղաքացիական հայցը, եթե այն չի հակասում օրենքին:.........՚: Լուսինե Մկրտչյանի ներկայացուցիչ Վ.Զուռնաչյանն իր կողմից ներկայացված քաղաքացիական հայցով դատարանին խնդրել է Հարություն Մկրտչյանից հօ•ուտ Լուսինե Մկրտչյանի բռնա•անձել 82.923.000 /ութսուներկու միլիոն ինը հարյուր քսաներեք հազար/ ՀՀ դրամ •ումար, մինչդեռ տվյալ դեպքում հանցա•ործությամբ անմիջականորեն պատճառված վնասը կազմում է 54.325.000 ՀՀ դրամ, որի մասով էլ այն ենթակա է բավարարման: Այսպիսով, տվյալ դեպքում ներկայացված քաղաքացիական հայցը չի հակասում օրենքին և ամբաստանյալի կողմից քաղաքացիական հայցը կամավոր ընդունելու պայմաններում, դատարանը •տնում է, որ Հարություն Մկրտչյանից հօ•ուտ Լուսինե Մկրտչյանի պետք է բռնա•անձել 54.325.000 ՀՀ դրամ, քանի որ այն հանդիսանում է հանցա•ործությամբ անմիջականորեն պատճառված վնաս, իսկ ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի պահանջների համաձայն` հանցա•ործությամբ անմիջականորեն պատճառված վնասը ենթակա է վերական•նման: Ինչ վերաբերում է քաղաքացիական հայցի` պատճառված վնասների վերական•նման համար անհրաժեշտ աշխատանքների շուկայական արժեքի հատուցման մասին (ըստ փորձա•ետի թիվ 14-4003 եզրակացությանª պատճառված վնասների վերական•նման համար անհրաժեշտ աշխատանքների շուկայական արժեքը կազմում է 37.463.000 ՀՀ դրամ), ապա դատարանը •տնում է, որ այն պետք է թողնել առանց քննության: Միաժամանակ դատարանը պարզաբանում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 155 հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն, քրեական դատավարությունում հարուցված քաղաքացիական հայցը, որը դատարանի կողմից թողնվել է առանց քննության, կարող է հետա•այում հարուցվել քաղաքացիական դատավարության կար•ով: Դատարանը •տնում է, որ չպետք է անդրադառնալ տուժողներ Լաուրա և Արայիկ Մկրտչյանների քաղաքացիական հայցերի հարցին, քաղաքացիական հայց հարուցված չլինելու պատճառաբանությամբ: Անդրադառնալով իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցին, դատարանը •տնում է, որ Արաբկիրի քննչական բաժնի քննիչի 2014թ. մայիսի 16-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված և Ռուբեն Թամազյանին ի պահ հանձնված Երևան քաղաքի Մարկվարդի 50 հասցեում •տնվող վերջինիս բնակարանից առ•րավված թվով 2 հատ ՙՄիթսուբիշի Էլեկտրիկ Mr Slim՚ տեսակի օդորակիչների, Արաբկիրի քննչական բաժնի քննիչի 2014թ. մայիսի 24-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված և Արաբկիրի քննչական բաժնում պահվող Երևան քաղաքի Պոպովի 83 հասցեում •տնվող տանից առ•րավված թվով 25 հատ մարմարե բազրիքի կոտրված բեկորների, Արաբկիրի քննչական բաժնի քննիչի 2014թ. հունիսի 19-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված և Սեր•եյ Դավթյանին ի պահ հանձնված Երևան քաղաքի Վերին Չարբախ 6-րդ փողոցի 30 հասցեում •տնվող վերջինիս տանից առ•րավված թվով 5 հատ մարմարյա բազրիքի սյուների և 3 հատ մարմարե բազրիքի կոտրված բեկորների տնօրինման հարցը պետք է թողնել լուծելու սույն քրեական •ործից անջատված Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնի վարույթում •տնվող թիվ 14816014 քրեական •ործով: Դատարանը •տնում է, որ դատական ծախսերն ամբաստանյալից ենթակա չեն բռնա•անձման, նկատի ունենալով, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 168 հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով նախատեսված դատական ծախս սույն քրեական •ործով չկա, իսկ 2-8-րդ կետերով նախատեսված դատական ծախսերն արա•ացված դատական քննության կար• կիրառելու դեպքում, համաձայն նույն օրենս•րքի 3753 հոդվածի 8-րդ մասի, ամբաստանյալից բռնա•անձման ենթակա չեն: Ելնելով վերո•րյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 357-360, 365, 369-373, 3753 և 3754 հոդվածներով, դատարանը Վ Ճ Ռ Ե Ց Հարություն Ռուբենի Մկրտչյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենս•րքի 177 հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված հանցանք կատարելու մեջ և նրան դատապարտել ազատազրկման չորս (4) տարի վեց (6) ամիս ժամկետովª առանց •ույքի բռնա•րավման: ՀՀ քրեական օրենս•րքի 69 հոդվածի համաձայն, նշանակված պատժին հաշվակցել 2013 թվականի դեկտեմբերի 10-ից մինչև 2014 թվականի մայիսի 10-ը (5 ամիս) Հարություն Ռուբենի Մկրտչյանի կալանքի տակ •տնվելու ժամկետը և նրա նկատմամբ վերջնական պատիժ նշանակել ազատազրկում չորս (4) տարի մեկ (1) ամիս ժամկետովª առանց •ույքի բռնա•րավման: Հարություն Ռուբենի Մկրտչյանի նկատմամբ նշանակված պատժի սկիզբը հաշվել 2014 թվականի մայիսի 19-ից: Պատիժը պետք է կրի ՀՀ ԱՆ համապատասխան քրեակատարողական հիմնարկում: Հարություն Ռուբենի Մկրտչյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը` կալանավորումը, թողնել անփոփոխ, մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը: Տուժող Լուսինե Մկրտչյանի ներկայացուցիչ Վ.Զուռնաչյանի կողմից ամբաստանյալ Հ.Մկրտչյանի դեմ ներկայացված քաղաքացիական հայցը բավարարել մասնակիորեն. Հարություն Մկրտչյանից հօ•ուտ Լուսինե Մկրտչյանի բռնա•անձել 54.325.000 ՀՀ դրամ (հիսունչորս միլիոն երեք հարյուր քսանհին• հազար) ՀՀ դրամ •ումար: Տուժողի ներկայացուցիչ Վ.Զուռնաչյանի կողմից ամբաստանյալ Ս.Մելքոնյանի դեմ ներկայացված քաղաքացիական հայցը` պատճառված վնասների վերական•նման համար անհրաժեշտ աշխատանքների շուկայական արժեքի հատուցման մասով, թողնել առանց քննության` նրան իրավունք վերապահելով այն հարուցել քաղաքացիական դատավարության կար•ով: Իրեղեն ապացույց հանդիսացողª Ռուբեն Թամազյանին ի պահ հանձնված թվով 2 հատ ՙՄիթսուբիշի Էլեկտրիկ Mr Slim՚ տեսակի օդորակիչների, Սեր•եյ Դավթյանին ի պահ հանձնված թվով 5 հատ մարմարյա բազրիքի սյուների և 3 հատ մարմարե բազրիքի կոտրված բեկորների, Արաբկիրի քննչական բաժնում պահվող թվով 25 հատ մարմարե բազրիքի կոտրված բեկորների տնօրինման հարցը թողնել լուծելու սույն քրեական •ործից անջատված Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնի վարույթում •տնվող թիվ 14816014 քրեական •ործով: Դատական ծախսերի հարցը համարել լուծված: Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան հրապարակվելու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում: Դատավճիռը չի կարող բողոքարկվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 395 հոդվածի 1-ին կետով նախատեսված հիմքով: Դատավոր` ստորա•րություն Բնա•րի հետ ճիշտ է` Դատավորª Լ. Ավետիսյան |
|---|---|
| Դատական ակտի ամսաթիվը | 19-03-2015 |
Դատավճռի, որոշման կատարում
| Ամսաթիվ | 27-04-2015 |
|---|
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Գործը հանձնվել է գրասենյակ | 15-05-2015 |
|---|---|
| Էջերի քանակ | 246, 216, 136,186 |
Գործը հանձնվել է դատարանի արխիվ
| Ամսաթիվ | 15-05-2015 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 246, 216, 136,186 |
Ներկայացվել է դիմում/ միջնորդություն
| Ամսաթիվ | 12-05-2016 |
|---|---|
| Ներկայացվել է դիմում միջնորդություն | Կատարողական թերթ և դատավճռի բնօրինակը տրամադրելու վերաբերյալ |
| Դատավոր | |
| Անուն | Արսեն |
| Ազգանուն | Նիկողոսյան |
| Նշանակվել է դատական նիստ | 23-05-2016 |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 27-06-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 16:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 6 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 27-07-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 15:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 6 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 29-08-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 12:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 6 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 03-10-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 17:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 6 |
| Նիստը | Կայացել է |
Կայացվել է որոշում
| Ամսաթիվ | 03-10-2016 |
|---|---|
| Որոշման բովանդակություն | ԵԱՔԴ/0152/01/14 ՈՐՈՇՈՒՄ ԴԱՏԱՎՃՌԻ ՕՐԻՆԱԿ ԵՎ ԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԹԵՐԹ ՏՐԱՄԱԴՐԵԼՈՒ, ԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ ԹԵՐԹԸ ԿԱՏԱՐՄԱՆ ՆԵՐԿԱՅԱՑՆԵԼՈՒ ԲԱՑ ԹՈՂՆՎԱԾ ԺԱՄԿԵՏԸ ՎԵՐԱԿԱՆԳՆԵԼՈՒ ԴԻՄՈՒՄԸ ՔՆՆՈՒԹՅԱՆ ԱՌՆԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ 3 հոկտեմբերի 2016թ. ք.Երևան Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը (այսուհետ նաև՝ Դատարան), նախագահությամբ դատավոր` Ա. Նիկողոսյանի, քարտուղարությամբ` Կ. Գրեյանի, Ա.Վարդանյանի, Լ. Իսպիրյանի, մասնակցությամբ` դատախազ` Դ.Աղաջանյանի, դիմող` Լ. Մկրտչյանի, դիմողի ներկայացուցիչ` Վ.Զուռնաչյանի, դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով թիվ ԵԱՔԴ/0152/01/14 քրեական գործով տուժող Լուսինե Մկրտչյանի (այսուհետ` նաև Դիմող) կողմից ներկայացրած դիմումը` դատավճռի օրինակ և կատարողական թերթ տրամադրելու, կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու բաց թողնված ժամկետը վերականգնելու վերաբերյալ. ՊԱՐԶԵՑ Դիմումի դատավարական նախապատմությունը. 1. 2015 թվականի մարտի 19–ին Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ–Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի կողմից կայացված դատավճռով Հարություն Ռուբենի Մկրտչյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177–րդ հոդվածի 3–րդ մասի 1–ին կետով նախատեսված հանցանքը կատարելու մեջ և դատապարտվել ազատազրկման` չորս (4) տարի վեց (6) ամիս ժամկետով` առանց գույքի բռնագրավման։ Նույն դատավճռի համաձայն` նշանակված պատժին հաշվակցվել է 2013 թվականի դեկտեմբերի 10–ից մինչև 2014 թվականի մայիսի 10–ը (5 ամիս) Հարություն Ռուբենի Մկրտչյանի կալանքի տակ գտնվելու ժամկետը և նրա նկատմամբ վերջնական պատիժ է նշանակվել ազատազրկում չորս (4) տարի մեկ (1) ամիս ժամկետով` առանց գույքի բռնագրավման։ Նույն դատավճռի համաձայն` տուժող Լուսինե Մկրտչյանի ներկայացուցիչ Վ.Զուռնաչյանի կողմից ամբաստանյալ Հ.Մկրտչյանի դեմ ներկայացված քաղաքացիական հայցը բավարարվել է մասնակիորեն` Հարություն Մկրտչյանից հօգուտ Լուսինե Մկրտչյանի բռնագանձելով 54.325.000 ՀՀ դրամ (հիսունչորս միլիոն երեք հարյուր քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամ գումար։ Նույն դատավճռի համաձայն` տուժողի ներկայացուցիչ Վ.Զուռնաչյանի կողմից ամբաստանյալ Ս.Մելքոնյանի դեմ ներկայացված քաղաքացիական հայցը` պատճառված վնասների վերականգնման համար անհրաժեշտ աշխատանքների շուկայական արժեքի հատուցման մասով, թողնվել է առանց քննության` նրան իրավունք վերապահելով հայցը ներկայացնել քաղաքացիական դատավարության կարգով Վերոնշյալ դատավճիռը 2015 թվականի ապրիլի 21–ին մտել է օրինական ուժի մեջ։ 2016 թվականի մայիսի 12–ին տուժող Լուսինե Մկրտչյանը Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ–Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան է ներկայացել դիմում` 2015 թվականի մարտի 19–ին կայացված դատավճռի օրինակ և կատարողական թերթ տրամադրելու, կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու բաց թողնված ժամկետը վերականագնելու վերաբերյալ։ Դիմումի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը. 2. 2016 թվականի մայիսի 12–ին ներկայացված դիմումում Դիմողը որպես պատճառաբանություն նշել է հետևյալը. «(…) Դատարանը դատավճիռը սահմանված կարգով և ժամկետում ինձ չի ուղարկել և ես տեղյակ չեմ եղել դատավճռի մասին։ Ելնելով վերոգրյալից դատարանին խնդրում եմ ինձ տալ դատավճռի բնօրինակը և կատարողական թերթ դատավճռի հարկադիր կատարումն ապահովելու համար։ Միաժամանակ, միջնորդում եմ կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու համար օրենքով սահմանված ժամկետը բաց թողնելը համարել հարգելի, քանի որ ես նշված ժամկետը բաց եմ թողել իմ կամքից անկախ հանգամանքներում, դատավճիռը սահմանված կարգով և ժամկետում չստանալու պատճառով»։ Դիմումի քննության համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքները. 