ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն
վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության
առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռ
գործ թիվ ԵԱՔԴ/0019/01/14
նախագահող դատավոր` Ա.Մկրտչյան


ՈՐՈՇՈՒՄ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ /այսուհետ նաև`
Վերաքննիչ դատարան/ ԿԱԶՄՈՎ`

նախագահող դատավոր` Գ. ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ
դատավորներ` Ե. ԴԱՐԲԻՆՅԱՆ
Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

քարտուղարությամբ` Ն.ԱՍԱՏՐՅԱՆԻ

մասնակցությամբ`
դիմող` դատախազ` Ա.ՉԱԽՈՅԱՆԻ
ամբաստանյալ` Գ.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆԻ
պաշտպան` Խ.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆԻ

2014 թվականի սեպտեմբերի 16-ին Երևան քաղաքում

դռնբաց դատական նիստում վճռաբեկության կանոններով քննության առնելով Գուրգեն Վազգենի Բաղդասարյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի /այսուհետ նաև` Առաջին ատյանի դատարան/ 2014 թվականի հունիսի 26-ի դատավճռի դեմ Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Ա.Չախոյանի վերաքննիչ բողոքը.
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի ՔՎ Արաբկիրի քննչական բաժնի քննիչ Ա.Մելիքյանի 2013 թվականի մայիսի 17-ի որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել և վարույթ է ընդունվել թիվ 14126813 քրեական գործը /քրեական գործ, հատոր 1, էջ 1/:
2. ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի ՔՎ ԾՀՔ բաժնի ավագ քննիչ Հ.Պողոսյանը 2013 թվականի մայիսի 21-ի որոշմամբ թիվ 14126813 քրեական գործն ընդունել է վարույթ /քրեական գործ, հատոր 1, էջ 44/:
3. ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի ՔՎ ԾՀՔ բաժնի ավագ քննիչ Հ.Պողոսյանի 2013 թվականի մայիսի 25-ի որոշմամբ Գ.Բաղդասարյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով: /քրեական գործ, հատոր 1, էջ 92-94/:
4. Առաջին ատյանի դատարանի 2013 թվականի մայիսի 25-ի որոշմամբ Գ.Բաղդասարյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել կալանավորումը` երկու ամիս ժամկետով:
Կալանավորման սկիզբը հաշվվել է մեղադրյալի փաստացի կալանավորման պահից /քրեական գործ, հատոր 1, էջ 97/:
5. 2013 թվականի մայիսի 25-ին Գ.Բաղդասարյանի նկատմամբ հայտարարվել է հետախուզում /քրեական գործ, հատոր 1, էջ 98/:
6. ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի ՔՎ ԾՀՔ բաժնի ավագ քննիչ Հ.Պողոսյանի 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ի որոշմամբ Գ.Բաղդասարյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքը լրացվել, նոր մեղադրանք է առաջադրվել և նա ներգարվվել է որպես մեղադրյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով /քրեական գործ, հատոր 2, էջ 175-178/:
7. ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի ՔՎ ԾՀՔ բաժնի ավագ քննիչ Հ.Պողոսյանի 2013 թվականի սեպտեմբերի 16-ի որոշմամբ Ա.Ներսիսյանի կողմից Ա.Հովհաննիսյանին ծեծի ենթարկելու կապակցությամբ քրեական հետապնդում չի իրականացվել` բողոքի բացակայության հիմքով:
Ա.Հովհաննիսյանի կողմից Ա.Ներսիսյանին ծեծի ենթարկելու կապակցությամբ քրեական հետապնդում չի իրականացվել` բողոքի բացակայության հիմքով /քրեական գործ, հատոր 2, էջ 179-180/:
8. ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի ՔՎ ԾՀՔ բաժնի ավագ քննիչ Հ.Պողոսյանի 2013 թվականի սեպտեմբերի 18-ի որոշմամբ թիվ 14126813 քրեական գործի վարույթը կասեցվել է մինչև մեղադրյալ Գ.Բաղդասարյանին հայտնաբերելը /քրեական գործ, հատոր 2, էջ 182-185/:
9. 2013 թվականի դեկտեմբերի 23-ին Գ.Բաղդասարյանն ինքնակամ ներկայացել է ոստիկանություն /քրեական գործ, հատոր 3, էջ 3/:
10. ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի ՔՎ ԾՀՔ բաժնի ավագ քննիչ Հ.Պողոսյանի 2013 թվականի դեկտեմբերի 23-ի որոշմամբ թիվ 14126813 քրեական գործով կասեցված վարույթը վերսկսվել է /քրեական գործ, հատոր 3, էջ 7/:
11. ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի ՔՎ ԾՀՔ բաժնի ավագ քննիչ Հ.Պողոսյանի 2014 թվականի հունվարի 08-ի որոշմամբ Գ.Բաղդասարյանին մարմնական վնասվածք ստանալու վերաբերյալ նախապատրաստված նյութերով քրեական գործի հարուցումը մերժվել է` հանցագործության դեպքի բացակայության հիմքով /քրեական գործ, հատոր 3, էջ 56-57/:
12. ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի ՔՎ ԾՀՔ բաժնի ավագ քննիչ Հ.Պողոսյանի 2014 թվականի փետրվարի 12-ի որոշմամբ Գ.Բաղդասարյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքը լրացվել, նոր մեղադրանք է առաջադրվել և նա ներգրավվել է որպես մեղադրյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով /քրեական գործ, հատոր 3, էջ 107-111/:
13. ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի ՔՎ ԾՀՔ բաժնի ավագ քննիչ Հ.Պողոսյանի 2014 թվականի փետրվարի 18-ի որոշմամբ Գ.Բաղդասարյանին մարմնական թեթև վնաս պատճառելու վերաբերյալ քրեական հետապնդում չի իրականացվել` դիմողի բողոքի բացակայության հիմքով /քրեական գործ, հատոր 3, էջ 122-123/:
14. 2014 թվականի փետրվարի 24-ին թիվ 14126813 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Առաջին ատյանի դատարան, որը դատարանում ստացվել է նույն թվականի փետրվարի 26-ին: /քրեական գործ, հատոր 4, էջ 1/:
15. Առաջին ատյանի դատարանի դատավոր Ա.Մկրտչյանի 2014 թվականի փետրվարի 27-ի որոշմամբ քրեական գործն ընդունվել է վարույթ և նույն թվականի մարտի 10-ին նշանակվել` դատաքննության: /քրեական գործ, հատոր 4, էջ 2, 8/:
