ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

ՈՐՈՇՈՒՄ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն
վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության
առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռ
գործ թիվ ԵԱՔԴ/0086/01/14
նախագահող դատավոր` Ա.Խաչատրյան

ՀԱՅԱՍՏԱՆՒ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ /այսուհետ
նաև` Վերաքննիչ դատարան/ ԿԱԶՄՈՎ`

նախագահող դատավոր` Գ.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ
դատավորներ` Ռ.ԲԱՐՍԵՂՅԱՆ
Կ.ՂԱԶԱՐՅԱՆ

քարտուղարությամբ` Հ.ՀԱԿՈԲՅԱՆԻ
մասնակցությամբ`
բողոք բերած անձինք` ամբաստանյալ` Գ.ԳՈՒԼՔԱՆՅԱՆԻ
պաշտպաններ` Ա.ԶՈՀՐԱԲՅԱՆԻ
Ռ.ՍԱՀԱԿՅԱՆԻ
դատախազ` Վ.ՊՈՂՈՍՅԱՆԻ
տուժողի ներկայացուցիչ` Մ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆԻ

2015 թվականի սեպտեմբերի 29-ին Երևան քաղաքում

դռնբաց դատական նիստում վճռաբեկության կանոններով քննության առնելով Գեորգի Վասպուրականի Գուլքանյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի /այսուհետ նաև` Առաջին ատյանի դատարան/ 2015 թվականի հունիսի 29-ի դատավճռի դեմ ամբաստանյալ Գ.Գուլքանյանի և նրա պաշտպաններ Ա.Զոհրաբյանի և Ռ.Սահակյանի վերաքննիչ բողոքը.
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. ՀՀ գլխավոր դատախազության պետական շահերի պաշտպանության վարչության դատախազ Ա.Ղազարյանի 2013 թվականի հունիսի 07-ի որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով հարուցվել է թիվ 61201913 քրեական գործը /քրեական գործ, հատոր 1, էջ 53/:
2. ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ ՀԿԳ քննության վարչության ավագ քննիչ Ա.Սախոյանը 2013 թվականի հունիսի 12-ի որոշմամբ թիվ 61201913 քրեական գործն ընդունել է վարույթ /քրեական գործ, հատոր 1, էջ 55/:
3. 2013 թվականի օգոստոսի 21-ին Գ.Գուլքանյանը ձերբակալվել է/քրեական գործ, հատոր 2, էջ 5-7/:
4. ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ ՀԿԳ քննության վարչության ավագ քննիչ Ա.Սախոյանի 2013 թվականի օգոստոսի 24-ի որոշմամբ Գեորգի Վասպուրականի Գուլքանյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 214-րդ հոդվածի 2-րդ մասով /քրեական գործ, հատոր 2, էջ 49/:
5. Առաջին ատյանի դատարանի 2013 թվականի օգոստոսի 24-ի որոշմամբ մեղադրյալ Գ.Գուլքանյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել կալանավորումը` երկու ամիս ժամկետով` մինչև 2013 թվականի հոկտեմբերի 21-ը:
Խափանման միջոց կալանավորումը գրավով փոխարինելու մասին մեղադրյալի պաշտպանի միջնորդությունը բավարարվել է և Գ.Գուլքանյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորման փոխարեն թույլատրվել է կիրառել այլընտրանքային խափանման միջոց` գրավ, որի չափը սահմանվել է 5 մլն ՀՀ դրամ /քրեական գործ, հատոր 2, էջ 58-65/:
6. ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ ՀԿԳ քննության վարչության ավագ քննիչ Ա.Սախոյանի 2014 թվականի մայիսի 29-ի որոշմամբ Ս.Սիմավորյանի և Տ.Մարգարյանի նկատմամբ քրեական հետապնդում չի իրականացվել` արարքներում հանցակազմի բացակայության հիմքով, իսկ մետաղի ջարդոնի և հրակայուն աղյուսների օտարման մասով քրեական հետապնդում չի իրականացվել` հանցագործության դեպքի բացակայության պատճառաբանությամբ /քրեական գործ, հատոր 7, էջ 124-129/:
7. 2014 թվականի մայիսի 30-ին թիվ 61201913 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է ՀՀ գլխավոր դատախազություն:
8. ՀՀ գլխավոր դատախազության ՀԿԳ քննության վարչության դատախազ Ա.Գրիգորյանի 2014 թվականի հունիսի 02-ի որոշմամբ Գ.Գուլքանյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 214-րդ հոդվածի 2-րդ մասով թիվ 61201913 քրեական գործով մեղադրանքը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով փոփոխելու համար վերադարձվել է քննիչին /քրեական գործ, հատոր 7, էջ 154-156/:
9. ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ ՀԿԳ քննության վարչության ավագ քննիչ Ա.Սախոյանը 2014 թվականի հունիսի 04-ի որոշմամբ թիվ 61201913 քրեական գործն ընդունել է վարույթ /քրեական գործ, հատոր 7, էջ 157-158/:
10. ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ ՀԿԳ քննության վարչության ավագ քննիչ Ա.Սախոյանի 2014 թվականի հունիսի 09-ի որոշմամբ Գ.Գուլքանյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 214-րդ հոդվածի 2-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել, լրացվել, նոր մեղադրանք է առաջադրվել և նա ներգրավվել է որպես մեղադրյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով /քրեական գործ, հատոր 7, էջ 162-164/:
11. 2014 թվականի հունիսի 24-ին թիվ 61201913 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Առաջին ատյանի դատարան, որը դատարանում ստացվել է նույն օրը /քրեական գործ, հատոր 8, էջ 1/:
12. Առաջին ատյանի դատարանի դատավոր Ա.Խաչատրյանի 2014 թվականի հունիսի 26-ի որոշմամբ թիվ 61201913 քրեական գործն ընդունվել է վարույթ և նույն թվականի հուլիսի 08-ին նշանակվել` դատաքննության /քրեական գործ, հատոր 8, էջ 2, 12/:
13. Առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի հունիսի 29-ի դատավճռով ամբաստանյալ Գեորգի Վասպուրականի Գուլքանյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված հանցանք կատարելու մեջ և դատապարտվել ազատազրկման` վեց տարի վեց ամիս ժամկետով:
Նշանակված պատժին հաշվակցվել է մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը` Գ. Գուլքանյանի 21.08.2013թ.-ից մինչև 24.08.2013թ.-ը արգելանքի տակ պահելու երեք օր ժամկետը և թողնվել է կրելու ազատազրկում` վեց տարի հինգ ամիս քսանյոթ օր ժամկետով:
Գեորգի Գուլքանյանի պատժի սկիզբը հաշվվել է դատավճիռն ի կատար ածելու օրվանից:
Գեորգի Գուլքանյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված գրավը թողնվել է անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Վճռվել է դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 900013298014 հաշվեհամարին 2013 թվականի օգոստոսի 24-ին թիվ 130824025650041 կտրոնով որպես գրավ մուծված 5 մլն ՀՀ դրամը վերադարձնել գրավատու Սարո Պողոսյանին:
Տուժող <<Քաղաքաշինական ծրագրերի փորձագիտական կենտրոն>> բաց բաժնետիրական ընկերության /նախկին անվանումը` <<Սեյսմակայուն Շինարարության և Կառուցվածքների Պահպանման Հայկական Գիտահետազոտական Ինստիտուտ>> բաց բաժնետիրական ընկերություն/ քաղաքացիական հայցը բավարարվել է` Գեորգի Գուլքանյանից հօգուտ <<Քաղաքաշինական ծրագրերի փորձագիտական կենտրոն>> ԲԲ ընկերության վճռվել է բռնագանձել 123.000.000 ՀՀ դրամ:
ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ ՀԿԳ քննության վարչության ավագ քննիչ Ա.Սախոյանի գույքի վրա կալանք դնելու մասին որոշմամբ Գեորգի Գուլքանյանի գույքի վրա դրված կալանքը` պահպանվել է նաև դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո մեկ ամսվա ընթացքում /քրեական գործ, հատոր 10, էջ 112-119/:
14. Ամբաստանյալ Գ.Գուլքանյանը և նրա պաշտպաններ Ա.Զոհրաբյանը և Ռ.Սահակյանը վերաքննիչ բողոք են ներկայացրել Վերաքննիչ դատարան, որը ստացվել է 2015 թվականի հուլիսի 22-ին, իսկ քրեական գործը` 2015 թվականի օգոստոսի 05-ին:
Վերաքննիչ դատարանի 2015 թվականի օգոստոսի 05-ի որոշմամբ ամբաստանյալ Գ.Գուլքանյանի և նրա պաշտպաններ Ա.Զոհրաբյանի և Ռ.Սահակյանի վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ ու քրեական գործը նշանակվել` դատական քննության վճռաբեկության կանոններով:
Գործի փաստական հանգամանքները
15. Նախաքննության մարմնի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով ամբաստանյալ Գեորգի Վասպուրականի Գուլքանյանին մեղադրանք է առաջադրվել և Առաջին ատյանի դատարանը հաստատված է համարել, որ նա յուրացման եղանակով հափշտակել է ուրիշի առանձնապես խոշոր չափերի գույք:
Գեորգի Գուլքանյանն աշխատելով <<Սեյսմակայուն Շինարարության և Կառուցվածքների Պահպանման Հայկական Գիտահետազոտական Ինստիտուտ>> բաց բաժնետիրական ընկերությունում որպես գործադիր տնօրեն, ունենալով ընկերության ֆինանսական միջոցների տնօրինման, գործարքներ, պայմանագրեր կնքելու և կառավարչական այլ լիազորություններ, <<Բաժնետիրական ընկերությունների մասին>> ՀՀ օրենքի 64-րդ հոդվածի 1-ին մասով սահմանված կարգի խախտմամբ, առանց խորհրդի համապատասխան որոշման, 2011 թվականի փետրվարի 1-ին կնքել է փոխառության պայմանագիր, որում հանդես գալով մի կողմից` որպես ընկերության գործադիր տնօրեն, իսկ մյուս կողմից` որպես քաղաքացի, խախտելով ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 318-րդ հոդվածի 3-րդ մասով սահմանված կարգը, որպես ներկայացուցիչ, ներկայացվողի անունից գործարք է կնքել անձամբ իր նկատմամբ: Նման պայմանագիրը միանձնյա կնքելու իրավունքով օժտված չլինելով, ներկայացվողի անունից անձամբ իր նկատմամբ գործարք կնքելու իրավունք չունենալով, 2011 թվականի փետրվարի 01-ից մինչև մայիսի 20-ն ընկած ժամանակահատվածում, անվավեր պայմանագրերի հիման վրա պահանջել և ընկերության դրամարկղից մաս-մաս ստացել է 65 մլն ՀՀ դրամ գումար, իսկ 2011 թվականի հունիսի 01-ին նշված անվավեր պայմանագրում լրացումներ կատարելով, այն է` տոկոսադրույքի չափը նվազեցնելով և փոխառության միջոցների վերադարձման ժամկետը երկարաձգելով մինչև 2012 թվականի նոյեմբերի 30-ը, փոխառության պայմանագրով նախատեսված գումարի չափն ավելացրել և հասցրել է 125 մլն ՀՀ դրամի, որի հիման վրա 2011 թվականի հունիսի 30-ից մինչև 2012 թվականի հուլիսի 11-ն ընկած ժամանակահատվածում մաս-մաս ստացել է ևս 60 մլն ՀՀ դրամ գումար, որը հետագայում չի վերադարձրել և յուրացման եղանակով հափշտակել է առանձնապես խոշոր չափի` 125 մլն ՀՀ դրամ գումար /քրեական գործ, հատոր 7, էջ 162-164, հատոր 10, էջ 112-119/:
Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը
Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում.