3. 2016 թվականի մայիսի 23–ին կայացած դատական նիստի ընթացքում Դիմող Լ.Մկրտչյանը ներկայացրեց իր դիմումն ու դրա հիմքում ընկած փաստական հանգամանքները` Դատարանից խնդրելով տրամադրել դատավճռի օրինակ, կատարողական թերթ, ինչպես նաև վերականգնել կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու օրենքով սահմանված ժամկետի բաց թողումը։ Դատական նիստը նախագողի այն հարցին թե ինչպե՞ս է Դիմողն իմացել դատական ակտի կայացման մասին` Լուսինե Մկրտչյանը հայտնեց. «ֆեյսբուք սոցիալական կայքում կարդացել եմ հոդված դատապարտյալ Հարություն Մկրտչյանի վերաբերյալ, որից հետո փորձել եմ դատալեքս տեղեկատվական համակարգից հետաքրքրվել թե ո՞ր փուլին է հասել քրեական գործի քննությունը, արդյո՞ք կայացվել է դատական ակտ։ Տեղեկանալով այն մասին, որ կայացվել է դատական ակտ` ներկայացրել եմ դիմում Դատարանին` խնդրելով վերականգնել կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու օրենքով սահմանված ժամկետի բաց թողումը»։ Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե Դիմողը ե՞րբ է վերջին անգամ մասնակցել դատական նիստի` Լուսինե Մկրտչյանը հայտնեց. «Վերջին անգամ դատական նիստի մասնակցել եմ 2014 թվականի հունվար ամսին»։ Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե ինչու՞ Դիմողը հետամուտ չի եղել և ստացել դատական ակտը` Լուսինե Մկրտչյանը հայտնեց. «Ես գիտեի, որ դատավճիռը ինձ պետք է գար»։ Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե ո՞րն է եղել պատճառը, որ Դիմողը այսքան ժամանակ ուշ է դիմել Դատարան` նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ դատական ակտի կայացման պահից անցել է ավելի քան մեկ տարի` Լուսինե Մկրտչյանը հայտնեց. «Պատճառը եղել է հիվանդությունը»։ Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե արդյո՞ք Դիմողն ունի համապատասխան բժշկական փաստաթղթեր, որոնք կհավաստեն իր հիվանդության առկայությունը` Լուսինե Մկրտչյանը հայտնեց. «Հիվանդ եմ եղել, սակայն բժշկի չեմ դիմել»։ Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե արդյո՞ք Դիմողը հաճախ է հանդիպել իր ներկայացուցիչ Վ.Զուռնաչյանին` Լուսինե Մկրտչյանը հայտնեց. «Գործնական հիմունքներով, միայն գործի հետ կապված հաճախ հանդիպել ենք»։ Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե Դիմողը եր՞բ է վերջին անգամ տեսել Վ.Զուռնաչյանին` Լուսինե Մկրտչյանը հայտնեց. «Երկու ամիս առաջ»։ Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե ինչն է եղել պատճառը, ո՞ր Դիմողը չի իմացել դատավճռի մասին այն դեպքում, երբ քրեական գործի դատական քննության ընթացքում մասնակցել է իր ներկայացուցիչ Վ.Զուռնաչյանը` Լուսինե Մկրտչյանը հայտնեց. «Ինձ ասել են, որ Հարություն Մկրտչյանը դատապարտվել է ազատազրկման չորս տարի ժամկետով, սակայն գումարի պահով չեմ իմացել»։ Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե չորս տարի ժամկետով ազատազրկման դատապարտված լինելու հանգամանքը արդյո՞ք չէր վկայում այն մասին, որ պետք է առկա լինի դատավճիռ` Լուսինե Մկրտչյանը հայտնեց. «Ես չեմ ստացել դատավճիռը, չեմ կարդացել այն, հետևաբար չեմ իմացել քաղաքացիական հայցի վերաբերյալ դատարանի որոշման մասին, գուցե և իմ անտարբերության պատճառով»։ Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե արդյո՞ք Դիմողի ներկայացուցիչը ներկա չի եղել դատավճռի կայացման օրը դատական նիստին, արդյո՞ք տեղյակ չի եղել դատավճռի կայացման մասին`Վարդան Զուռնաչյանը հայտնեց. «Ոչ, ներկա չեմ եղել, տեղյակ չեմ եղել դատավճռի կայացման մասին»։ Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե արդյո՞ք Դիմողի ներկայացուցիչը մասնակցել է քրեական գործի քննության ընթացքում կայացած դատական նիստերին` Վարդան Զուռնաչյանը հայտնեց. «Քաղաքացիական հայցը ներկայացրել եմ, այնուհետև չեմ մասնակցել դատական նիստերի այլ քրեական գործերով դատական նիտերին մասնակցելու պատճառով»։ Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե ինչու՞ Դիմողի ներկայացուցիչն ավելի շուտ չի դիմել Դատարան դատական ակտը ստանալու համար` Վարդան Զուռնաչյանը հայտնեց. «Ես այդ ընթացքում չէի ներկայացնում Դիմողի շահերը։ Դիմողն ինձ վերջերս է դիմել, որի արդյունքում էլ Դատարան է ներկայացվել ներկայումս քննարկվող դիմումը»։ Դատական նիստի ընթացքում Լուսինե Մկրտչյանը նաև հայտնեց. «Ինձ թվացել էր, որ ինքը [Հարություն Մկրտչյանը] պատիժը պետք է կրի, իսկ հետո նոր պետք է քաղաքացիական հայցի վճարումն իրականացվի»։ 2016 թվականի հունիսի 27–ին կայացած դատական նիստի ընթացքում Վարդան Զուռնաչյանը Դատարանին ներկայացրեց 2014 թվականի սեպտեմբերի 24–ին իր և Լուսինե Մկրտչյանի միջև կնքված ծառայությունների մատուցման պայմանագիրը։ Այդ պայմանագրի 1.2–րդ կետի համաձայն` ծառայությունների մատուցման ժամկետի ավարտն է գործի դատաքննության ավարտը։ Դատական նիստի ընթացքում Վ.Զուռնաչյանը ներկայացնելով այդ պայմանագիրը` հայտնեց, որ այն հիմնավորում է այն հանգամանքը, որ դատավճռի կայացման պահին իր և Լուսինե Մկրտչյանի միջև դադարեցված են եղել պայմանագրային իրավահարաբերությունները, հետևաբար ինքը չէր կարող իմանալ դատական ակտի կայացման մասին և ներկա գտնվել դրա հրապարակմանը։ 2016 թվականի օգոստոսի 29–ին կայացած դատական նիստի ընթացքում դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե արդյո՞ք Վարդան Զուռնաչյանը մասնակցել է դատական ակտի հրապարակմանը նախորդող` 2015 թվականի մարտի 6–ին կայացած դատական նիստին` Վարդան Զուռնաչյանը հայտնեց. «Մասնակցել եմ ճառին, սակայն դրանից հետո չեմ մասնակցել, որը նաև հավաստում է նախորդ դատական նիստին իմ կողմից ներկայացված ծառայությունների մատուցման պայմանագիրը»։ Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե եթե ճառ էիք ասում, ապա արդյո՞ք տեղյակ չէիք, որ դատական քննությունն ավարտվում է և պետք է ըստ էության հաջորդի դատավճռի հրապարակումը` Վարդան Զուռնաչյանը հայտնեց. «Ես տեղյակ չեմ, կվերսկսվեր դատական քննությունը, թե ոչ, կբողոքարկվեր կայացվելիք դատավճիռը, թե ոչ, Դիմողը զանգով, թե դատալեքսով տեղեկացել է կայացված դատական ակտի մասին»։ Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե ի՞նչ զանգի մասին է խոսքը` Վարդան Զուռնաչյանը հայտնեց. «Չէ, դատալեքսով է տեղեկացել, այնուհետև դիմել է ինձ և ներկայացվել է քննարկվող դիմումը»։ Դատական նիստի ընթացքում Վարդան Զուռնաչյանը նաև հայտնեց, որ Լուսինե Մկրտչյանի կողմից դատական ակտի կայացման մասին չիմանալու պատճառը կայանում է նրանում, որ նա չէր ցանկանում տեսնել դատապարտյալի դեմքը և ներկայանալ քրեական գործի քննությանը` դատապարտյալի կողմից կատարված հանցանքի կատարումից հետո։ Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե նախորդ դատական նիստի ընթացքում Լուսինե Մկրտչյանը մինչդեռ ասել է, որ պատճառը կայանում է նրանում, որ ինքը գիտեր, թե դատապարտյալը պետք է կրի իր պատիժը, որից հետո նոր պետք է գումարի հատուցման հարցը լուծվի` Վարդան Զուռնաչյանը հայտնեց` «Ինձ թվում է, որ Լուսինե Մկրտչյանը շփոթել է»։ Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե արդյո՞ք Լ.Մկրտչյանը ցանկացել է ստանալ դատավճռի իր օրինակը` Վ.Զուռնաչյանը հայտնեց. «Նա չի իմացել, հետևաբար ցանկանալ կամ չցանկանալ չէր կարող»։ Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե ցանկանալու համար պետք է գործողություն կատարեր, արդյո՞ք հետամուտ եղել է դատական ակտի կայացմանը, արդյո՞ք դատական քննության ելքի մասին պարտավոր չէիք տեղեկացնել նրան` Վարդան Զուռնաչյանը հայտնեց. «Կավարտվեր դատական քննությունը դատավճռի հրապարակմամբ, կվեսկսվեր դատական քննությունը, թե ոչ, ես այդ ժամանակ զբաղվածություն եմ ունեցել և չեմ հանդիպել Լուսինե Մկրտչյանին»։ Դատական նիստի ընթացքում Դատախազը հայտնեց, որ որևէ փաստական տվյալ չի ներկայացվել Դատարանին կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու բաց թողնված ժամկետը հարգելի համարելու համար, ուստի ներկայացված դիմումը ենթակա է մերժման։ 4. 2016 թվականի օգոստոսի 29–ին կայացած դատական նիստի ընթացքում ամբողջությամբ հետազոտվեց թիվ ԵԱՔԴ/0152/01/14 քրեական գործը, այդ թվում` քրեական գործով դատավճռի հրապարակմանը նախորդած` 2015 թվականի մարտի 6–ի դատական նիստի արձանագրությունը, որի ձայնագրման կրիչի բովանդակությունից հետևում է, որ այդ դատական նիստին մասնակցել է թիվ ԵԱՔԴ/0152/01/14 քրեական գործով տուժող Լուսինե Մկրտչյանի ներկայացուցիչ Վարդան Զուռնաչյանը։ Բացի այդ, ձայնագրման կրիչի բովանդակությունից հետևում է, որ նույն դատական նիստի վերջում` նախագահող դատավոր Լ.Ավետիսյանը դատավարության մասնակիցների, այդ թվում` Վ.Զուռնաչյանի, հետ համաձայնեցրել է հաջորդ դատական նիստի օրն ու ժամը, որի կապակցությամբ Վ.Զուռնաչյանը հայտնել է. «Նկատի ունենալով, որ ես այլևս անելիք չունեմ, եթե չհացրեցի, խնդրում եմ իմ բացակայությամբ անեք հաջորդ դատական նիստը»։ Դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը. 5. Լսելով Դիմողի, Դիմողի ներկայացուցչի դիրքորոշումը ներկայացված դիմումի վերաբերյալ, այդ կապակցությամբ Դատախազի դիրքորոշումը, ինչպես նաև հետազոտելով թիվ ԵԱՔԴ/0152/01/14 քրեական գործի նյութերը` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում անդրադառնալ հետևյալ իրավական հարցին. Արդյո՞ք Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ–Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի կողմից 2015 թվականի մարտի 19–ին կայացված դատավճռի հարկադիր կատարումն ապահովելու նպատակով` կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու իրավունքի ծագման և այդ իրավունքի փաստացի իրացմանն ուղղված Դիմողի կամահայտնության արտահայտման միջև առկա ժամանակային խզումը կարող է հարգելի համարվել այն պատճառով, որ Դիմող Լուսինե Մկրտչյանը չի իմացել դատավճռի կայացման մասին` այն իրեն չուղարկվելու հետևանքով, այն պարագայում, երբ Լուսինե Մկրտչյանի ներկայացուցիչ Վ.Զուռնաչյանը մասկացել է քրեական գործով դատաքննությանը և ներկա է եղել դատավճռի հրապարակմանը նախորդած դատական նիստին։ 6. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375–րդ հոդվածում ամրագրված է. «Դատավճիռը հրապարակվելուց ոչ ուշ, քան 5 օրում դրա պատճենը պետք է հանձնվի դատապարտվածին կամ արդարացվածին, նրա պաշտպանին եւ մեղադրողին: Տուժողին, քաղաքացիական հայցվորին, քաղաքացիական պատասխանողին, նրանց ներկայացուցիչներին դատավճռի պատճենն այդ նույն ժամկետում հանձնվում է նրանց միջնորդությամբ»: «Դատական ակտերի հարկադիր կատարման մասին» ՀՀ օրենքի 23–րդ հոդվածի համաձայն` «1. Կատարողական թերթը առաջին անգամ կարող է կատարման ներկայացվել մեկ տարվա ընթացքում` սկսած այն օրվանից, երբ` (…) 4) դատարանը որոշում է կայացրել կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու բաց թողնված ժամկետը վերականգնելու մասին. (…)»։ «Դատական ակտերի հարկադիր կատարման մասին» ՀՀ օրենքի 24–րդ հոդվածի համաձայն` «1. Քաղաքացի-պահանջատիրոջ կողմից կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու ժամկետը հարգելի ճանաչված պատճառներով բաց թողնելու դեպքում դատարանը կարող է այն վերականգնել: 2. Պահանջատերը բաց թողնված ժամկետը վերականգնելու մասին դիմումը ներկայացնում է կատարողական թերթ տված դատարան: Դատարանը դիմումը քննում է այն ստանալու օրվանից տասնօրյա ժամկետում: Պահանջատերը և պարտապանը պատշաճ ձևով տեղեկացվում են դատական նիստի ժամանակի և վայրի մասին: Նրանց չներկայանալն արգելք չէ դիմումի քննության համար: 3. Դիմումի քննության արդյունքներով դատարանը կայացնում է որոշում: 4. Դատարանի որոշումը կարող է բողոքարկվել»: 7. ՀՀ դատական օրենսգրքի 15–րդ հոդվածի 4–րդ մասում ամրագրված է. «Որոշակի փաստական հանգամանքներ ունեցող գործով վճռաբեկ դատարանի կամ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի դատական ակտի հիմնավորումները (այդ թվում` օրենքի մեկնաբանությունները) պարտադիր