ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն
վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության
առաջին ատյանի դատարանի
դատավճիռ գործ ԵԱՔԴ/0113/01/14
նախագահող դատավոր` Ա.Մկրտչյան

ՈՐՈՇՈՒՄ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ
/այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան/ ԿԱԶՄՈՎ`

նախագահող դատավոր` Գ. ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ
դատավորներ` Ռ.ԲԱՐՍԵՂՅԱՆ
Ս.ՉԻՉՈՅԱՆ

քարտուղարությամբ` Հ.ՀԱԿՈԲՅԱՆԻ
մասնակցությամբ`
բողոք բերող անձ` դատախազ` Ա. ՄՆԱՑԱԿԱՆՅԱՆԻ
բողոք բերող անձ` պաշտպան` Հ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆԻ
ամբաստանյալ` Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆԻ
տուժողի ներկայացուցիչ` Վ.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆԻ

2015 թվականի հուլիսի 02-ին Երևան քաղաքում

դռնբաց դատական նիստում վճռաբեկության կանոններով քննության առնելով Արման Մարատի Պողոսյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 9-րդ կետով Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի ապրիլի 15-ի դատավճռի դեմ Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա.Մնացականյանի և ամբաստանյալ Ա.Պողոսյանի պաշտպան Հ.Հարությունյանի վերաքննիչ բողոքները.
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի ՔՎ Արաբկիրի քննչական բաժնի քննիչ Ա.Մովսիսյանի 2014 թվականի հունվարի 07-ի որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել և վարույթ է ընդունվել թիվ 14100414 քրեական գործը /քրեական գործ, հատոր 1, էջ 21/:
2. 2014 թվականի հունվարի 08-ին Ա.Պողոսյանը ձերբակալվել է /քրեական գործ, հատոր 1, էջ 39-41/:
3. ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի ՔՎ Արաբկիրի քննչական բաժնի քննիչ Ա.Մովսիսյանի 2014 թվականի հունվարի 10-ի որոշմամբ Արման Մարատի Պողոսյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով /քրեական գործ, հատոր 1, էջ 49-51/:
4. Առաջին ատյանի դատարանի 2014 թվականի հունվարի 01-ի որոշմամբ մեղադրյալ Արման Մարատի Պողոսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել կալանավորումը երկու ամիս ժամկետով:
Կալանավորման սկիզբը հաշվվել է 2014 թվականի հունվարի 08-ից /քրեական գործ, հատոր 1, էջ 59/:
5. ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի ՔՎ Արաբկիրի քննչական բաժնի քննիչ Ա.Մովսիսյանի 2014 թվականի մարտի 18-ի որոշմամբ Ա.Պողոսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքը լրացվել, նոր մեղադրանք է առաջադրվել և նա ներգրավվել է որպես մեղադրյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 9-րդ կետով /քրեական գործ, հատոր 1, էջ 131-135/:
6. ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի ՔՎ Արաբկիրի քննչական բաժնի ավագ քննիչ Դ.Թովմասյանը 2014 թվականի ապրիլի 14-ի որոշմամբ թիվ 14100414 քրեական գործն ընդունել է վարույթ /քրեական գործ, հատոր 1, էջ 148/:
7. ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի ՔՎ Արաբկիրի քննչական բաժնի ավագ քննիչ Բ.Օհանյանը 2014 թվականի մայիսի 05-ի որոշմամբ թիվ 14100414 քրեական գործն ընդունել է վարույթ /քրեական գործ, հատոր 1, էջ 152/:
8. 2014 թվականի հուլիսի 29-ին թիվ 14100414 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Առաջին ատյանի դատարան, որը դատարանում ստացվել է նույն թվականի հուլիսի 31-ին /քրեական գործ, հատոր 1, էջ 252/:
9. Առաջին ատյանի դատարանի դատավոր Ա.Մկրտչյանի 2014 թվականի օգոստոսի 14-ի որոշմամբ թիվ 14100414 քրեական գործն ընդունվել է վարույթ և նույն թվականի օգոստոսի 29-ին նշանակվել` դատաքննության /քրեական գործ, հատոր 2, էջ 15, 24/:
10. Առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի ապրիլի 15-ի դատավճռով Արման Մարատի Պողոսյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 9-րդ կետով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ և պատիժ է նշանակվել ազատազրկում` հինգ տարի ժամկետով:
Պատժի սկիզբը հաշվվել է 2014 թվականի հունվարի 08-ից:
Արման Պողոսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանավորումը` թողնվել է անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Իրեղեն ապացույց ճանաչված տուժող Յուրի Ուտոևի հագուստը` բաճկոնը, սվիտերը, ուսաժապավեններով շապիկը և տաբատը` վերադարձվել է Յու.Ուտոևին:
Վճռվել է Արման Պողոսյանից հօգուտ պետական բյուջեի` որպես դատական ծախսեր, բռնագանձել 72.000 ՀՀ դրամ /քրեական գործ, հատոր 2, էջ 134-144/:
11. Ամբաստանյալ Ա.Պողոսյանի պաշտպան Հ.Հարությունյանի վերաքննիչ բողոքը Վերաքննիչ դատարանում մուտք է եղել 2015 թվականի մայիսի 19-ին, Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա.Մնացականյանի վերաքննիչ բողոքը` 2015 թվականի մայիսի 25-ին, իսկ քրեական գործը` 2015 թվականի մայիսի 27-ին:
12. Վերաքննիչ դատարանի 2015 թվականի մայիսի 27-ի որոշմամբ ամբաստանյալ Ա.Պողոսյանի պաշտպան Հ.Հարությունյանի և Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա.Մնացականյանի վերաքննիչ բողոքներն ընդունվել են վարույթ և քրեական գործը նշանակվել` դատական քննության վճռաբեկության կանոններով:
13. Վերաքննիչ բողոքների գրավոր պատասխան չի ներկայացվել:
14. Գործի փաստական հանգամանքները
Նախաքննական մարմնի կողմից` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 9-րդ կետով Արման Մարատի Պողոսյանին մեղադրանք է առաջադրվել և Առաջին ատյանի դատարանը հաստատված է համարել, որ նա 2014 թվականի հունվարի 05-ին` ժամը 20:00-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Կիևյան փողոցի 4/4 շենքի բակում, պատահական հանդիպելով Յուրի Շամիլի Ուտոևին և նրանից հետաքրքրվելով, թե վերջինս ինչու իրեն չի հայտնել իրենց բակում նոր բնակարան գնելու մասին, որից հետո լսելով Յու.Ուտոևի պատասխանը, որ ինքը պաստառ չի պահելու գլխավերևում, դրանից վրդովվելով և ագրեսիվ կեցվածք ընդունելով, չնչին առիթն օգտագործելով, սեփական անձի կարծեցյալ առավելություններն ընդգծելու մոլուցքով տարված, հասարակության նկատմամբ իր բարձր դիրքն ընդգծելու խուլիգանական դրդումներով վիճաբանության մեջ է մտել նրա հետ, որի ընթացքում իր մոտ գտնվող ծակող-կտրող գործիքով դիտավորությամբ երկու անգամ հարվածել է վերջինիս կրծքավանդակի ձախ ու աջ կեսերին` Յու.Ուտոևի առողջությանը դիտավորությամբ պատճառելով կյանքին վտանգ սպառնացող ծանր վնաս` կրծքավանդակի ձախ կեսի ծակած-կտրած թափանցող վերքի` հեմոպնևմոթորաքսի ձևով /քրեական գործ, հատոր 1, էջ 131-135, հատոր 2, էջ 134-144/:
Վերաքննիչ բողոքների հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը
Վերաքննիչ բողոքները քննվում են հետևյալ հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում.