16. Դիմող` ամբաստանյալ Գ.Գուլքանյանը և նրա պաշտպաններ Ա.Զոհրաբյանը և Ռ.Սահակյանը, վերաքննիչ բողոքում ներկայացնելով քրեական գործի դատավարական նախապատմությունը և փաստական հանգամանքները, հայտնել են, որ դատավճիռը կայացվել է նյութական և դատավարական իրավունքի նորմերի խախտումներով, հետևաբար դատավճիռը ենթակա է բեկանման:
Գ.Գուլքանյանի և Ընկերության միջև 125 մլն ՀՀ դրամի փոխառության պայմանագրերը կնքվել են հետևյալ կերպ՝ փոխառուի կողմից ստորագրել է Գ.Գուլքանյանը, որպես ֆիզիկական անձ, իսկ փոխատու ընկերության կողմից՝ Գ.Գուլքանյանը, որպես տնօրեն, գլխավոր հաշվապահը և գանձապահը։ Գուլքանյանը վճարել է նաև տոկոսներ նշված պայմանագրերով։
Գ.Գուլքանյանի և Ընկերության միջև նույն կարգով մինչ այդ կնքվել է նաև 35 մլն ՀՀ դրամի փոխառության պայմանագիր։ Այդ պայմանագրով Գ.Գուլքանյանը ստացել է գումարը, իսկ որոշ ժամանակ հետո՝ ըստ պայմանագրի վերադարձրել է, ինչպես նաև վճարել է տոկոսներ։ Առաջին ատյանի դատարանը հետազոտված ապացույցների հիման վրա դատական ակտում եզրակացության չի հանգել այս փաստական հանգամանքի վերաբերյալ, ինչը պարտավոր էր անել (հետևանքները՝ ըստ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 4-րդ մասի)։
Գ.Գուլքանյանը, որպես Ընկերության տնօրեն, իր և Ընկերության միջև կնքված վերոհիշյալ գործարքները ներկայացրել է հաշվետվություններում, աուդիտորին, Ընկերության խորհրդին և բաժնետերերի ժողովին։ Առաջին ատյանի դատարանը հետազոտված ապացույցների հիման վրա դատական ակտում եզրակացության չի հանգել այս փաստական հանգամանքի վերաբերյալ, ինչը պարտավոր էր անել (հետևանքները՝ ըստ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 4-րդ մասի)։
Ընկերության բաժնետերերի ընդհանուր ժողովը հաստատել է Ընկերության տարեկան ֆինանսական հաշվետվությունները, որոնց կազմում են եղել նաև Գ.Գուլքանյանի հետ կնքված փոխառության պայմանագրերը։ Առաջին ատյանի դատարանը հետազոտված ապացույցների հիման վրա դատական ակտում եզրակացության չի հանգել այս փաստական հանգամանքի վերաբերյալ, ինչը պարտավոր էր անել (հետևանքները՝ ըստ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 4-րդ մասի)։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետի հատկանիշներով հարուցված քրեական գործով Գ.Գուլքանյանին 2013 թվականի օգոստոսի 24-ին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 214-րդ հոդվածի 2-րդ մասով: Հետագայում մեղադրողի 2014 թվականի հունիսի 02-ի որոշման հիման վրա մեղադրական եզրակացությունը վերադարձվել է և փոփոխվելուց հետո հաստատվել` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված մեղադրանքով: Վերաորակումից՝ 2014 թվականի հունիսի 02-ից հետո նոր ապացույց մեղադրանքի կողմը ձեռք չի բերել, որը մեղադրանքը փոփոխելու հիմք կհանդիսանար։ Առաջին ատյանի դատարանը հետազոտված ապացույցների հիման վրա դատական ակտում եզրակացության չի հանգել այս փաստական հանգամանքի վերաբերյալ, ինչը պարտավոր էր անել (հետևանքները՝ ըստ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 4-րդ մասի)։
Առաջին ատյանի դատարանը մերժել է դատահաշվապահական փորձաքննություն նշանակելու մասին պաշտպանության կողմի միջնորդությունը։
Ամբաստանյալ Գ.Գուլքանյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ մեղավոր ճանաչելիս Առաջին ատյանի դատարանը չի պահպանել գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից ապացույցները գնահատելու օրենսդրական պահանջը:
Հղում կատարելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ, 25-րդ, 107-րդ, 127-րդ, 365-րդ և 360-րդ հոդվածների, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման և Եվրոպական դատարանի մի շարք վճիռների դրույթների վրա` բողոք բերած անձինք գտել են, որ անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը ենթադրում է ապացույցների այնպիսի ամբողջության առկայություն, որն անհրաժեշտ է անձի մեղավորությունը ողջամիտ (հիմնավոր) կասկածից վեր ապացուցված համարելու, այլ ոչ թե անձի մեղավորության մասին ենթադրություններ անելու համար:
Առաջին ատյանի դատարանը դատավճռում ընդհանրապես չի բացահայտել Գ.Գուլքանյանի մեղավորությունը հաստատող ապացույցները։ Դատարանի դատավճռից հնարավոր չէ հասկանալ, թե հատկապես որ ապացույցների հիման վրա է դատարանը համոզվել, որ Գ.Գուլքանյանը գիտակցել է իր գործողության (անգործության)՝ հանրության համար վտանգավոր բնույթը, նախատեսել է հանրության համար դրա վտանգավոր հետևանքները և ցանկացել` դրանց վրա հասնելը:
Դատարանի վկայակոչած ապացույցները հաստատում են միայն այն փաստերը, որ Գ.Գուլքանյանը կնքել է փոխառության պայմանագրեր և ստացել` փոխառության գումարներ, որոնք մասամբ չի վերադարձրել։
Առաջին ատյանի դատարանը խախտել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ, 25-րդ, 107-րդ, 127-րդ և 365-րդ հոդվածների պահանջները, քանի որ՝ Գ.Գուլքանյանին մեղավոր է համարել, առանց բավարար ապացույցների, ընդհանրապես Գ.Գուլքանյանի ուղղակի դիտավորությամբ գործելը չի հաստատել կոնկրետ ապացույցով։
Առաջին ատյանի դատարանը պատշաճ չի գնահատել 125 մլն ՀՀ դրամի փոխառության պայմանագրերն, ակտերը, դրամարկղի մուտքի օրդերները։
Առաջին ատյանի դատարանն ընդհանրապես չի գնահատել նախորդ 35 մլն ՀՀ դրամի փոխառության պայմանագիրը։
Այն, որ յուրացման սուբյեկտիվ կողմի հետ կապված մեղադրանքի կողմը խնդիր ունի, հաստատվում է նաև քրեական գործում գտնվող 35 մլն ՀՀ դրամ փոխառության պայմանագրի հետ կապված նյութերով:
Հատկանշական է, որ նշված փոխառության պայմանագիրը կնքվել է նույն կարգով, ինչ կարգով` մեղադրանքի հիմքում դրված փոխառության պայմանագրերը, այսինքն` ըստ մեղադրողի մոտեցման պայմանագիրը ստորագրել է Գեորգի Գուլքանյանը և որպես փոխատու և փոխառու, առկա չէ խորհրդի որոշումը շահագրգիռ գործարք կնքելը թույլատրելու վերաբերյալ:
Մեղադրանքի կողմն այս գործարքը չի դրել մեղադրանքի հիմքում մեկ պարզ պատճառով` փոխառու Գ.Գուլքանյանը վերադարձրել է նշված 35 մլն. ՀՀ դրամը և սահմանված տոկոսները: Մինչդեռ յուրացման դեպքում` արարքի որակման համար չի կարող էական նշանակություն ունենալ «վնասները» հատուցելը:
Այս գործելակերպով մեղադրանքի կողմն ընդունել է, որ եթե Գ.Գուլքանյանը վերադարձներ մյուս փոխառության պայմանագրերով նախատեսված գումարները, ապա նրա գործողությունները նույնպես չէին կարող որակվել որպես յուրացում:
Առաջին ատյանի դատարանը չի անդրադարձել այս գործարքին և գործարքը հաստատող ապացույցներին։ Մինչդեռ պարտավոր էր այս ապացույցների անարժանահավատ լինելու վերաբերյալ փաստարկներ ներկայացնել դատավճռում, ինչը չանելով խախտել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 371-րդ հոդվածի պահանջը։
Դատարանը չի գնահատել և անարժանահավատ չի համարել գործում գտնվող աուդիտորական եզրակացությունը, աուդիտորական կազմակերպության գրությունը, Ընկերության ֆինանսական հաշվետվությունները, Ընկերության տնօրենների խորհրդի արձանագրությունները, որոնցով հաստատվել է այն փաստը, որ Գ.Գուլքանյանը, ինչպես 35 մլն ՀՀ դրամի, այնպես էլ 125 մլն ՀՀ դրամի փոխառության գործարքները ներառել է հաշվետվություններում, տեղեկացրել` աուդիտորին, տնօրենների խորհրդին և ժողովին։
Գ.Գուլքանյանի արարքը չի համապատասխանում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածով նախատեսված հանցակազմի օբյեկտիվ կողմին: Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել նյութական իրավունքի խախտում:
Նշված հանցակազմի օբյեկտիվ կողմը դրսևորվում է նրանում, որ հանցավորը, օգտագործելով իրեն վստահված գույքի նկատմամբ ունեցած լիազորություններն ապօրինի (1) և անհատույց (2), դարձնում է այն իրենը:
Գ.Գուլքանյանի կնքած գործարքները չեն կարող ապօրինի որակվել:
«Բաժնետիրական ընկերությունների մասին» ՀՀ օրենքի 88-րդ հոդվածի 3-րդ մասի «գ» և «դ» կետերի համաձայն` տնօրենը գործում է առանց լիազորագրի և տալիս է լիազորագիր: Հետևաբար Ընկերության տնօրեն հանդիսացող Գ.Գուլքանյանը կարող էր առանձին փաստաթղթի ձևով լիազորագիր տրամադրել գլխավոր հաշվապահին կամ որևէ այլ երրորդ անձի և լիազորված անձի միջոցով Ընկերությունը Գ.Գուլքանյանի հետ կարող էր կնքել պայմանագիր:
ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 318-րդ հոդվածի 1-ին մասի երկրորդ պարբերության և 321-րդ հոդվածի 1-ին մասի կանոնների համաձայն, լիազորությունները նույն փաստաթղթում ամրագրելը` ինչը հստակ բխել է տվյալ իրավիճակից, չի կարող ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 318-րդ հոդվածի 3-րդ մասի կանոնի խախտում համարվել:
Դատական պրակտիկան ցույց է տալիս, որ լիազորությունների սահմանազանցմամբ, ինչպես նաև խոշոր կամ շահագրգիռ գործարքների դեպքում, քաղաքացիական գործեր քննող դատարանը դրանց քաղաքացիաիրավական գնահատական է տալիս և անվավեր է ճանաչում այդ գործարքն ու կիրառում է գործարքների ռեստիտուցիա (ամեն մեկը վերադարձնում է իր ստացածը)։ Շահագրգիռ գործարքների կանոնները խախտած անձանց քաղաքացիաիրավական դաշտից անթույլատրելի է քրեաիրավական տեղափոխումը:
Հղում կատարելով ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 319-րդ, 321-րդ հոդվածների, բաժնետիրական ընկերության մասին ՀՀ օրենքի 63-րդ և 65-րդ հոդվածների դրույթների վրա` գտել է, որ Ընկերության տնօրեն Գ.Գուլքանյանը չի ունեցել պատշաճ լիազորություն կնքելու շահագրգիռ գործարքներ:
Քրեական գործի նյութերով հաստատվել է`
Ընկերության խորհրդի կողմից նշված գործարքին հավանություն տալու փաստը, որը դրսևորվել է Գ.Գուլքանյանին փոխառության գումարը վերադարձնելու ժամկետ տալու գործողությամբ: (Տես Ընկերության խորհրդի 18.12.2012թ. թիվ 4 արձանագրությունը).
Ընկերության բաժնետերերի ընդհանուր ժողովի կողմից նշված գործարքների ներառմամբ Ընկերության հաշվապահական հաշվեկշիռը հաստատելու գործողությամբ:
Գործի նյութերից, որոնց կազմում է նաև անկախ աուդիտորական եզրակացությունը, երևում է, որ Գ.Գուլքանյանը տեղեկացրել է խորհրդին և ժողովին նշված գործարքների մասին։
Ամփոփելով վերոհիշյալ փաստարկները, գտել են, որ գործարքների «ապօրինի» բաղադրիչը հիմնավորված չէ:
Առաջին ատյանի դատարանը եկել է հակառակ եզրահանգման հաշվի չառնելով, որ` յուրացում հանցակազմի օբյեկտիվ կողմի համար պարտադիր պայմաններից է նաև գույքի փոխանցման անհատույց լինելը:
Ապօրինի գործարքների իրավական հետևանքները նախատեսված են ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 305-րդ հոդվածով և «Բաժնետիրական ընկերությունների մասին» ՀՀ օրենքի 65-րդ հոդվածի 6-րդ մասով:
Առ այսօր նշված գործարքները դատական կարգով վիճարկված չեն.
Քաղաքացիական հայցը ևս հիմնված է փոխառության պայմանագրերի` այսինքն քաղաքացիաիրավական գործարքների վրա:
Գեորգի Գուլքանյանի կնքած գործարքները չեն կարող անհատույց համարվել:
Ընկերության տնօրեն Գ.Գուլքանյանի կնքած փոխառության պայմանագրերը պարունակել են տոկոսներ վճարելու պայմաններ: Ավելին, փոխառու Գ.Գուլքանյանը փաստացի վճարել է տոկոսներ:
Դատարանը պարտավոր էր համոզվել, ապացուցված է արդյոք ամբաստանյալի մեղավորությունը տվյալ հանցանքը կատարելու մեջ:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածով նկարագրված հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմը դրսևորվում է միայն ուղղակի դիտավորության մեղքի ձևով: Այսինքն, անձը պետք է գիտակցի իր արարքի հանրության համար վտանգավոր բնույթը, նախատեսի հանրության համար դրա վտանգավոր հետևանքները և ցանկանա դրանց վրա հասնելը:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…) 3. Հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածի 4-րդ կետի համաձայն` միայն ապացույցների հիման վրա են հաստատվում` անձի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված արարքը կատարելու մեջ:
Գ.Գուլքանյանի ուղղակի դիտավորությունը նրան վերագրվող արարքի կատարման կապակցությամբ որևէ ապացույցով չի հիմնավորել:
Մատնանշելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի որոշումը` գտել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը չի ապահովել նշված որոշմամբ ապացույցների բավարարության, դրանց գնահատման մասին իրավական դիրքորոշման պայմանները:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետի հատկանիշներով հարուցված քրեական գործով Գ.Գուլքանյանին 24.08.2013թ. մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 214-րդ հոդվածի 2-րդ մասով: Հետագայում, նախաքննության մարմնի և մեղադրողի դիրքորոշումների հակասություններով պայմանավորված` մեղադրողի 02.06.2014թ. որոշման հիման վրա մեղադրական եզրակացությունը վերադարձվել է և փոփոխվելուց հետո հաստատվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված մեղադրանքով:
Ոչ միայն նախաքննության մարմինը չի տեսել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետի հատկանիշներ, այլ նաև` մեղադրողը: Քրեական գործի նյութերում գտնվող ՀՀ գլխավոր դատախազության պետական շահերի պաշտպանության վարչության ավագ դատախազ Ռ.Դանիելյանն իր 29.08.2013թ. վերաքննիչ բողոքով նույնպես առաջ է տարել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 214-րդ հոդվածի 2-րդ մասով` Գ.Գուլքանյանի արարքին առնչվող «հիմնավոր կասկածը»:
Նախաքննության մարմինը և հսկող դատախազն, ունենալով ապացույցների ինչ որ ծավալ, գտել են, որ Գ.Գուլքանյանը չի կատարել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված արարքը, այլ «կատարել է» ՀՀ քրեական օրենսգրքի 214-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված արարքը:
Սույն փաստարկներով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 214-րդ հոդվածի 2-րդ մասի կիրառումն իրավաչափ չէ, սակայն գտնում են, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետի կիրառումն է անիրավաչափ, ինչն ընդունել էին և նախաքննության մարմինը, և դատախազությունը:
Մատնանշելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի փետրվարի 24-ի թիվ ԵԿԴ/0176/01/09 որոշման դրույթները` գտել է, որ յուրացման հանցակազմի դեպքում էլ պետք է հաստատվի շահադիտական նպատակի առկայությունը և այն, որ շահադիտական նպատակը ծագել է համապատասխան գործարքի կնքումից առաջ:
Ընկերության տնօրեն Գ.Գուլքանյանի կողմից փոխառության գումարները չվերադարձնելու նպատակի բացակայությունը հիմնավորվում է` Ընկերության խորհրդին և բաժնետերերի ժողովին, ինչպես նաև Ընկերության աուդիտ իրականացնող կազմակերպությանն այդ գործարքների վերաբերյալ տեղեկություններ տրամադրելու վարքագծով (մասնավորապես` ա/ գործում գտնվող 31.12.2012թ. դրությամբ ֆինանսական վիճակի մասին հաշվետվությամբ, որը ներկայացվել է 13.04.2013թ. գլխավոր տնօրեն Արտաշես Հարությունյանի կողմից, հաշվետվության մեջ ներառված եղել է 125 մլն ՀՀ դրամ փոխառությունը, բ/ Աուդիտորական կազմակերպության 2015 թվականի տեղեկանքով, ըստ որի հաշվետվության մեջ նշված փոխկապակցված անձը Գ.Գուլքանյանն է, գ/ 03.12.2012թ. Ընկերության խորհրդի թիվ 3 արձանագրությամբ, նախորդ 35 մլն. ՀՀ դրամի փոխառության գործարքը պատշաճ կարգով կատարելու և փոխառության պայմանագրերով նախատեսված տոկոսները վճարելու վարքագծով:
Առաջին ատյանի դատարանը զրկել է պաշտպանության կողմին սույն գործով ապացույց ձեռք բերելու հնարավորությունից։ Խոսքը վերաբերում է փորձագետի եզրակացությանը։
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» Կոնվենցիայի 6-րդ և 13-րդ հոդվածների պահանջները խախտվել են դատարանի կողմից: Պաշտպանության կողմը միջնորդել է նշանակել դատահաշվապահական փորձաքննություն պարզելու համար՝
արդյոք Գ.Գուլքանյանի կողմից 2011 թվականին Ընկերությունից ստացված փոխառության գումարներն արտացոլվել են Ընկերության հաշվետվություններում, թե՝ ոչ.