16. Առաջին ատյանի դատարանի 2014 թվականի հունիսի 26-ի դատավճռով Գուրգեն Վազգենի Բաղդասարյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով և դատապարվել` ազատազրկման երեք տարի ժամկետով:
Կիրառվել է <<ՀՀ անկախության հռչակման 22-րդ տարեդարձի կապակցությամբ համաներում հայտարարելու մասին>> ՀՀ Ազգային ժողովի 2013 թվականի հոկտեմբերի 03-ի որոշման 1-ին կետի 3-րդ ենթակետը և Գուրգեն Բաղդասարյանն ազատվել է նշանակված պատժից:
Գ.Բաղդասարյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց կալանավորումը վերացվել է` նա անհապաղ ազատվել է կալանքից:
Վճռվել է իրեղեն ապացույց ճանաչված թվով 23 բամբակյա խծուծների վրա առգրավված արյան հետքերը և հիվանդանոցից առգրավված ընդունման պահին տուժող Ա.Գասպարյանի հագին եղած հագուստները ոչնչացնել /քրեական գործ, հատոր 4, էջ 176-180/:
17. Վերաքննիչ դատարանի 2014 թվականի օգոստոսի 04-ի որոշմամբ Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Ա.Չախոյանի վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և քրեական գործը նշանակվել` դատական քննության վճռաբեկության կանոններով:
18. Վերաքննիչ բողոքի գրավոր պատասխան Վերաքննիչ դատարան չի ներկայացվել:
Գործի փաստական հանգամանքները
19. Նախաքննական մարմնի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով ամբաստանյալ Գուրգեն Վազգենի Բաղդասարյանին մեղադրանք է առաջադրվել, որ նա, 2013 թվականի մայիսի սկզբներին, ինտերնետ ակումբում ծանոթացել է Ֆրանսիայի Հանրապետության քաղաքացի Արտաշես Գասպարյանի հետ, վերջինիս խնդրանքով նրան թույլատրել է <<Վիվարո>> ինտերնետային կայքում իր անվամբ բացված անձնական էջից խաղադրույքներ կատարել` հայտնելով անձնական էջի անհատական տվյալները և գաղտնաբառը: Որոշ ժամանակ անց Գուրգեն Բաղդասարյանը ցանկացել է կայքից միայնակ օգտվել և փոփոխել է գաղտնաբառը, սակայն պարզելով, որ կայքում Արտաշես Գասպարյանի կողմից մուտքագրված որոշակի գումար է մնացել` այդ մասին տեղեկացրել է վերջինիս և պատրաստակամություն` հայտնել վերադարձնել այն:
2013 թվականի մայիսի 17-ին` ժամը 17:30-ի սահմաններում, Երևանի Բաղրամյան և Երզնկյան փողոցների հատման վայրում Գուրգեն Բաղդասարյանին պատահաբար հանդիպելով` Արտաշես Գասպարյանը պարզաբանումներ է պահանջել ինտերնետային կայքում իր մուտքագրած գումարը վերադարձնելու վերաբերյալ: Այդ հարցի շուրջ վիճաբանություն է առաջացել նրանց միջև, որը շարունակվել է Բաղրամյան պողոտայի թիվ 69 շենքի բակում: Վիճաբանության ընթացքում Գուրգեն Բաղդասարյանն իր մոտ եղած սուր կտրող ծակող գործիքով հարվածել է Արտաշես Գասպարյանի կրծքավանդակի ձախ հատվածին` վերջինիս առողջությանը պատճառելով կյանքին վտանգ սպառնացող ծանր վնաս /քրեական գործ, հատոր 3, էջ 107-111/:
Առաջին ատյանի դատարանը հաստատված է համարել, որ Գ.Բաղդասարյանը դիտավորությամբ Ա.Գասպարյանին սուր կտրող-ծակող գործիքով, կյանքի համար վտանգավոր ծանր վնաս է պատճառել /քրեական գործ, հատոր 4, էջ 176-180/:
Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը
Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում.
20. Դիմող` Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Ա.Չախոյանը վերաքննիչ բողոքում ներկայացնելով գործի դատավարական նախապատմությունը և փաստական հանգամանքները հայտնել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի 2014 թվականի հունիսի 26-ի դատավճիռը ենթակա է բեկանման ու փոփոխման:
Հղում կատարելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ հոդվածների, ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի Գարուշ Մադաթյանի վերաբերյալ 2009 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշման դրույթների վրա գտել է, որ վերը շարադրված իրավանորմերում և դրանց վերաբերյալ ձևավորված նախադեպային դիրքորոշումներում հստակեցված են այն հանգամանքները, որոնք յուրաքանչյուր դեպքում պետք է հաշվի առնվեն դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս։ Այդ հանգամանքների համակցությունն էլ որոշում է ՀՀ քրեական օրենքի հատուկ մասի հոդվածի սանկցիայով սահմանված առավելագույն և նվազագույն պատժաչափերի սահաններում դատարանի սահմանափակ հայեցողության շրջանակները։
Տվյալ հանցատեսակի դեմ պայքարի քաղաքականությունը որոշվում է հաշվի առնելով տվյալ հանցատեսակի աճի դինամիկան, կամ առհասարակ հանցավորության դեմ պայքարի քաղաքականության ուղղությունների վերադասավորումը։ Որոշիչ նշանակություն ունեն նաև կոնկրետ դեպքում հանցագործության կատարման առանձնահատկությունները` վայրը, իրադրությունը, միջոցը, գործիքը, ինչպես նաև այն կատարած անձը։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածով սահմանված արարքի հանրային վտանգավորության բարձր աստիճանն արտահայտվում է նրանում, որ առողջությանը պատճառված վնասը վտանգավոր է կյանքի համար:
Ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի չի առել հանցագործության կատարման եղանակն ու օգտագործված գործիքը։ Դատարանը պատշաճ գնահատական չի տվել այն հանգամանքին, որ Գ.Բաղդասարյանը հանցանքը կատարել է սուր կտրող-ծակող գործիքի` հավանաբար դանակի` վտանգավոր գործիքի գործադրմամբ։
Առաջին ատյանի դատարանը դատավճռում նշել է. <<Որպես ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ դատարանը հաշվի է առնում, որ նրա խնամքին են գտնվում կենսաթոշակառու մայրը և հայրը, ընտանիքի միակ կերակրողն է, անկեղծորեն զղջացել է կատարած արարքի համար, ինքնակամ ներկայացել է վարույթն իրականացնող մարմնին, դեպքի հանգամանքների վերաբերյալ նախաքննության և դատաքննության փուլում տվել է խոստովանական ցուցմունքներ և ակտիվորեն աջակցել է հանցագործության բացահայտմանը, տուժող Ա.Գասպարյանը գրավոր դիմում է ներկայացրել դատարան և նշել, որ ամբաստանյալից որևէ բողոք կամ պահանջ չունի և խնդրել է նրան պատասխանատվության չենթարկել։
