ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ԳՈՐԾ ԵԱՔԴ/0088/01/13

ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ (այսուհետ նաև`
Վերաքննիչ դատարան) ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ`

նախագահող դատավոր` Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ
դատավորներ` Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ
Ա.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

քարտուղարությամբ` Մ.ՄԱՀՏԵՍՅԱՆԻ

մասնակցությամբ`
դատախազ` Դ.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆԻ
տուժող Մ.Ավետիսյանի
ներկայացուցիչ` Հ.ՄԱԹԵՎՈՍՅԱՆԻ
պաշտպան` Մ.ՂԱԶԱՐՅԱՆԻ
ամբաստանյալ` Մ.ՄԿՐՏՉՅԱՆԻ

2013 թվականի նոյեմբերի 12-ին Երևան քաղաքում

դռնբաց դատական նիստում, գործով մեղադրող` Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազի տեղակալ Դ.Կարապետյանի և ամբաստանյալ Մարինա Ժյուլվերնի Մկրտչյանի շահերի պաշտպան Մ.Ղազարյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա, քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Մարինա Ժյուլվերնի Մկրտչյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով,

ՊԱՐԶԵՑ

1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. հ.14134110 քրեական գործը հարուցվել է 2010 թվականի դեկտեմբերի 15-ին ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիրի քննչական բաժնի ՀԿԳ ավագ քննիչ Կ.Հակոբյանի կողմից` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով:
2. 2011 թվականի մարտի 15-ին Մարինա Ժյուլվերնի Մկրտչյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և նույն օրը որոշում է կայացվել նրա նկատմամբ հետախուզում հայտարարելու մասին:
3. Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 15.03.2011թ. որոշմամբ Մարինա Մկրտչյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել կալանավորումը:
4. 2011 թվականի հունիսի 8-ին ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի քննչական վարչության Էրեբունու քննչական բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետի հատկանիշներով հարուցվել է հ.12119811 քրեական գործը:
5. 2011 թվականի հուլիսի 6-ին որոշում է կայացվել հ.14134110 քրեական գործից մաս անջատել Կոտայքի մարզի Պռոշյան գյուղի տարածքում գտնվող հողատարածքին խարդախությամբ տիրանալու դեպքի կապակցությամբ և մեղադրյալ Մ.Մկրտչյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 2-րդ մասով` անջատված մասին շնորհելով հ.14118011 համարը:
6. 2011 թվականի հուլիսի 8-ի որոշմամբ հ.12119811 քրեական գործը միացվել է հ.14118011 քրեական գործին և գործի քննությունը շարունակվել է թիվ 14118011 համարով:
7. 2011 թվականի դեկտեմբերի 12-ին Մարինա Ժուլվերնի Մկրտչյանին առաջադրված մեղադրանքի ծավալը փոփոխվել և լրացվել է ու նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով, 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով և 325-րդ հոդվածի 2-րդ մասով:
8. 2011 թվականի դեկտեմբերի 13-ին որոշում է կայացվել հ. 14118011 քրեական գործի` հարուցված 06.07.2011թ.` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով և 325-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, արարքը վերաորակել և համապատասխանեցնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետին, 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետին և 325-րդ հոդվածի 2-րդ մասին, վարույթը կասեցնել` մեղադրյալներ Մարինա Ժյուլվերնի Մկրտչյանի և Մարիկա Անատոլիի Ավետիսյանի (Միրաքյանի) գտնվելու վայրը հայտնի չլինելու պատճառաբանությամբ:
9. 2012 թվականի հունիսի 05-ին հ.14118011 քրեական գործի վարույթը վերսկսվել է, իսկ 2012 թվականի հունիսի 28-ին վերստին կասեցվել:
10. 2012 թվականի հուլիսի 14-ին Մ.կրտչյանը Ռուսաստանի Դաշնության Մոսկվա քաղաքի ՔՀԳՎ աշխատակիցների կողմից հայտնաբերվել է և ձերբակալվել:
11. 2012 թվականի նոյեմբերի 26-ին հ.14118011 քրեական գործի վարույթը վերսկսվել է:
12. 2012 թվականի նոյեմբերի 26-ին Մարինա Ժուլվերնի Մկրտչյանին առաջադրված մեղադրանքը լրացվել է և նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով, 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով, 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և 325-րդ հոդվածի 2-րդ մասով:
13. 2012 թվականի դեկտեմբերի 19-ին հ.14118011 քրեական գործի վարույթը կասեցվել է:
14. 2013 թվականի մարտի 8-ին Մ.Մկրտչյանը էտապավորվել է Հայաստանի Հանրապետություն և բերման ենթարկվել ՀՀ ոստիկանության Արաբկիրի բաժին և նույն օրը հ.14118011 քրեական գործի վարույթը վերսկսվել է:
15. 2013 մարտի 09-ին դատարանի որոշմամբ վերահաստատվել է Մ.Մկրտչյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանավորումը:
16. 2013 թվականի մայիսի 30-ին Մ.Մկրտչյանին առաջադրված մեղադրանքի ծավալը փոփոխվել է և նա ներգրավվել է որպես մեղադրյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով, 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով, 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով:
17. 2013 թվականի հունիսի 03-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան (այսուհետ` Առաջին ատյանի դատարան):
18. Առաջին ատյանի դատարանի 2013թ. օգոստոսի 20-ի դատավճռով`
Ամբաստանյալ Մարինա Ժուլվերնի Մկրտչյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցանքներ կատարելու մեջ:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով Մարինա Մկրտչյանը դատապարտվել է ազատազրկման 4 (չորս) տարի ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով Մարինա Մկրտչյանը դատապարտվել է տուգանքի` նվազագույն աշխատավարձի հազարապատիկի` 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամի չափով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի համաձայն հանցանքների համակցությամբ պատիժները լրիվ գումարելու միջոցով Մարինա Ժուլվերնի Մկրտչյանի նկատմամբ պատիժ է նշանակվել տուգանք` նվազագույն աշխատավարձի հազարապատիկի` 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամի չափով և ազատազրկում 4 (չորս) տարի ժամկետով:
Վճռվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն ազատազրկման ձևով նշանակված պատժին հաշվակցել Մարինա Մկրտչյանին 14.07.2012թ.-ից մինչև 20.08.2013թ.-ը կալանքի տակ պահելու ժամկետը` 1 (մեկ) տարի 1 (մեկ) ամիս 6 (վեց) օր ժամանակով և վերջինիս նկատմամբ վերջնական պատիժ նշանակել ազատազրկում 2 (երկու) տարի 10 (տաս) ամիս 24 (քսանչորս) օր ժամանակով և տուգանք` նվազագույն աշխատավարձի հազարապատիկի` 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամի չափով:
Վճռվել է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կարգով ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել` սահմանելով փորձաշրջան 3 (երեք) տարի ժամկետով` փորձաշրջանի սկիզբը հաշվելով քրեակատարողական վարչության այլընտրանքային պատիժների կատարման բաժնում նրան հաշվառման վերցնելու պահից:
Նույն դատական ակտով Մարինա Մկրտչյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորումը վերացվել է և նա անհապաղ ազատվել է կալանքից` դատական նիստի դահլիճում:
Տուժող Քնարիկ Հակոբյանի քաղաքացիական հայցը բավարարվել է` Մարինա Մկրտչյանից հօգուտ տուժող Քնարիկ Հակոբյանի բռնագանվձել է 1.162.000 (մեկ միլիոն հարյուր վաթսուներկու հազար) ՀՀ դրամ:
Վճռվել է նաև դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո իրեղեն ապացույց հանդիսացող Ապարանի նոտար Ս.Հովհաննիսյանից առգրավված նոտարական գործի փաստաթղթերի պատճենները, թիվ 01-003-136-426-001-023 կադաստրային գործի զննությամբ հայտնաբերված մեղադրյալ Աննա Խաչատրյանի անունից 10.09.2009թ. մեղադրյալ Վահագն Գրիգորյանի ձեռագրով գրված դիմումի, 29.09.2009թ. ամսաթվով Արայիկ Հակոբյանի անունից մեղադրյալ Մարինա Մկրտչյանի ձեռագրով գրված դիմումի, կադաստրային գործի 67-րդ թերթում կարված ուրվագծի վրա հայտնաբերված դեղին կպչուն թղթի վրա «ՙմինչև լիազորագիրը չբերի չտրամադրել 093-24-21-91» բովանդակությամբ ձեռագիր գրառման պատճենները պահել քրեական գործի հետ միասին` վերջինիս պահելու ամբողջ ժամանակամիջոցում: Իրեղեն ապացույց հանդիսացող Անիի նոտարական գրասենյակից առգրավված 01.07.2010թ. Երևան քաղաքի Տիգրան Մեծի նրբանցք 6 շենքի 8 բնակարանի նվիրատվության ձևակերպման վերաբերյալ կազմված նոտարական գործում առկա փաստաթղթերի և ՀՀ ԿԱ ԱԳԿ ՊԿ Էրեբունու տարածքային ստորաբաժանումից առգրավված Երևան քաղաքի Տիգրան Մեծի նրբ. 6 շենքի 8 բնակարանի վերաբերյալ թիվ 01-005-004-018-037 կադաստրային գործում առկա փաստաթղթերի բնօրինակները, դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, համապատասխանաբար վերադարձնել Անիի նոտարական գրասենյակին և ՀՀ ԿԱ ԱԳԿ ՊԿ Էրեբունու տարածքային ստորաբաժանմանը, իսկ դրանց պատճենները` պահել քրեական գործի հետ: ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիրի քննչական բաժնի ՀԿԳ ավագ քննիչ Կ. Հակոբյանի կողմից 28.09.2011թ.-ին Էրեբունի նոտարական գրասենյակից առգրավված Նինել Շուխյանի 25.05.1993թ. կտակի բնօրինակը, դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, վերադարձնել Էրեբունի նոտարական գրասենյակին, իսկ դրա պատճենը` պահել քրեական գործի հետ:
ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիրի քննչական բաժնի ՀԿԳ ավագ քննիչ Կ. Հակոբյանի 23.05.2011թ.-ի գույքի վրա կալանք դնելու մասին որոշմամբ Մարինա Ժուլվերնի Մկրտչյանին պատկանող Կոտայքի մարզի Պռոշյան համայնքում գտնվող 07-053-146-013 ծածկագրով տնամերձ հողամասի վրա դրված կալանքը վերացվել է:
ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիրի քննչական բաժնի ՀԿԳ ավագ քննիչ Կ. Հակոբյանի 01.09.2011թ.-ի գույքի վրա կալանք դնելու մասին որոշմամբ Կոտայքի մարզի Պռոշյան գյուղ 3-րդ փողոցի 4-րդ նրբանցքի 18-րդ հասցեում գտնվող հողատարածքի վրա դրված կալանքը վերացվել է:
Նույն դատական ակտով մերժվել է Մարինա Մկրտչյանի նկատմամբ համաներում կիրառելու վերաբերյալ պաշտպան Մնացական Ղազարյանի միջնորդությունը:
19. Առաջին ատյանի դատարանի 2013թ. օգոստոսի 20-ի դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոքներ են ներկայացրել գործով մեղադրող` Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազի տեղակալ Դ.Կարապետյանը և ամբաստանյալ Մ.Մկրտչյանի շահերի պաշտպան Մ.Ղազարյանը:

20. Վերաքննիչ դատարանի 2013 թվականի հոկտեմբերի 10-ի որոշմամբ, Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազի տեղակալ Դ.Կարապետյանի և ամբաստանյալ Մ.Մկրտչյանի շահերի պաշտպան Մ.Ղազարյանի վերաքննիչ բողոքներն ընդունվել են վարույթ և նշանակվել քննության` Վերաքննիչ դատարանի դռնբաց դատական նիստում 2013 թվականի հոկտեմբերի 18-ին:

2. Գործի փաստական հանգամանքները.
