ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն
վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության
առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռ
գործ ԵԱՔԴ/0066/01/14
նախագահող դատավոր` Ա.Մկրտչյան

ՈՐՈՇՈՒՄ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ /այսուհետ
նաև` Վերաքննիչ դատարան/ ԿԱԶՄՈՎ`

նախագահող դատավոր` Գ. ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ
դատավորներ` Տ. ՍԱՀԱԿՅԱՆ
Ս. ՉԻՉՈՅԱՆ

քարտուղարությամբ` Ն.ԱՍԱՏՐՅԱՆԻ
մասնակցությամբ
դատախազ` Կ.ԲԱՐՍԵՂՅԱՆԻ
բողոք բերող անձ` պաշտպան` Ս.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆԻ
ամբաստանյալ` Ա.ՂԱԶԱՐՅԱՆԻ

2014 թվականի հոկտեմբերի 22-ին Երևան քաղաքում

դռնբաց դատական նիստում վճռաբեկության կանոններով քննության առնելով Արամ Վալերիկի Ղազարյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի /այսուհետ նաև` Առաջին ատյանի դատարան/ 2014 թվականի օգոստոսի 20-ի դատավճռի դեմ Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Գ.Միքայելյանի, ամբաստանյալ Ա. Ղազարյանի պաշտպան Ս. Հարությունյանի վերաքննիչ բողոքները.
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Արաբկիրի քննչական բաժնի ավագ քննիչ Գ.Գենջոյանի 2013 թվականի նոյեմբերի 26-ի որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել և վարույթ է ընդունվել թիվ 14819513 քրեական գործը /քրեական գործ, հատոր 1, էջ 1/:
2. ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Արաբկիրի քննչական բաժնի ավագ քննիչ Գ.Գենջոյանի 2013 թվականի դեկտեմբերի 05-ի որոշմամբ Արամ Վալերիկի Ղազարյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով /քրեական գործ, հատոր 1, էջ 68/:
3. Նույն քննիչի նույն օրվա այլ որոշմամբ Ա.Ղազարյանի նկատմամբ հայտարարվել է հետախուզում /քրեական գործ, հատոր 1, էջ 69-70/:
4. Առաջին ատյանի դատարանի 2013 թվականի դեկտեմբերի 06-ի որոշմամբ Արամ Վալերիկի Ղազարյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել կալանավորումը` երկու ամիս ժամկետով:
Կալանավորման սկիզբը հաշվվել է մեղադրյալին արգելանքի վերցնելու պահից /քրեական գործ, հատոր 1, էջ 74/:
5. 2014 թվականի հունվարի 15-ի որոշմամբ Ա.Ղազարյանը հայտնաբերվել է /քրեական գործ, հատոր 1, էջ 125/:
6. ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Արաբկիր քննչական բաժնի ավագ քննիչ Գ.Գենջոյանի 2014 թվականի հունվարի 15-ի որոշմամբ Արամ Վալերիկի Ղազարյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքը լրացվել, նոր մեղադրանք է առաջադրվել և նա ներգրավել է որպես մեղադրյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով /քրեական գործ, հատոր 1, էջ 96-101/:
7. Առաջին ատյանի դատարանի 2014 թվականի հունվարի 17-ի որոշմամբ Արամ Վալերիկի Ղազարյանի նկատմամբ Առաջին ատյանի դատարանի 2013 թվականի դեկտեմբերի 06-ի որոշմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորումը` երկու ամիս ժամկետով թողնվել է անփոփոխ:
Կալանավորման սկիզբը հաշվվել է 2014 թվականի հունվարի 15-ից /քրեական գործ, հատոր 1, էջ 113-114/:
8. ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Արաբկիրի քննչական բաժնի ավագ քննիչ Գ.Գենջոյանի 2014 թվականի մայիսի 12-ի որոշմամբ Վ.Ղազարյանի կողմից Գ.Ջանազյանի առողջության թեթև վնասի հատկանիշներ պարունակող մարմնական վնասվածքներ հասցնելու վերաբերյալ Վ.Ղազարյանի նկատմամբ քրեական հետապնդում չի իրականացվել` Գ.Ջանազյանի բողոքի բացակայության հիմքով:
Գ.Ջանազյանի կողմից Ա.Ղազարյանին մեկ անգամ հարվածելու վերաբերյալ քրեական հետապնդում չի իրականացվել հանցակազմի բացակայության հիմքով:
Ա.Ղազարյանի, Վ.Ջանազյանի և մյուսների կողմից խուլիգանություն կատարելու վերաբերյալ քրեական հետապնդում չի իրականացվել հանցակազմի բացակայության հիմքով:
Ա.Ջանազյանի ձախ նախաբազկի վերին երրորդականի առաջային մակերեսին առկա թվով ութ հատ կտրած վերքերի առաջացման կապակցությամբ քրեական հետապնդում չի իրականացվել` հանցագործության դեպքի բացակայության հիմքով /քրեական գործ, հատոր 1, էջ 167-168/:
9. 2013 թվականի մայիսի 26-ին թիվ 14819513 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Առաջին ատյանի դատարան, որը դատարանում ստացվել է նույն թվականի սեպտեմբերի 30-ին /քրեական գործ, հատոր 2, էջ 1-2/:
10. Առաջին ատյանի դատարանի դատավոր Ա.Մկրտչյանի 2014 թվականի մայիսի 31-ի որոշմամբ թիվ 14819513 քրեական գործն ընդունվել է վարույթ և նույն թվականի հունիսի 13-ին նշանակվել` դատաքննության /քրեական գործ, հատոր 2 էջ 3, 9/:
11. Առաջին ատյանի դատարանի 2013 թվականի օգոստոսի 20-ի դատավճռով Արամ Վալերիկի Ղազարյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ և դատապարվել` ազատազրկման երեք տարի վեց ամիս ժամկետով:
Պատժի սկիզբը հաշվվել է 2014 թվականի հունվարի 15-ից:
Արամ Ղազարյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանավորումը, թողնվել է անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Վճռվել է իրեղեն ապացույց Ա.Ջանազյանի հագուստները` սվիտերը, անթև շապիկը և ներքնահագուստը վերադարձնել:
Տուժող Ա.Ջանազյանին վերապահվել է քաղաքացիական հայցի իրավունք` հանցագործության հետևանքով անմիջականորեն պատճառված վնասի հատուցման հարցը քաղաքացիական դատավարության կարգով լուծելու համար /քրեական գործ, հատոր 2 էջ 60-66/:
12. Վերաքննիչ դատարանի 2014 թվականի սեպտեմբերի 29-ի որոշմամբ Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջաների դատախազության դատախազ Գ.Միքայելյանի և ամբաստանյալ Ա.Ղազարյանի պաշտպան Ս.Հարությունյանը վերաքննիչ բողոքներն ընդունվել է վարույթ և քրեական գործը նշանակվել` դատական քննության` վճռաբեկության կանոններով:
Գործի փաստական հանգամանքները
13. Նախաքննական մարմնի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով Արամ Վալերիկի Ղազարյանին մեղադրանք է առաջադրվել և Առաջին ատյանի դատարանը հաստատված է համարել, որ նա` 2013 թվականի նոյեմբերի 26-ին ժամը 21.00-ի, սահմաններում Երևանի Պռոշյան 1-ին նրբանցքի 62/3-րդ տան դիմաց անձնական փոխհարաբերությունների պարզաբանման շուրջ առաջացած վիճաբանության ժամանակ իր մոտ գտնվող ծալովի դանակով հարվածել է Արամ Վազգենի Ջանազյանին և վերջինիս պատճառել կյանքին վտանգ սպառնացող` առողջության ծանր վնաս, որն արտահայտվել է ձախ գոտկային շրջանի ծակած կտրած, ձախից կրծքավանդակի խոռոչ թափանցած վերքի ձևով, որը վնասել է ձախ թոքի ստորին եզրի միջկողային զարկերակը, առաջ բերելով ձախակողմյան հեմոթորաքս /քրեական գործ, հատոր 1, էջ 96-101, հատոր 2, էջ 60-66/:
Վերաքննիչ բողոքների հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջները
Վերաքննիչ բողոքները քննվում են հետևյալ հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում.
14. Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջաների դատախազության դատախազ Գ.Միքայելյանը վերաքննիչ բողոքում ներկայացնելով գործի դատավարական նախապատմությունը և փաստական հանգամանքները հայտնել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը՝ պատժի մասով, ենթակա է բեկանման և փոփոխման:
Մատնանշելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի դրույթները գտել է, որ նշված հանցագործությունը դասվում է կյանքի և առողջության դեմ ուղղված հանցագործությունների շարքին։
Առաջին ատյանի դատարանը Ա.Ղազարյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս որպես նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ, ինչպես նաև անձը բնութագրող տվյալներ հաշվի է առել այն, որ վերջինս բնութագրվում է դրական, նախկինում դատված չէ, 3-րդ խմբի հաշմանդամ է, ընտանիքի միակ կերակրողն է, դեպքի հանգամանքների վերաբերյալ ըստ էության տվել է խոստովանական ցուցմունքներ։
Ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ դատարանը չի արձանագրել։
Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը գործում առկա փաստական տվյալները վերլուծելով հիմք է ընդունել բացառապես ամբաստանյալի կատարած արարքի, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները՝ առանց դրանք պատշաճ փաստարկելու, ինչպես նաև անտեսել է կատարված հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, Ա.Ղազարյանի նկատմամբ նշանակվել է ակնհայտ մեղմ պատիժ։
Ամբաստանյալ Ա.Ղազարյանի նկատմամբ կիրառված քրեաիրավական ներգործության միջոցն արդարացի չէ, անհրաժեշտ և բավարար չի կարող լինել սոցիալական արդարությունը վերականգնելու, նրան ուղղելու, ինչպես նաև նմանատիպ հանցագործությունները կանխելու համար։ Ամբաստանյալի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության համար նշանակված 3 տարի 6 ամիս ժամկետով ազատազրկումը չի համապատասխանում նրա կատարած հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին։
Դիմողը խնդրել է մասնակիորեն պատժի մասով, բեկանել Ա.Ղազարյանի վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի 2014 թվականի օգոստոսի 20-ի դատավճիռը, վերջինիս նկատմամբ նշանակել պատիժ՝ ազատազրկում 4 տարի 6 ամիս ժամկետով։
15. Դիմող ամբաստանյալ Ա.Ղազարյանի պաշտպան Գ.Միքայելյանը վերաքննիչ բողոքում ներկայացնելով գործի դատավարական նախապատմությունը` հայտնել է, որ նախաքննական մարմինը, Ա.Ղազարյանի արարքին սխալ քրեաիրավական գնահատական է տվել, իսկ դատարանի դատավճիռը կայացվել է նյութական նորմերի խախտմամբ, որի արդյունքում Ա.Ղազարյանի արարքը ճիշտ չի որակվել և կայացվել է անհիմն ու անօրինական դատավճիռ, որը չի բխում գործի հանգամանքներից և հետազոտված ապացույցներից։
Գործով հաստատվել է, որ 2013 թվականի նոյեմբերի 26-ին ժամը 21.00-ի սահմաններում անձնական հարաբերությունների շուրջ վիճաբանություն է տեղի ունեցել ամբաստանյալ Ա.Ղազարյանի և Ջանազյանների միջև, որի ժամանակ առաջացած քաշքշուկի ժամանակ նա վայր է ընկել և տեսնելով գետնին ընկած դանակը ու հաշվի առնելով իր կյանքին սպառնացող վտանգը, ինքնապաշտպանության նպատակով վերցրել է այն ու հարվածել։
Գործով հաստատվել, որ դեպքը սկսվել է Ջանազյանների կողմից Ա.Ղազարյանի վրա հարձակվելով: Ուժերի անհավասար լինելու պայմաններում, երբ հարձակվողները առաջնորդվել են դեպի Ա.Ղազարյանն ուղղված՝ «վարի տվեք» կոչով, նրան ոչինչ չէր մնում անել, քան պաշտպանվելը և, երբ գետնին ընկած վիճակում տեսել է դանակը, վերցրել է այն ու պաշտպանվելու նպատակով հարվածել։ Նա չէր ուզենա Ա.Ջանազյանին նման վնասվածք պատճառել, քանի որ ընտանիքներով եղել են մոտ, բարիդրացիական հարաբերությունների մեջ, սակայն փոխադարձ քաշքշուկի ընթացքում նա գործել է ինքնապաշտպանությունից դրդված։