15. Բողոք բերած անձ` ամբաստանյալ Ա.Պողոսյանի պաշտպան Հ.Հարությունյանը վերաքննիչ բողոքում ներկայացնելով գործի դատավարական նախապատմությունը հայտնել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը խախտել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 17-րդ, 102-րդ, 103-րդ, 313-րդ, 318-րդ, 215-րդ, 221-րդ հոդվածների պահանջները:
Ճանաչման գործընթացը պետք է ճանաչել ոչ թույլատրելի, քանի որ ճանաչումն, ըստ էության, գործողություն է, որը կատարվում է այն անձին պարզելու համար, ում ճանաչողը չի ճանաչում, մինչդեռ վկաները ճանաչում են Ա.Պողոսանին: Բացի այդ, ճանաչման ներկայացված մյուս անձինք արտաքնապես էականորեն տարբերվում էին Արման Պողոսյանից:
Ճանաչման արձանագրության մեջ նշվել է, <<ոստիկանության աշխատակիցը մինչև գործընթացը սկսելը մտավ սենյակ, հետաքրքրվեց, թե ով է Ա.Պողոսյանը, հետո ավտոմեքենայով ուղեկցեց վկաներին ոստիկանության բաժանմունքի բակ, ովքեր այսպես ասած, ճանաչեցին Ա.Պողոսյանին:
Ճանաչումը իրականացվել է գիշերվա ժամին, որտեղ լուսավորությունը շատ վատ էր:>>:
Այդ ամենի մասին գրառել են ճանաչման արձանագրություններում:
Վկաների ցուցմունքները մակերեսային են, ոչ ամբողջական և մասնակի հակասության մեջ են Որմնադիրյանի ցուցմունքում նշված հանգամանքների հետ:
Դատաքննության ժամանակ հարցաքննված վկաներից որևէ մեկը չկարողացավ նկարագրել դեպքը, իրադրությունը, դանակահարության պահը: Ոչ ոք չի նկատել, թե ինչպես է տեղի ունեցել դանակահարությունը:
Ա.Որմնադիրյանը պնդեց իր այն վարկածը, որ իրենից ցուցմունքը կորզվել է սպառնալիքի ազդեցության տակ:
Տվյալ պարագայում ապացույցների արժանահավատության, այլ ապացույցների հետ համադրելու արդյունքում, դատարանը պետք է առավել արժանահավատ դիտեր դատաքննության ընթացքում տված նրա ցուցմունքը:
Հնչեցված որևէ միջնորդության դատարանը ոչ արձանագրային, ոչ էլ դատական ակտի տեսքով կայացված որոշմամբ չի անդրադարձել` դրանով իսկ թույլ տալով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 102-րդ, 103-րդ հոդվածների խախտում:
Փակ վկաների ցուցմունքները չեն կարող արժանահավատ համարվել նաև այն առումով, որ առերեսումներ չեն կատարվել ամբաստանյալի և վկաների միջև:
Դատարանը, ով կրում է վկայի ինքնությունը ստուգելու պարտականությունը, չի ստուգել, անձամբ չի տեսել, կամ այլ կերպ համոզվել, որ փակ վկաներ իրականում գոյություն ունեն, դրանք մտացածին, ստեղծված վկաներ են:
Անհրաժեշտ է գնահատել նաև այն հանգամանքը, որ տուժողի նկարագրած իրեն հարվածող անձը եղել է գլխարկով, դեմքը փակ, մինչդեռ փակ վկաները պնդում են, որ դա եղել է գործով ամբաստանյալ Ա.Պողոսյանը:
Դատարանը խախտել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 122-րդ հոդվածը:
Վերաքննիչ բողոքի նշված հիմքը հիմնավորվում է հետևյալով.
Անթույլատրելի է օպերատիվ գրությունը` այն որպես ապացույցի տեսակ, չի նախատեսում:
Պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում չհետազոտված ապացույցներից է բխում Ա.Պողոսյանին մեղսագրվող արարքը կատարելու հավանականությունը:
Եթե անգամ հիմք ընդունվի նշված հավանականությունը, ապա արարքի իրավաբանական որակումը սխալ է, չկան խուլիգանական դրդումներ:
Դատարանի որոշումը հակասում է ՀՀ վճռաբեկ դատարանի բազմաթիվ, այդ թվում նաև 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշմանը:
Վճռաբեկ դատարանը գտել է, որ սկզբնական ցուցմունքների արժանահավատությունը գնահատելիս ստորադաս դատարաններն անտեսել են և հաշվի չեն առել նրա անձը և ցուցմունք տալու հանգամանքները:
Նախաքննական, թե դատաքննական բոլոր ցուցմունքներում, որոնք տրվել են Ա.Որմնադիրյանի կողմից, վերջինս հերքել է Գ.Հարությունյանին առաջադրված մեղադրանքը:
Նշվածը համարվում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 371-րդ հոդվածի 3-րդ կետի պահանջների խախտում:
Դատական ակտը չի կարող հանդիսանալ հիմնավորված և հեղինակավոր, քանի որ այն հիմնված է ենթադրությունների վրա` այն էլ ոչ ողջամիտ:
Բողոք բերած անձը խնդրել է բեկանել Առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի ապրիլի 15-ի դատավճիռը և դատական ակտը փոփոխել, հռչակել Ա.Պողոսյանի անմեղությունը և նրան արդարացնել:
16. Բողո բերած անձ` Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա.Մնացականյանը, վերաքննիչ բողոքում ներկայացնելով գործի դատավարական նախապատմությունը և փաստական հանգամանքները, հայտնել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ` նյութական և դատավարական իրավունքի այնպիսի խախտումներ, որոնք ազդել են գործի ելքի վրա:
Դատարանը ճիշտ չի կիրառել քրեական օրենքը, խախտել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ հոդվածների պահանջները և Ա.Պողոսյանի նկատմամբ նշանակել է անարդարացի, ակնհայտ մեղմ պատիժ, որը չի համապատասխանում կատարված հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին, բնույթին, ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալներին և բավարար չէ պատժի նպատակներն ապահովելու համար:
Առաջին ատյանի դատարանը դատավճռում առավել մեղմ պատիժը նշանակելու անհրաժեշտության կամ նպատակահարմարության վերաբերյալ պատճառաբանություն չի շարադրել:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում կարևորել է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, գտել է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը:
Պատժի անհատականացման համար կարևոր նշանակություն ունեն հանցավորի անձը, նրա պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների գնահատումը, քանի որ այն դատարանին հնարավորություն է տալիս յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս պատկերացում կազմել հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանի, բնույթի, ինչպես նաև հանցավորի անձնավորության մասին:
Դատարանը Ա.Պողոսյանի պատասխանատվությունը մեղմացնող և անձը բնութագրող հատկանիշներ նշել է հետևյալը.