21. Նախաքննության ընթացքում ամբաստանյալ Մարինա Ժյուլվերնի Մկրտչյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով, 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով, մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա` առանձնապես խոշոր չափերի հասնող խարդախություն կատարելու դիտավորությամբ 2009թ. սեպտեմբերի 10-ին խնդրել է Վ.Գրիգորյանին Ա.Խաչատրյանի անունից դիմում գրել ՀՀ ԿԱ անշարժ գույքի կադաստրի պետական կոմիտեի աշխատակազմի Արաբկիրի ստորաբաժանման պետի անունով սահմանափակումների վերաբերյալ միասնական տեղեկանք տրամադրելու խնդրանքով, որը ստորագրվել է Ա. Խաչատրյանի կողմից: Նշված դիմումը կից մյուս փաստաթղթերի ու կեղծ լիազորագրի պատճեի հետ ներկայացրել են ՀՀ ԿԱ անշարժ գույքի կադաստրի պետական կոմիտեի աշխատակազմի Արաբկիրի ստորաբաժանման ընդհանուր բաժին: Միաժամանակ, Մ.Մկրտչյանը խաբեությամբ 11.09.2009թ. ՀՀ ԱՆ ԴԱՀԿ ծառայության հարկադիր կատարող Գագիկ Արշակյանին ներկայանալով որպես Ալբերտ Խաչատրյանի դուստր, բնակարանի նկատմամբ «Երևան-Ջուր» ՓԲԸ հայցադիմումի կապակցությամբ սահմանված արգելանքը վերացնելու նպատակով, վճարել է դատական կարգով որոշված գումարը և ստացել բնակարանի նկատմամբ սահմանված արգելանքը վերացնելու մասին 11.09.2009թ. ամսաթվով որոշում, որն այնուհետև ներկայացրել են ՀՀ ԿԱ անշարժ գույքի կադաստրի պետական կոմիտեի աշխատակազմի Արաբկիրի ստորաբաժանում: Դրանից հետո, 2009թ. սեպտեմբերի 12-ին Ա.Խաչատրյանը ստացել է սահմանափակումների վերաբերյալ միասնական տեղեկանքը:
Այնուհետև, Ա.Խաչատրյանը Է.Մխիթարյանի կողմից Երևանի Այգեձոր փող. 72-րդ շենքի 23-րդ բնակարանը վաճառելու հայտարարությամբ, բնակարանը գնելու ցանկություն հայտնած Արայիկ Հակոբյանի հետ պայմանավորվել են առուվաճառքի պայմանագիր ձևակերպելու համար հանդիպել Ապարանի նոտարական գրասենյակում, քանի որ Ա.Խաչատրյանը խաբելով հայտնել է, որ գործարքի օրը` 2009թ. սեպտեմբերի 25-ին այնտեղ է գնալու Վանաձոր քաղաքից: Այդ նպատակով, Ա.Խաչատրյանը, Է.Մխիթարյանը և Վ.Գրիգորյանը միասին գնացել են Ապարան քաղաքի Բաղրամյան փող. 28 հասցեում գտնվող նոտարական գրասենյակ: Է.Մխիթարյանը սպասել է դրսում, իսկ Վ.Գրիգորյանը և Ա.Խաչատրյանը նոտար Ս.Հովհաննիսյանին խաբեությամբ հավաստիացրել են, որ գործարքը կատարվում է օրինական լիազորագրով, որից հետո իրավունք վերապահող փաստաթուղթ հանդիսացող կեղծ լիազորագիրը օգտագործելով, խաբեությամբ և Արայիկ Հակոբյանի վստահությունը չարաշահելով, առանձնապես խոշոր չափ հանդիսացող 15.398.000 ՀՀ դրամին համարժեք 40.000 ԱՄՆ դոլարով Երևան քաղաքի Այգեձոր 72-րդ շենքի 23-րդ բնակարանը խարդախությամբ վաճառել են վերջինին:
Նշված բնակարանի վաճառքի վերաբերյալ տեղեկացած «Էմիլթոն ինվեսթմընթ քորփորեյշն» ՓԲԸ ներկայացուցիչները ցանկություն են հայտնել գնել այն, որից հետո Է.Մխիթարյանի դրդմամբ Ա.Խաչատրյանը Ա.Հակոբյանից ետ է պահանջել բնակարանը պատճառաբանելով, որ բնակարանի համար թանկ գին վճարող գնորդ է գտել: Դրանից հետո, 2009թ. սեպտեմբերի 29-ին Մ.Մկրտչյանը Ա.Խաչատրյանի հետ ՀՀ ԿԱ անշարժ գույքի կադաստրի պետական կոմիտեի աշխատակազմի Արաբկիրի ստորաբաժանման շենքում հանդիպել են Ա.