Հաստատվել է, որ մի կողմից Ա.Ղազարյանի և նրա ընտանիքի անդամների ու մյուս կողմից Գ.Ջանազյանի և նրա ընտանիքի անդամների միջև տեղի է ունեցել վիճաբանություն ու քաշքշուկ։ Հաստատվել է նաև, որ Գ.Ջանազյանը մեկ անգամ ոտքով հարվածել է Ա.Ղազարյանին, սակայն քննիչի որոշմամբ նրա նկատմամբ՝ հանցակազմի բացակայության հիքով քրեական հետապնդում չի իրականացվել /մեկ հարվածը բավարար չէր արարքը որպես ծեծ որակելու համար/։
Գ.Ջանազյանն առաջինն է հարվածել Ա.Ղազարյանին, որից վերջինս վայր է ընկել: Ա.Ղազարյանը, լսելով «վարի տվեք» արտահայտությունը, իր կյանքի նկատմամբ ուղղակի վտանգ է զգացել և դեպքերի հետագա զարգացումները պայմանավորված են եղել ինքնապաշտպանակաև գործողություններով։
Մատնանշելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 42-րդ հոդվածի դրույթները, գտել է, որ առկա էր հանցավոր ոտնձգություն, որով նաև` իրական սպառնալիք Ա.Ղազարյանի կյանքի, առողջության և իրավունքների նկատմամբ:
Եթե Ա.Ղազարյանն իր գործողություններով վնաս է պատճառել ոտնձգություն կատարողին, ապա նրա արարքը և նրա գործողությունները պայմանավորված են եղել անհրաժեշտ պաշտպանության իրավիճակով` նրա գործողություններում բացակայում էր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով հանցակազմը։
Եթե տեսականորեն ընդունվի, որ ուժերի հավասարության հարցում կարող է այլ մոտեցում առաջարկվել, ապա արարքը կարող էր գնահատվել որպես անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցում:
Հղում կատարելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի դրույթների վրա գտել է, որ նախաքննական մարմինը չի փորձել գնահատել գործի վերը նշված հանգամանքները՝ արարքին ճիշտ քրեաիրավական որակում տալու առումով։
Դատարանն անհիմն մերժելով նշված մեկանաբանությունների հիմքով պաշտպանական կողմի միջնորդությունները և կայացնելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրական դատական ակտ, իսկ թույլ է տվել նյութական նորմերի խախտում ու կայացրել` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ 61-րդ հոդվածների պահանջներին հակասող դատական ակտ:
Դիմողը խնդրել է բեկանել Առաջին ատյանի դատարանի 2014 թվականի օգոստոսի 20-ի դատավճիռը` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով Ա.Ղազարյանի նկատմամբ արդարացման դատական ակտ կայացնելու առումով և դադարեցնել քրեական հետապնդումը:
Եթե այնուամենայնիվ, դատարանը, կհանգի մեղադրական դատական ակտի կայացման, ապա Ա.Ղազարյանի արարքը պետք է վերավորակվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով: Նման ակտ կայացնելու դեպքում խնդրել է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ սահմանված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել:
16. Դատախազ Կ.Բարսեղյանը պնդեց Գ.Միքայելյանի վերաքննիչ բողոքը` խնդրեց այն բավարարել, առարկեց ամբաստանյալ Ա.Ղազարյանի պաշտպան Ս.Հարությունյանի վերաքննիչ բողոքը դեմ:
Ամբաստանյալ Ա.Ղազարյանի պաշտպան Ս.Հարությունյանը պնդեց վերաքննիչ բողոքը` խնդրեց այն բավարարել, առարկեց դատախազ Գ.Միքայելյանի վերաքննիչ բողոքի դեմ:
Ամբաստանյալ Ա.Ղազարյանը միացավ պաշտպանի վերաքննիչ բողոքին` խնդրեց այն բավարարել, առարկեց դատախազ Գ.Միքայելյանի վերաքննիչ բողոքի դեմ:
Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
Վերաքննիչ դատարանը, քննության առնելով վերաքննիչ բողոքները` դրա հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում, լսելով բողոքներում ներկայացված հետևությունները հիմնավորելու մասին մեղադրող Գ.Միքայելյանի, ամբաստանյալ Ա.Ղազարյանի և նրա պաշտպան Ս.Հարությունյանի ելույթները, մեղադրող Գ.Միքայելյանի, ամբաստանյալ Ա.Ղազարյանի և նրա պաշտպան Ս.Հարությունյանի պատասխանները, ուսումնասիրելով, վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, ներքին համոզմամբ, հանգում է հետևության, որ վերաքննիչ բողոքները պետք է մերժել` դատավճիռը թողնելով օրինական ուժի մեջ, հետևյալ պատճառաբանությամբ.
17. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
<<1. Դիտավորությամբ մեկ ուրիշին մարմնական վնասվածք պատճառելը կամ առողջությանն այլ ծանր վնաս պատճառելը, որը վտանգավոր է կյանքի համար կամ առաջացրել է տեսողության, խոսքի, լսողության կամ որևէ օրգանի կամ օրգանի ֆունկցիայի կորուստ կամ արտահայտվել է դեմքի անջնջելի այլանդակմամբ, ինչպես նաև կյանքի համար վտանգավոր այլ վնաս է պատճառել առողջությանը կամ առաջացրել է դրա քայքայում՝ զուգորդված ընդհանուր աշխատունակության ոչ պակաս, քան մեկ երրորդի կայուն կորստով կամ հանցավորի համար ակնհայտ մասնագիտական աշխատունակության լրիվ կորստով կամ առաջացրել է հղիության ընդհատում, հոգեկան հիվանդություն, թմրամոլությամբ կամ թունամոլությամբ հիվանդացում՝
պատժվում է ազատազրկմամբ՝ երեքից յոթ տարի ժամկետով: …>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի համաձայն`
<<… 2. Մեկ ուրիշի առողջությանը ծանր վնաս պատճառելն անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցմամբ՝
պատժվում է տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի հարյուրապատիկից երկուհարյուրհիսնապատիկի չափով, կամ կալանքով՝ մեկից երեք ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով:>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 5-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն. <<Արարքի հանցավորությունը, դրա պատժելիությունը և քրեաիրավական այլ հետևանքները որոշվում են միայն քրեական օրենքով>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն. <<1. Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար>>:
Համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի համաձայն.
<<1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից ու ազատություններից օրենքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով սահմանված են պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները:
<<1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները>>:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն.
<<1. Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները…>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի համաձայն.
<<1. Դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը ապացույցները գնահատում են իրենց ներքին համոզմամբ:
2. Քրեական դատավարությունում ոչ մի ապացույց նախապես հաստատված ապացույցի ուժ չունի: Դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը չպետք է կանխակալ մոտեցում ցուցաբերեն ապացույցներին, չպետք է դրանց որոշ մասին մյուսների նկատմամբ առավել կամ նվազ նշանակություն տան` մինչև դրանց հետազոտումը պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 126-րդ հոդվածի համաձայն. <<Գործով հավաքված ապացույցները ենթակա են բազմակողմանի և օբյեկտիվ ստուգման` ձեռք բերված ապացույցի վերլուծության, այն այլ ապացույցների հետ համադրելու, նոր ապացույցներ հավաքելու, ապացույցների ձեռքբերման աղբյուրներն ստուգելու միջոցով>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն. <<Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման` վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից:
Հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված իրենց ներքին համոզմամբ>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
<<Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը`
1) ապացուցված է արդյոք արարքը, որի կատարման մեջ մեղադրվում է ամբաստանյալը.
2) այդ արարքը համապատասխանում է արդյոք քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի նորմերի հատկանիշներին.
3) ապացուցված է արդյոք ամբաստանյալի կողմից այդ արարքը կատարելը.
4) ապացուցված է արդյոք ամբաստանյալի մեղավորությունը տվյալ հանցանքը կատարելու մեջ և, եթե այո, ապա քրեական օրենսգրքի որ հոդվածով, մասով, կետով է նախատեսված այն ….
… 6) ենթակա է արդյոք պատժի ամբաստանյալն իր կատարած հանցանքի համար.
7) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի ամբաստանյալի նկատմամբ.
8) ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը…>>:
18. Առաջին ատյանի դատարանը դատավճռում արձանագրել է.