<<Պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում մեղսագրվող արարքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
Ամբաստանյալ Արման Պողոսյանի անձը բնութագրող տվյալներ, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ դատարանը հաշվի է առնում, որ նրա խնամքին են գտնվում 2001թ. և 2003թ. ծնված մանկահասակ երեխաները, ընտանիքի միակ կերակրողն է:
Դատարանը միաժամանակ արձանագրում է, որ տուժողի կողմից որևէ բողոք կամ գույքային վնասի հատուցման պահանջ չի ներկայացվել:
Ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ դատարանը չի արձանագրել>>:
Վերոգրյալը հաշվի առնելով՝ դատարանի կողմից նշանակվել է նշված հոդվածի սանկցիայի շրջանակներում նվազագույն պատիժ:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Պ.Բայրամյանի գործով 2007 թվականի հունիսի 01-ի որոշմամբ դիրքորոշում է հայտնել` որպես մեղմացնող հաշվի առնվող հանգամանքները պետք է բավարարեն որոշակի չափանիշների, դրանք են`
ա/այն պետք է իրական լինի, այսինքն` գործով ձեռք բերված ապացույցները պետք է հաստատեն դրա իսկությունը,
բ/ այն պետք է ողջամտորեն նվազեցրած լինի անձի կամ նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորությունը
գ/այն հաստատված ճանաչելիս դատարանը պետք է պահպանի ապացուցման ընդհանուր քրեադատավարական կանոնները, հանգամանքի առկայությունը հաստատող ապացույցները պետք է վերաբերելի և թույլատրելի լինեն, դրանք պետք է հետազոտված լինեն դատաքննության ընթացքում, ինչպես նաև պետք է պահպանվեն ապացույցների ստուգման և գնահատման օրենսդրական պահանջները:
Դատարանը որպես Ա.Պողոսյանի անձը բնութագրող հանգամանք հաշվի է առել, որ նրա խնամքին են 2 մանկահասակ երեխաներ և որ ընտանիքի միակ կերակրողն է:
Դատարանի կողմից նշված հանգամանքը հաստատված համարելը հիմնավոր չէ, քանի որ երեխաների առկայությունն ինքնին վերջիններիս խնամքի մասին կամ նրանց կերակրող լինելու մասին վկայող բավարար տվյալ չէ: Երեխաների խնամքը ենթադրում է առնվազն նրանց նյութական աջակցության ցուցաբերում, կայացված դատավճռով հաստատված է, որ ամբաստանյալը չի աշխատել և վերջինիս ունեցած եկամուտների մասին ևս տվյալ առկա չէ:
Դատարանի կողմից նշանակված պատժի վրա որպես ազդեցություն ունեցող տվյալ է դիտվել նաև գործով տուժողի կողմից ամբաստանյալի նկատմամբ պահանջ չունենալը:
Նշվածը ևս որպես անձը դրական բնութագրող կամ պատիժը մեղմացնող հանգամանք չի կարող հաշվի առնվել: Հաստատված հանգամանք է, որ տուժողն ամեն կերպ քննությանը շեղելու և խոչընդոտելու, ամբաստանյալին քրեական պատասխանատվությունից զերծ պահելու նպատակադրվածությունից ելնելով, տվել է ակնհայտ սուտ ցուցմունքներ:
Իրատեսական չէր կարող լինել տուժողի կողմից մեղադրյալի նկատմամբ գույքային կամ այլ պահանջ ունենալը:
Ա.Պողոսյանին բնութագրող դրական հանգամանք է միայն վերջինիս դատվածություն չունենալու փաստը` հաշվի առնելով, որ այն մարված է:
Բողոք բերած անձը խնդրել է ՀՀ քրեական օրեսնսգրքի 112-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 9-րդ կետով ամբաստանյալ Ա.Պողոսյանի նկատմամբ պատժի մասով բեկանել Առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի ապրիլի 15-ի դատական ակտը և կայացնել գործն ըստ էության լուծող դատական ակտ` ամբաստանյալ Ա.Պողոսյանի նկատմամբ նշանակելով պատիժ ազատազրկման ձևով՝ 8 տարի ժամկետով:
17. Մեղադրող Ա.Մնացականյանը պնդեց վերաքննիչ բողոքը` խնդրեց այն բավարարել, առարկեց պաշտպանական կողմի վերաքննիչ բողոքի դեմ:
Ամբաստանյալ Ա.Պողոսյանի պաշտպան Հ.Հարությունյանը պնդեց վերաքննիչ բողոքը` խնդրեց այն բավարարել, առարկեց մեղադրողի վերաքննիչ բողոքի դեմ:
Ամբաստանյալ Ա.Պողոսյանը միացավ պաշտպանի վերաքննիչ բողոքին` խնդրեց այն բավարարել, առարկեց մեղադրողի վերաքննիչ բողոքի դեմ:
Տուժողի ներկայացուցիչ Վ.Մանուկյանը վերաքննիչ բողոքների ընթացքը թողեց դատարանի հայեցողությանը:
Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
Վերաքննիչ դատարանը, քննության առնելով վերաքննիչ բողոքները` դրանց հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում, լսելով բողոքներում ներկայացված հետևությունները հիմնավորելու մասին մեղադրող Ա.Մնացականյանի և ամբաստանյալ Ա.Պողոսյանի պաշտպան Հ.Հարությունյանի ելույթները, մեղադրող Ա.Մնացականյանի, ամբաստանյալ Ա.Պողոսյանի պաշտպան Հ.Հարությունյանի վերաքննիչ բողոքի պատասխանները, ինչպես նաև ուսումնասիրելով, վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, ներքին համոզմամբ, հանգում է հետևության, որ դատախազ Ա.Մնացականյանի և ամբաստանյալ Ա.Պողոսյանի պաշտպան Հ.Հարությունյանի վերաքննիչ բողոքները պետք է մերժել, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը` թողնել օրինական ուժի մեջ, հետևյալ պատճառաբանությամբ.
18. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի համաձայն`
<<1. Դիտավորությամբ մեկ ուրիշին մարմնական վնասվածք պատճառելը կամ առողջությանն այլ ծանր վնաս պատճառելը, որը վտանգավոր է կյանքի համար կամ առաջացրել է տեսողության, խոսքի, լսողության կամ որևէ օրգանի կամ օրգանի ֆունկցիայի կորուստ կամ արտահայտվել է դեմքի անջնջելի այլանդակմամբ, ինչպես նաև կյանքի համար վտանգավոր այլ վնաս է պատճառել առողջությանը կամ առաջացրել է դրա քայքայում՝ զուգորդված ընդհանուր աշխատունակության ոչ պակաս, քան մեկ երրորդի կայուն կորստով կամ հանցավորի համար ակնհայտ մասնագիտական աշխատունակության լրիվ կորստով կամ առաջացրել է հղիության ընդհատում, հոգեկան հիվանդություն, թմրամոլությամբ կամ թունամոլությամբ հիվանդացում՝
պատժվում է ազատազրկմամբ՝ երեքից յոթ տարի ժամկետով:
2. Նույն արարքը, որը կատարվել է՝
… 9) խուլիգանական դրդումներով,
պատժվում է ազատազրկմամբ՝ հինգից տասը տարի ժամկետով: …>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 5-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
<<Արարքի հանցավորությունը, դրա պատժելիությունը և քրեաիրավական այլ հետևանքները որոշվում են միայն քրեական օրենքով>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
<<Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար>>:
Համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի.
<<1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից ու ազատություններից օրենքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով սահմանված են պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները:
<<1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի համաձայն.
<<1. Յուրաքանչյուր ոք ունի արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ, անկախ և անկողմնակալ դատարանի կողմից ողջամիտ ժամկետում իր շահերին առնչվող քրեական գործի քննության իրավունք…
…3. Քրեական հետապնդում իրականացնող մարմինը պարտավոր է ձեռնարկել սույն օրենսգրքով նախատեսված բոլոր միջոցառումները` գործի հանգամանքների բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ հետազոտման համար, պարզել ինչպես կասկածյալի և մեղադրյալի մեղավորությունը հիմնավորող, այնպես էլ նրանց արդարացնող, ինչպես նաև նրանց պատասխանատվությունը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
4. Կասկածյալի, մեղադրյալի և նրանց պաշտպանի հայտարարություններն իրենց անմեղության, կասկածյալին կամ մեղադրյալին արդարացնող, իրենց պատասխանատվությունը մեղմացնող ապացույցների առկայության մասին, ինչպես նաև քրեական դատավարության ընթացքում օրինականության խախտումների վերաբերյալ բողոքները պետք է մանրակրկիտ ստուգի քրեական վարույթն իրականացնող մարմինը>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի համաձայն.
<<1. Դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը ապացույցները գնահատում են իրենց ներքին համոզմամբ:
2. Քրեական դատավարությունում ոչ մի ապացույց նախապես հաստատված ապացույցի ուժ չունի: Դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը չպետք է կանխակալ մոտեցում ցուցաբերեն ապացույցներին, չպետք է դրանց որոշ մասին մյուսների նկատմամբ առավել կամ նվազ նշանակություն տան` մինչև դրանց հետազոտումը պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 126-րդ հոդվածի համաձայն.
<<Գործով հավաքված ապացույցները ենթակա են բազմակողմանի և օբյեկտիվ ստուգման` ձեռք բերված ապացույցի վերլուծության, այն այլ ապացույցների հետ համադրելու, նոր ապացույցներ հավաքելու, ապացույցների ձեռքբերման աղբյուրներն ստուգելու միջոցով>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն.
<<Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման` վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից:
Հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված իրենց ներքին համոզմամբ>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
<<Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը`
1) ապացուցված է արդյոք արարքը, որի կատարման մեջ մեղադրվում է ամբաստանյալը.
2) այդ արարքը համապատասխանում է արդյոք քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի նորմերի հատկանիշներին.
3) ապացուցված է արդյոք ամբաստանյալի կողմից այդ արարքը կատարելը.
4) ապացուցված է արդյոք ամբաստանյալի մեղավորությունը տվյալ հանցանքը կատարելու մեջ և, եթե այո, ապա քրեական օրենսգրքի որ հոդվածով, մասով, կետով է նախատեսված այն….
… 6) ենթակա է արդյոք պատժի ամբաստանյալն իր կատարած հանցանքի համար.
7) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի ամբաստանյալի նկատմամբ. …>>:
19. Առաջին ատյանի դատարանը դատավճռում արձանագրել է.
<<… Անդրադառնալով պաշտպանի միջնորդությանը վկա Սուրեն Ստեփանյանի ցուցմունքները, առերես հարցաքննության և ճանաչման ներկայացնելու մասին արձանագրություններն անթույլատրելի ապացույց ճանաչելու մասին, դատարանը գտնում է, որ այն ենթակա է բավարարման հետևյալ պատճառաբանությամբ.
Գաբրիելյանն ընդդեմ Հայաստանի գործով կայացված վճռում Եվրոպական դատարանը վերահաստատել է իր կայուն նախադեպային իրավունքի շրջանակներում բազմիցս արտահայտված այն իրավական դիրքորոշումը, որ ՙԿոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 3-րդ կետի (դ) ենթակետն արտացոլում է այն սկզբունքը, որ մինչև մեղադրյալի դատապարտումը ներկայացված բոլոր ապացույցները պետք է պատշաճ դիտարկվեն իր ներկայությամբ հրապարակային դատաքննության ընթացքում՝ հաշվի առնելով մրցակցության սկզբունքը:
Այս սկզբունքից հնարավոր է բացառություններ կատարել, սակայն այդ դեպքում չպետք է խախտվի պաշտպանության իրավունքը, որը, որպես կանոն, պահանջում է, որպեսզի մեղադրյալին ընձեռվի բավարար և պատշաճ հնարավորություն առարկություններ ներկայացնելու և հարցաքննելու իր դեմ ցուցմունք տված վկաներին, ինչպես վկայի ցուցմունք տալու ընթացքում, այնպես էլ դատավարության հետագա փուլերում (տես Delta v. France, 19 դեկտեմբերի 1990թ., 36, Series A թիվ 191-A, Van Mechelen and Others v. the Netherlands, 23 ապրիլի 1997թ., 51, Reports of Judgments and Decisions 1997-III, Luca v. Italy, թիվ 33354/96, 39, ՄԻԵԴ 2001-II) և (տես Գաբրիելյանն ընդդեմ Հայաստանի գործով Եվրոպական դատարանի 2012 թվականի ապրիլի 10-ի վճիռը, գանգատ թիվ 8088/05, կետ 76):