են դատարանի համար նույնանման փաստական հանգամանքներով գործի քննության ժամանակ, բացառությամբ այն դեպքի, երբ վերջինս ծանրակշիռ փաստարկների մատնանշմամբ հիմնավորում է, որ դրանք կիրառելի չեն տվյալ փաստական հանգամանքների նկատմամբ»։ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Սեյրան Այվազյանի վերաբերյալ 2008 թվականի մայիսի 23–ին կայացված թիվ ՎԲ-17/08 որոշման 26–րդ կետում հայտնած իրավական դիրքորոշումից հետևում է, որ թե՛ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի, թե՛ ՀՀ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի դատական ակտը ՀՀ դատական օրենսգրքի 15–րդ հոդվածի շրջանակներում դատական ակտի կիրառելիության հարցը լուծելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի նաև այն, թե տվյալ դատական ակտի հիմնավորման բովանդակությունը կազմող ինչպիսի դրույթ է ենթակա կիրառման: Եթե այդ դրույթն իր բնույթով առավել ընդհանրական է, ապա կիրառման համար պահանջվում է փաստական հանգամանքների առավել փոքր ընդհանրություն: Եվ ընդհակառակը՝ եթե դրույթն իր բնույթով առավել կոնկրետ է, ապա կիրառման համար պահանջվում է փաստական հանգամանքերի առավել մեծ ընդհանրություն: Դատարանը գտնում է, որ դատական ակտի բողոքարկման ժամկետի բաց թողումը հարգելի համարելու վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտված իրավական դիրքորոշումներում նախատեսված չափանիշները կիրառելի են նաև կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու բաց թողնված ժամկետի վերականագնման հարցը լուծելիս։ Դատարանի հիշյալ դիրքորոշումը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ անձի կողմից կատարողական թերթ ստանալու իրավահարաբերություներն ածանցվում են դատական ակտը ստանալու իրավունքի ծագման պահից, որից էլ նաև ածանցվում են դատական ակտի բողոքարկման կապակցությամբ ծագող իրավահարաբերությունները։ Նկատի ունենալով, որ ինքնին դատական ակտի բողոքարկման ժամկետը հարգելի համարելու վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումները կրում են առավել ընդհանրական բնույթ, ապա սույն որոշման 5–րդ կետում բարձրացված իրավական հարցի լուծման նպատակով դրանց կիրառման համար պահանջվում է առավել փոքր ընդհանրություն, որն արտահայտվում է բաց թողնված ժամկետը հարգելի համարելու ըստ էության միևնույն չափանիշների կիրառելիության հնարավորությամբ։ 8. Սույն որոշման նախորդ կետում արտահայտված իրավական դիրքորոշումների հիման վրա` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում վկայակոչել ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային ներքոշարադրյալ դիրքորոշումները. Այսպես, Վահե Գրիգորյանի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը 2014 թվականի մարտի 28–ի թիվ Ս-930/05 որոշման 17–18–րդ կետերում դիրքորոշում է հայտնել մինչդատական վարույթի շրջանակներում կայացված դատական ակտի բողոքարկման ժամկետը բաց թողնելիս այն հարգելի համարելու սկզբունքային մոտեցումների վերաբերյալ, որոնք Դատարանի համոզմամբ կիրառելի են նաև սույն գործի շրջանակներում. «(…) «Փաստացի հասու է դառնում» ձևակերպումը ենթադրում է նաև, որ անձը չի խուսափել գործն ըստ էության չլուծող դատական ակտն ստանալուց կամ վարույթն իրականացնող մարմինն ինքը չի խոչընդոտել անձի կողմից նշված դատական ակտն ստանալուն կամ դրան ծանոթանալուն։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ մինչդատական վարույթի նկատմամբ նախնական դատական վերահսկողության շրջանակներում կայացված՝ գործն ըստ էության չլուծող դատական ակտն ստանալուց կամ դրան ծանոթանալուց խուսափումն առկա չէ այն դեպքում, երբ շահագրգիռ անձն օբյեկտիվ (հարգելի) պատճառներով (օրինակ՝ հիվանդությունը, բնակության վայրից բացակայությունը, անհաղթահարելի ուժի առկայությունը և այլն) մինչդատական վարույթի նկատմամբ նախնական դատական վերահսկողության շրջանակներում կայացված՝ գործն ըստ էության չլուծող դատական ակտը փաստացի ստանում է կամ դրան փաստացի ծանոթանում է դրա իրական հնարավորության առաջացումից ողջամիտ ժամանակահատված հետո։ Նման դեպքերում մինչդատական վարույթի նկատմամբ նախնական դատական վերահսկողության շրջանակներում կայացված՝ գործն ըստ էության չլուծող դատական ակտի բողոքարկման ժամկետի սկիզբ պետք է դիտել նշված ակտն անձի կողմից փաստացի ստանալու կամ դրան փաստացի ծանոթանալու պահը։ Քննարկվող իրավիճակում հնարավոր է նաև, որ անձն անբարեխղճորեն է օգտվում գործի նյութերին ծանոթանալու իր իրավունքից (օրինակ՝ առանց հարգելի պատճառների հրաժարվում է ներկայանալ վարույթն իրականացնող մարմին, ստանալ գործի նյութերի պատճենները)։ Այս պարագայում դատարանի որոշման բողոքարկման ժամկետի մեկնարկը նշված ակտն անձի կողմից փաստացի ստանալու պահից հաշվելու դեպքում չի ապահովվի դատական պաշտպանության հիմնարար իրավական արժեքին հակակշռող հանրային շահի կենսագործումը, և դատական ակտի վերադասության կարգով բողոքարկման համար կսահմանվի անորոշ ժամկետ։ Հետևաբար, նման դեպքերում դատական ակտի բողոքարկման ժամկետը պետք է հոսի այն պահից, երբ անձն օբյեկտիվորեն կարող էր ծանոթանալ իր շահերին առնչվող դատական ակտին։ (…) Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ մինչդատական վարույթի նկատմամբ նախնական դատական վերահսկողության շրջանակներում կայացված և անձի հիմնարար իրավունքներն ու ազատությունները սահմանափակող օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների և քննչական գործողությունների իրականացումը թույլատրող դատական ակտերը վերաքննության կարգով բողոքարկելու ժամկետը հաշվարկելիս դատարանները պետք է պատշաճ գնահատման ենթարկեն հետևյալ հանգամանքները, այն է՝ ա) երբ է անձը փաստացի ստացել դատական ակտը կամ ծանոթացել դրան, բ) արդյոք անձը խուսափել է դատական ակտն ստանալուց կամ դրան ծանոթանալուց, այդ թվում՝ առանց օբյեկտիվ (հարգելի) պատճառների չի ներկայացել վարույթն իրականացնող մարմին, հրաժարվել է ստանալ գործի նյութերի պատճենները, անբարեխղճորեն է օգտվել գործի նյութերին ծանոթանալու իր իրավունքից և այլն, գ) արդյոք վարույթն իրականացնող մարմինը խոչընդոտել է դատական ակտն ստանալու կամ դրան ծանոթանալու անձի իրավունքի իրացմանը։ Վերոնշյալ հանգամանքների գնահատման արդյունքում դատարանը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է պարզի, թե երբ է փաստացի ծագել վիճարկվող որոշմանը ծանոթանալու անձի իրավունքը և արդյոք վերջինս ողջամիտ ժամկետում ծանոթացել է այդ դատական ակտին։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում ընդգծել նաև, որ յուրաքանչյուր դեպքում, երբ դատական ակտին ծանոթանալու հնարավորության առաջացման և փաստացի ծանոթացման միջև առկա ժամանակային խզումն առերևույթ թվում է ոչ ողջամիտ, անձի դատական պաշտպանության իրավունքի անհամաչափ սահմանափակումից խուսափելու նպատակով դատարանը պետք է քննարկման առարկա դարձնի ժամանակային նման խզման պատճառները։ Վերոգրյալի հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ այն դեպքում, երբ դատարանը հաստատված կհամարի, որ անձն անբարեխղճորեն է օգտվել քրեական գործի նյութերին, այդ թվում՝ վիճարկվող դատական ակտին ծանոթանալու իր իրավունքից, ապա իրավասու է ըստ էության չքննարկել ներկայացված բողոքը և այն թողնել առանց քննության։ Մինչդեռ այն դեպքերում, երբ կհաստատվի, որ գործի նյութերին ծանոթանալու իրավունքի առաջացման և այդ իրավունքի փաստացի իրացման միջև առկա ժամանակային խզումը պայմանավորված է օբյեկտիվ (հարգելի) պատճառներով, և բողոքը ներակայացվել է ակտը ստանալու պահից սահմանված ժամկետում, դատարանը պարտավոր է ներկայացված բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում դատական ստուգման ենթարկել վիճարկվող որոշման օրինականությունն ու հիմնավորվածությունը՝ անկախ այն հանգամանքից, թե երբ է հրապարակվել նշված դատական ակտը։ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ նկարագրված կարգավորման պայմաններում կապահովվի մի կողմից իրավական պաշտպանություն հայցող անձի՝ դատարանի մատչելիության և արդար դատական քննության իրավունքների արդյունավետ իրականացումը, մյուս կողմից՝ արդարադատության պատշաճ իրականացումը և համապատասխանությունն իրավական որոշակիության սկզբունքին»։ 9. ՀՀ սահմանադրական դատարանն իր կայացրած որոշումներում արտահայտած իրավական դիրքորոշումների` դատարանների համար պարտադիրության վերաբերյալ 2011 թվականի փետրվարի 25–ի թիվ ՍԴՈ–943 որոշման 8–րդ կետում հայտնել է. «(…) [Ք]ննելով սահմանադրական (հանրային-իրավական բնույթի) գործեր` սահմանադրական դատարանը կայացնում է որոշումներ, որոնք ենթակա են պարտադիր կատարման դատական համակարգի մյուս մարմինների՝ ՀՀ ընդհանուր իրավասության և մասնագիտացված բոլոր դատարանների կողմից»։ Այդ իրավական դիրքորոշումից ելնելով Դատարանը գտնում է, որ այնքանով, որքանով որ ՀՀ Սահմանադրական դատարանը 2015 թվականի դեկտեմբերի 22–ի թիվ ՍԴՈ–1249 որոշման 8–րդ կետում սահմանել է դատական ակտի բողոքարկման ժամկետը դատարանի կողմից հարգելի համարելու վերաբերյալ կոնկրետ չափանիշ, ապա այն կիրառելի է նաև սույն որոշման 5–րդ կետով բարձրացված իրավական հարցի նկատմամբ, այսպես դատարանը հայտնել է. «(…) [Հ]աշվի առնելով այն հանգամանքը, որ որոշակի դեպքերում դատական ակտը բողոքարկելու համար օրենսդրությամբ սահմանված ժամկետը բաց թողնելը պայմանավորված չէ անձի կամքով, առաջացել է անձից անկախ պատճառներով, սահմանադրական դատարանն արձանագրում է, որ նշյալ դեպքերում ներկայացված միջնորդությունը բավարարելը համապատասխան դատական ատյանի պարտականությունն է հանդիսանում»: 10. Պատասխանելով սույն որոշման 5–րդ կետով բարձրացված իրավական հարցին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքում ամրագրված իրավական նորմերից պարզ է դառնում, որ քրեական վարույթն իրականացնող մարմինն օրենքի ուժով (ex lege) չի կրում պարտականություն տրամադրելու քրեական գործով կայացված դատական ակտը քրեական վարույթի մասնավոր մասնակիցներից` տուժողին, քաղաքացիական հայցվորին, նրանց ներկայացուցիչներին, ովքեր քրեական վարույթի ընթացքում նպատակ են հետապնդում պաշտպանել իրենց մասնավոր շահերը։ Քրեական վարույթի այդ մասնակիցներին դատական ակտը տրամադրելու քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի պարտականությունը ծագում է միայն այն դեպքում, երբ քրեական վարույթի այդ մասնակիցները հետամուտ լինելով իրենց շահերի պաշտպանության ընթացքին` հանդես են գալիս կայացված դատական ակտը ստանալու կամահայտնությամբ։ Այնուհետև, երբ այդ մասնակիցներն իրացնում են կայացված դատական ակտը ստանալու իրենց իրավունքը, ծանոթանում Դատարանի իրավական պատճառաբանություններին և հիմնավորումներին, դատական ակտի եզրափակիչ մասին, ապա հնարավորություն են ստանում օգտվելու այդ իրավունքից բխող և իրենց մասնավոր շահերի արդյունավետ դատական պաշտպանությանն ուղղված այնպիսի լրացուցիչ երաշխիքներից, ինչպիսիք են դատական ակտի վերադասության կարգով բողոքարկման, կամովին դատական ակտը չկատարվելու դեպքում` այն հարկադրաբար ի կատար ածելու համար կատարողական թերթ ստանալու և վերջինս դատական ակտերի հարկադիր կատարումն ապահովող ծառայություն ներկայացնելու հնարավորություններից։ Միևնույն ժամանակ, այն դեպքում, երբ քրեական վարույթի մասնակիցը զրկվում է դատական ակտի հարկադիր կատարումն ապահովելու նպատակով կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու հնարավորությունից` օրենքով սահմանված ժամկետը բաց թողնելու հետևանքով, ապա ելնելով անձի արդյունավետ դատական պաշտպանության ապահովման սահմանադրաիրավական երաշխիքներից` «Դատական ակտերի հարկադիր կատարման մասին» ՀՀ օրենքը հնարավորություն է տալիս վերականգնել բաց թողնված ժամկետը։ Սակայն, Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել, որ օրենսդրի կողմից նախատեսված այդ հնարավորությունը վերաբերվում է հարգելի պատճառով բաց թողնված ողջամիտ ժամանակահատվածին։ 11. Սույն գործի շրջանակներում Դիմողի կողմից դատավճռի հարկադիր