Հակոբյանին, վերջինիս անունից Մ.Մկրտչյանը դիմում է գրել սեփականության իրավունքը գրանցելու վերաբերյալ, որը Ա.Հայկոբյանի կողմից ստորագրելուց հետո կից փաստաթղթերով ներկայացրել են ընդհանուր բաժին: Այնուհետև, Ա.Հակոբյանը համաձայնել է ետ վերադարձնել բնակարանը Ա.Խաչատրյանին վերջինիս գտած գնորդի անունով ձևակերպման եղանակով, որի համար 2009թ. հոկտեմբերի 02-ին դիմում է ներկայացրել ՀՀ ԿԱ անշարժ գույքի կադաստրի պետական կոմիտեի աշխատակազմի Արաբկիրի ստորաբաժանում և ստացել միասնական տեղեկանք սահմանափակումների վերաբերյալ:
Դրանից հետո, 2009թ. հոկտեմբերի 6-ին սահմանված փաստաթղթերի հիման վրա գործարք կատարելու համար Մ.Մկրտչյանը, Ա.Խաչատրյանը, Վ.Գրիգորյանը և Է.Մխիթարյանը գնացել են Երևանի Բաղրամյան 1-ին փակուղի 14-րդ հասցեում գտնվող Կենտրոն նոտարական գրասենյակ, որտեղ ձևակերպվել է Երևան քաղաքի Այգեձոր փող. 72-րդ շենքի 23-րդ բնակարանի առուվաճառքը Ա.Հակոբյանի և «Էմիլթոն ինվեսթմընթ քորփորեյշն» ՓԲԸ լիազորված անձ Արա Հայրապետյանի միջև, որից հետո Ա.Խաչատրյանը ստացել է 44.000 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 16.939.120 ՀՀ դրամ գումարը և Ա.Հակոբյանին վերադարձրել նրա վճարած գումարը:
Բացի այդ, Մարինա Մկրտչյանը, չարաշահելով Ահարոն Հակոբյանի վստահություը, խաբեությամբ վերջինին հավաստիացրել է նրան պատկանող Պռոշյան գյուղի 3-րդ փողոցի 4-րդ նրբանցքի 18-րդ հասցեում գտնվող 0.1 հա մակերեսով հողատարածքը առուվաճառքի պայամանագրով այլ անձի օտարելուց հետո բանկում գրավադրել և մեկուկես ամսվա ընթացքում 3.000.000 ՀՀ դրամ գումարը վճարել Ա.Հակոբյանին: Մ.Մկրտչյանը Մանյա Շատուխինային դեռևս 2008թ. մարտից 13.000 ԱՄՆ դոլարի պարտքը վճարելու նպատակով առաջարկել է գումարի փոխարեն վերջինին տրամադրել նշված հողատարածքը, հավաստիացնելով, որ իր մտերիմ անձնավորությունը իր պարտքի դիմաց տրամադրում է հողատարածք: Այնուհետև, 2009թ. հոկտեմբերի 16-ին շինծու առքուվաճառքի պայմանագրով Ահարոն Հակոբյանն իր հողատարածքը Աջափնյակի նոտարական գրասենյակում առուվաճառքի պայմանագրի ձևակերպմամբ օտարել է Մ.Շատուխինային:
Բացի այդ, Մ.Մկրտչյանը խոշոր չափերի խարդախություն կատարելու դիտավորությամբ, մտերիմ հարաբերություններ հաստատելով ԱՄՆ-ում մշտապես բնակվող, ՀՀ և ԱՄՆ քաղաքացի Մարիկա Անատոլիի Ավետիսյանի (ԱՄՆ քաղաքացու անձնագրով Մարիկա Անատոլիի Միրաքյանի) հետ, վերջինիս պատկանող Երևան քաղաքի Տիգրան Մեծի նրբանցքի 6 շենքի 8 հասցեում գտնվող բնակարանը 24.07.2010թ. նրա կողմից վաճառելուց հետո չարաշահելով Մ.Ավետիսյանի վստահությունը, խաբեությամբ տիրացել է 1.467.000 ՀՀ դրամին համարժեք 4.000 ԱՄՆ դոլար գումարին:
Բացի այդ, Մ.Մկրտչյանը Քնարիկ Հակոբյանից խարդախությամբ խոշոր չափ հանդիսացող գումարի հափշտակություն կատարելու դիտավորությամբ, չարաշահելով վերջինիս վստահությունը, խաբեությամբ հանդես գալով Մ.Ավետիսյանի անունից, ԱՄՆ-ից Ք.Հակոբյանի համար ավտոմեքենա ներկրելու պատրվակով, 2010թ. սեպտեմբերին մաս-մաս ստացել է 1.729.000 ՀՀ դրամին համարժեք 4.750 ԱՄՆ դոլար գումար և խարդախությամբ տիրացել այդ գումարին»:
22. Առաջին ատյանի դատարանն իր դատական ակտում արձանագրել է հետևյալը.