Եվրոպական դատարանի դիրքորոշման համաձայն՝ վկաներին մեղադրյալի ներկայությամբ հարցաքննելու սկզբունքից բացառություն անելու դեպքում պետք է պահպանվի երկու պահանջ: «(…) Առաջին՝ պետք է լինի հարգելի պատճառ վկայի չներկայանալու համար: Երկրորդ՝ երբ դատապարտումը հիմնվում է միայն կամ վճռորոշ կերպով գրավոր ցուցմունքների վրա, որոնք արել է անձը, ում մեղադրյալը չի կարողացել հարցաքննել ինքնուրույն հետաքննության կամ դատաքննության փուլում, ապա պաշտպանական կողմի իրավունքները սահմանափակվում են այն չափով, որքանով չեն համապատասխանում հոդված 6-ով ամրագրված երաշխիքներին (տես AL-Kհawaja and Tahery v. the United Kingdom, 2iv 26766/05, 22228/06, 119, 15 դեկտեմբերի 2011թ.)>> (տես Գաբրիելյանն ընդդեմ Հայաստանիգործով Եվրոպական դատարանի 2012 թվականի ապրիլի 10-ի վճիռը, գանգատ թիվ 8088/05, կետ 77):
Այնուհետև Եվրոպական դատարանը շեշտել է, որ <<Բացակայող վկայի կողմից ներկայացված ապացույցներն ընդունելու համար լավ պատճառաբանման պահանջն առաջնային քննարկման խնդիր է, որը պետք է ուսումնասիրվի մինչ այդ ապացույցները միակը կամ վճռորոշը համարելը: Նույնիսկ, երբ բացակայող վկայի ապացույցը միակը կամ վճռորոշը չի եղել, Դատարանն այնուամենայնիվ գտել է, որ տեղի է ունեցել 6-րդ հոդվածի 1-ին կետի և 3-րդ կետի (դ) ենթակետի խախտում, քանի որ վկային չհարցաքննելու համար լավ պատճառաբանություն չի ներկայացվել: Սա այն պատճառով է, որ որպես կանոն, վկաները պետք է տան ցուցմունքներ դատաքննության ընթացքում, և որ բոլոր ողջամիտ ջանքերը պետք է ներդրվեն նրանց ներկայությունն ապահովելու համար: Այսպիսով, եթե վկան չի ներկայանում բանավոր ցուցմունք տալու համար, ապա պարտավորվածություն կա տեղեկանալու, թե արդյոք բացակայությունն արդարացված էր (տես նույն տեղում, 120)>> (տես Գաբրիելյանն ընդդեմ Հայաստանի գործով Եվրոպական դատարանի 2012 թվականի ապրիլի 10-ի վճիռը, գանգատ թիվ 8088/05, կետ 78):
Սույն որոշման նախորդ կետում մեջբերված դիրքորոշումների հիման վրա Եվրոպական դատարանն արձանագրել է, որ Ա.Գաբրիելյանի դատապարտումը, inter alia, հիմնված է եղել վկաներ Օ.Վարդանյանի և Ս.Խաչատրյանի ցուցմունքների վրա, որոնց անձամբ հարցաքննելու հնարավորություն Ա.Գաբրիելյանը ոչ մինչդատական վարույթի ժամանակ և ոչ էլ դատարանում չի ունեցել, բացի այդ, որևէ դատարան երբևէ չի լսել այս վկաներին: Չնայած այն հանգամանքին, որ նշված վկաների դատաքննությանը չներկայանալու պատճառը եղել է նրանց ենթադրյալ բացակայությունը Հայաստանի Հանրապետությունից, այնուամենայնիվ Եվրոպական դատարանն այս հանգամանքը չի գնահատել որպես հարգելի պատճառ, որը կարդարացներ այդ վկաներին մեղադրյալի ներկայությամբ չհարցաքննելու փաստը: Այս առումով Եվրոպական դատարանը նշել է, որ <<(…) եթե վկան բացակայում է երկրից, որտեղ վարույթն ընթանում է, դա ինքնին բավարար չէ 6-րդ հոդվածի 3-րդ կետի (դ) ենթակետի պահանջները բավարարելու համար, որը Պայմանավորվող պետություններից պահանջում է ձեռնարկել դրական քայլեր՝ մեղադրյալին հնարավորություն ընձեռելով հարցաքննել իր դեմ ցուցմունք տված վկաներին (տես Sadak and Others v. Turkey, թիվ 29900/96, 29901/96, 29902/96 և 29903/96, 67, ՄԻԵԴ 2001-VIII):
Այդպիսի միջոցառումները կազմում են Պայմանավորվող պետությունների կողմից կատարման ենթակա պարտավորությունների մաս, որը պետք է երաշխավորի 6-րդ հոդվածով նախատեսված իրավունքների արդյունավետ իրականացում (տես Colozza v. Italy, 12 փետրվարի 1985թ., 28, Series A թիվ 89) (տես Գաբրիելյանն ընդդեմ Հայաստանի գործով Եվրոպական դատարանի 2012 թվականի ապրիլի 10-ի վճիռը, գանգատ թիվ 8088/05, կետեր 80-81):
Եվրոպական դատարանը, ընդունելով հանդերձ, որ սույն գործով դատարանները որոշ միջոցներ են ձեռնարկել վկաներ Օ.Վարդանյանի և Ս.Խաչատրյանի բացակայության պատճառների մասին տեղեկանալու և դատաքննությանը նրանց ներկայությունն ապահովելու համար, այնուամենայնիվ գտել է, որ <<(…) գործադրված ջանքերն այս գործի շրջանակներում բավարար չեն կարող համարվել (այս առնչությամբ տես Artner v. Austria, 28 օգոստոսի 1992թ., 21, Series A թիվ 242-A, որով ավստրիական ոստիկանությունը գործը քննող դատարանի կողմից կարգադրություն էր ստացել ձեռնարկել բոլոր միջոցները բացակայող վկաներին գտնելու համար, Berisha v. the Netherlands (որոշում), թիվ 42965/98, 4 մայիսի 2000թ., որով հոլանդական իշխանությունները փորձել են զանգահարել Սլովակիայի Հանրապետությունում գտնվող վկային սլովակ իշխանությունների միջոցով և Haas v. Germany (որոշում), թիվ 73047/01, 17 նոյեմբերի 2005թ., որով գերմանական իշխանությունները ձեռնարկել են զգալի միջոցառումներ Լիբանանի բանտում պատիժը կրող վկայի ներկայությունն ապահովելու համար): Այսպիսով, չի կարելի պնդել, որ առկա էին հարգելի պատճառներ վկաներ Օ.Վ-ին և Ս.Խ-ին չհարցաքննելու համար, կամ որ ներպետական իշխանություններն իրականացրել են իրենց պարտականությունը՝ ճշտելու՝ արդյոք նրանց բացակայությունն արդարացված էր:
(…) Վերը նշված դիտարկումները բավարար են Դատարանին միանշանակ եզրակացնելու, որ դատապարտման հարցը լուծելիս առանց հիմնավորման սահմանափակվել է դիմումատուի [Ա.Գաբրիելյանի]՝ վճռորոշ դեր ունեցող վկաներին հարցաքննելու իրավունքը: Նա չէր կարող նրանց արժանահավատ լինելու հանգամանքը ենթարկել մանրակրկիտ ստուգման կամ կասկածի տակ դնել նրանց գրավոր ցուցմունքները: Սա հատկապես անհանգստացնող է հաշվի առնելով, որ նշված վկաներն անձամբ ծանոթ չեն եղել դիմումատուին և վարույթի ոչ մի փուլում երբևէ նրանցից չի պահանջվել ճանաչել դիմումատուին>> (տես Գաբրիելյանն ընդդեմ Հայաստանի գործով Եվրոպական դատարանի 2012 թվականի ապրիլի 10-ի վճիռը, գանգատ թիվ 8088/05, կետեր 84 և 86):
