ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն
վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության
առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռ
գործ թիվ ԵԱՔԴ/0036/01/14
նախագահող դատավոր` Ա.Մկրտչյան


ՈՐՈՇՈՒՄ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ /այսուհետ նաև`
Վերաքննիչ դատարան/ ԿԱԶՄՈՎ`

նախագահող դատավոր` Գ. ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ
դատավորներ` Ե. ԴԱՐԲԻՆՅԱՆ
Ս.ՉԻՉՈՅԱՆ

քարտուղարությամբ` Ն.ԱՍԱՏՐՅԱՆԻ

մասնակցությամբ`
ամբաստանյալ` Ս.ԱԴԱՄՅԱՆԻ
դատախազ` Տ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆԻ

2014 թվականի հուլիսի 04-ին Երևան քաղաքում

դռնբաց դատական նիստում վճռաբեկության կանոններով քննության առնելով Սուրեն Վարուժանի Ադամյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի /այսուհետ նաև` Առաջին ատյանի դատարան/ 2014 թվականի մայիսի 13-ի դատավճռի դեմ Երևանի կայազորի զինվորական դատախազության դատախազ Տ.Ամբարյանի վերաքննիչ բողոքը.
ՊԱՐԶԵՑ
Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. Երևանի կայազորի զինվորական դատախազության դատախազ Տ.Ամբարյանի 2014 թվականի փետրվարի 24-ի որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 360-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել է թիվ 90202714 քրեական գործը /քրեական գործ, հատոր 1, էջ 33/։
2. ՀՀ ՊՆ քննչական ծառայության 4-րդ կայազորային քննչական բաժնի ՀԿԳ քննիչ Մ.Նալբանդյանի 2014 թվականի փետրվարի 27-ի որոշմամբ թիվ 90202714 քրեական գործն ընդունվել է վարույթ /քրեական գործ, հատոր 1, էջ 35/։
3. ՀՀ ՊՆ քննչական ծառայության 4-րդ կայազորային քննչական բաժնի ՀԿԳ քննիչ Մ.Նալբանդյանի 2014 թվականի մարտի 05-ի որոշմամբ Սուրեն Վարուժանի Ադամյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել զորամասի հրամանատարության հսկողության հանձնելը/քրեական գործ, հատոր 1, էջ 51/:
4. ՀՀ ՊՆ քննչական ծառայության 4-րդ կայազորային քննչական բաժնի ՀԿԳ քննիչ Մ.Նալբանդյանի 2014 թվականի մարտի 11-ի որոշմամբ Ս.Ադամյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով /քրեական գործ, հատոր 1, էջ 73/:
5. ՀՀ ՊՆ քննչական ծառայության 4-րդ կայազորային քննչական բաժնի ՀԿԳ քննիչ Մ.Նալբանդյանի 2014 թվականի մարտի 15-ի որոշմամբ Գ.Մարտիրոսյանի նկատմամբ քրեական հետապնդում չի իրականացվել` հանցակազմի բացակայության հիմքով:
6. 2014 թվականի մարտի 21-ին թիվ 90202714 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Առաջին ատյանի դատարան, որը դատարանում ստացվել է նույն թվականի մարտի 25-ին /քրեական գործ, հատոր 2, էջ 1/։
7. Առաջին ատյանի դատարանի դատավոր Ա.Մկրտչյանի 2014 թվականի մարտի 26-ի որոշմամբ թիվ 90202714 քրեական գործն ընդունվել է վարույթ և նույն թվականի ապրիլի 07-ի որոշմամբ նշանակվել՝ դատաքննության /քրեական գործ, հատոր 2, էջ 3, 12/։
8. Առաջին ատյանի դատարանի 2014 թվականի մայիսի 13-ի դատավճռով Սուրեն Վարուժանի Ադամյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով և պատիժ է նշանակվել ազատազրկում չորս տարի ժամկետով:
Կիրառվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը և նրա նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվել` սահմանելով փորձաշրջան երկու տարի ժամկետով:
Սուրեն Ադամյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` հրամանատարության հսկողությանը հանձնելը, թողնվել է անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Սուրեն Ադամյանի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողությունը դրվել է զինծառայությունը շարունակելու զորամասի հրամանատարության, իսկ զորացրվելու դեպքում` բնակության վայրի այլընտրանքային պատիժների կատարման բաժնի համապատասխան բաժանմունքի վրա:/քրեական գործ, հատոր 2, էջ 32-39/։
9. Վերաքննիչ դատարանի 2014 թվականի հունիսի 23-ի որոշմամբ Երևանի կայազորի զինվորական դատախազության դատախազ Տ.Ամբարյանի վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և քրեական գործը նշանակվել՝ դատական քննության վճռաբեկության կանոններով։
10.Վերաքննիչ դատարանում` վերաքննիչ բողոքի գրավոր պատասխան չի ներկայացվել:
11. Գործի փաստական հանգամանքները
Նախաքննական մարմնի կողմից՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով Սուրեն Վարուժանի Ադամյանին մեղադրանք է առաջադրվել և Առաջին ատյանի դատարանը հաստատված է համարել, որ նա հանդիսանալով ՀՀ ԶՈՒ երգի-պարի համույթի ժամկետային զինծառայող, կոչումով շարքային 14.02.2014թ., ժամը 19:30-ի սահմաններում, համույթի պետի աշխատասենյակում զինվորական ծառայության պարտականությունները կատարելու` ազատ արձակման վերադարձից ուշացող զինծառայողների մասին հրամանատարին զեկուցելու համար վիճաբանել է ՀՀ ԶՈՒ ներքին ծառայության կանոնագրքի 34-րդ հոդվածով սահմանված կարգի համաձայն զինվորական կոչման բերումով իր նկատմամբ պետ հանդիսացող, պայմանագրային զինծառայող, կրտսեր սերժանտ Գագիկ Սերյոժայի Մարտիրոսյանի հետ, նրա այդ արարքն անվանել է անբարոյականություն, իսկ Գ.Մարտիրոսյանի կողմից նրա արարքն անբարոյականություն համարող անձի հասցեին հնչեցրած սեռական բնույթի հայհոյանքից հետո` բռնություն է գործադրել վերջինիս նկատմամբ, նախ բռունցքով մեկ անգամ հարվածել է Գ.Մարտիրոսյանի ձախ աչքին` պատճառելով առողջության թեթև վնաս, ապա ձեռքով մի քանի հարված է հասցրել նրա գլխի հետևի հատվածին ու տվել սեռական բնույթի հայհոյանքներ: /քրեական գործ, հատոր 1, էջ 73/։
Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջր
Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում.
12. Դիմող՝ Երևանի կայազորի զինվորական դատախազության դատախազ Տ.Ամբարյանը վերաքննիչ բողոքում ներկայացնելով քրեական գործի դատավարական նախապատմությունը՝ հայտնել է, որ առանց հասարակությունից մեկուսացնելու ամբաստանյալի ուղղման հնարավորությունը դատարանը պայմանավորել է նրանով, որ վերջինս հաշտվել է տուժողի հետ, տուժողը հայտնել է, որ բողոք չունի, նրանց միջև վերականգնվել է նախկին բարիդրացիական հարաբերությունները և առկա են ևս մի քանի պատիժը և պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքներ:
Նշված հանգամանքները հիմք չեն տալիս ենթադրելու, որ վերջինիս ուղղումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու և այս պայմաններում պատժի պայմանականորեն չկիրառմամբ կխախտվեն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակները` սոցիալական արդարության վերականգնումը, պատժի ենթարկված անձի ուղղումը և հանցագործությունների կանխումը: Կոնկրետ դեպքում չեն ապահովի նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները:
Վերոնշյալը հիմնավորելու համար դիմող` դատախազ Տ.Ամբարյանը հղում է կատարել Գարուշ Նորիկի Մադաթյանի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08, 2007 թվականի հունիսի 12-ի թիվ ՎԲ 124/07, Կ.Հարությունյանի վերաբերյալ 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ի թիվ ՎԲ 201/07 նախադեպային որոշումների դրույթների վրա:
Մեղադրող Տ.Ամբարյանը խնդրել է պատժի մասով բեկանել Առաջին ատյանի դատարանի 2014 թվականի մայիսի 13-ի դատավճիռը, ամբաստանյալ Ս.Ադամյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով և դատապարտել ազատազրկման չորս տարի ժամկետով, նրա նկատմամբ չկիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը:
13. Դատախազ Տ.Հարությունյանը պնդեց դատախազ Տ.Ամբարյանի վերաքննիչ բողոքը` խնդրեց այն բավարարել:
Ամբաստանյալ Ս.Ադամյանն առարկեց վերաքննիչ բողոքի դեմ` խնդրեց այն մերժել` օրինական ուժի մեջ թողնել Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը:
Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
Վերաքննիչ դատարանը, քննության առնելով վերաքննիչ բողոքը՝ դրա հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում, լսելով դատախազի վերաքննիչ բողոքի բովանդակությունը, ամբաստանյալ Ս.Ադամյանի վերաքննիչ բողոքի պատասխանը, ինչպես նաև ուսումնասիրելով, վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, ներքին համոզմամբ, հանգում է հետևության, որ վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել, Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը թողնել օրինական ուժի մեջ, հետևյալ պատճառաբանությամբ.
14. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի համաձայն՝
<<1. Զորամասում կամ զինվորական ծառայություն կրելու այլ վայրում պետին (հրամանատարին) ծեծելը կամ նրա նկատմամբ այլ բռնություն գործադրելը կամ դա գործադրելու սպառնալիքը պետի (հրամանատարի) կամ նրա մերձավորի նկատմամբ, եթե դա կապված չէ զինվորական ծառայության պարտականությունները կատարելու հետ`/…/
2. Զինվորական ծառայության պարտականությունները կատարելու կապակցությամբ պետին (հրամանատարին) ծեծելը կամ նրա նկատմամբ այլ բռնություն գործադրելը կամ դա գործադրելու սպառնալիքը պետի (հրամանատարի) կամ նրա մերձավորի նկատմամբ՝/…/
3. Սույն հոդվածի առաջին կամ երկրորդ մասով նախատեսված արարքները, որոնք կատարվել են՝ /…/
3) առողջությանը թեթև կամ միջին ծանրության վնաս պատճառելով`
պատժվում են ազատազրկմամբ՝ չորսից ութ տարի ժամկետով: …>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 5-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն. «Արարքի հանցավորությունը, դրա պատժելիությունը և քրեաիրավական այլ հետեանքները որոշվում են միայն քրեական օրենքով>>։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն. «1. Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»։
Համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի համաձայն.
«1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից ու ազատություններից օրենքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ։
2. Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով սահմանված են պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները։
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները»։
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն.
<<1. Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձեով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին։
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները...>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն. <<Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը՝...
... 6) ենթակա է արդյոք պատժի ամբաստանյալն իր կատարած հանցանքի համար.
7) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի ամբաստանյալի նկատմամբ.
8) ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը...>>:
15. Առաջին ատյանի դատարանը դատավճռում արձանագրել է.
«... Դատարանը հետազոտելով գործով ձեռք բերված յուրաքանչյուր ապացույց, գնահատելով թույլատրելիության վերաբերելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, ղեկավարվելով օրենքով, ներքին համոզմամբ, գտնում է, որ ամբաստանյալ Սուրեն Ադամյանի մեղավորությունը` զորամասում զինվորական ծառայության պարտականություները կատարելու կապակցությամբ պետի նկատմամբ բռնություն գործադրելու և առողջությանը թեթև վնաս պատճառելու մեջ, որը նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով, ապացուցված է:
Վերոհիշյալ հանցանքի կատարման համար ամբաստանյալը ենթակա է քրեական պատասխանատվության և պատժի:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն <<Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն <<պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից ու ազատություններից օրենքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` <<Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն <<Պատժի տեսակը և չափը որոշվում է հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը 2012թվականի նոյեմբերի 1-ին Սերոբ Սարգսյանի վերաբերյալ թիվ ՍԴ/0109/01/12 գործով արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. (…) պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են`
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ)մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
(…) պատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ՝ ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները՝ ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն:
Վճռաբեկ դատարանը գտել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի գրեթե բոլոր հոդվածների սանկցիաներում ամրագրված վերոնշյալ մոտեցումը պայմանավորված է այն տրամաբանությամբ, որ քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են: Ուստի կոնկրետ արարքի և անձի նկատմամբ համընդհանուր քրեական օրենքով նախատեսված սանկցիան կիրառելիս դատարանը պետք է որոշակի հայեցողություն դրսևորի:
Այնսինքն` առանց դատարանի հայեցողության պատժի անհատականացումն անհնար է:
(…) Պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հանգամանքների հայեցողական և ոչ երբեք կամային գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից (տես Նարեկ Գևորգի Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշման 14-րդ, 22-23-րդ կետերը)>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի վերոգրյալ դրույթներից հետևում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի և պատժաչափի, այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հագամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը:
Դատարանը ամբաստանյալ Սուրեն Ադամյանի նկատմամբ պատժաչափի, պատժատեսակի և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը քննելիս հաշվի է առնում նրա կողմից կատարած հանցանքի բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները և գործի կոնկրետ տվյալները, ինչպես նաև հանցանքը կատարելուց հետո ամբաստանյալի դրսևորած վարքագիծը:
Ամբաստանյալ Սուրեն Ադամյանի անձը բնութագրող տվյալներ դատարանը հաշվի է առնում, որ նա նախկինում դատված չի եղել, երիտասարդ է, զորամասի հրամանատարության կողմից բնութագրվում է դրական, իրեն դրսևորել է կարգապահ և բարեխիղճ զինծառայող, չունի կարգապահական տույժեր, վայելում է ընկերների և հրամանատարության հարգանքը:
Որպես ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ դատարանը հաշվի է առնում այն, որ նա նախկինում դատված չի եղել, ընդունել է մեղքը և անկեղծորեն զղջացել կատարած արարքի համար, տվել է խոստովանական ցուցմունքներ, հաշտվել է տուժողի հետ:
Դատարանը, որպես ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտում տուժողի վարքագծի հակաօրինականությունը և հակաբարոյականությունը, որով պայմանավորվել է հանցագործությունը:
Դատարանը հաշվի է առնում նաև հանցագործությունը կատարելուց հետո ամբաստանյալ Ս.Ադամյանի դրսևորած վարքագիծը, այն, որ նա հաշտվել և ներողություն է խնդրել տուժողից:
Տուժող Գ.Մարտիրոսյանը դատաքննության փուլում հայտնել է, որ որևէ բողոք կամ պահանջ չունի ամբաստանյալ Ս.Ադամյանից, իրենց միջև վերականգնվել են նախկին բարիդրացիական հարաբերություները, և խնդրել է ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակել մեղմ պատիժ:
Ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ դատարանը չի արձանագրել:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն
<<1. Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մաuին:
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիu դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները (...)>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի բովանդակային վերլուծությունից երևում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու չափանիշները երկուսն են.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի համապատասխան հոդվածների սանկցիաներով նախատեսված կալանք, ազատազրկում կամ կարգապահական գումարտակում պահելը պատիժների առկայությունը:
Դատարանի համոզված լինելը, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը ռեալ /իրական/ կրելու:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը իր 12.06.2007 թվականի թիվ ՎԲ-12407 որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման կապակցությամբ արտահայտել է այն իրավական դիրքորոշումը, որ վկայակոչված հոդվածի կիրառումը հանցագործությունների տեսակների, հանցավոր արարքի վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի, այնպես էլ անձանց շրջանակի հետ կապված որևէ սահմանափակման չի ենթարկվում և պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմք է համարում դատարանի համոզվածությունը, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց որոշակի պատժատեսակները ռեալ կիրառելու:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը միաժամանակ նշել է <<ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման հիմնական պայմանը պատճառաբանված լինելն է:
Նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս պետք է դատարանը հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող բոլոր հանգամանքները: Կարևորն այն է, որ հանգի հիմնավոր եզրակացության, որ դատապարտյալի ուղղումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու>>:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը մեկ այլ` Գուրգեն Մարտիրոսյանի վերաբերյալ 01.02.2008 թվականի թիվ ՎԲ-01/08 որոշմամբ նշել է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու իրավական հիմքերը բացահայտելու համար ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածում սահմանված իրավադրություները անհրաժեշտ են մեկնաբանել նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ամրագրված պատժի նպատակների համատեքստում, այսինքն պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս իրավասու դատարանը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է քննարկի նաև պատժի սոցիալական արդարության վերականգնման և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հարցը: ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը միաժամանակ նշել է, որ սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և պատժի ենթարկվածին ուղղելու մասին կարող է վկայել հանցագործությունից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը:
Անձի նկատմամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված հարցերին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է նաև ՎԲ-192/07 և ՎԲ-50/07, որոշումներում, վերահաստատել է իրավական դիրքորոշումն այն մասին, որ չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքն ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, այնուհանդերձ, դատարանը պարտավոր է, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, հաշվի առնել նաև հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը: Դատարանի կողմից նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության վտանգավորության աստիճանին ու բնույթին: Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար կարևոր նշանակություն ունեն հանցագործության կատարման հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, մեղքի ձևը, հանցավորի կողմից այդ հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքները նախատեսելու բնույթն ու աստիճանը:
Դատարանը վերուծելով և գնահատելով գործի վերոհիշյալ փաստական հանգամանքները, հաշվի առնելով Սուրեն Ադամյանին վերագրվող արարքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, նրա անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում` պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների համակցությունը, ինչպես նաև` պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, հանգում է հետևության, որ Ս.Ադամյանի ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու և նրա նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով կատարած հանցանքի համար ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով սույն գործով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներին: Տվյալ դեպքում` դրանով կապահովվեն նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները: ...» /քրեական գործ, հատոր 2, էջ 32-39/։
16. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների դրույթներից հետևում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի և պատժաչափի, այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա՝ նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը։
Սույն քրեական գործի նյութերի ուսումնասիրությունից ակնհայտ է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով մեղադրվող Ս.Ադամյանի նկատմամբ պատժի տեսակն ու չափը որոշելիս Առաջին ատյանի դատարանը ղեկավարվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով սահմանված պատիժ նշանակելու ընղհանուր սկզբունքներով, ըստ էության բազմակողմանի ստուգման ու օբյեկտիվ գնահատության է ենթարկել նաև ամբաստանյալ Ս.Ադամյանի կատարած հանցանքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, անձը բնութագրող տվյալները, պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, այն, որ նա նախկինում դատված չի եղել, երիտասարդ է, զորամասի հրամանատարության կողմից բնութագրվում է դրական, իրեն դրսևորել է կարգապահ և բարեխիղճ զինծառայող, չունի կարգապահական տույժեր, վայելում է ընկերների և հրամանատարության հարգանքը, ընդունել է մեղքը և անկեղծորեն զղջացել կատարած արարքի համար, տվել է խոստովանական ցուցմունքներ, հաշտվել է տուժողի հետ, տուժողի վարքագծի հակաօրինականությունը և հակաբարոյականությունը, տուժող Գ.Մարտիրոսյանը բողոք կամ պահանջ չունի, ինչպես նաև պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը։
Հաշվի առնելով վերոգրյալը, Առաջին ատյանի դատարանը հանգել է հետևության, որ Ս.Ադամյանը նշանակված պատիժը չպետք է կրի և նրա ուղղվելը հնարավոր է առանց հասարակությունից մեկուսացնելու, պատիժը փաստացի կրելու՝ նրա նկատմամբ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվել և սահմանվել է փորձաշրջան։
17. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի բովանդակությունից երևում է, որ փաստորեն պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն առանց ռեալ /իրական/ պատիժ նշանակելու դատապարտյալի ուղղվելու հնարավորության մասին։ Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին։
18. Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ վերաքննիչ բողոքի պահանջը ամբաստանյալ Ս.Ադամյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը չկիրառելու մասին անհիմն է:
Առաջին ատյանի դատարանը պատիժ նշանակելիս դատավճռում հաշվի առնելով կատարված հանցագործության բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշները, հիմնավոր պատճառաբանելով գտել է, որ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժն ամբաստանյալ Ս.Ադամյանը չպետք է կրի, նրա ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը փաստացի կրելու: Առկա է Առաջին ատյանի դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն առանց քրեական պատիժ նշանակելու Ս.Ադամյանի ուղղվելու հնարավորության մասին: Առաջին ատյանի դատարանը բավարար չափով հիմնավորել է ամբաստանյալ Ս.Ադամյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրեսնգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման նպատակահարմարությունը:
Վերաքննիչ դատարանը ևս գտնում է, որ ամբաստանյալ՝ Ս.Ադամյանի ուղղվելը և նոր հանցագործության կատարումը կանխելը հնարավոր է առանց պատիժը ռեալ կրելու, հնարավոր համարելով նրա վերադաստիարակումն առանց հասարակությունից մեկուսացնելու, նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելով, նշանակելով փորձաշրջան, ինչն ապահովում է՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ հոդվածների պահանջները։
Վերաքննիչ դատարանը նման հետևության է հանգում հիմք ընդունելով Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի հիմնավորումները և քրեական գործում եղած փաստական հանգամանքները։
19. Վերաքննիչ բողոքի պատճառաբանությունները Վերաքննիչ դատարանը հիմնավոր չի համարում և գտնում է, որ վերաքննիչ բողոքը ենթակա է մերժման: Ամբաստանյալ Ս.Ադամյանի նկատմամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասով` դատավճիռը բեկանելու օբյեկտիվ հիմքեր չկան և Առաջին ատյանի դատարանի 2014 թվականի մայիսի 13-ի դատավճիռը պետք է թողնել օրինական ուժի մեջ:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ հոդվածով, 394-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով, 402-րդ, 404-րդ հոդվածներով, 412-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 418-րդ հոդվածով Վերաքննիչ դատարանը
ՈՐՈՇԵՑ
1. Երևանի կայազորի զինվորական դատախազության դատախազ Տ.Ամբարյանի վերաքննիչ բողոքը մերժել:
2. Սուրեն Վարուժանի Ադամյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 3-րդ կետով Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2014 թվականի մայիսի 13-ի դատավճիռը թողնել օրինական ուժի մեջ:
3. Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Գ.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ե.ԴԱՐԲԻՆՅԱՆ

Ս.ՉԻՉՈՅԱՆ