արդյոք Գ.Գուլքանյանի կողմից 2012 թվականին Ընկերությունից ստացված փոխառության գումարներն արտացոլվել են Ընկերության հաշվետվություններում, թե՝ ոչ.
արդյոք 2011 թվականին փոխառությունների վերաբերյալ տեղեկություն պարունակող հաշվետվություններն են ներկայացվել Ընկերության բաժնետերերի ընդհանուր ժողովի հաստատմանը.
արդյոք 2012 թվականին փոխառությունների վերաբերյալ տեղեկություն պարունակող հաշվետվություններն են ներկայացվել Ընկերության բաժնետերերի ընդհանուր ժողովի հաստատմանը.
2011-2012թթ. աուդիտի եզրակացություններում արտացոլվել են Գ.Գուլքանյանի կողմից 2011-2012թթ. Ընկերությունից ստացված փոխառության գումարները, թե՝ ոչ.
Գ.Գուլքանյանի կողմից 2011 թվականին Ընկերությունից փոխառության գումարներն ստանալու փաստը 2011 թվականի դեկտեմբերի 31-ի դրությամբ ազդել է արդյոք Ընկերության սեփական կապիտալի վրա, թե՝ ոչ (այն նվազել է,թե՝ ոչ).
Գ.Գուլքանյանի կողմից 2012 թվականին Ընկերությունից փոխառության գումարներն ստանալու փաստը 2012 թվականի դեկտեմբերի 31-ի դրությամբ ազդել է արդյոք Ընկերության սեփական կապիտալի վրա, թե՝ ոչ (այն նվազել է,թե՝ ոչ)։
Դատարանը դատավճռով տուժող «Քաղաքաշինական ծրագրերի փորձագիտական կենտրոն» բաց բաժնետիրական ընկերության կողմից ներկայացված քաղաքացիական հայցը բավարարել է` Գ.Գուլքանյանից հօգուտ «Քաղաքաշինական ծրագրերի փորձագիտական կենտրոն» ԲԲ ընկերության բռնագանձել 123 մլն ՀՀ դրամ։
Առաջին ատյանի դատարանը խախտել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 60-րդ, 74-րդ և 154-րդ հոդվածների պահանջները:
Քաղաքացիական հայցը ներկայացրել էր «Սեյսմակայուն Շինարարության և Կառուցվածքների Պահպանման Հայկական Գիտահետազոտական Ինստիտուտ» բաց բաժնետիրական ընկերությունը և Գ.Գուլքանյանը պատասխանող էր հանդիսանում նշված ընկերության հայցով։
Դատաքննության փուլում՝ «Քաղաքաշինական ծրագրերի փորձագիտական կենտրոն» բաց բաժնետիրական ընկերության կողմից ներկայացված հայցադիմումի առնչությամբ վերջինիս քաղաքացիական հայցվոր ճանաչելու մասին որոշում, ինչպես նաև Գ.Գուլքանյանին նշված կազմակերպության հայցով քաղաքացիական պատասխանող ճանաչելու մասին որոշում չի կայացվել։
Առաջին ատյանի դատարանը չի կայացրել նաև սկզբնական հայցվոր կազմակերպությանը նրա իրավահաջորդով փոխարինելու մասին որոշում։ Այս պայմաններում, Գ.Գուլքանյանի նկատմամբ չէր կարող բավարարվել «Քաղաքաշինական ծրագրերի փորձագիտական կենտրոն» բաց բաժնետիրական ընկերության հայցը։
Առաջին ատյանի դատարանը բավարարելով «Քաղաքաշինական ծրագրերի փորձագիտական կենտրոն» բաց բաժնետիրական ընկերության հայցը քաղաքացիական օրենսդրության նորմով չի ղեկավարվել, մինչդեռ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 154-րդ հոդվածի 3-րդ մասի իմպերատիվ պահանջն է՝ Քաղաքացիական հայցով որոշումն ընդունվում է քաղաքացիական օրենսդրության նորմերին համապատասխան։
Առաջին ատյանի դատարանի կողմից թույլ տրված նյութական և դատավարական իրավունքի խախտումներն էական ազդեցություն են ունեցել գործի ելքի վրա, քանի որ սույն պարագայում դատարանը պետք է արդարացներ Գ.Գուլքանյանին, իսկ քաղաքացիական հայցը թողներ առանց քննության։
Բողոք բերած անձինք` ամբաստանյալ Գ.Գուլքանյանը և նրա պաշտպաններ Ա.Զոհրաբյանը և Ռ.Սահակյանը խնդրել են բեկանել և փոփոխել Առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի հունիսի 29-ի դատավճիռը՝ Գ.Գուլքանյանին արդարացնել, ճանաչելով և հռչակելով նրա անմեղությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով առաջադրված մեղադրանքով, ինչպես նաև առանց քննության թողնել «Քաղաքաշինական ծրագրերի փորձագիտական կենտրոն» բաց բաժնետիրական ընկերության հայցը։
Վերաքննիչ բողոքի պատասխանը
17. Տուժող <<Քաղաքաշինական ծրագրերի փորձագիտական կենտրոն>> ԲԲԸ ներկայացուցիչ Մ.Վարդանյանն ամբաստանյալ Գ.Գուլքանյանի և նրա պաշտպաններ Ա.Զոհրաբյանի և Ռ.Սահակյանի վերաքննիչ բողոքի դեմ վերաքննիչ բողոքի գրավոր պատասխան է ներկայացրել և հայտնել, որ պաշտպանական կողմը հայտարարել է, որ փոխառության գործարքը մեղադրանքի կողմը չի վիճարկել, հետևաբար ընդունել է գործարքի գոյությունը և վավերականությունը:
Քննիչը սխալմամբ է Գ.Գուլքանյանի արարքը որակել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 214-րդ հոդվածի 2-րդ մասով:
Արարքի ճիշտ վերաորակված լինելու փաստը հաստատվել է բողոքարկված դատական ակտով:
Պաշտպանական կողմը չի ընդունել արարքը նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 214-րդ հոդվածի 2-րդ մասով:
Վերաքննիչ բողոքում նշված է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 214-րդ հոդվածի 2-րդ մասով որպես խափանման միջոց կալանավորումը կիրառելու միջնորդությունը ներկայացվել է դատարան: Այդ որակմանը համաձայն է եղել նաև մեղադրողը:
Մեղադրական ճառում պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանք` հանցագործությամբ ծանր հետևանքներ պատճառելը չի ներկայացվել:
Այդ փաստը վկայում է դատաքննությանը մեղադրողի ձևական մասնակցության մասին:
Հափշտակությունը կարող էր կատարվել ինչպես խորհրդի որոշման առկայության, այնպես էլ այդ որոշման բացակայության պայմաններում:
Պաշտպանական կողմը շահարկում է նաև այն փաստը, որ ամբաստանյալը գումարի ստացման փաստը չի թաքցրել, հաշվետվություններում ցույց է տվել, ներկայացրել է աուդիտին:
Պաշտպանական կողմը շահարկում է նաև այն փաստը, որ Խորհուրդն իր որոշումներում, Աուդիտն իր եզրակացությամբ հափշտակություն կամ ֆինանսական խախտում չեն արձանագրել:
Եթե Խորհուրդն ու Աուդիտը պարտավոր են եղել հանցագործություն բացահայտել, սակայն չեն բացահայտել, այլ թաքցրել են, դրանով ոչ թե արարքում հանցակազմը բացակայում է, այլ ծագում է խորհուրդի և աուդիտի պատասխանատվության հարցը:
Գումարի ստացման փաստն ամբաստանյալը չի թաքցրել: Ընդհակառակն` այդ գումարը նա ստացել է բացահայտ:
Գումարին տիրելն ամբաստանյալի կողմից չթաքցնելը, հաշվետվություններում, Խորհրդին և Աուդիտին ներկայացնելու փաստերը հանցակազմի բացակայության ապացույց հանդիսանալ չէր կարող:
Քաղաքացիաիրավական շրջանառության մասնակիցն ինքն իր հետ գործարքի կնքման իրավազորությամբ օժտված չէ:
ՀՀ քրեական օրեսնգրքի 214-րդ հոդվածը` գործարքների օրենսդրության խախտմամբ կնքում չի ենթադրում:
Նույն հոդվածը չի ընդգրկում նաև գործարքների կնքումը լիազորությունների սահմանազանցմամբ:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 214-րդ հոդվածի դիսպոզիցիայով նախատեսված գործարքները պետք է կնքված լինեն օրենսդրության պահանջներին համապատասխան:
Պաշտպանական կողմը հայտարարել է, որ փոխառության պայմանագիրը մեղադրանքի կողմը ճանաչել է որպես գործարք: Նույնը հայտարարվել է նաև քաղաքացիական հայցի մասին: Կատարված հայտարարություններն իրականությանը չեն համապատասխանում: Երբ մեղադրանքի կողմը նշել է փոխառության պայմանագրի մասին, խոսքը վերաբերվել է հանցագործության օբեկտիվ կողմի նկարագրությանը:
Փոխառության պայմանագիրը որպես գործարք չի ճանաչվել, քրեաիրավական առումով գնահատման չի ենթարկվել:
Քննարկվել է այդ գործարքի շինծու լինելը և նրա հակասելը քաղաքացիական օրենսդրությանը: Պաշտպանական կողմը հայտարարել է, որ փոխառության պայմանագիրը կնքվել է ամբաստանյալի և նրա կողմից իր հետ պայմանագիր կնքելու լիազորված անձանց միջև, այն դեպքում, երբ լիազորագիր գոյություն չունի: Եթե լիազորագիր տրված լիներ, ապա իր կողմից տրված լիազորագրով, իր հետ գործարք կնքելն արգելված է օրենքով:
Փոխառության պայմանագիրը և որպես փոխատու, և որպես փոխառու կնքել է նույն անձն՝ ամբաստանյալը:
Գումարը ստանալու համար գլխավոր հաշվապահի ու գանձապահի մոտ պետք է վստահություն ստեղծվեր: Դա իրականացվել է 35 մլն ՀՀ դրամը վերադարձնելով և այդ պայմանագրում նրանց նույնպես ստորագրել տալով, որն ապացույց է, որ գումարի տրմանը նրանք տեղյակ են:
Պաշտապանական կողմը հայտարարել է, որ դատարանը չի ներկայացրել, թե ինչ ապացույցով է հիմնավորել ամբաստանյալի դիտավորությունը, որ գումարին տիրելու պահին ունեցել է այն հափշտակելու դիտավորություն: Սուբյեկտիվ կողմի հիմնական ապացույցը գումարը վերադարձված չլինելու փաստն է:
Պաշտպանական կողմը հայտարարել է, որ նախաքննական մարմնին է ներկայացրվել ամբաստանյալի անձնագիրը, որի մեջ դրված են այդ նույն ժամանակ նրա Վրաստան մեկնելու կնիքները, սակայն նախաքննական մարմնի կողմից այդ ուղղությամբ քննություն չի կատարվել:
Պատճառված վնասը չվերականգնելն ամբաստանյալը կապել է իրեն Վրաստան մեկնելու թույլտվություն չտալու հետ:
Մինչև հաղորդում տալը, գումարը վերադարձնելու համար ամբաստանյալին տրվել է ավելի քան ութ ամիս ժամանակ, որի ընթացքում Վրաստան կարող էր մեկնել: Նախաքննության ընթացքում, մինչև խափանման միջոցի կիրառումն ամբաստանյալն ունեցել է բավարար ժամանակ Վրաստան կամ ցանկացած այլ երկիր մեկնելու համար, որը չի իրականացրել:
Յուրացումն ավարտված է ճանաչվում ուրիշի գույքն իր տիրապետման տակ վերցնելու և իր անձնական նպատակներով տնօրինման հնարավորություն ստանալու պահից:
Պաշտպանական կողմի հայտարարության համաձայն ամբաստանյալը սահմանը հատել է գումարը տնօրինելու նպատակով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 215-րդ հոդվածով հանցագործություն չկատարելու և 125 մլն դրամը սահմանով անցկացնելու համար անհրաժեշտ կլիներ սահմանի հատում 26 անգամ:
Պաշտպանական կողմը հայտարարել է, որ ստացված գումարի դիմաց տոկոսի գումար է վճարվել:
Պաշտպանական կողմը հայտարարել է, որ քաղաքացիական հայցը պետք է թողնել առանց քննության, քանի որ այն վարույթ չի ընդունվել, տուժողը քաղաքացիական հայցվոր, իսկ ամբաստանյալը քաղաքացիական պատասխանող չի ճանաչվել:
Պաշտպանական կողմը չի հիմնավորել, թե հայցն առանց քննության թողնելու հիմքերն իրավական որ նորմով են սահմանված:
Քաղաքացիական հայցն առանց քննության թողնելու պաշտպանական կողմի հայտարարած հիմքերը ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 103-րդ հոդվածով սահմանված չեն:
Հափշտակությունն ավարտվել է այդ ժամկետի տրամադրումից ավելի քան մեկ տարի հետո: Հետևաբար, ժամկետի տրամադրումը հանցակազմի բացակայության ապացույց հանդիսանալ չի կարող:
Հաղորդումը ներկայացվել է հարկադրաբար: Այժմ տուժողի վնասները հատուցելու դեպքում, հնարավոր է տուժողը հրաժարվի բողոքից:
Մարդասիրության դրսևորման հետևանք է նաև 35 մլն դրամի նկատմամբ վերաբերմունք ցույց չտալը:
Ընկերությանը մնացած 200 մլն ՀՀ դրամով պետք է իրականացներ ընկերության տեխնիկական վերազինում: Սակայն 125 մլն դրամի հափշտակությամբ անհնար է դարձրել տուժող ընկերության տեխնիկական վերազինումը:
Պաշտպանական կողմը հայտարարել է, որ 35 մլն ՀՀ դրամն ստանալու և վերադարձնելու գործողությունը կատարվել է նույն կերպ, որն իրականացվել է 125 մլն ՀՀ դրամի հափշտակության գործով:
Մեղադրանքի կողմը 125 մլն դրամի կապակցությամբ մեղադրանքի հիմնավորման գործում խնդիր ունի: Պաշտպանական կողմի փաստարկն անհիմն է:
Քրեական գործում տվյալ չկա, որ 35 մլն ՀՀ դրամին տիրելու գործում բացակայում է հանցակազմը:
35 մլն ՀՀ դրամին տիրելու գործում հանցակազմի բացակայության, քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին որոշում առկա չէ:
35 մլն ՀՀ դրամի կապակցությամբ վերաբերմունք ցույց չտալն արգելք չէ, 125 մլն ՀՀ դրամի հափշտակության համար քրեական հետապնդում իրականացնելու համար:
Գլխավոր հաշվապահը և գանձապահը 125 մլն ՀՀ դրամը չէին ելքագրի և ամբաստանյալին չէին հանձնի, եթե դրանից առաջ 35 մլն ՀՀ դրամ վերցրած չլիներ և 125 մլն ՀՀ դրամն ստանալուց առաջ վերադարձրած չլիներ:
Տուժող <<Քաղաքաշինական ծրագրերի փորձագիտական կենտրոն>> ԲԲԸ ներկայացուցիչ Մ.Վարդանյանը խնդրել է մերժել վերաքննիչ բողոքը, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը թողնել օրինական ուժի մեջ:
18. Ամբաստանյալ Գ.Գուլքանյանը և նրա պաշտպաններ Ա.Զոհրաբյանն ու Ռ.Սահակյանը պնդեցին վերաքննիչ բողոքը` խնդրեցին այն բավարարել:
Դատախազ Վ.Պողոսյանն առարկեց վերաքննիչ բողոքի դեմ` խնդրեց այն մերժել` Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը թողնել օրինական ուժի մեջ:
Տուժող <<Քաղաքաշինական ծրագրերի փորձագիտական կենտրոն>> ԲԲԸ ներկայացուցիչ Մ.Վարդանյանը ներկայացնելով վերաքննիչ բողոքի գրավոր պատասխանն` առարկեց վերաքննիչ բողոքի դեմ` խնդրեց այն մերժել` Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը թողնել օրինական ուժի մեջ:
Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
Վերաքննիչ դատարանը քննության առնելով վերաքննիչ բողոքը` դրա հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում, լսելով բողոքում ներկայացված հետևությունները հիմնավորելու մասին ամբաստանյալ Գ.Գուլքանյանի և նրա պաշտպաններ Ա.Զոհրաբյանի ու Ռ.Սահակյանի ելույթները, դատախազ Վ.Պողոսյանի, տուժող <<Քաղաքաշինական ծրագրերի փորձագիտական կենտրոն>> ԲԲԸ ներկայացուցիչ Մ.Վարդանյանի վերաքննիչ բողոքի պատասխաններն, ինչպես նաև ուսումնասիրելով, վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, ներքին համոզմամբ, հանգում է հետևության, որ ամբաստանյալ Գ.Գուլքանյանի և նրա պաշտպաններ Ա.Զոհրաբյանի ու Ռ.Սահակյանի վերաքննիչ բողոքը պետք է բավարարել մասնակի, Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը պետք է բեկանել և փոփոխել, ամբաստանյալ Գ.Գուլքանյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով մեղսագրված արարքը պետք է վերաորակել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 214-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, հետևյալ պատճառաբանությամբ.
19. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի համաձայն.
<<1. Յուրացնելը կամ վատնելը՝ հանցավորին վստահված ուրիշի գույքի հափշտակությունը զգալի չափերով՝ /…/
2. Նույն գործողությունը, որը կատարվել է՝
1) պաշտոնեական դիրքն օգտագործելով,
2) մի խումբ անձանց կողմից նախնական համաձայնությամբ,
3) խոշոր չափերով` /…/
3. Սույն հոդվածի առաջին կամ երկրորդ մասով նախատեսված գործողությունը, որը կատարվել է՝
1) առանձնապես խոշոր չափերով, /…/
պատժվում է ազատազրկմամբ` հինգից ութ տարի ժամկետով` գույքի բռնագրավմամբ կամ առանց դրա: …>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 214-րդ հոդվածի համաձայն`
<<1. Առևտրային կամ այլ կազմակերպությունների ծառայողների կողմից իրենց կարգադրիչ կամ այլ լիազորություններն այդ կազմակերպության շահերին հակառակ և իր կամ ուրիշ անձանց օգտին օգտագործելու կամ առավելություններ ձեռք բերելու կամ այլ անձանց վնաս պատճառելու նպատակով օգտագործելը, եթե անձանց, կազմակերպությունների կամ պետության իրավունքներին ու օրինական շահերին էական վնաս է պատճառվել՝ /…/
2. Նույն արարքը, որն առաջացրել է ծանր հետևանքներ՝
պատժվում է տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի երեքհարյուրապատիկից հինգհարյուրապատիկի չափով, կամ կալանքով՝ երկուսից երեք ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը չորս տարի ժամկետով:>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 5-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
«Արարքի հանցավորությունը, դրա պատժելիությունը և քրեաիրավական այլ հետեանքները որոշվում են միայն քրեական օրենքով>>։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
«1. Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»։
Համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի համաձայն.
«1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից ու ազատություններից օրենքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ։
2. Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով սահմանված են պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները։
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները»։
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի համաձայն.
<<1. Դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը ապացույցները գնահատում են իրենց ներքին համոզմամբ:
2. Քրեական դատավարությունում ոչ մի ապացույց նախապես հաստատված ապացույցի ուժ չունի: Դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը չպետք է կանխակալ մոտեցում ցուցաբերեն ապացույցներին, չպետք է դրանց որոշ մասին մյուսների նկատմամբ առավել կամ նվազ նշանակություն տան` մինչև դրանց հետազոտումը պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 126-րդ հոդվածի համաձայն. <<Գործով հավաքված ապացույցները ենթակա են բազմակողմանի և օբյեկտիվ ստուգման` ձեռք բերված ապացույցի վերլուծության, այն այլ ապացույցների հետ համադրելու, նոր ապացույցներ հավաքելու, ապացույցների ձեռքբերման աղբյուրներն ստուգելու միջոցով>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն. <<Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման` վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից:
Հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված իրենց ներքին համոզմամբ>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
<<Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը`
1) ապացուցված է արդյոք արարքը, որի կատարման մեջ մեղադրվում է ամբաստանյալը.
2) այդ արարքը համապատասխանում է արդյոք քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի նորմերի հատկանիշներին.
3) ապացուցված է արդյոք ամբաստանյալի կողմից այդ արարքը կատարելը.
4) ապացուցված է արդյոք ամբաստանյալի մեղավորությունը տվյալ հանցանքը կատարելու մեջ և, եթե այո, ապա քրեական օրենսգրքի որ հոդվածով, մասով, կետով է նախատեսված այն….
… 6) ենթակա է արդյոք պատժի ամբաստանյալն իր կատարած հանցանքի համար.
7) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի ամբաստանյալի նկատմամբ.
8) ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը …>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 394-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետի համաձայն.
<<1. Գործն ըստ էության լուծող դատական ակտերի վերաքննության արդյունքում վերաքննիչ դատարանը`
2) ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն բավարարում է վերաքննիչ բողոքը` համապատասխանաբար ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն բեկանելով դատական ակտը: Բեկանված մասով կայացվում է գործն ըստ էության լուծող դատական ակտ, կամ գործն ուղարկվում է համապատասխան ստորադաս դատարան` նոր քննության՝ սահմանելով նոր քննության ծավալը …>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի համաձայն`
<<Բողոքարկված դատական ակտը բեկանվում կամ փոխվում է, եթե թույլ է տրվել դատական սխալ, այն է`
1) գործի փաստական հանգամանքների մասին դատական ակտում շարադրված դատարանի հետևությունները չեն համապատասխանում վերաքննիչ դատարանում հետազոտված ապացույցներին.
2) ճիշտ չի կիրառվել քրեական օրենքը կամ Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագիրը. …>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի համաձայն`
<<1. Պարզելով, որ գործի փաստական հանգամանքների մասին առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտում շարադրված՝ դատարանի հետևությունները չեն համապատասխանում գործի փաստական հանգամանքներին, վերաքննիչ դատարանը ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն բեկանում և փոփոխում է դատական ակտը կամ գործը ուղարկում է առաջին ատյանի դատարան` նոր քննության: …>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-րդ հոդվածի համաձայն`
<< 1. Քրեական օրենքի կամ միջազգային պայմանագրի ոչ ճիշտ կիրառումը քրեական օրենքի կամ Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրի այն հոդվածի կամ հոդվածի այն մասի կիրառումն է, որը ենթակա չէր կիրառման, կամ այն հոդվածի կամ հոդվածի այն մասի չկիրառումն է, որը ենթակա էր կիրառման, կամ քրեական օրենքի կամ միջազգային պայմանագրի սխալ մեկնաբանումն է, որը չի համապատասխանում դրա իսկական իմաստին: …>>:
20. Առաջին ատյանի դատարանը դատավճռում` արձանագրել է.
<<… Վերլուծելով և գնահատելով դատական քննության ժամանակ հետազոտված ապացույցներն իրենց համակցության մեջ, դատարանը ձեռք բերված ապացույցները բավարար է գտնում և գործի փաստական հանգամանքներով հաստատված է համարում, որ ամբաստանյալ Գեորգի Գուլքանյանը կատարել է հանցավոր արարք, որը համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետի հատկանիշներին, որով էլ նա ենթակա է քրեական պատասխանատվության:
Ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում ինչպես կատարած հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, այնպես էլ ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները` այն, որ ամբաստանյալը նախկինում դատված և արատավորված չի եղել, կենսաթոշակառու է:
Որպես ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք դատարանը դիտում է այն, որ վերջինս հանցագործությամբ պատճառված վնասից տուժողին հատուցել է 2.000.000 /երկու միլիոն/ ՀՀ դրամ:
Ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ դատարանը չի հայտնաբերել:
Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Գեորգի Գուլքանյանն իր կատարած հանցանքի համար ենթակա է պատժի, որը պետք է կրի ՀՀ ԱՆ համապատասխան քրեակատարողական հիմնարկում: /…/
… Դատարանն, անդրադառնալով տուժող <<Քաղաքաշինական ծրագրերի փորձագիտական կենտրոն>> բաց բաժնետիրական ընկերության /նախկին անվանումը` <<Սեյսմակայուն Շինարարության և Կառուցվածքների Պահպանման Հայկական Գիտահետազոտական Ինստիտուտ>> բաց բաժնետիրական ընկերություն/ կողմից ներկայացված քաղաքացիական հայցին, գտնում է, որ այն ենթակա է բավարարման, հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 367-րդ հոդվածի համաձայն` <<Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը, ելնելով քաղաքացիական հայցի հիմքերի ու չափի ապացուցված լինելու հանգամանքից, հարուցված հայցը բավարարում է լրիվ կամ մասնակիորեն, կամ մերժում է դրա բավարարումը, կամ այն թողնում է առանց քննության>>:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը թիվ ՎԲ-150/07 որոշմամբ իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ <<քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցի առարկան է կազմում հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասը, որի հարուցման մասին պահանջը հայցվորը ներկայացնում է մեղադրյալին կամ նրա գործողությունների համար պատասխանատվություն կրող անձին: Քաղաքացիական հայցի առարկայի որոշման համար անհրաժեշտ է, որպեսզի վնասն անմիջականորեն հանցագործությամբ պատճառված լինի>>:
Տվյալ դեպքում, դատարանը գտնում է, որ տուժող <<Քաղաքաշինական ծրագրերի փորձագիտական կենտրոն>> բաց բաժնետիրական ընկերության /նախկին անվանումը` <<Սեյսմակայուն Շինարարության և Կառուցվածքների Պահպանման Հայկական Գիտահետազոտական Ինստիտուտ>> բաց բաժնետիրական ընկերություն/ կողմից ներկայացված քաղաքացիական հայցը պետք է բավարարել և Գեորգի Գուլքանյանից հօգուտ <<Քաղաքաշինական ծրագրերի փորձագիտական կենտրոն>> ԲԲ ընկերության բռնագանձել 123.000.000 /մեկ հարյուր քսաներեք միլիոն/ ՀՀ դրամ, որպես հանցագործությամբ պատճառված վնասի հատուցում, քանի որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի պահանջների համաձայն` հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված վնասը ենթակա է վերականգնման, իսկ տուժողի հայցապահանջը վերաբերում է միայն հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված վնասին: …>> /քրեական գործ, հատոր 10, էջ 112-119/:
21. Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ քրեական գործի քննության և լուծման ընթացքում Առաջին ատյանի դատարանը չի պահպանել ապացույցների ստուգման և իրավական գնահատության վերաբերյալ` ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 126-127-րդ հոդվածներով սահմանված ընթացակարգը, խախտել է նշված հոդվածների պահանջները` սխալ է գնահատել քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցներն, արդյունքում թույլ է տվել դատական սխալ` ճիշտ չի կիրառել քրեական օրենքը, և գործի փաստական հանգամանքների մասին դատական ակտում շարադրված հետևությունները չեն համապատասխանում Առաջին ատյանի դատարանում հետազոտված ապացույցներին, որն ազդել է գործի ելքի վրա:
ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ ՀԿԳ քննության վարչության ավագ քննիչ Ա.Սախոյանը անձին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին 2013 թվականի օգոստոսի 09-ի որոշմամբ Գեորգի Վասպուրականի Գուլքանյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 214-րդհոդվածի 2-րդ մասով մեղադրանք է առաջադրել այն բանի համար, որ նա աշխատելով <<Սեյսմակայուն շինանարության և կառուցվածքների պահպանման հայկական գիտահետազոտական ինստիտուտ>> ԲԲԸ-ում որպես գործադիր տնօրեն, ունենալով ընկերության ֆինանսական միջոցների տնօրինման, գործարքներ, պայմանագրեր կնքելու և կառավարչական այլ լիազորություններ, իր օգտին առավելություններ ձեռք բերելու նպատակով, կարգադրիչ լիազորություններն այդ կազմակերպության շահերին հակառակ օգտագործելով, առանց խորհրդի համապատասխան որոշման և իր նկատմամբ գործարք կնքելու իրավասության, այսինքն <<Բաժնետիրական ընկերությունների մասին>> ՀՀ օրենքի 64-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 318-րդ հոդվածի 3-րդ մասով սահմանված գործարքների կնքման կարգի խախտմամբ, մի կողմից իր՝ որպես ընկերության գործադիր տնօրենի, մյուս կողմից իր՝ որպես քաղաքացու միջև, 2011 թվականի հունիսի 01-ին հիշյալ փոխառության պայմանագրում լրացում կատարելով, փոխառության միջոցների վերադարձման վերջնաժամկետը 2011 թվականի օգոստոսի 30-ի փոխարեն սահմանել է 2012 թվականի նոյեմբերի 30-ը և գումարի չափը հասցրել մինչև 125 մլն ՀՀ դրամի, որի հիման վրա 2011 թվականի հունիսի 30-ից մինչև 2012 թվականի հունիսի 11-ն ընկած ժամանակահատվածում մաս-մաս ստացել է նաև 60 մլն ՀՀ դրամ գումար և հետ չի վերադարձրել, որի արդյունքում առաջացրել է ծանր հետևանքներ՝ ընկերությանը պատճառելով առանձնապես խոշոր չափերի 125 մլն ՀՀ դրամի գույքային վնաս:
Նշված մեղադրանքով քրեական գործն ուղարկվել է դատախազություն՝ մեղադրական եզրակացությունը հաստատելու համար: ՀՀ գլխավոր դատախազության ՀԿԳ քննության վարչության դատախազ Ա.Գրիգորյանի 2014 թվականի հունիսի 02-ի որոշմամբ քրեական գործը վերադարձվել է քննիչին` Գ.Գուլքանյանի արարքը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով որակելու համար:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով հարուցված քրեական գործով Գ.Գուլքանյանին վերջնական մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 214-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, այդ մեղադրանքով միջնորդություն է ներկայացվել դատարան` խափանման միջոց կալանավորում կիրառելու համար, այդ որոշման հետ համաձայն է եղել դատախազը, ով բողոքարկել է այդ մեղադրանքով կիրառված կալանավորում խափանման միջոցը և գրավ կիրառելու մասին Առաջին ատյանի դատարանի որոշումն ու այն պաշտպանել Վերաքննիչ դատարանում:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 214-րդ հոդվածի 2-րդ մասով Գ.Գուլքանյանին առաջադրված մեղադրանքի հետ համաձայն լինելու մասին է վկայում նշված դատախազների կողմից նախաքննության ողջ ընթացքում բազմիցս նախաքննության ժամկետը երկարացնելու փաստերը: Ընդհուպ մինչև քրեական գործի նախաքննության ավարտը և մեղադրական եզրակացության կազմելը` շուրջ մեկ տարում գործի նկատմամբ դատավարական ղեկավարում իրականացնող դատախազները երբեք չեն վիճարկել Գ.Գուլքանյանին առաջադրված մեղադրանքը, համաձայնվել են դրա հետ:
2014 թվականի հունիսի 02-ի որոշման մեջ դատախազը չի հիմնավորել իր հետևությունը, չի պատճառաբանել, թե ինչ նոր կամ քննությանը հայտնի հանգամանք, փաստական տվյալ, ապացույց է ձեռք բերվել, որը նրան հիմք է տվել եզրահանգելու, որ Գ.Գուլքանյանը կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով արարք: Նշված որոշման մեջ ընդամենն արձանագրվել է Գ.Գուլքանյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 214-րդ հոդվածի 2-րդ մասով մեղադրանքի նկարագիրը, մեջբերում է արվել Գ.Գուլքանյանի ցուցմունքից, նշել` որ նա չի հայտնել, թե գումարն ում է տվել, ինչ ծրագրի իրականացման համար է այն ներդրվել:
Հիշյալ որոշմամբ դատախազն ընդունել է, որ Գ.Գուլքանյանը չի հրաժարվել պարտքը վերադարձնել, գումարը վերադարձնելու համար պարբերաբար ժամկետներ է խնդրել ու խախտելով այդ ժամկետները գումարը չի վերադարձրել ընկերությանը: Նախաքննությամբ այդ անվիճելի փաստերի հաստատված լինելու պայմաններում, դատախազը մեկ տարի հետո է հանգել հետևության, որ Գ.Գուլքանյանը յուրացման միջոցով հափշտակություն է կատարել, այդ հանգամանքը հաստատող ոչ մի հիմնավորում չներկայացնելով:
Առանց որևէ քննչական գործողություն կատարելու, 2014 հունիսի 9-ին քննիչ Ա.Սախոյանը որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին որոշմամբ Գ.Գուլքանյանին մեղադրանք է առաջադրել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով, այն բանի համար, որ նա աշխատելով <<Սեյսմակայուն շինարարության և կառուցվածքների պահպանման հայկական գիտահետազոտական ինստիտուտ>> ԲԲԸ-ում որպես գործադիր տնօրեն, ունենալով ընկերության ֆինանսական միջոցների տնօրինման, գործարքներ, պայմանագրեր կնքելու և կառավարչական այլ լիազորություններ, <<Բաժնետիրական ընկերությունների մասին>> ՀՀ օրենքի 64-րդ հոդվածի 1-ին մասով սահմանված կարգի խախտմամբ, առանց խորհրդի համապատասխան որոշման 2015 թվականի փետրվարի 01-ին կնքել է փոխառության պայմանագիր, որում հանդես գալով մի կողմից որպես ընկերության գործադիր տնօրեն, իսկ մյուս կողմից՝ որպես քաղաքացի՝ խախտելով ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 318-րդ հոդվածի 3-րդ մասով սահմանված կարգը, որպես ներկայացուցիչ՝ ներկայացվողի անունից գործարք է կնքել անձամբ իր նկատմամբ, նման պայմանագիրը միանձնյա կնքելու իրավունքով օժտված չլինելով ներկայացվողի անունից անձամբ իր նկատմամբ գործարք կնքելու իրավունք չունենալով, 2011 թվականի փետրվարի 01-ից մինչև մայիսի 20-նն ընկած ժամանակահատվածում անվավեր պայմանագրի հիման վրա պահանջել և ընկերության դրամարկղից մաս-մաս ստացել է 65 մլն ՀՀ դրամ գումար, իսկ 2011 թվականի հունիսի 01-ին նշված անվավեր պայմանագրում լրացումներ կատարելով, այն է տոկոսադրույքի չափը նվազեցնելով և փոխառության միջոցների վերադարձման ժամկետը երկարաձգելով մինչև 2012 թվականի նոյեմբերի 30-ը փոխառության պայմանագրով նախատեսված գումարի չափն ավելացրել և հասցրել է 125 մլն ՀՀ դրամի, որի հիման վրա 2011 թվականի հունիսի 30-ից մինչև 2012 թվականի հունիսի 11-ն ընկած ժամանակահատվածում մաս-մաս ստացել է ևս 60 մլն ՀՀ դրամ գումար, որը հետագայում չի վերադարձրել և յուրացման եղանակով հափշտակել է առանձնապես խոշոր չափի 125 մլն ՀՀ դրամ:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 214-րդ հոդվածի 2-րդ մասով կազմված մեղադրական եզրակացության մեջ, որպես հաստատված փաստ քննիչն արձանագրել է, որ մինչև ՀՀ գլխավոր դատախազության կողմից նյութեր նախապատրաստելը՝ 2013 թվականի մայիս ամիսը Գ.Գուլքանյանը ԲԲԸ-ի հաշվին է վճարել փոխառության պայմանագրով նախատեսված տոկոսադրույքները: Բացի այդ 2013 թվականի հոկտեմբերի 7-ին խափանման միջոց կալանավորման հարցը վերաքննիչ դատարանում քննարկելու ժամանակ վերականգնել է 2 մլն ՀՀ դրամ:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ նախաքննական մարմնի կողմից ամբաստանյալ Գ.Գուլքանյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 214-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախկինում առաջադրված մեղադրանքն օրինական, հիմնավորված և պատճառաբանված է եղել: Նախաքննական մարմինը վերոնշյալ մեղադրանքը հաստատված է համարել, տուժողի ներկայացուցիչ Մանվել Վարդանյանի և վկաններ Անժիկ Հարությունյանի, Արտաշես Հարությունյանի, Միքայել Ազատյանի, Գարեգին Անանյանի, Գագիկ Սարոյանի, Խաչատուր Ղալաթյանի, Երանուհի Մարտիրոսյանի ցուցմունքներով, այլ ապացույց ճանաչված, այլ փաստաթուղթ հանդիսացող, փոխառության պայմանագրերով, գումարի հանձման-ընդունման ակտերով, ՀՀ ֆինանսների նախարարության աշխատակազմի ներքին ֆինանսական վերահսկողության տեսչության կողմից կազմված ստուգման թիվ 2-Ա ակտով, Գ.Գուլքանյանի հետ կնքված աշխատանքային պայմանագրով և ընկերության գրանցված սեփականատերերի տոկոսային բաշխումների ցուցակներով:
22. «Ապացույցների բավարարություն» հասկացության էությունը, ապացույցների բավարարությունը որոշելու ընդհանուր չափանիշները, Վճռաբեկ դատարանը վերլուծել է Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով որոշման մեջ և արձանագրել.
Ապացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշումը, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից` այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը։
Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ «ապացույցների բավարարությունը» որոշելու չափանիշներն են.
1) անմեղության կանխավարկածը,
2) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքը,
3) դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունը և պատճառաբանվածութ-յունը։
Անդրադառնալով անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին` Վճռաբեկ դատարանը նշել է, որ քրեական դատավարությունում կանխավարկածը օրենքով կամ նախադեպային իրավունքով հաստատված այն կանոնն է, որի համաձայն՝ որոշակի հանգամանք համարվում է հաստատված, քանի դեռ օրենքով սահմանված կարգով չի ապացուցվել հակառակը։ Մարդու անմեղությունը քրեական դատավարության կարևորագույն կանխավարկածներից է, որն ամրագրված է ինչպես ՀՀ Սահմանադրությամբ, միջազգային պայմանագրերով և օրենքներով, այնպես էլ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքով։ Հանցանք կատարելու մեջ անձի մեղավորությունը հաստատված համարելը ոչ այլ ինչ է, քան անմեղության կանխավարկածի հաղթահարում։ Միևնույն ժամանակ, անձին դատապարտելու համար համարժեք ապացույցների բավարար համակցության բացակայությունը նշանակում է, որ անձի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարված չէ։ Այլ խոսքով՝ քրեական դատավարության ընթացքում չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղության։
Վճռաբեկ դատարանը Մ.Հակոբյանի վերաբերյալ գործով որոշման մեջ շեշտել է. «(…) ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը դատարաններին պարտավորեցնում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածում թվարկված՝ ապացուցման ենթակա հանգամանքների, այդ թվում՝ կոնկրետ հանցանքի հատկանիշների և այդ հանցանքի մեջ անձի մեղավորության վերաբերյալ իր հետևությունները հիմնավորել վերաբերելի, փոխկապակցված, հավաստի ապացույցներով և ոչ թե ենթադրություններով։ Հանցանքի մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր անձի վերաբերյալ` ապացուցման ենթակա յուրաքանչյուր հանգամանքի կապակցությամբ դատարանի հետևությունը պետք է հիմնված լինի ոչ թե գնահատողական դատողությունների, կանխատեսումների կամ կարծիքների, այլ կոնկրետ գործով օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված փաստական տվյալների վրա։
Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ մեղսագրվող հանցագործության և դրա հատկանիշների ապացուցման բեռը կրում է մեղադրանքի կողմը, իսկ չփարատված կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի։ Դրանից հետևում է, որ մեղադրանքի կողմը կրում է անձի մեղքը հաստատելու համար բավարար ապացույցներ ներկայացնելու պարտականությունը (…)» (տես Մարգար Հակոբյանի վերաբերյալ 2013թ. մայիսի 8-ի թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 որոշման 13-րդ կետը)։
Անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը ենթադրում է ապացույցների այնպիսի ամբողջության առկայություն, որն անհրաժեշտ է անձի մեղավորությունը ողջամիտ (հիմնավոր) կասկածից վեր ապացուցված համարելու, այլ ոչ թե անձի մեղավորության մասին ենթադրություններ անելու համար։
Վճռաբեկ դատարանը Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի վերաբերյալ որոշման մեջ դիրքորոշում է ձևավորել. «(…) ներքին համոզմունքը, որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն, մի կողմից, պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից, անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ։
Ապացույցները, որոնք հավաքվել և ստուգվել են օրենքին համապատասխան, կազմում են ներքին համոզմունքի այն օբյեկտիվ հիմքը, որն իր դրսևորումն է գտնում ընդունվող որոշումներում։ Թեպետ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա, այն չի կարող լինել կամայական։ Դրա հիմքում պետք է դրված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննությունը։ (…)» (տես Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2010թ. փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշման 14-րդ կետը)։
Ներքին համոզմունքն ապացույցների գնահատումն իրականացնող սուբյեկտի գիտակցված և ողջամիտ համոզվածությունն է իր կողմից կայացված որոշման հիմնավորվածության մեջ (սուբյեկտիվ բնույթ)։ Այդպիսի համոզվածությունը պետք է ձևավորված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննության արդյունքում և հիմնվի թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների բավարար համակցությամբ հաստատված փաստերի վրա, որոնք անկողմնակալ դիտորդի մոտ ողջամտորեն կձևավորեն նույն համոզվածությունը (օբյեկտիվ բնույթ)։
Ապացույցների թույլատրելիության էությունը կազմում է ապացույցները ձեռք բերելիս օրենքով նախատեսված դատավարական պահանջների պահպանվածությունը և ենթադրում է.