Այսպիսով, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ Գաբրիելյանն ընդդեմ Հայաստանի գործով վճռում Եվրոպական դատարանը, անդրադառնալով դատապարտման հիմքում դրված ապացույցների կապակցությամբ պաշտպանության կողմի հակընդդեմ հարցում իրականացնելու (կոնֆրոնտացիայի) իրավունքին («Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին>> եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 3 կետի (դ) ենթակետ), շեշտել է, որ եթե մեղադրյալին դատավարության որևէ փուլում հնարավորություն չի տրվում հարցեր ուղղել իր դեմ ցուցմունք տված վկային, ապա նա զրկվում է արդար դատաքննության իրավունքից: Եվրոպական դատարանը, սակայն, փաստել է, որ առանց հակընդդեմ հարցման ապացույցը մեղադրական դատավճռի հիմքում դնելու արգելքը բացարձակ բնույթ չի կրում: Այդպիսի ապացույցն օգտագործելու համար անհրաժեշտ է պահպանել երկու պահանջ, այն է՝
ա) պետք է լինի հարգելի պատճառ վկայի չներկայանալու համար,
բ) անձի դատապարտումը ամբողջապես կամ վճռական չափով չպետք է հիմնված լինի այդպիսի ապացույցի վրա:
Այլ խոսքով՝ հակընդդեմ հարցման իրավունքով չապահովված վկայի ցուցմունքը մեղադրական դատավճռի հիմքում դնելն արդար դատաքննության իրավունքի խախտման չի հանգեցնի, եթե վկայի բացակայությունը եղել է արդարացված, և եթե այդ ապացույցը վճռական կշիռ չի ունեցել անձի մեղքը հաստատող ապացույցների զանգվածում: Ընդ որում, նման ապացույցն օգտագործելու համար դատարանը պարտավոր է ներկայացնել պատշաճ պատճառաբանություններ: Եվրոպական դատարանը շեշտել է, որ նույնիսկ այն դեպքում, երբ բացակայող վկայի ցուցմունքը միակ կամ վճռորոշ ապացույցը չէ, վկային չհարցաքննելու համար լավ պատճառաբանություն չներկայացնելը հանգեցնում է արդար դատաքննության իրավունքի խախտման:
Վճռաբեկ դատարանը ընդգծել է նաև, որ Գաբրիելյանն ընդդեմ Հայաստանի գործով վճռում արտահայտած իրավական դիրքորոշումները ոչ թե կոնկրետ գործի փաստերով պայմանավորված դատողություններ են, այլ Եվրոպական դատարանի կայուն նախադեպային պրակտիկայի արտահայտություն, որը բազմիցս վերահաստատվել ու կիրառվել է մի շարք գործերով: Վճռաբեկ դատարանը պաշտպանության կողմի հակընդդեմ հարցման իրավունքին անդրադարձել է Հ.Սահակյանի գործով որոշման մեջ (տես Համայակ Զալիկոյի Սահակյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի հոկտեմբերի 20-ի թիվ ԼԴ/0212/01/10 որոշման 22-23-րդ կետերը):
Միևնույն ժամանակ, Գաբրիելյանն ընդդեմ Հայաստանի գործով վճռում Եվրոպական դատարանն անդրադարձել է <<Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածով երաշխավորված իրավունքների արդյունավետ իրականացումն ապահովելու նպատակով պետությունների կողմից կատարման ենթակա պարտավորություններին: Այս առումով Եվրոպական դատարանը շեշտել է, որ վկայի բացակայությունը երկրից ինքնին բավարար չէ «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին>> եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 3 կետի (դ) ենթակետի պահանջները բավարարված դիտելու համար: Նշված պահանջների իմաստով պետությունը պոզիտիվ պարտականություն ունի ձեռնարկել քայլեր՝ մեղադրյալին հնարավորություն ընձեռելով հարցաքննելու իր դեմ ցուցմունք տված վկաներին: Հետևաբար, վկայի բացակայության դեպքում դատարանները պետք է ձեռնարկեն ողջամիտ բոլոր ջանքերը նրա ներկայությունն ապահովելու համար, այդ թվում՝ հանձնարարեն իրավասու մարմիններին հնարավոր բոլոր միջոցներով պարզել վկայի գտնվելու վայրը, իսկ անհրաժեշտության դեպքում՝ դիմեն նաև միջազգային իրավական օգնության:
Անդրադառնալով սույն գործի փաստական հանգամանքներին՝ Եվրոպական դատարանն արձանագրել է, որ վկաներ Օ.Վարդանյանի և Ս.Խաչատրյանի ցուցմունքները վճռորոշ նշանակություն են ունեցել Ա.Գաբրիելյանի դատապարտման համար, որոնց անձամբ հարցաքննելու հնարավորություն Ա.Գաբրիելյանը ոչ մինչդատական վարույթի ժամանակ և ոչ էլ դատարանում չի ունեցել: Բացի այդ, Եվրոպական դատարանը փաստել է, որ սույն գործի քննության ընթացքում դատարաններն անհրաժեշտ բոլոր ջանքերը չեն գործադրել նշված վկաների ներկայությունը դատաքննությանն ապահովելու համար, ինչը հնարավորություն կտար Ա.Գաբրիելյանին իրականացնել իր հակընդդեմ հարցման իրավունքը: Վերոգրյալի գնահատմամբ Եվրոպական դատարանը եզրակացրել է, որ դատապարտման հարցը լուծելիս առանց հիմնավորման սահմանափակվել է Ա.Գաբրիելյանի՝ վճռորոշ դեր ունեցող վկաներին հարցաքննելու իրավունքը:
Արդյունքում, Եվրոպական դատարանը Գաբրիելյանն ընդդեմ Հայաստանի գործով վճռել է, որ <<առկա է Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետի խախտում 6-րդ հոդվածի 3-րդ կետի (դ) ենթակետի հետ միասին վերցված՝ [Ա.Գաբրիելյանի] կողմից իր դեմ ցուցմունք տված վկաներին հարցաքննելու հնարավորություն չունենալու առնչությամբ>>:
Այսպիսով, նկատի ունենալով, որ Եվրոպական դատարանը հաստատված է համարել սույն գործով դատապարտված անձի՝ Ա.Գաբրիելյանի՝ միջազգային պայմանագրով նախատեսված իրավունքի խախտման փաստը, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 426.4-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետի իմաստով Գաբրիելյանն ընդդեմ Հայաստանի գործով Եվրոպական դատարանի 2012 թվականի ապրիլի 10-ի վճիռը նոր հանգամանք է ՀՀ վճռաբեկ դատարանի քրեական և զինվորական գործերով պալատի 2004 թվականի օգոստոսի 6-ի որոշումը վերանայելու համար:
Վերը նշված պատճառաբանություններով դատարանը գտնում է, որ վկա Սուրեն Ստեփանյանի ցուցմունքները, ճանաչման ներկայացնելու և առերեսման արձանագրությունները, պետք է ճանաչել անթույլատրելի և հանել ապացույցների շարքից:
Դատարանը գործով ձեռք բերված յուրաքանչյուր ապացույց գնահատելով թույլատրելիության, վերաբերելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, ղեկավարվելով օրենքով, ներքին համոզմամբ, գտնում է, որ ամբաստանյալ Արման Պողոսյանի մեղավորությունը` խուլիգանական դրդումներով, դիտավորությամբ կտրող-ծակող գործիքի գործադրմամբ տուժող Յուրի Ուտոևի առողջությանը կյանքի համար վտանգավոր ծանր վնաս պատճառելու մեջ, որը նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 9-րդ կետով, ապացուցված է:
Վերոհիշյալ հանցանքի կատարման համար ամբաստանյալը ենթակա է քրեական պատասխանատվության և պատժի, որը նա պետք է կրի:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն <<Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն <<պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից ու ազատություններից օրենքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն <<Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` <<Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն <<Պատժի տեսակը և չափը որոշվում է հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով>>:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ին Սերոբ Սարգսյանի վերաբերյալ թիվ ՍԴ/0109/01/12 գործով արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. <<(…) պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են`
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
(…) պատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ՝ ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները՝ ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն:
Վճռաբեկ դատարանը գտել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի գրեթե բոլոր հոդվածների սանկցիաներում ամրագրված վերոնշյալ մոտեցումը պայմանավորված է այն տրամաբանությամբ, որ քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են: Ուստի կոնկրետ արարքի և անձի նկատմամբ համընդհանուր քրեական օրենքով նախատեսված սանկցիան կիրառելիս դատարանը պետք է որոշակի հայեցողություն դրսևորի:
Այնսինքն` առանց դատարանի հայեցողության պատժի անհատականացումն անհնար է:
(…) Պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հանգամանքների հայեցողական և ոչ երբեք կամային գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից (տես Նարեկ Գևորգի Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշման 14-րդ, 22-23-րդ կետերը)>>:
Պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում մեղսագրվող արարքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
Ամբաստանյալ Արման Պողոսյանի անձը բնութագրող տվյալներ, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ դատարանը հաշվի է առնում, որ նրա խնամքին են գտնվում 2001թ. և 2003թ. ծնված մանկահասակ երեխաները, ընտանիքի միակ կերակրողն է:
Դատարանը միաժամանակ արձանագրում է, որ տուժողի կողմից որևէ բողոք կամ գույքային վնասի հատուցման պահանջ չի ներկայացվել:
Ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ դատարանը չի արձանագրել: …>> /քրեական գործ, հատոր 2, էջ 134-144/:
20. Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը կայացրել է հիմնավոր, պատճառաբանված և օրինական դատավճիռ:
Առաջին ատյանի դատարանը կատարելով ապացույցների բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ հետազոտություն ու ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն գործով ձեռք բերված յուրաքանչյուր ապացույց գնահատելով թույլատրելիության, վերաբերելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, ղեկավարվելով օրենքով, ներքին համոզմամբ հանգել է ճիշտ հետևության, որ ամբաստանյալ Ա.Պողոսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 9-րդ կետով մեղսագրված` Առաջին ատյանի դատարանի կողմից հաստատված համարված արարքը գործի նյութերով հաստատված է:
Ամբաստանյալ Ա.Պողոսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 9-րդ կետով առաջադրված մեղադրանքն Առաջին ատյանի դատարանը հաստատված է համարել տուժող Յուրա Ուտոևի նախաքննական, վկաններ Արա Որմնադիրյանի նախաքննական, Ռոբերտ Խաչատրյանի ցուցմունքներով, անձին ճանաչման ներկայացնելու մասին 2014 թվականի հունվարի 08-ի արձանագրությամբ, վկա Ռ.Խաչատրյանի և Ա.Պողոսյանի 2014 թվականի հուլիսի 04-ի առերես հարցաքննության արձանագրությամբ, դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 45/հ եզրակացությամբ, դատակենսաբանական փորձաքննության թիվ 31 եզրակացությամբ, դատահետքաբանական փորձաքննության թիվ 773-14 եզրակացությամբ, 2014 թվականի մայիսի 10-ի որոշմամբ որպես այլ ապացույց ճանաչված ոստիկանության Արաբկիրի բաժնի 2014 թվականի հունվարի 07-ի թիվ 29/2-1505 գրությամբ, հաղորդում ընդունելու մասին 2014 թվականի հունվարի 07-ի արձանագրությամբ, իրեղեն ապացույց ճանաչված Յու.Ուտոևի հագին եղած հագուստները, հեռախոսային խոսակցությունների վերծանումների և դրանց զննման արձանագրությամբ:
21. Վերաքննիչ բողոքի պատճառաբանությունը, որ վկաների ցուցմունքները մակերեսային են, ոչ ամբողջական և վկաներից ոչ մեկը չկարողացան նկարագրել դանակահարության պահն ու ոչ ոք չի նկատել, թե ինչպես է տեղի ունեցել դանակահարությունը` Վերաքննիչ դատարանն անհիմն է համարում:
Վկա Արա Որմնադիրյանը նախաքննության ընթացքում ցուցմունք է տվել, որ Ա.Պողոսյանի և նրա եղբոր հետ Կիևյան փողոցում, հանդիպել են Յու.Ուտոևին և սկսել` զրուցել: Ա.Պողոսյանը և Յու.Ուտոևը առանձնացել են, նրանց միջև վիճաբանություն է սկսել ու քաշքշել են իրար, տեսել է, որ վերջինս ընկած է գետնին: Սկսել են հանգստացնել Ա.Պողոսյանին, սակայն վերջինս զայրացած հայհոյել է, նրա աջ ձեռքում տեսել է դանակ:
Վկա Ռոբերտ Խաչատրյանը ցուցմունք է տվել, որ 2014 թվականի հունվարի 05-ին գտնվել է Կիևյան փողոցում և լսել` գոռգոռոցներ ու տեսել` երկու հոգու, որոնցից մեկը պառկած էր, մյուսը կանգնած` ձեռքին փայլուն իր: Հետագայում իմացել է, որ պառկածը Յու.Ուտոևան է եղել, իսկ մյուսը <<Պոնչ>>-ը: Հարվածելու պահը չի տեսել, սակայն տեսել է հարվածողի դեմքը և ճանաչման ժամանակ ճանաչել` Ա.Պողոսյանին:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ վկաների ցուցմունքներով հիմնավորվում է, որ Ա.Պողոսյանը Յու.Ուտոևին դանակով հարվածել է և Առաջին ատյանի դատարանը պատշաճ հետազոտելով հիմնավորված է համարել նրան մեղսագրված արարքը, ինչպես նաև վերոնշված հանգամանքը հիմնավորվում է գործով ձեռք բերված այլ ապացույցներով, որոնք նշվել են սույն որոշման 20-րդ կետում:
Վերաքննիչ դատարանն անհիմն է համարում վերաքննիչ բողոքի պատճառաբանությունը, որ հիմք ընդունվի Ա.Որմնադիրյանի դատարանում տված ցուցմունքը, որովհետև հայտնել է, որ նախաքննության ընթացքում իրենից ցուցմունքը կորզել են սպառնալիքի ազդեցության տակ:
Առաջին ատյանի դատարանը գտել է, Վերաքննիչ դատարանը ևս գտնում է, որ արժանահավատ է վկա Ա.Որմնադիրյանի նախաքննական ցուցմունքը, քանի որ այն ձեռք է բերվել օրենքով սահմանված քրեադատավարական նորմերի պահպանմամբ: Վկան նախաքննության փուլում դեպքի հանգամանքների վերաբերյալ տվել է մանրամասն ցուցմունքներ, որոնք չեն հակասում քրեական գործով հետազոտված մյուս ապացույցներին:
Ստուգվել է Ա.Որմնադիրյանի նկատմամբ քննիչի կողմից ճնշում գործադրելու հանգամանքը: ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությունում Ա.Որմնադիրյանի դիմումի հիման վրա նախապատրաստված նյութերով քրեական գործ հարուցելը մերժվել է` քննիչ Ս.Մովսիսյանի արարքում հանցակազմի բացակայության հիմքով /տես` քրեական գործ, հատոր 2, էջ 46-47/:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ վկաները որոնց նկատմամբ անվտանգության միջոցներ են կիրառվել Ա.Պողոսյանին ճանաչման ժամանակ ճանաչելով, պնդել են, որ դանակով Յու.Ուտոևին հարվածողը եղել է Ա.Պողոսյանը: Այդ հանգամանքները գնահատելով գործով ձեռք բերված այլ ապացույցներով Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ այդ կապակցությամբ Առաջին ատյանի դատարանի գործողություններն օրինական են:
22. Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը պատշաճ կերպով անդրադարձել է պաշտպանական կողմի միջնորդություններին, այդ մասին նշելով դատավճռում:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ դատավճիռը կայացվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի որոշումների պահանջների պահպանմամբ, ուստի պաշտպանական կողմի պատճառաբանությունը, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը չի բխում վերը նշված իրավական ակտերից` հիմնավոր չէ:
23. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների դրույթներից հետևում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի և պատժաչափի, այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը:
Քրեական գործի նյութերի ուսումնասիրությունից ակնհայտ է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 9-րդ կետով ամբաստանյալ Ա.Պողոսյանի նկատմամբ պատժի տեսակը և պատժափաչը որոշելիս Առաջին ատյանի դատարանը ղեկավարվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով սահմանված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, ըստ էության բազմակողմանի ստուգման ու օբյեկտիվ գնահատության է ենթարկել նաև մեղադրողի վերաքննիչ բողոքում մատնանշված հանգամանքները, այդ թվում ամբաստանյալ Ա.Պողոսյանի կատարած հանցանքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթն, անձը բնութագրող տվյալները, պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքները, մասնավորապես այն, որ նրա խնամքին են գտնվում անչափահաս երկու երեխաները, ընտանիքի միակ կերակրողն է, տուժողի կողմից բողոք կամ գույքային վնասի հատուցման պահանջ չի ներկայացվել, ինչպես նաև պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը` վերջինիս նկատմամբ նշանակել է արդարացի պատիժ:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռով նշանակված պատիժը համապատասխանում է Ա.Պողոսյանի կատարած հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, նրա անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար է նրան ուղղելու ու նոր հանցագործությունները կանխելու համար և կարող է ապահովել պատժի նպատակները` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել նրան, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
24. Դատախազի վերաքննիչ բողոքի պատճառաբանությունը, որ Ա.Պողոսյանի նկատմամբ Առաջին ատյանի դատարանը մեղմ պատիժ է նշանակել և չի պատճառաբանել` Վերաքննիչ դատարանը հիմնավոր չի համարում:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի առնելով ամբաստանյալ Ա.Պողոսյանի կատարած հանցանքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթն, անձը բնութագրող տվյալները, պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող, ծանրացնող հանգամանքները, ինչպես նաև տուժողի դիրքորոշումը` վերջինիս նկատմամբ նշանակել է համաչափ պատիժ:
Այն հանգամանքը, որ ամբաստանյալ Ա.Պողոսյանը չի աշխատել և նրա եկամտի մասին տվյալներ չկան, չի կարող հիմք հանդիսանալ եզրահանգելու, որ վերջինս ընտանիքի կերակրողն ու երեխաների խնամակալը չէ:
Տուժողը հայտնել է ամբաստանյալ Ա.Պողոսյանից պարտք ու պահանջ չունենալու մասին իր դիրքորոշումը: Այդ հանգամանքը քննության ընթացքում նրա վարքագծի հետ կապելու և վերոհիշյալի հետ կապված դատախազի վերաքննիչ բողոքի փաստարկները Վերաքննիչ դատարանը հիմնավոր չի համարում:
Վերաքննիչ դատարանը հանգում է հետևության, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից ամբաստանյալ Ա.Պողոսյանի նկատմամբ նշանակված պատիժն արդարացի է, օրինական ու հիմնավորված, թույլ չեն տրվել նյութական և դատավարական իրավունքի խախտումներ` հետևաբար Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը բեկանելու օբյեկտիվ հիմքեր չկան:
Հիմք ընդունելով սույն որոշման, ինչպես նաև Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի հիմնավորումներն ու պատճառաբանությունները` Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ վերաքննիչ բողոքները ենթակա են մերժման, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի ապրիլի 15-ի դատավճիռը պետք է թողնել օրինական ուժի մեջ:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ հոդվածով, 394-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով, 402-րդ, 404-րդ հոդվածներով, 412-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 418-րդ հոդվածով Վերաքննիչ դատարանը
ՈՐՈՇԵՑ
1. Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա.Մնացականյանի և ամբաստանյալ Ա. Պողոսյանի պաշտպան Հ.Հարությունյանի վերաքննիչ բողոքները մերժել:
2. Արման Մարատի Պողոսյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 9-րդ կետով Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի ապրիլի 15-ի դատավճիռը թողնել օրինական ուժի մեջ:
3. Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Գ.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ռ.ԲԱՐՍԵՂՅԱՆ

Ս.ՉԻՉՈՅԱՆ