կատարումն ապահովելու նպատակով կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու իրավունքը ծագել է 2015 թվականի ապրիլի 21–ին, երբ Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ–Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի կողմից կայացված դատական ակտը մտել է օրինական ուժի մեջ։ Իսկ, այդ իրավունքի փաստացի իրացմանն ուղղված Դիմողի կամահայտնությունն արտահայտվել է 2016 թվականի մայիսի 12–ին, երբ դիմում է ներկայացվել Դատարան` դատական ակտի հարկադիր կատարումն ապահովելու նպատակով կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու բաց թողնված ժամկետը հարգելի համարելու խնդրանքով։ Այսինքն, դատական ակտի հարկադիր կատարումն ապահովելու նպատակով կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու իրավունքի ծագման և այդ իրավունքի իրացմանն ուղղված Դիմողի կամահայտնության արտահայտման միջև առկա ժամանակային խզումը կազմում է ավելի քան մեկ տարի։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքում ամրագրված նորմերի, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների հիման վրա Դատարանն արձանագրում է, որ որքան երկար է բաց թողնված ժամկետը, այնքան առավել բացառիկ պետք է լինեն այն պատճառները, որոնք հիմք են հանիսացել այդ ժամկետի բաց թողնման համար։ Դատարանի համոզմամբ բացառիկ պատճառը պետք է անձին օբյեկտիվորեն, այն է` իր կամքից անկախ հանգամանքներում, զրկի քրեական գործի հետագա ընթացքի մասին տեղեկանալու փաստացի հնարավորությունից, որը կարող է արտահայտվել ծանր հիվանդությամբ, խիստ անհրաժեշտությամբ պայմանավորված բնակության վայրից բացակայությամբ կամ անհաղթահարելի ուժի առկայությամբ։ Դատարանը գտնում է, որ այն դեպքում, երբ դատական ակտի հարկադիր կատարումն ապահովելու նպատակով կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու համար բաց թողնված ժամկետի և այդ ժամկետի բաց թողնման պատճառի հարաբերակցությունը համաչափ չէ, ապա բողոք բերող անձի դատական պաշտպանության իրավունքը կարող է սահմանափակվել և այդ սահմափակումը պետք է համարվի համաչափ։ 12. Նախորդ կետում ներկայացված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում գնահատել Դիմողի կողմից դատական ակտը հարկադիր կատարման ներկայացնելու ժամկետի բաց թողնման պատճառի հարգելի լինելու հանգամանքը դատական նիստի ընթացքում Դիմողի և նրա ներկայացուցչի կողմից վկայակոչված փաստական հանգամանքների համակցության, ինչպես նաև թիվ ԵԱՔԴ/0152/01/14 քրեական գործում առկա փաստական հանգամանքների հիման վրա։ Դիմող Լուսինե Մկրտչյանի ներկայացուցիչ Վ.Զուռնաչյանը մասնակցել է քրեական գործի դատաքննությանը, ինչպես նաև` դատական վիճաբանությունների փուլում դատավարության մասնակիցների կողմից ներկայացվող ճառերի ունկնդրմանը։ Հետևաբար, Դատարանը ողջամտորեն արձանագրում է, որ Վ.Զուռնաչյանն իմացել է, որ քրեական գործի դատական քննությունն ըստ էության ավարտվում է և դատական վիճաբանությունների փուլի ավարտին հաջորդելու է ամբաստանյալի վերջին խոսքը և դրանից հետո Դատարանը պետք է հեռանա խորհրդակցական սենյակ դատավճիռ կայացնելու։ Բացի այդ, քրեական գործով կայացած նախավերջին դատական նիստի ընթացքում, երբ դատական նիստը նախագահողը փոխհամաձայնեցրել է հաջորդ դատական նիստի օրն ու ժամը` Վ.Զուռնաչյանը հայտնել է, որ հաջորդող դատական նիստը կարող է տեղի ունենալ նաև իր բացակայությամբ։ Վերոնշյալ փաստական հանգամանքները վկայում են, որ Դիմողի ներկայացուցիչ Վ.Զուռնաչյանը մասնակցելով դատական վիճաբանությունների փուլին` ողջամտորեն իմացել է կայացվելիք դատական ակտին ծանոթանալու իրավունքի ծագման պահը և եթե նույնիսկ չէր ներկայանալու հաջորդ դատական նիստին, ապա առնվազն այդ մասին պետք է տեղյակ պահեր իր կողմից ներկայացվող անձին, որպեսզի վերջինս կարողանար հետամուտ լիներ իր մասնավոր շահերի արդյունավետ պաշտպանությանը։ Այդ մասին է նաև վկայում հանցագործությունների կանխմանը և իրավախախտների հետ վարվելաձևին նվիրված ՄԱԿ–ի ութերորդ կոնգրեսի կողմից (Հավանայում 1990 թվականի սեպտեմբերի 7–ին) ընդունված «Իրավաբանների դերին վերաբերող հիմնարար սկզբունքների» 15–րդ կետը, որի համաձայն` իրավաբանների գործառույթների շարքին է դասվում խորհրդատվություն տրամադրելը հաճախորդներին` նրանց իրավաբանական համակարգի աշխատանքի վերաբերյալ այն չափով, որքանով դա վերաբերում է հաճախորդների իրավաբանական իրավունքներին ու պարտականություններին։ Մինչդեռ, վերոնշյալ պահանջի պատշաճ չկատարումը չի կարող արդարացվել այն պատճառաբանությամբ, որ ծառայությունների մատուցման պայմանագրի համաձայն` Վ.Զուռնաչյանը չի հանդիսացել Լ.Մկրտչյանի ներկայացուցիչը դատաքննության ավարտից հետո, հետևաբար նա պարտավոր չէր գործի հետագա ընթացքի մասին տեղյակ պահել իր վստահորդին։ Դատարանը գտնում է, որ նման պատճառաբանությունն անթույլատրելի է և նույնիսկ վտանգում է անձի որակյալ իրավաբանական օգնություն ստանալու սահմանադրաիրավական նորմատիվ պատվիրանը։ 13. Միևնույն ժամանակ, անդրադառնալով դիմող Լ.Մկրտչյանի գործողություններին` ուղղված իր մասնավոր շահերի պաշտպանությանը, կայացված դատական ակտը ստանալուն և հետագայում այդ ակտի հարկադիր կատարումն ապահովելու նպատակով կատարողական թերթը ներկայացնելուն, Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը. Դիմողը դատական նիստի ընթացքում հայտնել է, որ դեռևս 2015 թվականի ընթացքում իմացել է, որ Հարություն Մկրտչյանը դատապարտվել է մոտ չորս տարվա ազատազրկման, հետևաբար նաև ըստ էության իմացել է, որ առկա է եղել կայացված դատական ակտ։ Բացի այդ, դատական նիտի ընթացքում Դիմողը նաև հայտնել է, որ երբ սոցիալական կայքում կարդացել է հոդված` փորձել է Դատալեքս տեղեկատվական համակարգում գտնել քրեական գործը և հետաքրքրություն ցուցաբերել քրեական գործի ելքի նկատմամբ։ Դատարանն արձանագրում է, որ Դիմողն այդ հնարավորությունն ըստ էության ունեցել է նաև ավելի վաղ, սակայն իր մասնավոր շահերի պաշտպանության նկատմամբ դրսևորած վերաբերմունքից հետևում է, որ իր կամքից կախված հանգամանքներով պայմանավորված նա ձեռնամուխ չի եղել այդ շահերի պաշտպանությանը։ 14. Սույն որոշման 12–13–րդ կետում վկայակոչված իրավական դիրքորոշումների հիման վրա Դատարանը գտնում է, որ Դիմողի կողմից դատական ակտի հարկադիր կատարումն ապահովելու նպատակով կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու ժամկետի բաց թողումը հարգելի համարվել չի կարող այն պատճառաբանությամբ, որ դատավճիռը քրեական գործով տուժողի դատավարական կարգավիճակ ունեցող Դիմողին չի ուղարկվել, այն էլ այն դեպքում, երբ օրենքի ուժով Դատարանը չունի այդպիսի պարտականություն։ Դատարանը նաև նկատի է ունենում այն հանգամանքը, որ Դիմողն իր կամքից անկախ հանգամանքներում, օբյեկտիվորեն զրկված չի եղել գործի հետագա ընթացքի մասին տեղեկանալու և իր մասնավոր շահերի պաշտպանությանը ձեռնամուխ լինելու հնարավորությունից։ 15. Նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ Դիմողը թիվ ԵԱՔԴ/0152/01/14 քրեական գործով եղել է դատավարության մասնակից` ունենալով տուժողի դատավարական կարգավիճակ, ում կողմից ներկայացված քաղաքացիական հայցը բավարարվել է մասնակիորեն` 54.325.000 ՀՀ դրամ (հիսունչորս միլիոն երեք հարյուր քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով, ինչպես նաև հիմք ընդունելով ներկայացված դիմումը, որով Դիմողը խնդրել է իրեն տրամադրել դատավճռի օրինակ և կատարողական թերթ, Դատարանը գտնում է, որ ներկայացված դիմումն այս մասով ենթակա է բավարարման։ Անդրադառնալով Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ–Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի կողմից 2015 թվականի մարտի 19–ին կայացված դատավճռի հարկադիր կատարումն ապահովելու նպատակով կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու բաց թողնված ժամկետը վերականագնելու Դիմողի խնդրանքին` Դատարանը հիմք ընդունելով սույն որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները` գտնում է, որ ներկայացված դիմումն այս մասով ենթակա է մերժման։ Դատարանը գտնում է, որ կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու իրավունքի ծագման և այդ իրավունքի փաստացի իրացմանն ուղղված Դիմողի կամահայտնության արտահայտման միջև առկա ժամանակային խզումը հարգելի չի կարող համարվել այն պատճառով, որ Դիմող Լուսինե Մկրտչյանը չի իմացել դատավճռի կայացման մասին` այն իրեն չուղարկվելու հետևանքով, այն պարագայում, երբ Դատարանն օրենքի ուժով չունի նման պարտականություն, իսկ Լուսինե Մկրտչյանի ներկայացուցիչ Վ.Զուռնաչյանը մասկացել է քրեական գործով դատաքննությանը և ներկա է եղել դատավճռի հրապարակմանը նախորդած դատական նիստին։ Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով «Դատական ակտերի հարկադիր կատարման մասին» ՀՀ օրենքի 18–րդ, 23–րդ և 24–րդ հոդվածներով՝ Դատարանը. Ո Ր Ո Շ Ե Ց Լուսինե Մկրտչյանի կողմից ներկայացրած դիմումը բավարարել մասնակի. թիվ ԵԱՔԴ/0152/01/14 քրեական գործով տուժող Լուսինե Մկրտչյանին տրամադրել դատավճռի օրինակ և կատարողական թերթ, իսկ կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու բաց թողնված ժամկետը վերականագնելը մերժել` կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու իրավունքի ծագման և այդ իրավունքի փաստացի իրացմանն ուղղված Դիմողի կամահայտնության արտահայտման միջև առկա ժամանակային խզումը հարգելի չհամարելու հիմքով։ Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ քրեական վերաքննիչ դատարան` այն ստանալու պահից տասնօրյա ժամկետում: ԴԱՏԱՎՈՐ` Ա. ՆԻԿՈՂՈՍՅԱՆ |
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Գործը հանձնվել է գրասենյակ | 24-10-2016 |
|---|---|
| Էջերի քանակ | Քրեական գործը` 5 հատորից` 246, 216, 136,189, 63 |
Բողոքարկվել է
| Բողոքարկվել է | Ըստ էության լուծող դատական ակտը |
|---|---|
| Ամսաթիվ | 21-10-2016 |
Գործն ուղարկվել է
| Գործը ուղարկվել է | 24-10-2016 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 5 հատորից` 1-ի հատոր՝246թերթից,2-րդ հատոր՝ 216 թերթից,3-րդ հատոր՝ 136 թերթից,4-րդ հատոր՝ 189 թերթից, 5-րդ հատոր՝63 թերթ |
| ՈՒր(դատարան) | Քրեական վերաքննիչ |
| Ելքի գրության համարը | Ե-22793/16 |
Գործը ստացվել է (կատարումն ապահովելու համար, և ... )
| Ամսաթիվ | 17-01-2017 |
|---|
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Գործը հանձնվել է գրասենյակ | 17-01-2017 |
|---|---|
| Էջերի քանակ | 5 հատորից` 1-ի հատոր՝246թերթից,2-րդ հատոր՝ 216 թերթից,3-րդ հատոր՝ 136 թերթից,4-րդ հատոր՝ 189 թերթից, 5-րդ հատոր՝63 թերթ |
Գործը հանձնվել է դատարանի արխիվ
| Ամսաթիվ | 18-01-2017 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 5 հատորից` 1-ի հատոր՝246թերթից,2-րդ հատոր՝ 216 թերթից,3-րդ հատոր՝ 136 թերթից,4-րդ հատոր՝ 189 թերթից, 5-րդ հատոր՝63 թերթ |
Դատական գործ N: ԵԱՔԴ/0152/01/14
Քրեական վերաքննիչ
Ստացվել է վերաքննիչ բողոք
| Ամսաթիվ | 20-10-2016 |
|---|---|
| Ամսաթիվ | 18-10-2016 |
| Ում կողմից է բերվել բողոքը | Տուժող |
| Բողոքը բերող անձը | |
| Անուն | Լուսինե |
| Ազգանուն | Մկրտչյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Բողոքի բովանդակությունը | Հարություն Մկրտչյան Հարություն Ռուբենի Մկրտչյան /դատապարտյալ / Հարգելի համարել բողոք բերելու ժամկետը բաց թողնելը և վերականգնել այն : Բեկանել Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի` թիվ ԵԱՔԴ/0152/01/14 քրեական գործով դատավճռի բնօրինակը և կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու համար օրենքով սահմանված ժամկետը բաց թողնելը հարգելի համարելու վերաբերյալ դիմումը մերժելու մասին 03.10.2016թ. որոշումը և դիմումը բավարարել : |
| Բողոքի ստացման կարգը | Հանձնվել է փոստին |
| Չափահաս | Այո |
Գործը ստացվել է
| Գործի ստացման ամսաթիվ | 26-10-2016 |
|---|---|
| Գործը ստացվել է | Արաբկիր Քանաքեռ-Զեյթուն |
Միջանկյալ դատական ակտը մակագրվել է դատարանի նախագահի կողմից
| Ամսաթիվ | 24-10-2016 |