Դատարանը միաժամանակ արձանագրում է, որ հանցագործությունը պայմանավորված է եղել տուժողի հակաօրինական վարքագծով, գործի փաստական հանգամանքներով հիմնավորվել է, որ նախահարձակը եղել է տուժող Ա.Գասպարյանը։ Այդ կապակցությամբ քրեական գործում առկա է դատաբժշկական փորձագետի եզրակացությունը, համաձայն որի՝ Գ.Բաղդասարյանի առողջությանը պատճառվել է առողջության կարճատև քայքայումով թեթև վնաս։ Նախաքննության մարմինն այդ կապակցությամբ 18.02.2014թ. որոշում է կայացրել քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին՝ դիմողի՝ Գ.Բաղդասարյանի բողոքի բացակայության հիմքով>>։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ տուժողի վարքագծի հակաօրինականությունը չի սահմանափակվում միայն հանցագործության կատարումով։ Այն իր մեջ ներառում է նաև այլ գործողություններ, որոնք արգելվում են իրավունքի այլ ճյուղերով, օրինակ` վարչական, աշխատանքային, քաղաքացիաիրա-վական օրենսդրությամբ։ Հակաօրինական վարքագիծը կարող է արտահայտվել ծեծի, խոշտանգման, ծանր վիրավորանքի, մարդկային արժանապատվության նվաստացման ձևով։ Այն կարող է դրսևորվել նաև պաշտոնեական դիրքը չարաշահելու, շանտաժի և այլ գործողությունների ձևով, որոնք չեն հանդիսանում բռնություն, ծաղրանք, ծանր վիրավորանք, սակայն կրում են հակաօրինական բնույթ (տես՝ Խաչիկ Ղազարյանի վերաբերյալ ԵԷԴ/0138/01/09 գործով 2010 թվականի հուլիսի 23-ի որոշումը)։
Տուժողի վարքագծի հակաօրինականությունը կամ հակաբարոյականությունը գնահատելու համար այն պետք է դիտարկել ոչ թե ինքնին, այլ կոնկրետ իրադրության, այդ թվում՝ հանցավորի վարքագծի համատեքստում։ Տուժողի վարքագծի հակաօրինակա-նության կամ հակաբարոյականության մասին խոսք կարող է լինել այն դեպքում, երբ նրա գործողություններն իրենց բնույթով էապես տարբերվում են հանցավորի՝ մինչև վնաս պատճառելը դրսևորած վարքագծից և չեն համապատասխանում դրան։ Ընդհանուր փոխադարձ վիճաբանության ժամանակ վիճաբանողներից մեկի գործողության՝ մյուսի համեմատությամբ ավել կամ պակաս հակաօրինական լինելը (առաջինը հարվածելը, ավելի բարձր գոռալը) չի կարող մեկնաբանվել <տուժողի հակաօրինական վարքագծի> սահմաններում և դիտվել որպես պատիժը և պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանք։ Վիճաբանության մեջ կամովին ներքաշվող յուրաքանչյուր անձ մտնում է նման պոտենցիալ իրավիճակի մեջ՝ ընկալելով դրան բնորոշ հնարավոր հետևանքները։ Իսկ քննարկվող մեղմացնող հանգամանքի մասին խոսք կարող է լինել այն դեպքում, երբ տուժողի գործողությունը բացարձակ համարժեք չէ հանցավորի վարքագծին, այսինքն՝ վերջինիս իրավահպատակ վարքագծին տուժողը պատասխանում է հակաօրինական վարքագծով, օրինակ՝ ներքաշում է վիճաբանության մեջ, չի ընդունում հաշտվելու հորդորները, հարվածում է ակնհայտ պասիվ վարքագիծ դրսևորող հակառակորդին և այլն։
Հաստատված է, որ Գ.Բաղդասարյանն ինքն է առաջարկել առանձնանալ ավելի հանգիստ վայր՝ խոսակցությունը շարունակելու համար, և դրանից հետո վիճաբանել ու փոխադարձ հարվածել է Ա.Գասպարյանին։ Այն հանգամանքը, որ առանձնանալուց հետո վիճաբանության ընթացքում առաջին հարվածը հասցրել է տուժողը, ինքնին չի ենթադրում տուժողի գործողությունների հակաօրինականություն։ Գ.Բաղդասարյանը տուժողին մարմնական վնասվածք է պատճառել երկկողմանի հակաօրինական գործողությունների ընթացքում, հետևաբար, դատարանի դիրքորոշումը, որ Գ.Բաղդասարյանը հանցանքը կատարել է տուժողի հակաօրինական գործողություններով պայմանավորված` հիմնավոր չէ։
Առաջին ատյանի դատարանի կողմից, որպես պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանք նշվել է նաև նրա անկեղծորեն զղջալը, խոստովանական ցուցմունք տալը և հանցագործությունը բացահայտելուն ակտիվորեն օժանդակելը։ Այնինչ, քրեական գործի նյութերի ուսումնասիրությունը կվկայի, որ ամբաստանյալը հստակ դիրքորոշում չի հայտնել մեղսագրվող հանցագործության համար մեղքն ընդունելու, դրա համար զղջալու մասին՝ նշելով, որ զղջում է վնասվածք պատճառելու համար պնդելով, որ այն պատճառել է պաշտպանվելու համար։
Ամբաստանյալն իր ցուցմունքներում, պաշտպանության կողմն իր դիրքորոշումներում բացառապես շեշտադրել է անհրաժեշտ պաշտպանության իրավիճակ, ինչը հերքվել է նաև դատարանի կողմից, հետևաբար նման վարքագիծը չի կարող խոսել <խոստովանական ցուցմունք> տալու, հանցագործությունը բացահայտելուն ակտիվորեն աջակցելու մասին։
Ինչպես կարող էր ամբաստանյալը <հանցագործությունը բացահայտելուն ակտիվորեն աջակցել>, եթե ի սկզբանե նա խուսափել է քննությունից, տևական ժամանակ թաքնվել և ներկայացել է այն ժամանակ, երբ հիմնավորվել էր նրա կողմից հանցանքի կատարումը:
Հետևաբար, դատարանի կողմից հաշվի առնված նշված մեղմացնող հանգամանքը իրական և առկա չէ։
Դատարանի կողմից որպես մեղմացնող հանգամանք հաշվի է առնվել նաև տուժողի դիմումն այն մասին, որ ամբաստանյալից պահանջ չունի և խնդրում է նրան քրեական պատասխանատվության չենթարկել։ Դատարանը սահմանափակվել է այս հանգամանքի վկայակոչմամբ և չի հիմնավորել, թե ինչպես է նշված հանգամանքն ազդել արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի վրա։ Դատավճռում չի նշվել, թե ինչ մեղմացնող նշանակություն ունի տուժողի՝ ամբաստանյալին քրեական պատասխանատվության չենթարկելու վերաբերյալ խնդրանքը հանրորեն վտանգավոր այնպիսի արարքի պարագայում, որը վտանգավոր է մարդու կյանքի համար և որի դեմ պայքարում օրենսդիրը չի կարևորել մասնավոր շահերի գնահատումը։