- աղբյուրի օրինականություն՝ ապացույցը պետք է ձեռք բերվի միայն օրենքով սահմանված աղբյուրներից (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մաս),
- ձեռքբերման միջոցների օրինականություն՝ պետք է պահպանված լինեն ապացույցների ձեռքբերմանն ուղղված գործողություններ կատարելուն օրենքով առաջադրված պահանջները,
- դատավարական ձևակերպում՝ ապացույցը, դրա ձեռքբերման գործընթացը պետք է օրենքով սահմանված կարգով ենթարկվեն դատավարական ձևակերպման,
- լիազորված սուբյեկտ՝ այն պետք է ստացված լինի ապացույց ձեռք բերելու լիազորությամբ օժտված սուբյեկտի կողմից։
Ապացույցի վերաբերելիության հատկանիշն արտացոլում է ապացույցի և գործի քննության ու լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքների միջև կապը։ Ապացույցը կհամարվի վերաբերելի, եթե տեղեկություններ պարունակի գործի համար որևէ նշանակություն ունեցող փաստի մասին։
Յուրաքանչյուր ապացույց արժանահավատության տեսանկյունից պետք է գնահատվի ապացույցների համակցության մեջ՝ բազմակողմանի և մանրամասն գնահատելով փաստական տվյալների ստացման աղբյուրները և ապացույցի ձևավորման ամբողջ ընթացքը։ Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ վերջնական որոշում կարող է կայացվել դրա բովանդակությունն այլ աղբյուրներից ստացված տեղեկությունների հետ համադրելու արդյունքում։ Որոշակի փաստի վերաբերյալ այս կամ այն աղբյուրից ստացված տեղեկությունների արժանահավատությունը գնահատելու համար անհրաժեշտ է վերլուծել ստացված տեղեկությունների բովանդակությունը, համադրել դրանք այլ ապացույցների հետ, պարզել դրանց համապատասխանությունը կամ հակասությունը, հակասության դեպքում` դրա պատճառները։
Ապացույցների կամայական գնահատման արգելքն ենթադրում է ապացույցները բարեխիղճ վերլուծության ենթարկելու պարտականություն։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի 4-րդ մասի պահանջից, որի համաձայն՝ «Դատարանի դատավճիռը պետք է լինի պատճառաբանված։ Պատճառաբանման ենթակա են դատարանի կողմից դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները»։
Ֆ.Գալստյանի վերաբերյալ որոշման մեջ, Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել. «(…) Դատական ակտի պատճառաբանվածությունը կոչված է պարզաբանելու, թե ինչու է դատարանը եկել այս կամ այն հետևության, որ իրավանորմերով է ղեկավարվել նման որոշում կայացնելիս և միևնույն ժամանակ հնարավորություն է ստեղծում վերադաս դատարանի կողմից դատական ակտի օրինականության և հիմնավորվածության ստուգման համար։
(…) Պատճառաբանված որոշման բացակայությունն արդեն իսկ օբյեկտիվորեն սահմանափակում է վերադաս դատական ատյանի հնարավորությունը` լիարժեք դատական ստուգման ենթարկելու բողոքարկվող դատական ակտի օրինականությունն ու հիմնավորվածությունը և կայացնելու արդարացի որոշում, հետևաբար դատական ակտի չպատճառաբանված լինելը հանգեցնում է քրեական դատավարության կարևորագույն սկզբունքներից մեկի` ՀՀ Սահմանադրությամբ և քրեադատավարական օրենքով երաշխավորված արդար դատական քննության իրավունքի խախտման։
Դատարանը պարտավոր է իր դատական ակտում ամրագրել և թույլատրելիության, վերաբերելիության ու արժանահավատության տեսանկյունից գնահատման ենթարկել այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչպես նաև նշել այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 371-րդ հոդվածի 3-րդ կետ)։
Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ գործի լուծման համար ապացույցների բավարարությունը որոշելու չափանիշները սերտորեն փոխկապակցված են և փոխադարձաբար պայմանավորում են միմյանց։ Գործի լուծման համար բավարար ապացույցներ ասելով` պետք է հասկանալ թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն, որը, հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը, անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն անձի մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա կայացնել հիմնավորված և պատճառաբանված որոշում։
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը 2010 թվականի նոյեմբերի 5-ի թիվ ՏԴ/0115/01/09 գործով արտահայտել է իրավական դիրքորոշում հետևյալի մասին. <<(...) ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 309-րդ հոդվածի համաձայն <<1. Գործի քննությունը դատարանում կատարվում է միայն ամբաստանյալի նկատմամբ և միայն այն մեղադրանքի սահմաններում, որով նրան մեղադրանք է առաջադրվել:(…)>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 202-րդ և 270-րդ հոդվածների վերլուծությունից երևում է, որ օրենսդիրը երկու դեպքում էլ օգտագործել է <<մեղադրանքի ձևակերպում>> եզրույթը, որի կառուցվածքն իրենից ներկայացնում է.
ա) գործով հաստատված, հանրության համար վտանգավոր և հակաիրավական փաստերը, որոնք համապատասխանում են կոնկրետ հանցակազմի հատկանիշներին,
բ) քրեական օրենքի կոնկրետ նորմը, որի հատկանիշներին համապատասխանում են մեղադրյալի գործողությունները կամ անգործությունը կազմող փաստերը:
Վերոնշյալ դատողության հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրանքի ձևակերպումը պետք է արտացոլի մեղսագրվող գործողությունների կամ անգործության բովանդակությունը, հետևաբար պետք է ներառի հանցակազմի բոլոր պարտադիր հատկանիշները բնութագրող փաստական տվյալները: Փաստական տվյալների ներառումն անհրաժեշտ նախապայման է, որպեսզի մեղադրանքի մեջ նշվի այն քրեական օրենքը, որով նախատեսված են հանրության համար վտանգավոր, հակաիրավական և քրեորեն պատժելի արարքի հատկանիշները, այսինքն` հանգեցնի մեղադրանքում ձևակերպված արարքին համապատասխան իրավաբանական գնահատական տալուն:
Վճռաբեկ դատարանի կողմից մեղադրանքի ձևակերպման կարևորումը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ համապատասխան դատավարական փաստաթղթերում (անձին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին որոշում, մեղադրական եզրակացություն) դրա առկայությունը հնարավորություն է տալիս քրեական հետապնդման ենթարկվող անձին արդյունավետ կերպով իրականացնել իր պաշտպանության իրավունքը:
Ավելին, մեղադրական եզրակացության մեջ շարադրվող առանձին հարցեր (արարքի փաստական նկարագրության հիմքում դրված ապացույցների շրջանակը, դրանց տրված գնահատականը, դատակոչի ենթակա անձանց շրջանակը և այլն) էական նշանակություն ունեն անձի պաշտպանության իրավունքի պատշաճ իրականացման համար:
Պաշտպանության իրավունքի իրականացման համար մեղադրական եզրակացության նշանակության հարցին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ս.Նալբանդյանի վերաբերյալ որոշման մեջ և դիրքորոշում ձևավորել այն մասին, որ <<(…) մեղադրական եզրակացությունը հանդիսանում է այն դատավարական փաստաթուղթը, որով ամփոփվում են նախնական քննության արդյունքները, ինչպես նաև հիմնավորվում են քննիչի ենթադրությունները մեղադրյալի մեղավորության և նրա գործողությունների իրավաբանական որակման մասին: Մեղադրական եզրակացության կարևորության մասին է վկայում այն հանգամանքը, որ դրանով ընդգծվում են քրեական գործի դատական քննության սահմանները: Մեղադրական եզրակացության նշանակությունն արտահայտվում է նաև նրանում, որ այն մեղադրյալին հնարավորություն է տալիս կազմակերպել և իրականացնել իր պաշտպանության իրավունքը` առաջադրված մեղադրանքի և այն հաստատող ապացույցների շրջանակներում>> (տես Սուրեն Նալբանդյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ՀՅՔՐԴ/0144/01/09 որոշման 24-րդ կետը):
(...)
Պաշտպանության իրավունքի իրականացման համար մեղադրանքի ձևակերպման կարևորության հարցի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի վերոշարադրյալ դիրքորոշումը հիմնված է Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի վրա: Մասնավորապես, Կամասինսկիի վերաբերյալ գործով վճռում Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 3-րդ կետի <<ա>> ենթակետի դրույթները թելադրում են շահագրգռված անձին <<մեղադրանքի>> մասին տեղեկացնելու հարցում ցուցաբերել ծայրահեղ զգուշավոր մոտեցում: Մեղադրական եզրակացությունը վճռորոշ դեր է խաղում քրեական հետապնդման մեջ. դրա հանձնման պահից մեղադրվող անձը համարվում է իրեն ներկայացված մեղադրանքի փաստական և իրավական հիմքերի մասին պաշտոնապես և գրավոր ձևով տեղեկացված տես Kamasinski v. Austria, 1989 թվականի դեկտեմբերի 19-ի վճիռը, գանգատ թիվ 9783/82, կետ 79):
Վերոգրյալից բացի, Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 3-րդ կետի <<ա>> ենթակետի դրույթները մեղադրյալին իրավունք են վերապահում տեղեկացված լինելու ոչ միայն մեղադրանքի համար առիթ հանդիսացած նյութական փաստերի մասին, այլ նաև այդ փաստերի մանրամասն իրավական որակման մասին տես Pelissier and Sassi v. France, 1999 թվականի ապրիլի 25-ի վճիռը, գանգատ թիվ 25444/94, կետ 51):
Եվրոպական դատարանի դիրքորոշմամբ` ներկայացված մեղադրանքի, հետևաբար դատարանի կողմից դրա հնարավոր իրավական որակման մասին մեղադրյալի ճշգրիտ և լրիվ տեղեկացումը քրեական դատավարությունում արդար դատաքննության էական նախապայման է (տես Pelissier and Sassi v. France, 1999 թվականի ապրիլի 25-ի վճիռը, գանգատ թիվ 25444/94, կետ 52: Եվ ի վերջո, Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 3-րդ կետի <<բ>> ենթակետի մասով բերված բողոքի վերաբերյալ Եվրոպական դատարանը գտել է, որ <<ա>> և <<բ>> ենթակետերը կապված են միմյանց հետ, և որ մեղադրանքի բնույթի և առիթների մասին տեղեկացված լինելու իրավունքը պետք է դիտել պաշտպանության նախապատրաստության իրավունքի լույսի ներքո (տես Pelissier and Sassi v. France, 1999 թվականի ապրիլի 25-ի վճիռը, գանգատ թիվ 25444/94, կետ 54):
… Եթե Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 19-րդ հոդվածում օգտագործված <<մեղադրանք>> եզրույթը հասկացվի սոսկ <<քրեաիրավական որակում>> իմաստով, և այն իր մեջ չներառի արարքի քրեաիրավական որակման հիմքում ընկած փաստական հանգամանքները, ապա կասկածյալի և մեղադրյալի պաշտպանության իրավունքը չի լինի կոնկրետ և իրական, այլ կլինի վերացական և պատրանքային, քանի որ առանց փաստական հիմքի` քրեաիրավական որակումից պաշտպանվելու իրավունքն առարկայազուրկ է:
Մինչդեռ համաձայն Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 3-րդ հոդվածի 3-րդ մասի` <<Պետությունը սահմանափակված է մարդու և քաղաքացու հիմնական իրավունքներով և ազատություններով` որպես անմիջականորեն գործող իրավունք>>: Իսկ անմիջականորեն գործող իրավունքը չի կարող վերացական լինել:
Այս հարցում Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը ևս արտահայտել է համանման դիրքորոշում: Մասնավորապես, Արտիկոյի գործով Եվրոպական դատարանը նշել է, որ Կոնվենցիան կոչված է երաշխավորելու ոչ թե տեսական և պատրանքային, այլ գործնականում և արդյունավետ իրականացվող իրավունքներ: Դա հատկապես վերաբերում է պաշտպանության իրավունքին (Artico v. Italy, 13.05.1980թ., կետ 33):
Այսպիսով, դատարանը գտնում է, որ կասկածյալի և մեղադրյալի պաշտպանության իրավունքի, ինչպես նաև գործի դատական քննության սահմանների առումով <<մեղադրանք>> հասկացությունը ներառում է նաև արարքի քրեաիրավական որակման հիմքում ընկած փաստերը (…)>> (տես Արթուր Սերոբյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2007 մարտի 30-ի թիվ ՎԲ-46/07 որոշումը):
23. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով Գ.Գուլքանյանին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին որոշումը և մեղադրական եզրակացությունը չեն համապատասխանում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի և <<մեղադրանք>> եզրույթի կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների պահանջներին:
Գ.Գուլքանյանին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին որոշման մեջ և դատավճռում ընդամենն արձանագրվել է, որ վերջինս որպես ԲԲԸ-ի տնօրեն <<Բաժնետիրական ընկերությունների մասին>> ՀՀ օրենքի և ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի պահանջների խախտմամբ կնքած գործարքների արդյունքում 2011 թվականի փետրվարից մինչև 2012 թվականի հունիս ընկած ժամանակահատվածում համապատասխան տոկոսադրույքով ստացել է ընդհանուր 125 մլն ՀՀ դրամ, որը չի վերադարձրել: Այդ գումարը չվերադարձնելու հանգամանքը դիտվել է որպես յուրացման եղանակով հափշտակություն կատարելը հիմնավորող փաստ:
Բացի այդ գումարը չվերադարձնելու հանգամանքից յուրացման եղանակով հափշտակություն կատարելու փաստը հիմնավորող փաստական տվյալ նշված փաստաթղթերում չի բերվել: Որպես հափշտակության հանցակազմը հիմնավորող փաստարկ, այդ դատավարական հիմնական փաստաթղթերը չեն բացահայտել և ոչ մի ապացույց ձեռք չի բերվել հիմնավորելու համար, թե Գ.Գուլքանյանը 125 մլն ՀՀ դրամ առանձնապես խոշոր չափերի գումարն ինչպես է տնօրինել:
Քրեական հետապնդման մարմինը և Առաջին ատյանի դատարանը, հիմք ընդունելով միայն օրենքի խախտմամբ` իր ղեկավարած ԲԲԸ-ից գումարներ ստանալու և չվերադարձնելու փաստը, չեն հիմնավորել յուրացման եղանակով հափշտակություն կատարելու հանցակազմի բոլոր հատկանիշների առկայությունը: Առանձնապես խոշոր չափերի հափշտակության փաստը հաստատված համարելով` քրեական վարույթն իրականացնող մարմինը Գ.Գուլքանյանի մեղադրանքում չի բացահայտել, թե եթե վերջինս հափշտակել է իրեն վստահված գումարը, ինչ է արել այն: Եթե դարձրել է իր սեփականությունը, որտեղ և ինչ անձնական նպատակներով է օգտագործել այն, ինչ թանկարժեք գույք է ձեռք բերել, որտեղ, ինչ ճանապարհով է վատնել, մսխել այդ գումարը:
Ամբաստանյալի կողմից հափշտակություն կատարելու, գումարները նրա կողմից տնօրինելու, դրանցով բարձրարժեք գույք ձեռք բերելու, կամ այլ ճանապարհով վատնելու կամ ուրիշի սեփականությունը դարձնելու մասին քննությամբ տվյալներ ձեռք չեն բերվել: Չեն հայտնաբերվել գործարքը կնքելուց հետո, վերցրած գումարով իր կամ ընտանիքի անդամների կամ այլոց օգտին շահավետ գործարքներ կնքելու փաստեր, այդ հանգամանքները հաստատող իրեղեն ապացույցներ չեն հայտնաբերվել:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ քննիչի սկզբնական որոշումները և չհաստատված մեղադրական եզրակացության հետևությունները եղել են հիմնավորված և պատճառաբանված: Գ.Գուլքանյանի կողմից հափշտակություն կատարելու վերաբերյալ քրեական գործի քննությամբ, բացի այն հանգամանքից, որ օրենքին հակասող գործարքներ ձևակերպելու արդյունքում ԲԲԸ-ից 125 մլն ՀՀ դրամ վերցնելուց և այն չվերադարձնելուց քրեական գործով հափշտակության փաստը հիմնավորող ապացույց ձեռք չի բերվել: Քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցները՝ վկաների ցուցմունքները, հետազոտված փաստաթղթերը՝ փոխառության պայմանագրերը, գումարի հանձման-ընդունման ակտերը, ՀՀ Ֆինանսների նախարարության աշխատակազմի ներքին ֆինանսական տեսչության ստուգման ակտը և այլն, ընդամենը հաստատում են Գ.Գուլքանյանի կողմից 125 մլն ՀՀ դրամը ԲԲԸ-ից վերցնելու փաստը:
Մեղադրողը ևս Վերաքննիչ դատարանում ընդունեց, որ բացի պայմանագրով 125 մլն ՀՀ դրամն ամբաստանյալ Գ.Գուլքանյանի կողմից անօրինական տիրապետելու և այդ գումարը չվերադարձնելու փաստից, հափշտակություն կատարելու հանգամանքը հիմնավորող այլ փաստական տվյալներ քննությամբ ձեռք չեն բերվել: Իսկ նշված գումարը թեկուզև անօրինական ճանապարհով ստանալու փաստը միայն, չի կարող վկայել Գ.Գուլքանյանի կողմից հափշտակություն կատարելու դիտավորության առկայության մասին:
Ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի սույն որոշման մեջ մատնանշված որոշումների պահանջներով Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալ Գ.Գուլքանյանի մեղադրանքի ձևակերպումը չի արտացոլում նրան մեղսագրվող գործողությունների ամբողջական բովանդակությունը, չի ներառում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով հանցակազմի բոլոր պարտադիր հատկանիշները բնութագրող փաստական տվյալները, Գ.Գուլքանյանին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին որոշման մեջ չեն նշվել նրան մեղսագրված հանրության համար վտանգավոր հակաիրավական և քրեական պատժելի արարքի հատկանիշները: Դա հանգեցրել է նրա արարքին նախաքննական մարմնի և Առաջին ատյանի դատարանի կողմից սխալ իրավաբանական գնահատական տալուն:
24. Հափշտակության հանցակազմի օբյեկտիվ կողմի հատկանիշների բացակայության պայմաններում Գ.Գուլքանյանին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին որոշմամբ, մեղադրական եզրակացությամբ և դատավճռով հաստատված վերջինիս մեղադրանքի բովանդակությունը հաստատում է, որ Գ.Գուլքանյանը, հանդիսանալով ոչ պետական առևտրային ԲԲԸ-ի տնօրեն, կնքել է օրենքին չհամապատասխանող գործարքներ՝ արդյունքում իր օգտին օգտագործելու կամ առավելություններ ձեռք բերելու նպատակով, 125 մլն ՀՀ դրամը ստանալով, այն չվերադարձնելով, իրեն վերապահված կարգադրիչ և մյուս լիազորություններն օգտագործել է իր ղեկավարած ԲԲԸ-ի շահերին հակառակ: Այսինքն Գ.Գուլքանյանի գործողություններում առկա են ոչ թե հափշտակության, այլ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 214-րդ հոդվածի հանցակազմի օբյեկտիվ կողմի հատկանիշները:
Նրա գործողություններում առկա է հանրորեն վտանգավոր հետևանքը` ԲԲԸ-ի շահերին պատճառվել է նյութական վնաս, որը վերջինիս համար ծանր հետևանքներ է առաջացրել: Առկա է նաև Գ.Գուլքանյանի կողմից կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և հետևանքի միջև պատճառական կապը:
25. Վերաքննիչ դատարանը հիմնավոր է համարում վերաքննիչ բողոքի պատճառաբանությունը, որ ամաստանյալ Գ.Գուլքանյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ մեղավոր ճանաչելիս Առաջին ատյանի դատարանը չի պահպանել գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից ապացույցները գնահատելու օրենսդրական պահանջը:
Անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը ենթադրում է ապացույցների այնպիսի ամբողջության առկայություն, որն անհրաժեշտ է անձի մեղավորությունը ողջամիտ (հիմնավոր) կասկածից վեր ապացուցված համարելու, այլ ոչ թե անձի մեղավորության մասին ենթադրություններ անելու համար:
Առաջին ատյանի դատարանը դատավճռում ընդհանրապես չի բացահայտել Գ.Գուլքանյանի մեղավորությունը հաստատող ապացույցները։ Դատարանի դատավճռից հնարավոր չէ հասկանալ, թե հատկապես որ ապացույցների հիման վրա է դատարանը համոզվել, որ Գ.Գուլքանյանը գիտակցել է իր գործողության (անգործության)՝ հանրության համար վտանգավոր բնույթը, նախատեսել է հանրության համար դրա վտանգավոր հետևանքները և ցանկացել` դրանց վրա հասնելը:
Դատարանի վկայակոչած ապացույցները հաստատում են միայն այն փաստերը, որ Գ.Գուլքանյանը կնքել է փոխառության պայմանագրեր և ստացել` փոխառության գումարներ, որոնք մասամբ չի վերադարձրել։
Քրեական գործի ողջ քննության ընթացքում Գ.Գուլքանյանը ցուցմունքներ է տվել և հայտնել, որ հափշտակություն կատարելու նպատակ չի ունեցել ու մշտապես պնդել է, որ այդ գործարքները կնքել է՝ ցանկանալով իրականացնել իր ղեկավարած կազմակերպության շահերից բխող և դրա համար անհրաժեշտ գործողություններ: Այդ գումարը տրամադրել է ընկերոջը: Այդ պայմանագրով նախատեսված տոկոսադրույքները համապատասխանել են բանկում գործող տոկոսադրույքներին, այդպիսիք մինչև 2013 թվականի մայիս ամիսը մուծել է ընկերության հաշվարկային հաշվին, թեև ընկերությունից ազատվել է 2012 թվականի նոյեմբերին: Այդ գումարի մասով պարտավորությունները հնարավոր չի եղել կատարել: Գ.Գուլքանյանը մշտապես պնդել է, որ ընդունում է ընկերությանը ունեցած պարտքը, չի հրաժարվում այդպիսիք վճարելու պարտականությունից և այդ հարցով դիմել է ընկերության ղեկավարությանը` ժամկետ տրամադրելու համար:
Դատաքննության ժամանակ էլ հայտնել է, որ իր պարտականությունները չկատարելը պայմանավորված է Վրաստանում բնակվող իր գործընկերոջ՝ Վրաստանում տեղի ունեցած քաղաքական բարդ իրավիճակի հետ կապված աշխատանքային ձախողումներով: Հայտնել է նաև, որ քրեական գործ հարուցելուց հետո իր նկատմամբ կիրառված սահմանափակումների, մասնավորապես Հայաստանի տարածքից դուրս գալն արգելելու հետևանքով, հնարավորություն չի ունեցել հանդիպել գործընկերոջը, որի հետևանքով հնարավորություն չի ունեցել լուծելու մայր գումարը վերադարձնելու հարցը: Ներկայումս էլ չի հրաժարվում վնասը վերականգնելու պարտավորությունից և համոզված է, որ գործընկերոջ հետ հանդիպելու հնարավորության դեպքում, վնասը կվերականգնվի:
26. Ամբաստանյալ Գ.Գուլքանյանի կողմից գործարքները կնքվել են բացահայտ` դրան մասնակից դարձնելով ԲԲԸ-ի գլխավոր հաշվապահին, գանձապահին:
Վերաքննիչ դատարանը քննությամբ չհերքված ու հիմնավոր է համարում վերաքննիչ բողոքի փաստարկները, որ Առաջին ատյանի դատարանը չի գնահատել և անարժանահավատ չի համարել գործում գտնվող աուդիտորական եզրակացությունը, աուդիտորական կազմակերպության գրությունը, Ընկերության ֆինանսական հաշվետվությունները, Ընկերության տնօրենների խորհրդի արձանագրությունները, որոնցով հաստատվել է այն փաստը, որ Գ.Գուլքանյանը, ինչպես 35 մլն ՀՀ դրամի, այնպես էլ 125 մլն ՀՀ դրամի փոխառության գործարքները ներառել է հաշվետվություններում, տեղեկացրել` աուդիտորին, տնօրենների խորհրդին և ժողովին։
Վերաքննիչ բողոքում հիմնավոր նշվել է, որ Գ.Գուլքանյանի կողմից փոխառության գումարները չվերադարձնելու նպատակի բացակայությունը հիմնավորվում է` Ընկերության խորհրդին և բաժնետերերի ժողովին, ինչպես նաև Ընկերության աուդիտ իրականացնող կազմակերպությանն այդ գործարքների վերաբերյալ տեղեկություններ տրամադրելու վարքագծով (մասնավորապես` ա/ գործում գտնվող 31.12.2012թ. դրությամբ ֆինանսական վիճակի մասին հաշվետվությամբ, որը ներկայացվել է 13.04.2013թ. գլխավոր տնօրեն Արտաշես Հարությունյանի կողմից, հաշվետվության մեջ ներառված եղել է 125 մլն ՀՀ դրամ փոխառությունը, բ/ Աուդիտորական կազմակերպության 2015 թվականի տեղեկանքով, ըստ որի հաշվետվության մեջ նշված փոխկապակցված անձը Գ.Գուլքանյանն է, գ/ 03.12.2012թ. Ընկերության խորհրդի թիվ 3 արձանագրությամբ), նախորդ 35 մլն. ՀՀ դրամի փոխառության գործարքը պատշաճ կարգով կատարելու վարքագծով:
Պաշտպանական կողմը գտել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով հանցակազմի օբյեկտիվ կողմի բացակայությունը հիմնավորվել է քրեական գործի նյութերով հաստատված համարված ընկերության խորհրդի կողմից նշված գործարքին հավանություն տալու փաստով, որը դրսևորվել է Գ.Գուլքանյանին փոխառության գումարը վերադարձնելու ժամկետ տալու գործողությամբ (Տես Ընկերության խորհրդի 18.12.2012թ. թիվ 4 արձանագրությունը), Ընկերության բաժնետերերի ընդհանուր ժողովի կողմից նշված գործարքների ներառմամբ Ընկերության հաշվապահական հաշվեկշիռը հաստատելու գործողությամբ:
Գործի նյութերից, որոնց կազմում է նաև անկախ աուդիտորական եզրակացությունը, երևում է, որ Գ.Գուլքանյանը տեղեկացրել է խորհրդին և ժողովին նշված գործարքների մասին։
Նախաքննական մարմինը և Առաջին ատյանի դատարանը որպես Գ.Գուլքանյանի կողմից հափշտակություն կատարելու օբյեկտիվ կողմի հատկանիշ նշել են Գ.Գուլքանյանի կողմից անվավեր գործարքներ կնքած լինելու փաստերը: Վերաքննիչ դատարանը հիմնավոր է համարում բողոք բերած անձանց փաստարկը, որ գործարքները՝ պայմանագրերն անվավեր կարող են ճանաչվել միայն դատարանի օրինական ուժի մեջ մտած վճռի առկայության պայմաններում: Մինչդեռ Գ.Գուլքանյանի կողմից գլխավոր հաշվապահի և գանձապահ-հաշվապահի մասնակցությամբ կնքված պայմանագրերը քաղաքացիական դատավարության կարգով չեն վիճարկվել և դրանք անվավեր ճանաչելու մասին դատական ակտեր առկա չեն:
Վերոհիշյալ հանգամանքները չի վիճարկել նաև մեղադրանքի կողմն, այդ փաստարկները հերքող հիմնավոր պատճառաբանություններ չի ներկայացրել:
27. Յուրացման եղանակով հափշտակություն կատարելու օբյեկտիվ կողմի պարտադիր բաղադրիչներից է գույքի փոխանցման անհատույց լինելը:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Գ.Գուլքանյանի կողմից` իրեն վստահված գույքի նկատմամբ ունեցած լիազորություններն օգտագործելով, ԲԲԸ-ի գումարն անհատույց իր սեփականությունը դարձնելու մասին նախաքննական մարմինն ապացույցներ ձեռք չի բերել, Առաջին ատյանի դատարանը դատական ակտում այդ հանգամանքը հիմնավորող փաստական տվյալներ չի ներկայացրել:
Առաջին ատյանի դատարանի կողմից ապօրինի գնահատված ամբաստանյալ Գ.Գուլքանյանի կողմից կազմված և փոփոխված պայմանագրերը եղել են հատուցանելի գործարքներ: Պայմանագրերով նախատեսվել են նաև Գ.Գուլքանյանի կողմից վերցրած գումարների դիմաց տոկոսադրույքների վճարման պայմանները:
Գործի նյութերով հաստատված այդ հանգամանքը չի ժխտել նաև մեղադրանքի կողմն, Առաջին ատյանի դատարանը ևս հաստատված է համարել, որ Գ.Գուլքանյանը պայմանագրերի համաձայն` սահմանված տոկոսադրույքները վճարել է` նաև տնօրենի պաշտոնից ազատվելուց հետո` ամիսներ շարունակ:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ հափշտակության հանցակազմի` Գ.Գուլքանյանի կողմից ԲԲԸ-ին պատկանող գումարներն անհատույց տիրանալու հանգամանքը հերքող փաստարկ է նաև գործի նյութերով հաստատված` 2011 թվականի հունիսի 01-ի` փոխառության պայմանագրում փոփոխություններ մտցնելու` սահմանված տոկոսադրույքների չափը պակասեցնելու և վճարումները տարաժամկետելու մասին Գ.Գուլքանյանի գործողությունները: Հափշտակության դիտավորության դեպքում Գ.Գուլքանյանն այդ պայմանագիրը փոփոխության ենթարկելու` տոկոսադրույքը պակասեցնելու, պարտքը մարելու ժամկետը երկարացնելու գործողություններ չէր կատարի:
Նաև աշխատանքից ազատվելուց հետո Գ.Գուլքանյանի կողմից ամիսներ շարունակ պայմանագրով սահմանված տոկոսադրույքի գումարները վճարելու և մայր գումարի վճարման ժամկետները տարաժամկետելու մասին ԲԲԸ-ի ղեկավարությանը հասցեագրած բազմաթիվ դիմումների առկայությունը ևս վկայում է հափշտակության մեղադրանքում նրա դիտավորության` հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմի բացակայության մասին:
Թեև ամբաստանյալ Գ.Գուլքանյանը ցուցմունքներ է տվել, որ այդ գումարները հանձնել է վրացի գործարարնների` նպատակ ունենալով նրանց հետ գործարքի արդյունքում իր ղեկավարած հիմնարկի համար շահույթ բերել և չի մատնանշել, թե կոնկրետ ում է տվել այդ գումարները, քննությամբ այդ փաստը հերքող փաստական տվյալներ, ապացույցներ ձեռք չեն բերվել:
Տուժողի ներկայացուցիչը ևս գտել է, որ նախաքննական մարմինը քննություն չի կատարել ամբաստանյալ Գ.Գուլքանյանի պատճառաբանությունները ստուգելու ուղղությամբ` նրա պարբերաբար Վրաստանում գտնվելու և դրա նպատակի հարցերը չեն պարզվել:
28. Վերաքննիչ դատարանը հիմնավոր է համարում Գ.Գուլքանյանի գործողություններում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմի բացակայության մասին վերաքննիչ բողոքի պատճառաբանությունները:
Գ.Գուլքանյանի գործողություններում հափշտակության հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմի բացակայության մասին է վկայում նաև մինչև դատավճռով հաստատված համարված գործարքներ կնքելը, նրա կողմից այլ` դարձյալ համապատասխան տոկոսադրույքների վճարման պայմանով 35 մլն ՀՀ դրամի նմանատիպ գործարք կնքելու և այդ գումարը և տոկոսները վերադարձնելու փաստը: Բողոք բերած անձինք հիմնավոր նշել են, որ նշված փոխառության պայմանագիրը կնքվել է նույն կարգով, ինչ կարգով` մեղադրանքի հիմքում դրված փոխառության պայմանագրերը, պայմանագիրը ստորագրել է Գ.Գուլքանյանը որպես փոխատու և փոխառու, առկա չէ խորհրդի որոշումը` շահագրգիռ գործարք կնքելը թույլատրելու վերաբերյալ: Մեղադրանքի կողմն այս գործարքը չի դրել մեղադրանքի հիմքում այն պատճառով, որ փոխառու Գ.Գուլքանյանը վերադարձրել է նշված 35 մլն ՀՀ դրամը և սահմանված տոկոսները: Մինչդեռ յուրացման դեպքում` արարքի որակման համար չէր կարող էական նշանակություն ունենալ «վնասները» հատուցելը:
Այս գործելակերպով մեղադրանքի կողմն ընդունել է, որ եթե Գ.Գուլքանյանը վերադարձներ մյուս փոխառության պայմանագրերով նախատեսված գումարները, ապա նրա գործողությունները նույնպես չէին կարող որակվել որպես յուրացում:
Առաջին ատյանի դատարանը չի անդրադարձել այս գործարքին և գործարքը հաստատող ապացույցներին։ Մինչդեռ պարտավոր էր այս ապացույցների անարժանահավատ լինելու վերաբերյալ փաստարկներ ներկայացնել դատավճռում, ինչը չանելով և այդ կարևոր փաստական տվյալին առհասարակ չանդրադառնալով, դրան իրավական գնահատական չտալով, խախտել է քրեական դատավարության օրենսգրքի պահանջները, որն ազդել է գործի ելքի վրա:
29. Ամբաստանյալ Գ.Գուլքանյանի կողմից յուրացման եղանակով հափշտակություն կատարելը բացառելու մասով վերաքննիչ բողոքի փաստարկները և պատճառաբանությունները համարելով հիմնավորված, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ իրոք ամբաստանյալ Գ.Գուլքանյանի գործողություններում բացակայում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով հանցակազմը և այդ մասով վերաքննիչ բողոքի պահանջը հիմնավոր է: Վերաքննիչ դատարանը միաժամանակ գտնում է, որ այդ հանցակազմի բացակայության պայմաններում, նրա արարքում առկա է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 214-րդ հոդվածի 2-րդ մասի հանցակազմը և նկատի ունենալով, որ մեղսագրված արարքի վերաորակման պայմաններում ամբաստանյալ Գ.Գուլքանյանի պաշտպանական իրավունքը չի խախտվում և նրա վիճակն ըստ էության չի վատթարանում, Վերաքննիչ դատարանը հնարավոր է գտնում Գ.Գուլքանյանին մեղսագրված արարքի վերաորակումը:
Քրեական գործով ձեռք բերված առկա ապացույցներով հաստատվել է, որ ամբաստանյալ Գ.Գուլքանյանը 2009 թվականից աշխատել է ԲԲԸ-ում գլխավոր տնօրեն: 2011 թվականից մինչև 2012 թվականի հունիս ամիսն առանց խորհրդի համապատասխան որոշման և իր նկատմամբ գործարք կնքելու իրավասության, իր հետ կնքել է փոխառության պայմանագիր և նշված ժամանակահատվածում ընկերությունից մաս-մաս ստացել 125 մլն ՀՀ դրամ գումար, որը չի վերադարձրել: Այդ հանգամանքը երբևէ չի ժխտել ամբաստանյալ Գ.Գուլքանյանը` մշտապես պատրաստակամություն հայտնելով, որ հնարավորություն ունենալու, իր հետ գործարքի մեջ մտած անձանց կողմից գումարը վերադարձնելու դեպքում հատուցելու է պատճառված վնասը:
Ուսումնասիրելով վկաների ցուցմունքները, դրանք համադրելով դատական քննությամբ հետազոտված այլ ապացույցների հետ, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ՝ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, Վերաքննիչ դատարանը գալիս է եզրահանգման, որ Գ.Գուլքանյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով առաջադրված մեղադրանքը հիմնավորված, պատճառաբանված չէ:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Գ.Գուլքանյանին մեղսագրած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով կատարած արարքն ապացուցող հիմնավոր փաստարկ քրեական գործով ձեռք չի բերվել, իսկ Առաջին ատյանի դատարանը հիմնավոր և պատճառաբանված եզրահանգումներ չի կատարել, որով հիմնավորվեր ամբաստանյալ Գ.Գուլքանյանի կողմից հափշտակություն կատարած լինելու փաստը:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական վարույթն իրականացնող մարմինը չի հիմնավորել, որ Գ.Գուլքանյանն ի սկզբանե նպատակ է ունեցել հափշտակել իրեն վստահված գույքը:
Վերաքննիչ դատարանը, ՀՀ քրեադատավարական օրենսդրության պահանջների պահպանմամբ իրավական ստուգման և գնահատման ենթարկելով քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցներն իրենց համակցության մեջ, հանգում է հետևության, որ ամբաստանյալ Գ.Գուլքանյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 214-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախաքննական մարմնի կողմից նախկինում առաջադրված մեղադրանքը հիմնավորված է եղել:
30. Վերաքննիչ դատարանն անհիմն է համարում Գ.Գուլքանյանի դեմ ներկայացված քաղաքացիական հայցն առանց քննության թողնելու մասին վերաքննիչ բողոքի պատճառաբանությունները: Առաջին ատյանի դատարանը ներկայացված քաղաքացիական հայցը բավարարել և վճռել է Գ.Գուլքանյանից հօգուտ <<Քաղաքաշինական ծրագրերի փորձագիտական կենտրոն>> ԲԲ ընկերության բռնագանձել 123 մլն ՀՀ դրամ, որպես հանցագործությամբ պատճառված վնասի հատուցում:
Գործի նյութերով հաստատվել է, որ «Սեյսմակայուն Շինարարության և Կառուցվածքների Պահպանման Հայկական Գիտահետազոտական Ինստիտուտ» բաց բաժնետիրական ընկերությունը հետագայում վերանվանվել է «Քաղաքաշինական ծրագրերի փորձագիտական կենտրոն» բաց բաժնետիրական ընկերության, այդ ընկերության անունից հայցադիմում է ներկայացվել Առաջին դատյանի դատարան: Դրա դեմ պաշտպանական կողմը չի առարկել: Իսկ բողոքում նշված` համապատասխան որոշումներ կայացրած չլինելու հանգամանքը Գ.Գուլքանյանի դեմ ներկայացված քաղաքացիական հայցն առանց քննության թողնելու հիմք Վերաքննիչ դատարանը չի դիտարկում:
31. Առաջին ատյանի դատարանի կողմից գործի հանգամանքների բազմակողմանի, լրիվ, օբյեկտիվ քննության, անմեղության կանխավարկածի բովանդակության առանցքը կազմող` մեղադրանքի ապացուցվածության համար` փոխկապակցված, հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջության, ապացույցների ստուգման և գնահատության, մեղադրական դատավճռին ներկայացվող պահանջների վերաբերյալ ՀՀ քրեադատավարական օրենսդրության վերը նշված խախտումներն իրենց բնույթով էական են, արդյունքում դրանք հանգեցրել են դատական սխալի:
Վերոգրյալ հիմնավորմամբ Վերաքննիչ դատարանը հանգում է հետևության, որ Գ.Գուլքանյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով Առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի հունիսի 29-ի դատավճիռը պետք է բեկանել և փոփոխել, իսկ Գ.Գուլքանյանին` մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 214-րդ հոդվածի 2-րդ մասով:
Վերաքննիչ դատարանը հաստատված է համարում, որ Գ.Գուլքանյանը չարաշահել է առևտրային կազմակերպության ծառայողի իր լիազորությունները, որը ԲԲԸ-ի համար առաջացրել է ծանր հետևանքներ:
Գ.Գուլքանյանն աշխատելով <<Սեյսմակայուն Շինարարության և Կառուցվածքների Պահպանման Հայկական Գիտահետազոտական Ինսիտուտ>> բաց բաժնետիրական ընկերությունում որպես գործադիր տնօրեն, ունենալով ընկերության ֆինանսական միջոցների տնօրինման, գործարքներ, պայմանագրեր կնքելու և կառավարչական այլ լիազորություններ, իր օգտին առավելություններ ձեռք բերելու նպատակով, կարգադրիչ լիազորություններն այդ կազմակերպության շահերին հակառակ օգտագործելով, առանց խորհրդի համապատասխան որոշման և իր նկատմամբ գործարք կնքելու իրավասության, <<Բաժնետիրական ընկերությաննների մասին ՀՀ օրենքով սահմանված գործարքների կնքման կարգի խախտմամբ, մի կողմից իր` որպես ընկերության գործադիր տնօրենի, մյուս կողմից իր` որպես քաղաքացու միջև, 2011 թվականի փետրվարի 01-ին կնքել է փոխառության պայմանագիր: Դրա հիման վրա ընկերության դրամարկղից 2011 թվականի փետրվարի 01-ից մինչև մայիսի 20-ն ընկած ժամանակահատվածում մաս-մաս ստացել է 65 մլն ՀՀ դրամ գումար, իսկ 2011 թվականի հունիսի 01-ին հիշյալ փոխառության պայմանագրում լրացում կատարելով, փոխառության միջոցների վերադարձման վերջնաժամկետը 2011 թվականի օգոստոսի 30-ի փոխարեն սահմանել է 2012 թվականի նոյեմբերի 30-ը և գումարի չափը հասցրել մինչև 125 մլն ՀՀ դրամ, պակասեցրել է պայմանագրով նախատեսված տոկոսադրույքների չափը, մինչև 2013 թվականի մայիսը վճարել է փոխառության պայմանագրով նախատեսված տոկոսադրույքների գումարները, իսկ մայր` ընդհանուր 125 մլն ՀՀ դրամ գումարը չի վերադարձրել: Իր գործողություններով ամբաստանյալ Գ.Գուլքանյանը <<Սեյսմակայուն Շինարարության և Կառուցվածքների Պահպանման Հայկական Գիտահետազոտական Ինսիտուտ>> ԲԲԸ-ի համար առաջացրել է ծանր հետևանքներ` 125 մլն ՀՀ դրամը նպատակային չի օգտագործվել, ԲԲԸ-ի համար անհրաժեշտ աշխատանքներն ու ծառայությունները չեն կատարվել:
Այսինքն Գ.Գուլքանյանը կատարել է հանցավոր արարք նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 214-րդ հոդվածի 2-րդ մասով:
32. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների դրույթներից հետևում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի և պատժաչափի, այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը:
Ամբաստանյալ Գ.Գուլքանյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս դատարանը ելնում է այն իրողությունից, որ նրա նկատմամբ կիրառվող պատիժը պետք է լինի արդարացի` համապատասխանի վերջինիս կատարած արարքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, նրա անձնավորությանը, անհրաժեշտ ու բավարար լինի նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար:
Հաշվի առնելով ամբաստանյալ Գ.Գուլքանյանի կատարած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 214-րդ հոդվածի 2-րդ մասով արարքի հասարակական վտանգավորության աստիճանն, այն որ նա տուժող ընկերությանը պատճառել է առանձնապես խոշոր չափի` 125 մլն ՀՀ դրամի նյութական վնաս, որից վերականգնել է ընդամենը 2 մլն ՀՀ դրամ` դրանով ծանր հետևանք է առաջացրել տուժող ընկերության համար` Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ պատժի նպատակները կապահովվեն ամբաստանյալի նկատմամբ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելու պայմաններում: Քննության առնելով նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցը Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Գ.Գուլքանյանը այն պետք է կրի:
Ամբաստանյալ Գ.Գուլքանյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակման ենթակա պատժաչափը որոշելիս` Վերաքննիչ դատարանը հաշվի է առնում հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, Առաջին ատյանի դատարանի կողմից ընդունված, նրա անձը բնութագրող և պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքները` մասնավորապես այն, որ նա 66 տարեկան կենսաթոշակառու է, նախկինում դատված և արատավորված չի եղել, հանցագործությամբ պատճառված վնասից տուժողին հատուցել է 2 մլն ՀՀ դրամ, ֆիզիկապես վատառողջ է, ինչպես նաև պատիժն ու պատասխանատվությունը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը:
33. Վերաքննիչ դատարանը, հիմնավոր համարելով ամբաստանյալ Գ.Գուլքանյանի և նրա պաշտպաններ Ա.Զոհրաբյանի և Ռ.Սահակյանի վերաքննիչ բողոքի պատճառաբանությունները, որ ամբաստանյալ Գ.Գուլքանյանի արարքում բացակայում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով հանցակազմը, միաժամանակ գտնում է, որ նրա գործողություններում առկա են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 214-րդ հոդվածի 2-րդ մասի հատկանիշները և այդ մեղադրանքով նա պետք է ենթարկվի քրեական պատասխանատվության և պատժի, ուստի վերաքննիչ բողոքը պետք է բավարարել մասնակի, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի հունիսի 29-ի դատավճիռը պետք է բեկանել և փոփոխել` Առաջին ատյանի դատարանի կողմից Գ.Գուլքանյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով մեղսագրված արարքը` պետք է վերաորակել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 214-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել ազատազրկման ձևով:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ հոդվածով, 394-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով, 395-րդ, 397-րդ, 402-րդ, 404-րդ հոդվածներով, 412-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 418-րդ հոդվածով Վերաքննիչ դատարանը
ՈՐՈՇԵՑ
1. Ամբաստանյալ Գ.Գուլքանյանի և նրա պաշտպաններ Ա.Զոհրաբյանի և Ռ.Սահակյանի վերաքննիչ բողոքը բավարարել մասնակի:
2. Գեորգի Վասպուրականի Գուլքանյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի հունիսի 29-ի դատավճիռը բեկանել և փոփոխել:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով Գեորգի Վասպուրականի Գուլքանյանին մեղսագրված արարքը վերաորակել և նրան մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 214-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ու դատապարտել ազատազրկման` 2 /երկու/ տարի ժամկետով:
Նշանակված պատժին հաշվակցել Գ.Գուլքանյանի 2013 թվականի օգոստոսի 21-ից մինչև 2013 թվականի օգոստոսի 24-ն արգելանքի տակ պահելու ժամկետը` երեք օր ժամանակով և թողնել կրելու ազատազրկում` 1 /մեկ/ տարի 11 /տասնմեկ/ ամիս 27 /քսանյոթ/ օր ժամկետով:
Դատավճիռը մնացած մասով թողնել անփոփոխ:
3. Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:




ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Գ.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ռ.ԲԱՐՍԵՂՅԱՆ

Կ.ՂԱԶԱՐՅԱՆ