|---|---|
| Նախագահող դատավոր | |
| Անուն | Արշակ |
| Ազգանուն | Խաչատրյան |
Ընդունվել է վարույթ
| Ամսաթիվ | 04-11-2016 |
|---|
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 15-11-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 15:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 4 |
| Նիստը | Կայացվել է |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 24-11-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 11:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 4 |
| Նիստը | Կայացվել է |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 06-12-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 12:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 4 |
| Նիստը | Կայացվել է |
Վերաքննիչ բողոքը մերժվել է և ստորադաս դատարանի դատական ակտը թողնվել է անփոփոխ
| Անփոփոխ թողնված դատական ակտը | Պատճառաբանվել է |
|---|---|
| Ամսաթիվ | 06-12-2016 |
| Ամբաստանյալ | |
| Անուն | Հարություն |
| Ազգանուն | Մկրտչյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Քր. դատ. օր. հոդված | |
| Քր. դատ. օր. հոդված | |
| Քր.օր. հոդված |
Դատական ակտ
| Դատական ակտ | Գործ հ. ¬¬¬¬ ԵԱՔԴ/0152/01/14 Ո Ր Ո Շ Ո Ւ Մ Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի որոշում, գործ թիվ ԵԱՔԴ/0152/01/14 դատավոր` Ա.Նիկողոսյան ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ /այսուհետ նաև`Վերաքննիչ դատարան/ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ` նախագահությամբ`դատավոր Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆԻ քարտուղարությամբ` Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆԻ մասնակցությամբ` դատախազ Դ.ԱՂԱՋԱՆՅԱՆԻ 2016 թվականի դեկտեմբերի 06-ին, Երևան քաղաքում, դռնբաց դատական նիստում, դիմող Լուսինե Մկրտչյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա դատական ստուգման ենթարկելով Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի` /այսուհետ նաև` Դատարան/ Լուսինե Մկրտչյանի` 2015 թվականի մարտի 19-ին կայացված դատավճռի օրինակ և կատարողական թերթ տրամադրելու, կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու բաց թողնված ժամկետը վերականգնելու դիմումը մասնակիորեն բավարարելու մասին 2016 թվականի հոկտեմբերի 03-ի որոշման օրինականության և հիմնավորվածության հարցը, Պ Ա Ր Զ Ե Ց 1.Գործի դատավարական նախապատմությունը և փաստական հանգամանքները. Ըստ ներկայացված նյութերի` Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2015 թվականի մարտի 19-ի դատավճռով ամբաստանյալ Հարություն Ռուբենի Մկրտչյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով և դատապարտվել ազատազրկման` 4/չորս/ տարի 6/վեց/ ամիս ժամկետով` առանց գույքի բռնագրավման։ Նույն դատավճռի համաձայն` նշանակված պատժին հաշվակցվել է 2013 թվականի դեկտեմբերի 10-ից մինչև 2014 թվականի մայիսի 10-ը` 5 ամիս, ամբաստանյալ Հարություն Մկրտչյանի կալանքի տակ գտնվելու ժամկետը և նրա նկատմամբ վերջնական պատիժ է նշանակվել ազատազրկում` 4/չորս/ տարի 1/մեկ/ ամիս ժամկետով` առանց գույքի բռնագրավման։ Նույն դատավճռի համաձայն` տուժող Լուսինե Մկրտչյանի ներկայացուցիչ Վ.Զուռնաչյանի կողմից ամբաստանյալ Հարություն Մկրտչյանի դեմ ներկայացված քաղաքացիական հայցը բավարարվել է մասնակիորեն` ամբաստանյալ Հարություն Մկրտչյանից` հօգուտ Լուսինե Մկրտչյանի բռնագանձելով 54.325.000 /հիսունչորս միլիոն երեք հարյուր քսանհինգ հազար/ ՀՀ դրամ գումար։ Նույն դատավճռի համաձայն` տուժողի ներկայացուցիչ Վ.Զուռնաչյանի կողմից ամբաստանյալ Ս.Մելքոնյանի դեմ ներկայացված քաղաքացիական հայցը` պատճառված վնասների վերականգնման համար անհրաժեշտ աշխատանքների շուկայական արժեքի հատուցման մասով, թողնվել է առանց քննության` նրան իրավունք վերապահելով հայցը ներկայացնել քաղաքացիական դատավարության կարգով: Վերոնշյալ դատավճիռը 2015 թվականի ապրիլի 21-ին մտել է օրինական ուժի մեջ։ 2016 թվականի մայիսի 12-ին տուժող Լուսինե Մկրտչյանը Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան է ներկայացել դիմում` 2015 թվականի մարտի 19-ին կայացված դատավճռի օրինակ և կատարողական թերթ տրամադրելու, կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու բաց թողնված ժամկետը վերականագնելու վերաբերյալ: Բերված բողոքում Լուսինե Մկրտչյանը նշել է հետևյալը. «(…) Դատարանը դատավճիռը սահմանված կարգով և ժամկետում ինձ չի ուղարկել և ես տեղյակ չեմ եղել դատավճռի մասին։ Ելնելով վերոգրյալից դատարանին խնդրում եմ ինձ տալ դատավճռի բնօրինակը և կատարողական թերթ դատավճռի հարկադիր կատարումն ապահովելու համար։ Միաժամանակ, միջնորդում եմ կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու համար օրենքով սահմանված ժամկետը բաց թողնելը համարել հարգելի, քանի որ ես նշված ժամկետը բաց եմ թողել իմ կամքից անկախ հանգամանքներում, դատավճիռը սահմանված կարգով և ժամկետում չստանալու պատճառով»։ Դատարանի 2016 թվականի հոկտեմբերի 03-ի որոշմամբ տուժող Լուսինե Մկրտչյանի դիմումը բավարարվել է մասնակիորեն, վերջինիս տրամադրվել է դատավճռի օրինակ և կատարողական թերթ, իսկ կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու բաց թողնված ժամկետը վերականգնելը` մերժվել է: Դատարանի վերը նշված որոշման դեմ տուժող Լուսինե Մկրտչյանը բերել է վերաքննիչ բողոք, որով խնդրել է այն բեկանել և բողոքը բավարարել: Վերաքննիչ բողոքի առթիվ գրավոր պատասխան չի ստացվել: Վերաքննիչ դատարանի 2016 թվականի նոյեմբերի 04-ի որոշմամբ բերված վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և գործը նշանակվել է դատական ստուգման: 2.Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը. Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով։ Բողոքաբերը ներկայացնելով գործի դատավարական նախապատմությունը և փաստական հանգամանքները, գտել է, որ Դատարանի այն հետևությունը, որ ինքը հետամուտ չի եղել, անհիմն է և անօրինական, քանի որ ինքը ծանուցված չի եղել 2015 թվականի մարտի 6-ի դատական նիստի վերաբերյալ, ուստի և չէր կարող նաև տեղյակ լինել գործով կայացած դատական ակտի մասին, որպեսզի դիմեր և ստանար դատական ակտը: Վկայակոչելով «Դատական ակտերի հարկադիր կատարման մասին» ՀՀ օրենքի 24-րդ հոդվածի, ՀՀ դատական օրենսգրքի 15-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համապատասխան դրույթները, փաստել է, որ Դատարանը մեջբերելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` Սեյրան Այվազյանի վերաբերյալ գործով 2008 թվականի մայիսի 23-ի թիվ ՎԲ-17/08 որոշման 26-րդ կետում հայտնած իրավական դիրքորոշումը, անհիմն գտել է, որ դատական ակտի բողոքարկման ժամկետի բաց թողումը հարգելի համարելու վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտված իրավական դիրքորոշումներում նախատեսված չափանիշները կիրառելի են նաև կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու բաց թողնված ժամկետի վերականագնման հարցը լուծելիս։ Դատարանը նաև մեջբերելով Վահե Գրիգորյանի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2014 թվականի մարտի 28-ի թիվ Ա-930/05 որոշման 17-18-րդ կետերում հայտնած դիրքորոշումը, անհիմն գտել է, որ մինչդատական վարույթի շրջանակներում կայացված դատական ակտի բողոքարկման ժամկետը բաց թողնելիս այն հարգելի համարելու սկզբունքային մոտեցումները կիրառելի են նաև սույն գործի շրջանակներում: Գտել է, որ Դատարանն այս դեպքում պետք է պարզեր, թե արդյոք ինքը ծանուցված է եղել այն դատական նիստի ժամանակի և վայրի վերաբերյալ, որի ժամանակ պետք է հրապարակվեր դատական ակտը, որպեսզի կարողանար տեղյակ լինել այդ ակտի մասին և դիմեր այն ստանալու համար, թե` ոչ, և արդյոք ողջամիտ ժամկետում կարող էր ծանոթանալ այդ դատական ակտին, թե` ոչ։ Նման պայմաններում, երբ ինքը ծանուցված չի եղել դատական նիստի ժամանակի և վայրի վերաբերյալ և տեղյակ չէր, որ այդ օրը պետք է հրապարակվեր դատական ակտը, ապա և ժամանակային խզում չէր կարող լինել իր իրավունքների պաշտպանության հարցում: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքում ամրագրված իրավական նորմերից պարզ, որ քրեական վարույթն իրականացնող մարմինն օրենքի ուժով (ex lege) չի կրում պարտականություն տրամադրելու քրեական գործով կայացված դատական ակտը քրեական վարույթի մասնավոր մասնակիցներից տուժողին, քաղաքացիական հայցվորին, նրանց ներկայացուցիչներին, ովքեր քրեական վարույթի ընթացքում նպատակ են հետապնդում պաշտպանել իրենց մասնավոր շահերը: Այն, որ քրեական վարույթի այդ մասնակիցներին դատական ակտը տրամադրելու քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի պարտականությունը ծագում է միայն այն դեպքում, երբ քրեական վարույթի այդ մասնակիցները հետամուտ լինելով իրենց շահերի պաշտպանության ընթացքին հանդես են գալիս կայացված դատական ակտը ստանալու կամահայտնությամբ, ճիշտ է, սակայն այս դեպքում Դատարանն անհիմն անուշադրության է մատնել այն հանգամանքը, որ որպեսզի քրեական վարույթի մասնավոր մասնակիցները նման կամահայտնությամբ հանդես գան, գոնե տեղյակ պետք է լինեն նման ակտի գոյության մասին։ Դատարանը վկայակոչելով ՀՀ սահմանադրական դատարանի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի որոշումները, որոնք սույն դեպքի հետ կապ չունեին և կիրառման ենթակա չէին, անհիմն կիրառել է նշված որոշումները և անհիմն եզրակացրել է, որ դատական ակտի հարկադիր կատարումն ապահովելու նպատակով կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու համար բաց թողնված ժամկետի և այդ ժամկետի բացթողման պատճառի հարաբերակցությունը համաչափ չէ: Բացի այդ, Դատարանն արձանագրել է, որ Դիմողն այդ հնարավորությունն ըստ էության ունեցել է նաև ավելի վաղ, սակայն իր մասնավոր շահերի պաշտպանության նկատմամբ դրսևորած վերաբերմունքից հետևում է, որ իր կամքից կախված հանգամանքներով պայմանավորված նա ձեռնամուխ չի եղել այդ շահերի պաշտպանությանը։ Սակայն նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ ինքը տեղյակ չի եղել դատական ակտի մասին, ուստի և իր կամքից անկախ հանգամանքներում, օբյեկտիվորեն զրկված է եղել գործի հետագա ընթացքի մասին տեղեկանալու և իր շահերի պաշտպանությանը ձեռնամուխ լինելու հնարավորությունից։ Նման պայմաններում գտել է, որ կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու իրավունքի ծագման և այդ իրավունքի փաստացի իրացմանն ուղղված իր կամահայտնության արտահայտման միջև առկա ժամանակային խզումը դատարանը պետք է հարգելի համարեր այն պատճառով, որ ինքը չի իմացել դատավճռի կայացման մասին` այն իրեն չուղարկվելու հետևանքով, իսկ այն, որ իր ներկայացուցիչ Վ. Զուռնաչյանը մասնակցել է քրեական գործով դատաքննությանը և ներկա է եղել դատավճռի հրապարակմանը նախորդած դատական նիստին, ապա դա չի նշանակում, որ ինքը ծանուցված է եղել այդ դատական նիստի մասին և կարող էր տեղյակ լինել կայացվող դատական ակտի մասին, որի պայմաններում Դատարանի հետևությունները սխալ են և գործի ապացույցների ոչ բազմակողմանի, ոչ լրիվ և ոչ օբյեկտիվ գնահատության արդյունք են, ինչն էլ վերաքննիչ բողոք բերելու և որոշումը բեկանելու հիմք է։ Վերոգրյալի հիման վրա, բողոքաբերը Վերաքննիչ դատարանին խնդրել է Դատարանի որոշումը բեկանել և դիմումը բավարարել։ 3.Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը. Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջների` վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում: Ըստ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 381-րդ հոդվածի 3-րդ մասի պահանջների` վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը ներկայացվում են բացառապես վերաքննիչ բողոքում, և դրանք չեն կարող փոփոխվել և լրացվել գործի դատական քննության ընթացքում: Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 386-րդ հոդվածի պահանջների` վերաքննիչ բողոքի հիման վրա վերաքննիչ դատարանն ստուգում է գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման և քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, ինչպես նաև գործը քննելիս և լուծելիս քրեական դատավարական օրենքի նորմերի պահպանումը: Վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում վերլուծելով գործի նյութերը, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ դիմող Լուսինե Մկրտչյանի վերաքննիչ բողոքում բերված պատճառաբանությունները սույն գործի շրջանակներում չեն կարող բավարար հիմք հանդիսանալ դատական ակտը բեկանելու կամ փոփոխելու համար, ուստի այն պետք է մերժել` հետևյալ պատճառաբանությամբ. Վիճարկվող դատական ակտի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ Դատարանը մասնակիորեն բավարարելով դիմող Լուսինե Մկրտչյանի դիմումը` 2015 թվականի մարտի 19-ին կայացված դատավճռի օրինակ և կատարողական թերթ տրամադրելու, կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու բաց թողնված ժամկետը վերականգնելու վերաբերյալ, արձանագրել է հետևյալը. Որպես դիմումի քննության համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքներ, Դատարանն արձանագրել է որ. «(...) 3. 2016 թվականի մայիսի 23-ին կայացած դատական նիստի ընթացքում Դիմող Լ.Մկրտչյանը ներկայացրեց իր դիմումն ու դրա հիմքում ընկած փաստական հանգամանքները` Դատարանից խնդրելով տրամադրել դատավճռի օրինակ, կատարողական թերթ, ինչպես նաև վերականգնել կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու օրենքով սահմանված ժամկետի բաց թողումը։ Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին թե ինչպե՞ս է Դիմողն իմացել դատական ակտի կայացման մասին` Լուսինե Մկրտչյանը հայտնեց. «ֆեյսբուք սոցիալական կայքում կարդացել եմ հոդված դատապարտյալ Հարություն Մկրտչյանի վերաբերյալ, որից հետո փորձել եմ դատալեքս տեղեկատվական համակարգից հետաքրքրվել թե ո՞ր փուլին է հասել քրեական գործի քննությունը, արդյո՞ք կայացվել է դատական ակտ։ Տեղեկանալով այն մասին, որ կայացվել է դատական ակտ` ներկայացրել եմ դիմում Դատարանին` խնդրելով վերականգնել կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու օրենքով սահմանված ժամկետի բաց թողումը»։ Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե Դիմողը ե՞րբ է վերջին անգամ մասնակցել դատական նիստի` Լուսինե Մկրտչյանը հայտնեց. «Վերջին անգամ դատական նիստի մասնակցել եմ 2014 թվականի հունվար ամսին»։ Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե ինչու՞ Դիմողը հետամուտ չի եղել և ստացել դատական ակտը` Լուսինե Մկրտչյանը հայտնեց. «Ես գիտեի, որ դատավճիռը ինձ պետք է գար»։ Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե ո՞րն է եղել պատճառը, որ Դիմողը այսքան ժամանակ ուշ է դիմել Դատարան` նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ դատական ակտի կայացման պահից անցել է ավելի քան մեկ տարի` Լուսինե Մկրտչյանը հայտնեց. «Պատճառը եղել է հիվանդությունը»։ Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե արդյո՞ք Դիմողն ունի համապատասխան բժշկական փաստաթղթեր, որոնք կհավաստեն իր հիվանդության առկայությունը` Լուսինե Մկրտչյանը հայտնեց. «Հիվանդ եմ եղել, սակայն բժշկի չեմ դիմել»։ Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե արդյո՞ք Դիմողը հաճախ է հանդիպել իր ներկայացուցիչ Վ.Զուռնաչյանին` Լուսինե Մկրտչյանը հայտնեց. «Գործնական հիմունքներով, միայն գործի հետ կապված հաճախ հանդիպել ենք»։ Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե Դիմողը եր՞բ է վերջին անգամ տեսել Վ.Զուռնաչյանին` Լուսինե Մկրտչյանը հայտնեց. «Երկու ամիս առաջ»։ Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե ինչն է եղել պատճառը, ո՞ր Դիմողը չի իմացել դատավճռի մասին այն դեպքում, երբ քրեական գործի դատական քննության ընթացքում մասնակցել է իր ներկայացուցիչ Վ.Զուռնաչյանը` Լուսինե Մկրտչյանը հայտնեց. «Ինձ ասել են, որ Հարություն Մկրտչյանը դատապարտվել է ազատազրկման չորս տարի ժամկետով, սակայն գումարի պահով չեմ իմացել»։ Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե չորս տարի ժամկետով ազատազրկման դատապարտված լինելու հանգամանքը արդյո՞ք չէր վկայում այն մասին, որ պետք է առկա լինի դատավճիռ` Լուսինե Մկրտչյանը հայտնեց. «Ես չեմ ստացել դատավճիռը, չեմ կարդացել այն, հետևաբար չեմ իմացել քաղաքացիական հայցի վերաբերյալ դատարանի որոշման մասին, գուցե և իմ անտարբերության պատճառով»։ Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե արդյո՞ք Դիմողի ներկայացուցիչը ներկա չի եղել դատավճռի կայացման օրը դատական նիստին, արդյո՞ք տեղյակ չի եղել դատավճռի կայացման մասին`Վարդան Զուռնաչյանը հայտնեց. «Ոչ, ներկա չեմ եղել, տեղյակ չեմ եղել դատավճռի կայացման մասին»։ Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե արդյո՞ք Դիմողի ներկայացուցիչը մասնակցել է քրեական գործի քննության ընթացքում կայացած դատական նիստերին` Վարդան Զուռնաչյանը հայտնեց. «Քաղաքացիական հայցը ներկայացրել եմ, այնուհետև չեմ մասնակցել դատական նիստերի այլ քրեական գործերով դատական նիտերին մասնակցելու պատճառով»։ Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե ինչու՞ Դիմողի ներկայացուցիչն ավելի շուտ չի դիմել Դատարան դատական ակտը ստանալու համար` Վարդան Զուռնաչյանը հայտնեց. «Ես այդ ընթացքում չէի ներկայացնում Դիմողի շահերը։ Դիմողն ինձ վերջերս է դիմել, որի արդյունքում էլ Դատարան է ներկայացվել ներկայումս քննարկվող դիմումը»։ Դատական նիստի ընթացքում Լուսինե Մկրտչյանը նաև հայտնեց. «Ինձ թվացել էր, որ ինքը [Հարություն Մկրտչյանը] պատիժը պետք է կրի, իսկ հետո նոր պետք է քաղաքացիական հայցի վճարումն իրականացվի»։ 2016 թվականի հունիսի 27–ին կայացած դատական նիստի ընթացքում Վարդան Զուռնաչյանը Դատարանին ներկայացրեց 2014 թվականի սեպտեմբերի 24–ին իր և Լուսինե Մկրտչյանի միջև կնքված ծառայությունների մատուցման պայմանագիրը։ Այդ պայմանագրի 1.2–րդ կետի համաձայն` ծառայությունների մատուցման ժամկետի ավարտն է գործի դատաքննության ավարտը։ Դատական նիստի ընթացքում Վ.Զուռնաչյանը ներկայացնելով այդ պայմանագիրը` հայտնեց, որ այն հիմնավորում է այն հանգամանքը, որ դատավճռի կայացման պահին իր և Լուսինե Մկրտչյանի միջև դադարեցված են եղել պայմանագրային իրավահարաբերությունները, հետևաբար ինքը չէր կարող իմանալ դատական ակտի կայացման մասին և ներկա գտնվել դրա հրապարակմանը։ 2016 թվականի օգոստոսի 29–ին կայացած դատական նիստի ընթացքում դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե արդյո՞ք Վարդան Զուռնաչյանը մասնակցել է դատական ակտի հրապարակմանը նախորդող` 2015 թվականի մարտի 6–ին կայացած դատական նիստին` Վարդան Զուռնաչյանը հայտնեց. «Մասնակցել եմ ճառին, սակայն դրանից հետո չեմ մասնակցել, որը նաև հավաստում է նախորդ դատական նիստին իմ կողմից ներկայացված ծառայությունների մատուցման պայմանագիրը»։ Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե եթե ճառ էիք ասում, ապա արդյո՞ք տեղյակ չէիք, որ դատական քննությունն ավարտվում է և պետք է ըստ էության հաջորդի դատավճռի հրապարակումը` Վարդան Զուռնաչյանը հայտնեց. «Ես տեղյակ չեմ, կվերսկսվեր դատական քննությունը, թե ոչ, կբողոքարկվեր կայացվելիք դատավճիռը, թե ոչ, Դիմողը զանգով, թե դատալեքսով տեղեկացել է կայացված դատական ակտի մասին»։ Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե ի՞նչ զանգի մասին է խոսքը` Վարդան Զուռնաչյանը հայտնեց. «Չէ, դատալեքսով է տեղեկացել, այնուհետև դիմել է ինձ և ներկայացվել է քննարկվող դիմումը»։ Դատական նիստի ընթացքում Վարդան Զուռնաչյանը նաև հայտնեց, որ Լուսինե Մկրտչյանի կողմից դատական ակտի կայացման մասին չիմանալու պատճառը կայանում է նրանում, որ նա չէր ցանկանում տեսնել դատապարտյալի դեմքը և ներկայանալ քրեական գործի քննությանը` դատապարտյալի կողմից կատարված հանցանքի կատարումից հետո։ Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե նախորդ դատական նիստի ընթացքում Լուսինե Մկրտչյանը մինչդեռ ասել է, որ պատճառը կայանում է նրանում, որ ինքը գիտեր, թե դատապարտյալը պետք է կրի իր պատիժը, որից հետո նոր պետք է գումարի հատուցման հարցը լուծվի` Վարդան Զուռնաչյանը հայտնեց` «Ինձ թվում է, որ Լուսինե Մկրտչյանը շփոթել է»։ Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե արդյո՞ք Լ.Մկրտչյանը ցանկացել է ստանալ դատավճռի իր օրինակը` Վ.Զուռնաչյանը հայտնեց. «Նա չի իմացել, հետևաբար ցանկանալ կամ չցանկանալ չէր կարող»։ Դատական նիստը նախագահողի այն հարցին, թե ցանկանալու համար պետք է գործողություն կատարեր, արդյո՞ք հետամուտ եղել է դատական ակտի կայացմանը, արդյո՞ք դատական քննության ելքի մասին պարտավոր չէիք տեղեկացնել նրան` Վարդան Զուռնաչյանը հայտնեց. «Կավարտվեր դատական քննությունը դատավճռի հրապարակմամբ, կվեսկսվեր դատական քննությունը, թե ոչ, ես այդ ժամանակ զբաղվածություն եմ ունեցել և չեմ հանդիպել Լուսինե Մկրտչյանին»։ Դատական նիստի ընթացքում Դատախազը հայտնեց, որ որևէ փաստական տվյալ չի ներկայացվել Դատարանին կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու բաց թողնված ժամկետը հարգելի համարելու համար, ուստի ներկայացված դիմումը ենթակա է մերժման։ 4. 2016 թվականի օգոստոսի 29–ին կայացած դատական նիստի ընթացքում ամբողջությամբ հետազոտվեց թիվ ԵԱՔԴ/0152/01/14 քրեական գործը, այդ թվում` քրեական գործով դատավճռի հրապարակմանը նախորդած` 2015 թվականի մարտի 6–ի դատական նիստի արձանագրությունը, որի ձայնագրման կրիչի բովանդակությունից հետևում է, որ այդ դատական նիստին մասնակցել է թիվ ԵԱՔԴ/0152/01/14 քրեական գործով տուժող Լուսինե Մկրտչյանի ներկայացուցիչ Վարդան Զուռնաչյանը։ Բացի այդ, ձայնագրման կրիչի բովանդակությունից հետևում է, որ նույն դատական նիստի վերջում` նախագահող դատավոր Լ.Ավետիսյանը դատավարության մասնակիցների, այդ թվում` Վ.Զուռնաչյանի, հետ համաձայնեցրել է հաջորդ դատական նիստի օրն ու ժամը, որի կապակցությամբ Վ.Զուռնաչյանը հայտնել է. «Նկատի ունենալով, որ ես այլևս անելիք չունեմ, եթե չհացրեցի, խնդրում եմ իմ բացակայությամբ անեք հաջորդ դատական նիստը»։ Դատական ակտի «Դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը» բաժում Դատարանն արձանագրել է հետևյալը. «(...) 5. Լսելով Դիմողի, Դիմողի ներկայացուցչի դիրքորոշումը ներկայացված դիմումի վերաբերյալ, այդ կապակցությամբ Դատախազի դիրքորոշումը, ինչպես նաև հետազոտելով թիվ ԵԱՔԴ/0152/01/14 քրեական գործի նյութերը` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում անդրադառնալ հետևյալ իրավական հարցին. Արդյո՞ք Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ–Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի կողմից 2015 թվականի մարտի 19–ին կայացված դատավճռի հարկադիր կատարումն ապահովելու նպատակով` կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու իրավունքի ծագման և այդ իրավունքի փաստացի իրացմանն ուղղված Դիմողի կամահայտնության արտահայտման միջև առկա ժամանակային խզումը կարող է հարգելի համարվել այն պատճառով, որ Դիմող Լուսինե Մկրտչյանը չի իմացել դատավճռի կայացման մասին` այն իրեն չուղարկվելու հետևանքով, այն պարագայում, երբ Լուսինե Մկրտչյանի ներկայացուցիչ Վ.Զուռնաչյանը մասկացել է քրեական գործով դատաքննությանը և ներկա է եղել դատավճռի հրապարակմանը նախորդած դատական նիստին։ 6. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375–րդ հոդվածում ամրագրված է. «Դատավճիռը հրապարակվելուց ոչ ուշ, քան 5 օրում դրա պատճենը պետք է հանձնվի դատապարտվածին կամ արդարացվածին, նրա պաշտպանին եւ մեղադրողին: Տուժողին, քաղաքացիական հայցվորին, քաղաքացիական պատասխանողին, նրանց ներկայացուցիչներին դատավճռի պատճենն այդ նույն ժամկետում հանձնվում է նրանց միջնորդությամբ»: «Դատական ակտերի հարկադիր կատարման մասին» ՀՀ օրենքի 23–րդ հոդվածի համաձայն` «1. Կատարողական թերթը առաջին անգամ կարող է կատարման ներկայացվել մեկ տարվա ընթացքում` սկսած այն օրվանից, երբ` (…) 4) դատարանը որոշում է կայացրել կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու բաց թողնված ժամկետը վերականգնելու մասին. (…)»։ «Դատական ակտերի հարկադիր կատարման մասին» ՀՀ օրենքի 24–րդ հոդվածի համաձայն` «1. Քաղաքացի-պահանջատիրոջ կողմից կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու ժամկետը հարգելի ճանաչված պատճառներով բաց թողնելու դեպքում դատարանը կարող է այն վերականգնել: 2. Պահանջատերը բաց թողնված ժամկետը վերականգնելու մասին դիմումը ներկայացնում է կատարողական թերթ տված դատարան: Դատարանը դիմումը քննում է այն ստանալու օրվանից տասնօրյա ժամկետում: Պահանջատերը և պարտապանը պատշաճ ձևով տեղեկացվում են դատական նիստի ժամանակի և վայրի մասին: Նրանց չներկայանալն արգելք չէ դիմումի քննության համար: 3. Դիմումի քննության արդյունքներով դատարանը կայացնում է որոշում: 4. Դատարանի որոշումը կարող է բողոքարկվել»: 7. ՀՀ դատական օրենսգրքի 15–րդ հոդվածի 4–րդ մասում ամրագրված է. «Որոշակի փաստական հանգամանքներ ունեցող գործով վճռաբեկ դատարանի կամ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի դատական ակտի հիմնավորումները (այդ թվում` օրենքի մեկնաբանությունները) պարտադիր են դատարանի համար նույնանման փաստական հանգամանքներով գործի քննության ժամանակ, բացառությամբ այն դեպքի, երբ վերջինս ծանրակշիռ փաստարկների մատնանշմամբ հիմնավորում է, որ դրանք կիրառելի չեն տվյալ փաստական հանգամանքների նկատմամբ»։ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Սեյրան Այվազյանի վերաբերյալ 2008 թվականի մայիսի 23–ին կայացված թիվ ՎԲ-17/08 որոշման 26–րդ կետում հայտնած իրավական դիրքորոշումից հետևում է, որ թե՛ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի, թե՛ ՀՀ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի դատական ակտը ՀՀ դատական օրենսգրքի 15–րդ հոդվածի շրջանակներում դատական ակտի կիրառելիության հարցը լուծելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի նաև այն, թե տվյալ դատական ակտի հիմնավորման բովանդակությունը կազմող ինչպիսի դրույթ է ենթակա կիրառման: Եթե այդ դրույթն իր բնույթով առավել ընդհանրական է, ապա կիրառման համար պահանջվում է փաստական հանգամանքների առավել փոքր ընդհանրություն: Եվ ընդհակառակը՝ եթե դրույթն իր բնույթով առավել կոնկրետ է, ապա կիրառման համար պահանջվում է փաստական հանգամանքերի առավել մեծ ընդհանրություն: Դատարանը գտնում է, որ դատական ակտի բողոքարկման ժամկետի բաց թողումը հարգելի համարելու վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտված իրավական դիրքորոշումներում նախատեսված չափանիշները կիրառելի են նաև կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու բաց թողնված ժամկետի վերականագնման հարցը լուծելիս։ Դատարանի հիշյալ դիրքորոշումը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ անձի կողմից կատարողական թերթ ստանալու իրավահարաբերություներն ածանցվում են դատական ակտը ստանալու իրավունքի ծագման պահից, որից էլ նաև ածանցվում են դատական ակտի բողոքարկման կապակցությամբ ծագող իրավահարաբերությունները։ Նկատի ունենալով, որ ինքնին դատական ակտի բողոքարկման ժամկետը հարգելի համարելու վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումները կրում են առավել ընդհանրական բնույթ, ապա սույն որոշման 5–րդ կետում բարձրացված իրավական հարցի լուծման նպատակով դրանց կիրառման համար պահանջվում է առավել փոքր ընդհանրություն, որն արտահայտվում է բաց թողնված ժամկետը հարգելի համարելու ըստ էության միևնույն չափանիշների կիրառելիության հնարավորությամբ։ 8. Սույն որոշման նախորդ կետում արտահայտված իրավական դիրքորոշումների հիման վրա` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում վկայակոչել ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային ներքոշարադրյալ դիրքորոշումները. Այսպես, Վահե Գրիգորյանի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը 2014 թվականի մարտի 28–ի թիվ Ս-930/05 որոշման 17–18–րդ կետերում դիրքորոշում է հայտնել մինչդատական վարույթի շրջանակներում կայացված դատական ակտի բողոքարկման ժամկետը բաց թողնելիս այն հարգելի համարելու սկզբունքային մոտեցումների վերաբերյալ, որոնք Դատարանի համոզմամբ կիրառելի են նաև սույն գործի շրջանակներում. «(…) «Փաստացի հասու է դառնում» ձևակերպումը ենթադրում է նաև, որ անձը չի խուսափել գործն ըստ էության չլուծող դատական ակտն ստանալուց կամ վարույթն իրականացնող մարմինն ինքը չի խոչընդոտել անձի կողմից նշված դատական ակտն ստանալուն կամ դրան ծանոթանալուն։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ մինչդատական վարույթի նկատմամբ նախնական դատական վերահսկողության շրջանակներում կայացված՝ գործն ըստ էության չլուծող դատական ակտն ստանալուց կամ դրան ծանոթանալուց խուսափումն առկա չէ այն դեպքում, երբ շահագրգիռ անձն օբյեկտիվ (հարգելի) պատճառներով (օրինակ՝ հիվանդությունը, բնակության վայրից բացակայությունը, անհաղթահարելի ուժի առկայությունը և այլն) մինչդատական վարույթի նկատմամբ նախնական դատական վերահսկողության շրջանակներում կայացված՝ գործն ըստ էության չլուծող դատական ակտը փաստացի ստանում է կամ դրան փաստացի ծանոթանում է դրա իրական հնարավորության առաջացումից ողջամիտ ժամանակահատված հետո։ Նման դեպքերում մինչդատական վարույթի նկատմամբ նախնական դատական վերահսկողության շրջանակներում կայացված՝ գործն ըստ էության չլուծող դատական ակտի բողոքարկման ժամկետի սկիզբ պետք է դիտել նշված ակտն անձի կողմից փաստացի ստանալու կամ դրան փաստացի ծանոթանալու պահը։ Քննարկվող իրավիճակում հնարավոր է նաև, որ անձն անբարեխղճորեն է օգտվում գործի նյութերին ծանոթանալու իր իրավունքից (օրինակ՝ առանց հարգելի պատճառների հրաժարվում է ներկայանալ վարույթն իրականացնող մարմին, ստանալ գործի նյութերի պատճենները)։ Այս պարագայում դատարանի որոշման բողոքարկման ժամկետի մեկնարկը նշված ակտն անձի կողմից փաստացի ստանալու պահից հաշվելու դեպքում չի ապահովվի դատական պաշտպանության հիմնարար իրավական արժեքին հակակշռող հանրային շահի կենսագործումը, և դատական ակտի վերադասության կարգով բողոքարկման համար կսահմանվի անորոշ ժամկետ։ Հետևաբար, նման դեպքերում դատական ակտի բողոքարկման ժամկետը պետք է հոսի այն պահից, երբ անձն օբյեկտիվորեն կարող էր ծանոթանալ իր շահերին առնչվող դատական ակտին։ (…) Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ մինչդատական վարույթի նկատմամբ նախնական դատական վերահսկողության շրջանակներում կայացված և անձի հիմնարար իրավունքներն ու ազատությունները սահմանափակող օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների և քննչական գործողությունների իրականացումը թույլատրող դատական ակտերը վերաքննության կարգով բողոքարկելու ժամկետը հաշվարկելիս դատարանները պետք է պատշաճ գնահատման ենթարկեն հետևյալ հանգամանքները, այն է՝ ա) երբ է անձը փաստացի ստացել դատական ակտը կամ ծանոթացել դրան, բ) արդյոք անձը խուսափել է դատական ակտն ստանալուց կամ դրան ծանոթանալուց, այդ թվում՝ առանց օբյեկտիվ (հարգելի) պատճառների չի ներկայացել վարույթն իրականացնող մարմին, հրաժարվել է ստանալ գործի նյութերի պատճենները, անբարեխղճորեն է օգտվել գործի նյութերին ծանոթանալու իր իրավունքից և այլն, գ) արդյոք վարույթն իրականացնող մարմինը խոչընդոտել է դատական ակտն ստանալու կամ դրան ծանոթանալու անձի իրավունքի իրացմանը։ Վերոնշյալ հանգամանքների գնահատման արդյունքում դատարանը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է պարզի, թե երբ է փաստացի ծագել վիճարկվող որոշմանը ծանոթանալու անձի իրավունքը և արդյոք վերջինս ողջամիտ ժամկետում ծանոթացել է այդ դատական ակտին։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում ընդգծել նաև, որ յուրաքանչյուր դեպքում, երբ դատական ակտին ծանոթանալու հնարավորության առաջացման և փաստացի ծանոթացման միջև առկա ժամանակային խզումն առերևույթ թվում է ոչ ողջամիտ, անձի դատական պաշտպանության իրավունքի անհամաչափ սահմանափակումից խուսափելու նպատակով դատարանը պետք է քննարկման առարկա դարձնի ժամանակային նման խզման պատճառները։ Վերոգրյալի հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ այն դեպքում, երբ դատարանը հաստատված կհամարի, որ անձն անբարեխղճորեն է օգտվել քրեական գործի նյութերին, այդ թվում՝ վիճարկվող դատական ակտին ծանոթանալու իր իրավունքից, ապա իրավասու է ըստ էության չքննարկել ներկայացված բողոքը և այն թողնել առանց քննության։ Մինչդեռ այն դեպքերում, երբ կհաստատվի, որ գործի նյութերին ծանոթանալու իրավունքի առաջացման և այդ իրավունքի փաստացի իրացման միջև առկա ժամանակային խզումը պայմանավորված է օբյեկտիվ (հարգելի) պատճառներով, և բողոքը ներկայացվել է ակտը ստանալու պահից սահմանված ժամկետում, դատարանը պարտավոր է ներկայացված բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում դատական ստուգման ենթարկել վիճարկվող որոշման օրինականությունն ու հիմնավորվածությունը՝ անկախ այն հանգամանքից, թե երբ է հրապարակվել նշված դատական ակտը։ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ նկարագրված կարգավորման պայմաններում կապահովվի մի կողմից իրավական պաշտպանություն հայցող անձի՝ դատարանի մատչելիության և արդար դատական քննության իրավունքների արդյունավետ իրականացումը, մյուս կողմից՝ արդարադատության պատշաճ իրականացումը և համապատասխանությունն իրավական որոշակիության սկզբունքին»։ 9. ՀՀ սահմանադրական դատարանն իր կայացրած որոշումներում արտահայտած իրավական դիրքորոշումների` դատարանների համար պարտադիրության վերաբերյալ 2011 թվականի փետրվարի 25-ի թիվ ՍԴՈ-943 որոշման 8-րդ կետում հայտնել է. «(…) [Ք]ննելով սահմանադրական (հանրային-իրավական բնույթի) գործեր` սահմանադրական դատարանը կայացնում է որոշումներ, որոնք ենթակա են պարտադիր կատարման դատական համակարգի մյուս մարմինների՝ ՀՀ ընդհանուր իրավասության և մասնագիտացված բոլոր դատարանների կողմից»։ Այդ իրավական դիրքորոշումից ելնելով Դատարանը գտնում է, որ այնքանով, որքանով որ ՀՀ Սահմանադրական դատարանը 2015 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ՍԴՈ-1249 որոշման 8-րդ կետում սահմանել է դատական ակտի բողոքարկման ժամկետը դատարանի կողմից հարգելի համարելու վերաբերյալ կոնկրետ չափանիշ, ապա այն կիրառելի է նաև սույն որոշման 5-րդ կետով բարձրացված իրավական հարցի նկատմամբ, այսպես դատարանը հայտնել է. «(…) [Հ]աշվի առնելով այն հանգամանքը, որ որոշակի դեպքերում դատական ակտը բողոքարկելու համար օրենսդրությամբ սահմանված ժամկետը բաց թողնելը պայմանավորված չէ անձի կամքով, առաջացել է անձից անկախ պատճառներով, սահմանադրական դատարանն արձանագրում է, որ նշյալ դեպքերում ներկայացված միջնորդությունը բավարարելը համապատասխան դատական ատյանի պարտականությունն է հանդիսանում»: 10. Պատասխանելով սույն որոշման 5–րդ կետով բարձրացված իրավական հարցին` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքում ամրագրված իրավական նորմերից պարզ է դառնում, որ քրեական վարույթն իրականացնող մարմինն օրենքի ուժով (ex lege) չի կրում պարտականություն տրամադրելու քրեական գործով կայացված դատական ակտը քրեական վարույթի մասնավոր մասնակիցներից` տուժողին, քաղաքացիական հայցվորին, նրանց ներկայացուցիչներին, ովքեր քրեական վարույթի ընթացքում նպատակ են հետապնդում պաշտպանել իրենց մասնավոր շահերը։ Քրեական վարույթի այդ մասնակիցներին դատական ակտը տրամադրելու քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի պարտականությունը ծագում է միայն այն դեպքում, երբ քրեական վարույթի այդ մասնակիցները հետամուտ լինելով իրենց շահերի պաշտպանության ընթացքին` հանդես են գալիս կայացված դատական ակտը ստանալու կամահայտնությամբ։ Այնուհետև, երբ այդ մասնակիցներն իրացնում են կայացված դատական ակտը ստանալու իրենց իրավունքը, ծանոթանում Դատարանի իրավական պատճառաբանություններին և հիմնավորումներին, դատական ակտի եզրափակիչ մասին, ապա հնարավորություն են ստանում օգտվելու այդ իրավունքից բխող և իրենց մասնավոր շահերի արդյունավետ դատական պաշտպանությանն ուղղված այնպիսի լրացուցիչ երաշխիքներից, ինչպիսիք են դատական ակտի վերադասության կարգով բողոքարկման, կամովին դատական ակտը չկատարվելու դեպքում` այն հարկադրաբար ի կատար ածելու համար կատարողական թերթ ստանալու և վերջինս դատական ակտերի հարկադիր կատարումն ապահովող ծառայություն ներկայացնելու հնարավորություններից։ Միևնույն ժամանակ, այն դեպքում, երբ քրեական վարույթի մասնակիցը զրկվում է դատական ակտի հարկադիր կատարումն ապահովելու նպատակով կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու հնարավորությունից` օրենքով սահմանված ժամկետը բաց թողնելու հետևանքով, ապա ելնելով անձի արդյունավետ դատական պաշտպանության ապահովման սահմանադրաիրավական երաշխիքներից` «Դատական ակտերի հարկադիր կատարման մասին» ՀՀ օրենքը հնարավորություն է տալիս վերականգնել բաց թողնված ժամկետը։ Սակայն, Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել, որ օրենսդրի կողմից նախատեսված այդ հնարավորությունը վերաբերվում է հարգելի պատճառով բաց թողնված ողջամիտ ժամանակահատվածին։ 11. Սույն գործի շրջանակներում Դիմողի կողմից դատավճռի հարկադիր կատարումն ապահովելու նպատակով կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու իրավունքը ծագել է 2015 թվականի ապրիլի 21–ին, երբ Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի կողմից կայացված դատական ակտը մտել է օրինական ուժի մեջ։ Իսկ, այդ իրավունքի փաստացի իրացմանն ուղղված Դիմողի կամահայտնությունն արտահայտվել է 2016 թվականի մայիսի 12–ին, երբ դիմում է ներկայացվել Դատարան` դատական ակտի հարկադիր կատարումն ապահովելու նպատակով կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու բաց թողնված ժամկետը հարգելի համարելու խնդրանքով։ Այսինքն, դատական ակտի հարկադիր կատարումն ապահովելու նպատակով կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու իրավունքի ծագման և այդ իրավունքի իրացմանն ուղղված Դիմողի կամահայտնության արտահայտման միջև առկա ժամանակային խզումը կազմում է ավելի քան մեկ տարի։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքում ամրագրված նորմերի, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների հիման վրա Դատարանն արձանագրում է, որ որքան երկար է բաց թողնված ժամկետը, այնքան առավել բացառիկ պետք է լինեն այն պատճառները, որոնք հիմք են հանիսացել այդ ժամկետի բաց թողնման համար։ Դատարանի համոզմամբ բացառիկ պատճառը պետք է անձին օբյեկտիվորեն, այն է` իր կամքից անկախ հանգամանքներում, զրկի քրեական գործի հետագա ընթացքի մասին տեղեկանալու փաստացի հնարավորությունից, որը կարող է արտահայտվել ծանր հիվանդությամբ, խիստ անհրաժեշտությամբ պայմանավորված բնակության վայրից բացակայությամբ կամ անհաղթահարելի ուժի առկայությամբ։ Դատարանը գտնում է, որ այն դեպքում, երբ դատական ակտի հարկադիր կատարումն ապահովելու նպատակով կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու համար բաց թողնված ժամկետի և այդ ժամկետի բաց թողնման պատճառի հարաբերակցությունը համաչափ չէ, ապա բողոք բերող անձի դատական պաշտպանության իրավունքը կարող է սահմանափակվել և այդ սահմափակումը պետք է համարվի համաչափ։ 12. Նախորդ կետում ներկայացված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո` Դատարանն անհրաժեշտ է համարում գնահատել Դիմողի կողմից դատական ակտը հարկադիր կատարման ներկայացնելու ժամկետի բաց թողնման պատճառի հարգելի լինելու հանգամանքը դատական նիստի ընթացքում Դիմողի և նրա ներկայացուցչի կողմից վկայակոչված փաստական հանգամանքների համակցության, ինչպես նաև թիվ ԵԱՔԴ/0152/01/14 քրեական գործում առկա փաստական հանգամանքների հիման վրա։ Դիմող Լուսինե Մկրտչյանի ներկայացուցիչ Վ.Զուռնաչյանը մասնակցել է քրեական գործի դատաքննությանը, ինչպես նաև` դատական վիճաբանությունների փուլում դատավարության մասնակիցների կողմից ներկայացվող ճառերի ունկնդրմանը։ Հետևաբար, Դատարանը ողջամտորեն արձանագրում է, որ Վ.Զուռնաչյանն իմացել է, որ քրեական գործի դատական քննությունն ըստ էության ավարտվում է և դատական վիճաբանությունների փուլի ավարտին հաջորդելու է ամբաստանյալի վերջին խոսքը և դրանից հետո Դատարանը պետք է հեռանա խորհրդակցական սենյակ դատավճիռ կայացնելու։ Բացի այդ, քրեական գործով կայացած նախավերջին դատական նիստի ընթացքում, երբ դատական նիստը նախագահողը փոխհամաձայնեցրել է հաջորդ դատական նիստի օրն ու ժամը` Վ.Զուռնաչյանը հայտնել է, որ հաջորդող դատական նիստը կարող է տեղի ունենալ նաև իր բացակայությամբ։ Վերոնշյալ փաստական հանգամանքները վկայում են, որ Դիմողի ներկայացուցիչ Վ.Զուռնաչյանը մասնակցելով դատական վիճաբանությունների փուլին` ողջամտորեն իմացել է կայացվելիք դատական ակտին ծանոթանալու իրավունքի ծագման պահը և եթե նույնիսկ չէր ներկայանալու հաջորդ դատական նիստին, ապա առնվազն այդ մասին պետք է տեղյակ պահեր իր կողմից ներկայացվող անձին, որպեսզի վերջինս կարողանար հետամուտ լիներ իր մասնավոր շահերի արդյունավետ պաշտպանությանը։ Այդ մասին է նաև վկայում հանցագործությունների կանխմանը և իրավախախտների հետ վարվելաձևին նվիրված ՄԱԿ–ի ութերորդ կոնգրեսի կողմից (Հավանայում 1990 թվականի սեպտեմբերի 7–ին) ընդունված «Իրավաբանների դերին վերաբերող հիմնարար սկզբունքների» 15–րդ կետը, որի համաձայն` իրավաբանների գործառույթների շարքին է դասվում խորհրդատվություն տրամադրելը հաճախորդներին` նրանց իրավաբանական համակարգի աշխատանքի վերաբերյալ այն չափով, որքանով դա վերաբերում է հաճախորդների իրավաբանական իրավունքներին ու պարտականություններին։ Մինչդեռ, վերոնշյալ պահանջի պատշաճ չկատարումը չի կարող արդարացվել այն պատճառաբանությամբ, որ ծառայությունների մատուցման պայմանագրի համաձայն` Վ.Զուռնաչյանը չի հանդիսացել Լ.Մկրտչյանի ներկայացուցիչը դատաքննության ավարտից հետո, հետևաբար նա պարտավոր չէր գործի հետագա ընթացքի մասին տեղյակ պահել իր վստահորդին։ Դատարանը գտնում է, որ նման պատճառաբանությունն անթույլատրելի է և նույնիսկ վտանգում է անձի որակյալ իրավաբանական օգնություն ստանալու սահմանադրաիրավական նորմատիվ պատվիրանը։ 13. Միևնույն ժամանակ, անդրադառնալով դիմող Լ.Մկրտչյանի գործողություններին` ուղղված իր մասնավոր շահերի պաշտպանությանը, կայացված դատական ակտը ստանալուն և հետագայում այդ ակտի հարկադիր կատարումն ապահովելու նպատակով կատարողական թերթը ներկայացնելուն, Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը. Դիմողը դատական նիստի ընթացքում հայտնել է, որ դեռևս 2015 թվականի ընթացքում իմացել է, որ Հարություն Մկրտչյանը դատապարտվել է մոտ չորս տարվա ազատազրկման, հետևաբար նաև ըստ էության իմացել է, որ առկա է եղել կայացված դատական ակտ։ Բացի այդ, դատական նիտի ընթացքում Դիմողը նաև հայտնել է, որ երբ սոցիալական կայքում կարդացել է հոդված` փորձել է Դատալեքս տեղեկատվական համակարգում գտնել քրեական գործը և հետաքրքրություն ցուցաբերել քրեական գործի ելքի նկատմամբ։ Դատարանն արձանագրում է, որ Դիմողն այդ հնարավորությունն ըստ էության ունեցել է նաև ավելի վաղ, սակայն իր մասնավոր շահերի պաշտպանության նկատմամբ դրսևորած վերաբերմունքից հետևում է, որ իր կամքից կախված հանգամանքներով պայմանավորված նա ձեռնամուխ չի եղել այդ շահերի պաշտպանությանը։ 14. Սույն որոշման 12–13–րդ կետում վկայակոչված իրավական դիրքորոշումների հիման վրա Դատարանը գտնում է, որ Դիմողի կողմից դատական ակտի հարկադիր կատարումն ապահովելու նպատակով կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու ժամկետի բաց թողումը հարգելի համարվել չի կարող այն պատճառաբանությամբ, որ դատավճիռը քրեական գործով տուժողի դատավարական կարգավիճակ ունեցող Դիմողին չի ուղարկվել, այն էլ այն դեպքում, երբ օրենքի ուժով Դատարանը չունի այդպիսի պարտականություն։ Դատարանը նաև նկատի է ունենում այն հանգամանքը, որ Դիմողն իր կամքից անկախ հանգամանքներում, օբյեկտիվորեն զրկված չի եղել գործի հետագա ընթացքի մասին տեղեկանալու և իր մասնավոր շահերի պաշտպանությանը ձեռնամուխ լինելու հնարավորությունից։ 15. Նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ Դիմողը թիվ ԵԱՔԴ/0152/01/14 քրեական գործով եղել է դատավարության մասնակից` ունենալով տուժողի դատավարական կարգավիճակ, ում կողմից ներկայացված քաղաքացիական հայցը բավարարվել է մասնակիորեն` 54.325.000 ՀՀ դրամ (հիսունչորս միլիոն երեք հարյուր քսանհինգ հազար) ՀՀ դրամ գումարի չափով, ինչպես նաև հիմք ընդունելով ներկայացված դիմումը, որով Դիմողը խնդրել է իրեն տրամադրել դատավճռի օրինակ և կատարողական թերթ, Դատարանը գտնում է, որ ներկայացված դիմումն այս մասով ենթակա է բավարարման։ Անդրադառնալով Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ–Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի կողմից 2015 թվականի մարտի 19–ին կայացված դատավճռի հարկադիր կատարումն ապահովելու նպատակով կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու բաց թողնված ժամկետը վերականագնելու Դիմողի խնդրանքին` Դատարանը հիմք ընդունելով սույն որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները` գտնում է, որ ներկայացված դիմումն այս մասով ենթակա է մերժման։ Դատարանը գտնում է, որ կատարողական թերթը կատարման ներկայացնելու իրավունքի ծագման և այդ իրավունքի փաստացի իրացմանն ուղղված Դիմողի կամահայտնության արտահայտման միջև առկա ժամանակային խզումը հարգելի չի կարող համարվել այն պատճառով, որ Դիմող Լուսինե Մկրտչյանը չի իմացել դատավճռի կայացման մասին` այն իրեն չուղարկվելու հետևանքով, այն պարագայում, երբ Դատարանն օրենքի ուժով չունի նման պարտականություն, իսկ Լուսինե Մկրտչյանի ներկայացուցիչ Վ.Զուռնաչյանը մասնակացել է քրեական գործով դատաքննությանը և ներկա է եղել դատավճռի հրապարակմանը նախորդած դատական նիստին։ (...)»: Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Դատարանը սույն գործի շրջանակներում հիմնավոր հետևության հանգելու համար, անհրաժեշտ և բավարար վերլուծության և գնահատման է ենթարկել գործի լուծման համար անհրաժեշտ բացահայտման ենթակա հանգամանքները, որի արդյունքում կայացրել է գործն ըստ էության ճիշտ լուծող դատական ակտ, ուստի վերաքննիչ բողոքը բավարարելու հիմքեր չկան: Վերաքննիչ դատարանը միևնույն ժամանակ արձանագրում է, որ վերաքննիչ բողոքում բերված պատճառաբանությունները բավարար չափով փաստարկված չեն, դրանք բողոքաբերի` գործի փաստական հանգամանքների ու տվյալների յուրովի մեկնաբանման արդյունք են, և ինքնին չեն կարող բավարար հիմք հանդիսանալ դատական ակտը բեկանելու կամ փոփոխելու համար: Վերաքննիչ դատարանը միևնույն ժամանակ արձանագրում է, որ գործը քննելիս և լուծելիս Դատարանի կողմից քրեադատավարական իրավունքի այնպիսի էական խախտումներ, որոնք ազդել կամ կարող էին ազդել սույն գործով ճիշտ որոշում կայացնելու վրա` թույլ չեն տրվել: Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ սույն գործի շրջանակներում Դատարանի կողմից կայացվել է գործն ըստ էության ճիշտ լուծող դատական ակտ, այն օրինական է, հիմնավորված և պատճառաբանված, ուստի պետք է թողնել օրինական ուժի մեջ: Ելնելով վերոգրյալներից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-394-րդ հոդվածներով Վերաքննիչ դատարանը, Ո Ր Ո Շ Ե Ց Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2016 թվականի հոկտեմբերի 03-ի որոշումը` Լուսինե Մկրտչյանի վերաբերյալ, թողնել օրինական ուժի մեջ, իսկ բերված վերաքննիչ բողոքը` մերժել: Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ այն ստանալու պահից 15-օրյա ժամկետում։ ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ |
|---|---|
| Դատական ակտի ամսաթիվը | 06-12-2016 |
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Ամսաթիվ | 09-01-2017 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 246, 216, 136, 189, 63, 66 |
Գործն ուղարկվել է
| Գործն ուղարկվել է | 09-01-2017 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 246, 216, 136, 189, 63, 66 |
| Ուր | Արաբկիր Քանաքեռ-Զեյթուն |
| Գրության համարը | Ե-130/17 |