Ամբաստանյալ Գ.Բաղդասարյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի չի առել ամբաստանյալին մեղսագրվող հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը, դրանով վնասված հասարակական հարաբերությունների կարևորությունը, վնաս պատճառելու եղանակը, հանցագործության այդ տեսակի դեմ պայքարի քաղաքականության առանձնահատկությունները։ Դատարանը վկայակոչել և հաշվի է առել հանգամանքներ, որոնք իրական չեն կամ մեղմացման առումով չեն ազդում ամբաստանյալին մեղսագրվող արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի վրա։ Առաջին ատյանի դատարանն այդպիսով չի հետևել Գ.Մադաթյանի, Պ.Բայրամյանի, Խ. Ղազարյանի վերաբերյալ գործերով որոշումներում ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումներին և ամբաստանյալ Գ.Բաղդասարյանի նկատմամբ նշանակել է նվազագույն պատիժ:
Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ, այն է՝ դատավճռով նշանակված պատիժը չի համապատասխանում կատարված հանցագործության ծանրությանը, վտանգավորության աստիճանին և ամբաստանյալի անձին՝ ակնհայտ մեղմ լինելու պատճառով։
Դիմողը խնդրել է մասնակիորեն` պատժի մասով բեկանել և փոփոխել Գ.Բաղդասարյանի վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի 2014 թվականի հունիսի 26-ի դատավճիռը։
Գ.Բաղդասարյանի նկատմամբ <<Հայաստանի Հանրապետության անկախության հռչակման 22-րդ տարեդարձի կապակցությամբ համաներում հայտարարելու մասին>> ՀՀ Աժ 2013 թվականի հոկտեմբերի 03-ի որոշման 1-ին կետի 3-րդ ենթակետի կիրառումը վերացնել և Գ.Բաղդասարյանի նկատմամբ որպես պատիժ նշանակել ազատազրկում չորս տարի ժամկետով։
Գ.Բաղդասարյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառել կալանավորումը մինչև որոշման օրինական ուժի մեջ մտնելը։
21. Դատախազ Ա.Չախոյանը պնդեց վերաքննիչ բողոքը և խնդրեց այն բավարարել:
Ամբաստանյալ Գ.Բաղդասարյանը և նրա պաշտպան Խ.Խաչատրյանն առարկեցին վերաքննիչ բողոքի դեմ և խնդրեցին այն մերժել, Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը թողնել օրինական ուժի մեջ:
Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
Վերաքննիչ դատարանը, քննության առնելով վերաքննիչ բողոքը` բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում, լսելով բողոքում ներկայացված հետևությունները հիմնավորելու մասին դատախազ Ա.Չախոյանի ելույթը, ամբաստանյալ Գ.Բաղդասարյանի և նրա պատշպան Խ.Խաչատրյանի վերաքննիչ բողոքի պատասխանները, ինչպես նաև ուսումնասիրելով, վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, ներքին համոզմամբ, հանգում է հետևության, որ վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել` Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը թողնել օրինական ուժի մեջ` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
22. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
<<Դիտավորությամբ մեկ ուրիշին մարմնական վնասվածք պատճառելը կամ առողջությանն այլ ծանր վնաս պատճառելը, որը վտանգավոր է կյանքի համար կամ առաջացրել է տեսողության, խոսքի, լսողության կամ որևէ օրգանի կամ օրգանի ֆունկցիայի կորուստ կամ արտահայտվել է դեմքի անջնջելի այլանդակմամբ, ինչպես նաև կյանքի համար վտանգավոր այլ վնաս է պատճառել առողջությանը կամ առաջացրել է դրա քայքայում՝ զուգորդված ընդհանուր աշխատունակության ոչ պակաս, քան մեկ երրորդի կայուն կորստով կամ հանցավորի համար ակնհայտ մասնագիտական աշխատունակության լրիվ կորստով կամ առաջացրել է հղիության ընդհատում, հոգեկան հիվանդություն, թմրամոլությամբ կամ թունամոլությամբ հիվանդացում՝
պատժվում է ազատազրկմամբ՝ երեքից յոթ տարի ժամկետով:>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 5-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
<<Արարքի հանցավորությունը, դրա պատժելիությունը և քրեաիրավական այլ հետևանքները որոշվում են միայն քրեական օրենքով>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
<<Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար>>:
Համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի.
<<1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից ու ազատություններից օրենքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն.
<<1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
<<Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը՝...
6) ենթակա է արդյոք պատժի ամբաստանյալն իր կատարած հանցանքի համար.
7) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի ամբաստանյալի նկատմամբ.
8) ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը...>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 82-րդ հոդվածի համաձայն`
<<Հանցանք կատարած անձն օրենսդիր մարմնի կողմից ընդունվող համաներման ակտով կարող է ազատվել քրեական պատասխանատվությունից, իսկ դատապարտյալը կարող է լրիվ կամ մասնակիորեն ազատվել ինչպես հիմնական, այնպես էլ լրացուցիչ պատժից, կամ պատժի չկրած մասը կարող է փոխարինվել ավելի մեղմ պատժատեսակով, կամ կարող է վերացվել դատվածությունը>>:
<<Հայաստանի Հանրապետության անկախության հռչակման 22-րդ տարեդարձի կապակցությամբ համաներում հայտարարելու մասին>> ՀՀ Ազգային ժողովի 2013 թվականի հոկտեմբերի 03-ի որոշման 1-ին կետի 3-րդ ենթակետի համաձայն`
<<Պատժից ազատել, բացառությամբ սույն որոշման 8-րդ կետի 4-6-րդ ենթակետերով և 9-րդ կետով նախատեսված դեպքերի` այն անձանց, որոնց նկատմամբ նշանակվել է առավելագույնը երեք տարի ժամկետով ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ:
23. Առաջին ատյանի դատարանը դատավճռում արձանագրել է.