<<Դատարանը գործով ձեռք բերված յուրաքանչյուր ապացույց գնահատելով թույլատրելիության, վերաբերելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, ղեկավարվելով օրենքով, ներքին համոզմամբ, գտնում է, որ ամբաստանյալ Արամ Ղազարյանի մեղավորությունը` դանակի գործադրմամբ դիտավորությամբ Արամ Ջանազյանի առողջությանը կյանքի համար վտանգավոր ծանր վնաս պատճառելու մեջ, որը նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով, ապացուցված է:
Վերոհիշյալ հանցանքի կատարման համար ամբաստանյալը ենթակա է քրեական պատասխանատվության և պատժի, որը նա պետք է կրի:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն <<Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն <<պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից ու ազատություններից օրենքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն <<Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` <<Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն <<Պատժի տեսակը և չափը որոշվում է հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով>>:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ին Սերոբ Սարգսյանի վերաբերյալ թիվ ՍԴ/0109/01/12 գործով արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. <<(…) պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են`
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
(…) պատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ՝ ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները՝ ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն:
Վճռաբեկ դատարանը գտել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի գրեթե բոլոր հոդվածների սանկցիաներում ամրագրված վերոնշյալ մոտեցումը պայմանավորված է այն տրամաբանությամբ, որ քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են: Ուստի կոնկրետ արարքի և անձի նկատմամբ համընդհանուր քրեական օրենքով նախատեսված սանկցիան կիրառելիս դատարանը պետք է որոշակի հայեցողություն դրսևորի:
Այնսինքն` առանց դատարանի հայեցողության պատժի անհատականացումն անհնար է:
(…) Պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հանգամանքների հայեցողական և ոչ երբեք կամային գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից (տես Նարեկ Գևորգի Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշման 14-րդ, 22-23-րդ կետերը)>>:
Որպես ամբաստանյալ Արամ Ղազարյանի անձը բնութագրող, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ տվյալներ դատարանը հաշվի է առնում այն, որ նա նախկինում դատված չէ, բնութագրվում է դրական, 3-րդ խմբի հաշմանդամ է, ընտանիքի միակ կերակրողն է, դեպքի հանգամանքների վերաբերյալ ըստ էության տվել է խոստովանական ցուցմունքներ:
Ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ դատարանը չի արձանագրել: …>> /քրեական գործ, հատոր 2, էջ 60-66/:
19. Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը կատարել է լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննություն, գործով ձեռք բերված ապացույցները գնահատել է իրենց համակցության մեջ և հիմնավոր եզրահանգումներ կատարելով Ա.Ղազարյանին մեղսագրված արարքը հիմնավորված է համարել:
20. Առաջին ատյանի դատարանը հանգամանորեն վերլուծել ու գնահատել է գործով ձեռք բերված ապացույցները և դրանց հետազոտման արդյունքում հերքել` ամբաստանյալ Ա.Ղազարյանի պաշտպան Ս.Հարությունյանի վերաքննիչ բողոքի պատճառաբանությունները:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալ Ա.Ղազարյանի կատարած արարքն Առաջին ատյանի դատարանը հաստատված է համարել, ամբաստանյալ Ա.Ղազարյանի, տուժող Ա.Ջանազյանի, վկաններ Գ.Աղաբալյանի, Ա.Աղաբալյանի, Վ.Ջանազյանի, Լ.Նիկոլաևայի, Տ.Մարտիրոսյանի, Վ.Փամբուկչյանի ցուցմունքներով, դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 2130հ եզրակացությամբ, դատահետքաբանական փորձաքննության թիվ 517-14 եզրակացությամբ, կրիմինալ մատյանը զննելու մասին արձանագրությամբ, դեպքի վայրի զննության արձանագրությամբ, ամբաստանյալ Ա.Ղազարյանին վերագրվող արարքը հիմնավորվել է նաև իրեղեն ապացույց ճանաչված Ա.Ջանազյանի հագուստներով սվիտերով, անթև շապիկով և ներքնահագուստով:
21. Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը հետազոտելով ներկայացված քրեական գործի նյութերը, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից հիմնավոր կերպով հաստատված է համարել, որ ամբաստանյալ Ա.Ղազարյանը դանակի գործադրմամբ դիտավորությամբ Ա.Ջանազյանի առողջությանը կյանքի համար վտանգավոր, ծանր մանրմնական վնասվածք է հասցրել: Վերջին հանգամանքը նաև ընդունվել է վերաքննիչ բողոքում:
Առաջին ատյանի դատարանը հիմնավոր է համարել, որ ականատեսները հայտնել են, որ կռվի հրահրողը եղել է ամբաստանյալ Ա.Ղազարյանը, հայհոյելով և քաշքշելով տուժողին ու նրա ընտանիքի անդամներին, իսկ վիճաբանության ականատես Ա.Աղաբալյանը հայտնել է, որ վիճաբանության ընթացքում Ա.Ղազարյանն իր գրպանից հանել է փայփլուն դանակը և աջ ձեռքում բռնած հարվածել` Ա.Ջանազյանին:
Վերաքննիչ դատարանը վերլուծելով քրեական գործի նյութերը հիմնավորված է համարում, որ ամբաստանյալ Ա.Ղազարյանը դիտավորյալ է դանակով հարվածել տուժող Ա.Ջանազյանին, ուստի հիմքեր չկան նրան ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղսագրված արարքը դիտել, որպես անհրաժեշտ պաշտպանության սահամանազանցում:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ պաշտպանի վերաքննիչ բողոքում բերած փաստարկներն ու պատճառաբանությունները հիմք չեն կարող հանդիսանալ այն բավարարելու համար:
Ուստի Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Ա.Ղազարյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին պաշտպան Ս.Հարությունյանի վերաքննիչ բողոքի պահանջը ևս չի կարող բավարարվել: Վերաքննիչ բողոքում բերած փաստարկները հաշվի առնելով Առաջին ատյանի դատարանն ամբաստանյալ Ա.Ղազարյանի նկատմամբ նշանակել է համաչափ պատիժ:
22. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների դրույթներից հետևում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի և պատժաչափի, այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը:
Սույն քրեական գործի նյութերի ուսումնասիրությունից ակնհայտ է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրվող Ա.Ղազարյանի նկատմամբ պատժի տեսակն ու չափը որոշելիս Առաջին ատյանի դատարանը ղեկավարվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով սահմանված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, ըստ էության բազմակողմանի ստուգման ու օբյեկտիվ գնահատության է ենթարկել նաև վերաքննիչ բողոքում մատնանշված բոլոր հանգամանքները, այդ թվում ամբաստանյալ Ա.Ղազարյանի կատարած հանցանքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, նրա անձը բնութագրող տվյալները, պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքները, որ նա նախկինում դատված չէ, բնութագրվում է դրական, 3-րդ խմբի հաշմանդամ է, ընտանիքի միակ կերակրողն է, դեպքի հանգամանքների վերաբերյալ ըստ էության տվել է խոստովանական ցուցմունքներ, ինչպես նաև պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը` վերջինիս նկատմամբ նշանակել է արդարացի պատիժ:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռով նշանակված պատիժը համապատասխանում է Ա.Ղազարյանի կատարած հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար է նրան ուղղելու ու նոր հանցագործությունները կանխելու համար և կարող է ապահովել պատժի նպատակները` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել նրան, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
25. Դատախազը վերաքննիչ բողոքում չի հիմնավորել, թե ինչու ամբաստանյալ Ա.Ղազարյանի նկատմամբ դատարանի կողմից նշանակված պատիժը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանն ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս հաշվի է առել վերջինիս կատարած արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, անձը բնութագրող և պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքներն ու վերջինիս նկատմամբ նշանակել է նրա կատարած արարքին համարժեք պատիժ:
26. Վերաքննիչ դատարանը հանգում է հետևության, որ դատական ակտն օրինական ու հիմնավոր է, ուստի դատախազ Գ.Միքաելյանի և ամբաստանյալ Ա.Ղազարյանի պաշտպան Ս.Հարությունյանի վերաքննիչ բողոքները պետք է մերժել, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի 2014 թվականի օգոստոսի 20-ի դատավճիռը` թողնել օրինական ուժի մեջ:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ հոդվածով, 394-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով, 402-րդ, 404-րդ հոդվածներով, 412-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 418-րդ հոդվածով Վերաքննիչ դատարանը
ՈՐՈՇԵՑ
1. Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Գ.Միքայելյանի, ամբաստանյալ Ա.Ղազարյանի պաշտպան Ս.Հարությունյանի վերաքննիչ բողոքները մերժել:
2. Արամ Վալերիկի Ղազարյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2014 թվականի օգոստոսի 20-ի դատավճիռը թողնել օրինական ուժի մեջ:
3. Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Գ.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Տ.ՍԱՀԱԿՅԱՆ

Ս.ՉԻՉՈՅԱՆ