<<… Դատարանը գործով ձեռք բերված յուրաքանչյուր ապացույց գնահատելով թույլատրելիության վերաբերելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, ղեկավարվելով օրենքով, ներքին համոզմամբ, գտնում է, որ ամբաստանյալ Գուրգեն Բաղդասարյանի մեղավորությունը` դիտավորությամբ Արտաշես Գասպարյանի առողջությանը սուր կտրող-ծակող գործիքով, կյանքի համար վտանգավոր ծանր վնաս պատճառելու մեջ, որը նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով, ապացուցված է:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է. <<դիտավորությամբ մեկ ուրիշին մարմնական վնասվածք պատճառելը կամ առողջությանն այլ ծանր վնաս պատճառելը, որը վտանգավոր է կյանքի համար (...)>>:
Ինչ վերաբերում է պաշտպան Խ.Խաչատրյանի միջնորդությանը` Գ.Բաղդասարյանին վերագրվող արարքը որպես անհրաժեշտ պաշտպանություն որակելու և այդ հիմքով նրան արդարացնելուն, ապա դատարանը գտնում է, որ ինչպես նախաքննությամբ ձեռք բերված, այնպես էլ դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցներով այդ հանգամանքը չի հիմնավորվել:
Վերոհիշյալ հանցանքի կատարման համար ամբաստանյալը ենթակա է քրեական պատասխանատվության և պատժի:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն <<Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն <<Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից ու ազատություններից օրենքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն <<Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` <<Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն <<Պատժի տեսակը և չափը որոշվում է հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով>>:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ին Սերոբ Սարգսյանի վերաբերյալ թիվ ՍԴ/0109/01/12 գործով արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. <<(…) պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են`
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս:
(…) պատժի նշանակման իրավական շրջանակները սահմանված են ՀՀ քրեական օրենսգրքով: Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, վերոնշյալ օրենքը դատարանին հնարավորություն է տվել որոշակի սկզբունքների (…) պահպանմամբ, իր ներքին համոզմանը և իրավագիտակցությանը համապատասխան, ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր և Հատուկ մասերով նախատեսված սահմաններում որոշել պատժի տեսակն ու չափը: Այլ կերպ՝ ուրվագծելով կոնկրետ հանցանքի համար նշանակման ենթակա պատժի առավելագույն և նվազագույն սահմանները՝ ՀՀ քրեական օրենքը դատարանին տվել է այդ շրջանակում հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն:
Վճռաբեկ դատարանը գտել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի գրեթե բոլոր հոդվածների սանկցիաներում ամրագրված վերոնշյալ մոտեցումը պայմանավորված է այն տրամաբանությամբ, որ քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են: Ուստի կոնկրետ արարքի և անձի նկատմամբ համընդհանուր քրեական օրենքով նախատեսված սանկցիան կիրառելիս դատարանը պետք է որոշակի հայեցողություն դրսևորի:
Այսինքն` առանց դատարանի հայեցողության պատժի անհատականացումն անհնար է:
(…) Պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հանգամանքների հայեցողական և ոչ երբեք կամային գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից (տես Նարեկ Գևորգի Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշման 14-րդ, 22-23-րդ կետերը)>>:
Որպես ամբաստանյալ Գուրգեն Բաղդասարյանի անձը բնութագրող տվյալներ դատարանը հաշվի է առնում այն, որ նա նախկինում դատված չէ, բնութագրվում է դրական, ֆիզիկապես վատառողջ է:
Որպես ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ դատարանը հաշվի է առնում, որ նրա խնամքին են գտնվում կենսաթոշակառու մայրը և հայրը, ընտանիքի միակ կերակրողն է, անկեղծորեն զղջացել է կատարած արարքի համար, ինքնակամ ներկայացել է վարույթն իրականացնող մարմնին, դեպքի հանգամանքների վերաբերյալ նախաքննության և դատաքննության փուլում տվել է խոստովանական ցուցմունքներ և ակտիվորեն աջակցել է հանցագործության բացահայտմանը, տուժող Ա.Գասպարյանը գրավոր դիմում է ներկայացրել դատարան և նշել, որ ամբաստանյալից որևէ բողոք կամ պահանջ չունի, և խնդրել է նրան պատասխանատվության չենթարկել:
Դատարանը միաժամանակ արձանագրում է, որ հանցագործությունը պայմանավորված է եղել տուժողի հակաօրինական վարքագծով, գործի փաստական հանգամանքներով հիմնավորվել է, որ նախահարձակը եղել է տուժող Ա.Գասպարյանը: Այդ կապակցությամբ քրեական գործում առկա է դատաբժշկական փորձագետի եզրակացությունը, համաձայն որի` Գ.Բաղդասարյանի առողջությանը պատճառվել է առողջության կարճատև քայքայումով թեթև վնաս: Նախաքննության մարմինն այդ կապակցությամբ 18.02.2014թ. որոշում է կայացրել քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին` դիմողի` Գուրգեն Բաղդասարյանի, բողոքի բացակայության հիմքով:
Ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ դատարանը չի արձանագրել:
Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ որպես պատժատեսակ պետք է նշանակվի ազատազրկում:
Հաշվի առնելով Գուրգեն Բաղդասարյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող վերը թվարկված հանգամանքները, ինչպես նաև ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով սահմանված պատժի նպատակներին` սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը և հանցագործությունների կանխմանը, կարելի է հասնել ամբաստանյալի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիայով նախատեսված նվազագույն պատիժը նշանակելու միջոցով:
Միևնույն ժամանակ դատարանը գտնում է, որ Գուրգեն Բաղդասարյանը <<ՀՀ անկախության հռչակման 22-րդ տարեդարձի կապակցությամբ համաներում հայտարարելու մասին>> ՀՀ Ազգային Ժողովի 2013 թվականի հոկտեմբերի 03-ի որոշման ուժով պետք է ազատվի պատժից հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 82-րդ հոդվածի համաձայն` <<հանցանք կատարած անձն օրենսդիր մարմնի կողմից ընդունվող համաներման ակտով կարող է ազատվել քրեական պատասխանատվությունից, իսկ դատապարտյալը կարող է լրիվ կամ մասնակիորեն ազատվել ինչպես հիմնական, այնպես էլ լրացուցիչ պատժից, կամ պատժի չկրած մասը կարող է փոխարինվել ավելի մեղմ պատժատեսակով, կամ կարող է վերացվել դատվածությունը>>:
<<ՀՀ անկախության հռչակման 22-րդ տարեդարձի կապակցությամբ համաներում հայտարարելու մասին>> ՀՀ Ազգային ժողովի 2013 թվականի հոկտեմբերի 03-ի որոշման 1-ին կետի 3-րդ ենթակետի համաձայն` պատժից պետք է ազատել այն անձանց, որոնց նկատմամբ նշանակվել է առավելագույնը երեք տարի ժամկետով ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժ:
<<ՀՀ անկախության հռչակման 22-րդ տարեդարձի կապակցությամբ համաներում հայտարարելու մասին>> ՀՀ Ազգային ժողովի 2013 թվականի հոկտեմբերի 03-ի որոշմամբ նախատեսված համաներման կիրառման սահմանափակումները Գուրգեն Բաղդասարյանի վրա չեն տարածվում: …>>։ /քրեական գործ, հատոր 4, էջ 176-180/:
24. Առաջին ատյանի դատարանը կատարելով ապացույցների բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ հետազոտություն ու ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն գործով ձեռք բերված յուրաքանչյուր ապացույց գնահատելով թույլատրելիության, վերաբերելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, ղեկավարվելով օրենքով, ներքին համոզմամբ հանգել է ճիշտ հետևության:
25. Քննության ընթացքում ամբաստանյալ Գ.Բաղդասարյանը մշտապես պնդել է, որ դեպքի օրը պատահական հանդիպման ժամանակ տուժողն ագրեսիվ վարքագիծ է դրսևորել, բարձրաձայն խոսել, անտեսել է վիճաբանության առիթի կապակցությամբ պարզաբանումներ տալու իր փորձերը: Դեպքի վայրում առաջին հարվածը հասցրել են տուժողն ու նրա ընկերը` այնուհետև շարունակվել է հարվածներ հասցնելը: Նրանց հետ փոխադարձ քաշքշուկի ընթացքում մի պահ բաճկոնը շրջվել է գլխին, տեսադաշտը փակվել է: Այդ վիճակում հարվածներ է ստացել թիկունքից, ոտքով հարվածել են ոտքերին, որի արդյունքում վայր է ընկել: Զգալով, որ նրանց դեմ չի կարողանում` գետնին ընկած վիճակում` գետնից գտել է մետաղյա իր, փորձել է բարձրանալ, չի կարողացել, քանի որ հարվածել են, կռացած վիճակում պաշտպանվելու նպատակով ձեռքի առարկայով անկանոն շարժումներ է կատարել և մի պահ նկատել` որովայնի շրջանում վնասվածք ստացած տուժողին: Մետաղյա առարկան գցել է աղբարկղը: Ամբաստանյալը ժխտել է իր մոտ վաղորոք դանակ ունենալու և դրանով հարվածելու հանգամանքը:
Վկա Արթուր Հովհաննիսյանը ցուցմունք է տվել նաև ամբաստանյալ Գ.Բաղդասարյանին առերես, պնդել, որ պատահական հանդիպման ժամանակ տուժողն ագրեսիվ վարքագիծ է դրսևորել ամբաստանյալի նկատմամբ: Ապա վերջինս ու նրա ընկերը ոտքերով ու ձեռքերով ծեծի են ենթարկել ամբաստանյալ Գ.Բաղդասարյանին, որի ընթացքում վերջինիս բաճկոնը գլխին շրջված է եղել:
Վկա Ա.Ներսիսյանն ընդունել է տուժողի կողմից ամբաստանյալին հարվածներ հասցնելու, միմյանց քաշքշելու ու այդ ընթացքում ամբաստանյալի բաճկոնը գլխին շրջված լինելու` իրենց հարվածներից վայր ընկնելու և այդ ժամանակ տուժողի վիրավորելու, ամբաստանյալի ձեռքին փայլող առարկա տեսնելու հանգամանքները: Վկա Ա.Ներսիսյանը նաև հայտնել է, որ չի տեսել թե այդ առարկան ամբաստանյալը որտեղից է վերցրել:
Վկա Լ.Ղարիբյանը ևս հաստատել է ամբաստանյալի վեճին, քաշքշուկին նաև տուժողի ընկերոջ` Արսեն Ներսիսյանի մասնակցության փաստը:
Վերոհիշյալն արտացոլվել է նաև մեղադրական եզրակացության մեջ և դատավճռում:
Մեղադրական եզրակացության մեջ հաստատված է համարվել, որ ամբաստանյալ Գ.Բաղդասարյանի և տուժողի հանդիպումը վաղորոք ծրագրավորված չի եղել` նրանք հանդիպել են պատահական: Ընդունվել է նաև, կայքում տուժողի կողմից մուտքագրված և մնացած գումարի ու այն վերադարձնելու պատրաստակամության մասին ամբաստանյալի կողմից տուժողին նախորոք տեղեկացրած լինելու փաստը: Գործի նյութերով հիմնավորվել է, որ նման իրավիճակում` ամբաստանյալի կողմից դրսևորած նորմալ պահվածքի պայմաններում վեճի նախաձեռնողը և հրահողը եղել է տուժողը` հենց սկզբից բարձրաձայն վիճաբանելով ամբաստանյալի հետ` նրա կայքից օգտվելու հարցի շուրջ: Առաջին ատյանի դատարանը հիմնավոր կերպով արձանագրել է, այդ հանգամանքն ընդունվել է նաև վերաքննիչ բողոքում, որ դեպքի վայրում նախահարձակը եղել է տուժողը, ով առաջինն է հարվածել ամբաստանյալին: Ամբաստանյալին ծեծի են ենթարկել տուժողն ու վկա Ա.Ներսիսյանը: Մեղադրող կողմը չի հերքել գործի քննությամբ ձեռք բերված այդ ապացույցները և ամբաստանյալի պատճառաբանությունները, որ վիճաբանության ընթացքում բաճկոնը քաշվել է գլխին, փակել դեմքը, տուժողի և նրա ընկերոջ հարվածների արդյունքում է վայր ընկել: Չի հերքվել նաև ամբաստանյալի փաստարկը, որ սուր կտրող առարկան վերցրել է դեպքի վայրից: Վերաքննիչ բողոքում ընդունվել է միայն` սուր, կտրող, առարկայի դանակ լինելու հավանականությունը, սակայն առանց հիմնավոր ապացույց ներկայացնելու եզրահանգել է, որ հավանական դանակը եղել է ամբաստանյալի մոտ:
Վերաքննիչ դատարանը հիմնավոր է համարում և չհերքված ամբաստանյալի պատճառաբանությունները, որ տուժող Ա.Գասպարյանը և վկա Ա.Ներսիսյանը վիճաբանության ընթացքում հարվածներ են հասցրել ամբաստանյալ Գ.Բաղդասարյանին, որի ընթացում բաճկոնը փակել է դեմքը, վերջինս ընկել է գետնին, այդ ընթացքում հարվածներ ստացել, վերցրել է մի առարկա, թափահարելով հարվածել` տուժող Ա.Գասպարյանին:
Հենց վերաքննիչ բողոքում մատնանշված ՀՀ վճռաբեկ դատարանի որոշման դրույթներով ղեկավարվելով և ելնելով քրեական գործի փաստական տվյալներից, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ տուժող Ա.Գասպարյանի և Ա.Ներսիսյանի գործողությունները համարժեք չեն եղել ամբաստանյալ Գ.Բաղդասարյանի գործողություններին: Տուժողն ինքն է ամբաստանյալին հրահրել, ներքաշել վիճաբանության մեջ, նախահարձակ լինելով` առաջինը հարվածել` ամբաստանյալին, ապա ընկերոջ հետ` չարդարացված բռնությունը շարունակել` նաև, երբ բաճկոնով փակված է եղել ամբաստանյալի դեմքը և ընկած է եղել գետնին:
Վերոհիշյալը Վերաքննիչ դատարանին բերում է համոզման, որ տուժողի հակաօրինական վարքագիծի մասին Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները հիմնավոր են և փաստարկված: Տուժողի և նրա ընկերոջ գործողություններն իրենց բնույթով էապես տարբերվել են ամբաստանյալ Գ.Բաղդասարյանի մինչև վնաս պատճառելը դրսևորված վարքագիծից և չեն համապատասխանել դրան, դրանք համարժեք չեն եղել վերջինիս գործողություններին, վիճաբանության մեջ տուժողին նա չի ներքաշել, տուժողին սուր, կտրող գործիքով վնասվածք պատճառելը կատարվել է ոչ թե ամբաստանյալի և տուժողի երկկողմանի հակաօրինական գործողությունների, այլ` վերջինիս` մինչ միջադեպը դրսևորված հակաօրինական վարքագծի արդյունքում:
Ուստի, Վերաքննիչ դատարանն անհիմն է համարում վերաքննիչ բողոքի պատճառաբանությունը, որ տուժողը հակաօրինական վարքագիծ չի դրսևորել և ամբաստանյալ Գ.Բաղդասարյանին մարմնական վնասվածքը պատճառվել է երկկողմանի հակաօրինական գործողությունների արդյունքում:
26. ՀՀ վճռաբեկ դատարանն Արմեն Շահբազյանի վերաբերյալ 2014 թվականի օգոտսոսի 15-ի թիվ ԵՇԴ/0143/01/13 և Վարդան Մանասյանի վերաբերյալ 2014 թվականի օգոստոսի 15-ի որոշումներում արձանագրել է. << … Հանցագործության կատարման եղանակի, գործիքների, միջոցների, պատճառված վնասի չափի և բնույթի (հանրորեն վտանգավոր հետևանքների), հանցավորի մտադրության իրականացման աստիճանի, շարժառիթների, նպատակների բացահայտումը մեծապես ազդում է պատժի տեսակի ընտրության, ինչպես նաև դրա` առավել կամ նվազ խիստ լինելու վրա:
Հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի վրա ազդող վերը նշված գործոնների հետ մեկտեղ Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է հանցավորի մեղքի ձևը: Այսպես՝ մեղքի դիտավորյալ ձևով կատարվող հանցագործությունների ժամանակ առավել բարձր հանրային վտանգավորություն ունեն ուղղակի դիտավորությամբ կատարվող արարքները, որոնք ենթադրում են հանցավորի կողմից հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման անխուսափելիության կամ իրական հնարավորության նախատեսում: Ընդ որում, արարքի վտանգավոր հետևանքների առաջացումը նախատեսելն ընդգրկում է ոչ միայն ապագայում սպասվելիք փոփոխությունների փաստական բովանդակության գիտակցումը, այլև այդ փոփոխությունների սոցիալական նշանակության (հանրային վտանգավորության) գիտակցումը: Բոլոր այն դեպքերում, երբ հանցանք կատարած անձի կողմից հստակ գիտակցվում է արարքի և վտանգավոր հետևանքների միջև առկա միանշանակ պատճառական կապը և դրա զարգացումը, այսինքն` առկա է վտանգավոր հետևանքների առաջացման անխուսափելիության նախատեսումը, օբյեկտիվորեն բարձրանում է նաև արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը: Այս դեպքում հանցագործության սուբյեկտի պատրաստվածությունը, հանցանքի կատարման եղանակը, իրադրությունը, օգտագործվող գործիքները, միջոցներն իրենց ամբողջության մեջ անկանխելի են դարձնում հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացումը` հանցավորի մոտ միանշանակ վստահություն առաջացնելով իր նպատակների անխուսափելի իրագործման մեջ:
… Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը ճիշտ գնահատելու և որպես արդյունք հանցավորի նկատմամբ քրեաիրավական ներգործության համաչափ միջոց կիրառելու համար դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն արարքի կատարման եղանակին, օգտագործված գործիքներին, միջոցներին, մարմնական վնասվածքների քանակին, բնույթին ու տեղակայմանը: Համապատասխան գնահատականի պետք է արժանացվի նաև կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը: …>>:
Վերաքննիչ դատարանը հիմք ընդունելով սույն որոշման 25-րդ կետում բերված հիմնավորումներն ու փաստարկները գտնում է, որ տվյալ դեպքում ամբաստանյալ Գ.Բաղդասարյանը գործել է անուղղակի դիտավորությամբ:
Վերջինս տուժողին մարմնական վնասվածքը պատճառել է սույն որոշման վերոհիշյալ կետում նշված` տուժողի դրսևորած հակաօրինական վարքագծի պայմաններում և այդ իրավիճակում անկանոն շարժումներով վերջինիս հարվածելը վկայում է, որ ամբաստանյալը հանրորեն վտանգավոր արարք կատարելով`դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքով դրա հետևանքները չի կանխատեսել, սակայն նրա գործողությունների արդյունքում տուժողի առողջությանը պատճառվել է վնաս:
Նման պայմաններում Վերաքննիչ դատարանը հանգում է հետևության, որ սույն կետում նշված Վճռաբեկ դատարանի վերոհիշյալ որոշումներում նշված փաստական հանգամանքները վերաքննիչ բողոքի քննարկման դեպքում առկա չեն և այդ որոշումները սույն գործին վերաբերելի չեն:
27. Վերաքննիչ բողոքի պատճառաբանությունները, որ Առաջին ատյանի դատարանը չպետք է ամբաստանյալ Գ.Բաղդասարյանի պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանք համարեր անկեղծորեն զղջալը, խոստովանական ցուցմունք տալը և հանցագործությունը բացահայտելուն ակտիվորեն օժանդակելը` Վերաքննիչ դատարանը հիմնավոր չի համարում:
Ամբաստանյալ Գ.Բաղդասարյանն ինքնակամ է ներկայացել քննությանը, գործի ողջ քննության ընթացքում մշտապես ընդունել է տուժողին մարմնական վնասվածք պատճառելու հանգամանքը, հայտնել անկեղծորեն զղջալու մասին: Վերոգրյալը Վերաքննիչ դատարանին հիմք են տալիս հետևություն անելու, որ հիմնավոր են Առաջին ատյանի դատարանի այդ առթիվ բերված փաստարկները: Իսկ վերաքննիչ բողոքի պատճառաբանությունը, որ ամբաստանյալը մեղքն ընդունելու մասին հստակ դիրքորոշում չի արտահայտել, հայտնելով, որ տուժողին վնասվածքը պատճառել է պաշտպանվելու նպատակով` չի կարող դիտարկվել մեղքն ընդունելն ու զղջալը բացառող հանգամանք: Ամբաստանյալը հայտնել է իր ընկալածը և դիրքորոշումը, որն ի վնաս նրա մեկնաբանվել չի կարող:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանն ամբաստանյալ Գ.Բաղդասարյանի պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքները գնահատելիս ճիշտ եզրահանգման է եկել:
Ինքնակամ ներկայանալուց հետո նա տվել է ցուցմունքներ, որոնցով բացահայտվել է գործի համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքներ, այդ հանգամանքները հաշվի առնելով է Առաջին ատյանի դատարանը գտել` Վերաքննիչ դատարանը ևս գտնում է, որ ամբաստանյալ Գ.Բաղդասարյանն ակտիվորեն աջակցել է հանցագործության բացահայտմանը, տվել խոստովանական ցուցմունքներ, զղջացել կատարածի համար:
Վերաքննիչ դատարանը հիմնավոր չի համարում ամբաստանյալ Գ.Բաղդասարյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս տուժողի դիրքորոշումը հաշվի չառնելու մասին` վերաքննիչ բողոքի փաստարկը:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալը ոտնձգությունը կատարել է տուժողի առողջության նկատմամբ և նրա դիրքորոշումը չի կարող նշանակություն չունենալ նրա նկատմամբ պատիժ սահմանելիս: Վերոհիշյալը համապատասխանում է նաև ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիքորոշումներին:
28. Վերաքննիչ բողոքի պատճառաբանությունը, որ երեք տարի ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելով և համաներում կիրառելով ամբաստանյալ Գ.Բաղդասարյանի նկատմամբ և Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի չի առել հանցանքի կատարման եղանակն ու գործիքը և մեղմ պատիժ է նշանակել` Վերաքննիչ դատարանն անհիմն է համարում:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների դրույթներից հետևում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի և պատժաչափի, այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը:
Քրեական գործի նյութերի ուսումնասիրությունից ակնհայտ է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրվող ամբաստանյալ Գ.Բաղդասարյանի նկատմամբ պատժի տեսակն ու չափը որոշելիս Առաջին ատյանի դատարանը ղեկավարվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով սահմանված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, ըստ էության բազմակողմանի ստուգման ու օբյեկտիվ գնահատության է ենթարկել ամբաստանյալ Գ.Բաղդասարյանի կատարած հանցանքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը դա կատարելու հանգամանքները, սուր կտրող գործիքով տուժողի առողջությանը վնաս պատճառելը, հանցագործության կատարմանը տուժողի դրսևորած հակաօրինական վարքագիծը, անձը բնութագրող տվյալները, պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, մասնավորապես այն, որ նա երիտասարդ է, նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական, ֆիզիկապես վատառողջ է, խնամքին են գտնվում կենսաթոշակառու մայրը և հայրը, ընտանիքի միակ կերակրողն է, անկեղծորեն զղջացել է կատարած արարքի համար, ինքնակամ ներկայացել է վարույթն իրականացնող մարմնին, դեպքի հանգամանքների վերաբերյալ տվել է խոստովանական ցուցմունքներ և աջակցել` հանցագործության բացահայտմանը, տուժող Ա.Գասպարյանի դիրքորոշումը` ամբաստանյալից բողոք կամ պահանջ չունենալու և նրան պատասխանատվության չենթարկելու մասին, ինչպես նաև պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը:
29. Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռով նշանակված պատիժը համապատասխանում է Գ.Բաղդասարյանին մեղսագրված հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար է նրան ուղղելու ու նոր հանցագործությունները կանխելու համար և կարող է ապահովել պատժի նպատակները` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
Ամբաստանյալ Գ.Բաղդասարյանի նկատմամբ կիրառելի է Օրենսդրի կողմից ընդունած <<Հայաստանի Հանրապետության անկախության հռչակման 22-րդ դարեդարձի կապակցությամբ համաներում հայտարարելու մասին>> 2013 թվականի հոկտեմբերի 03-ի որոշման 1-ին կետի 3-րդ ենթակետը: Առաջին ատյանի դատարանը պատշաճ կերպով պատճառաբանել և գտել է, որ ամբաստանյալ Գ.Բաղդասարյանի նկատմամբ երեք տարի ժամկետով ազատազրկում պատիժ նշանակելու պայմաններում համաներման ակտի 1-ին կետի 3-րդ ենթակետը կիրառման ենթակա է:
30. Վերաքննիչ դատարանը գտավ, որ դատախազ Ա.Չախոյանի վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի 2014 թվականի հունիսի 26-ի դատավճիռը` թողնել օրինական ուժի մեջ:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ հոդվածով, 394-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով, 402-րդ, 404-րդ հոդվածներով, 412-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 418-րդ հոդվածով Վերաքննիչ դատարանը
ՈՐՈՇԵՑ
1. Երևան քաղաքի դատախազության ավագ դատախազ Ա.Չախոյանի վերաքննիչ բողոքը մերժել:
2. Գուրգեն Վազգենի Բաղդասարյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2014 թվականի հունիսի 26-ի դատավճիռը թողնել օրինական ուժի մեջ:
3. Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Գ.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ե.ԴԱՐԲԻՆՅԱՆ

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