«(...) Մարինա Մկրտչյանի մեղավորությունը հաստատվել է նախաքննության ընթացքում տված ինչպես ամբաստանյալի խոստովանական, այնպես էլ գործով տուժողներ Ալբերտ Խաչատրյանի, Ահարոն Հակոբյանի, Քնարիկ Հակոբյանի, Մարիկա Ավետիսյանի, վկաներ Վահագն Գրիգորյանի, Էմմա Մխիթարյանի, Նունե Խաչատրյանի, Գոհար Նուրիջանյանի, Լաուրա Առաքելյանի, Արայիկ Հակոբյանի, Արտակ Հովսեփյանի, Էմիլ Ջավադյանի, Արա Հայրապետյանի, Հրաչիկ Գոգինյանի, Գագիկ Արշակյանի, Ջուլիետա Հակոբյանի, Մանյա Շատուխինայի, Սիրեկան Հովհաննիսյանի, Արմինե Գևորգյանի, Սուրեն Մկրտչյանի նախաքննության ընթացքում տված ցուցմունքներով, դատատեխնիկական և դատաձեռագրաբանական համալիր փորձաքննության փորձագետի թիվ 17 եզրակացությամբ, դատաձեռագրաբանական փորձաքննության փորձագետի թիվ 450 եզրակացությամբ, շինարարատեխնիկական փորձաքննության փորձագետի Հմ. 05871107 եզրակացությամբ, Մ. Մկրտչյանին լուսանկարով ճանաչման ներկայացնելու մասին 02.04.2011թ.-ի, 19.04.2011թ.-ի, 27.04.2011թ.-ի արձանագրություններով, առգրավում կատարելու մասին 30.12.2010թ.-ի և 11.01.2011թ.-ի արձանագրություններով, ձեռագրի և ստորագրության նմուշներ ստանալու մասին 15.12.2010թ.-ի, 28.12.2010թ.-ի, 03.03.2011թ.-ի և 11.03.2011թ.-ի արձանագրություններով, Երևան քաղաքի Այգեձոր 72 շենքի 23 բնակարանի թիվ 01-003-136-426-001-023 կադաստրային գործի 25.12.2010թ.-ի զննության արձանագրությունով, որպես ապացույց ճանաչված այլ փաստաթղթերով` Վահագն Գրիգորյանի 093-71-52-37, 093-10-15-57, 093-71-52-37, 077-61-50-88, 099-75-39-03, Մարինա Մկրտչյանի 093-24-21-91, 010-22-75-63, Աննա Խաչատրյանի 077-30-26-31, Էմմա Մխիթարյանի 010-22-67-97, վկաներ Արայիկ Հակոբյանի 098-92-61-53, Արա Հայրապետյանի 091-41-52-64, Արամ Կարապետյանի 091-42-57-32 հեռախոսահամարների վերծանումներով, ինչպես նաև դրանք սպասարկած ալեհավաք կայանների տեղակայման հասցեների վերաբերյալ վերծանումներով և իրեղեն ապացույցների առկայությամբ:
Հաշվի առնելով, որ ամբաստանյալ Մարինա Մկրտչյանն իրեն առաջադրված մեղադրանքի հետ համաձայնվել է, այն հաստատվել է գործով ձեռք բերված ապացույցներով, դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Մ. Մկրտչյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետի և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետի հատկանիշներին համապատասխան հանցավոր արարքներ կատարելու համար ենթակա է քրեական պատասխանատվության:
Ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում ինչպես կատարած հանցագործությունների բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, այնպես էլ ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները` այն, որ ամբաստանյալը կին է, նախկինում դատված ու արատավորված չի եղել, հարևաների կողմից բնութագրվում է դրականորեն (բնութագիրը հաստատվել է նաև «Այգեձոր» համատիրության նախագահի կողմից):
Որպես ամբաստանյալի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով պատիժը և պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքներ դատարանը դիտում է այն, որ միայն ամբաստանյալի խնամքի տակ է գտնվում մեկ անչափահաս դուստրը և տուժողին պատճառված վնասն ամբողջությամբ հարթված է, ինչպես նաև այն, որ վերջինս անկեղծորեն զղջում է իր կատարածի համար, իսկ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով որպես ամբաստանյալի պատիժը և պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքներ դատարանը դիտում է այն, որ միայն ամբաստանյալի խնամքի տակ է գտնվում մեկ անչափահաս դուստրը, նա մասնակիորեն` 1400 ԱՄՆ դոլարի չափով վերականգնել է տուժող Քնարիկ Հակոբյանին հանցագործությամբ պատճառված վնասը, ինչպես նաև այն, որ վերջինս անկեղծորեն զղջում է իր կատարածի համար:
Որպես ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանք դատարանը չի հայտնաբերել:
Նման պայմաններում դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Մարինա Մկրտչյանն իր կատարած հանցանքների համար ենթակա է պատժի և միաժամանակ հաշվի առնելով հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, ինչպես նաև պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, հանգում է այն հետևության, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով նշանակվող պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու, սակայն նրա վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնելու պայմաններում:
(…)
Դատարանն, անդրադառնալով տուժող Քնարիկ Հակոբյանի կողմից ներկայացված քաղաքացիական հայցին, գտնում է, որ այն ենթակա է բավարարման, հետևյալ պատճառաբանությամբ.
(…)
Տվյալ դեպքում տուժող Քնարիկ Հակոբյանն իր կողմից ներկայացված քաղաքացիական հայցով դատարանին խնդրել է Մարինա Մկրտչյանից հօգուտ իրեն բռնագանձել 1.162.000 ՀՀ դրամ գումար: Ամբաստանյալ Մարինա Մկրտչյանն ամբողջությամբ ընդունել է քաղաքացիական հայցը: Նման պայմաններում դատարանը գտնում է, որ տուժող Քնարիկ Հակոբյանի քաղաքացիական հայցը ենթակա է բավարարման և պետք է Մարինա Մկրտչյանից հօգուտ Քնարիկ Հակոբյանի բռնագանձել 1.162.000 (մեկ միլիոն հարյուր վաթսուներկու հազար) ՀՀ դրամ, որպես հանցագործությամբ պատճառված վնասի հատուցում, քանի որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի պահանջների համաձայն` հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված վնասը ենթակա է վերականգնման, իսկ հայցապահանջը վերաբերում է միայն հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված վնասին:
(…)
Քննարկելով Մարինա Մկրտչյանի նկատմամբ համաներում կիրառելու վերաբերյալ պաշտպան Մնացական Ղազարյանի միջնորդությունը՝ դատարանը գտնում է, որ այն ենթակա է մերժման, քանի որ ՀՀ Ազգային ժողովի «Հայաստանի Հանրապետության անկախության հռչակման 20-րդ տարեդարձի կապակցությամբ համաներում հայտարարելու մասին» 2011 թվականի մայիսի 26-ի որոշման 9-րդ կետի 4-րդ ենթակետի համաձայն՝ համաներում չի կիրառվում մինչև սույն որոշումն ընդունելը հետախուզման մեջ գտնվող անձանց նկատմամբ, բացառությամբ այն անձանց, որոնք մինչև 2011 թվականի օգոստոսի 21-ը ներառյալ կամովին կներկայանան Հայաստանի Հանրապետության իրավապահ մարմիններ, իսկ եթե գործը դատարանի վարույթում է` դատարան: Տվյալ դեպքում Մարինա Մկրտչյանը 2011 թվականի մարտի 15-ից մինչև 2012 թվականի հուլիսի 14-ը գտնվել է հետախուզման մեջ: (…)»:

3. Վերաքննիչ բողոքների հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
Վերաքննիչ բողոքները քննվում են հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
23. Բողոք բերած անձը` գործով մեղադրող` Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազի տեղակալ Դ.Կարապետյանը, ներկայացնելով գործի դատավարական նախապատմությունը և փաստական հանգամանքները, գտել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ՝ նյութական իրավունքի այնպիսի խախտում, որն ազդել է գործի ելքի վրա։
Բողոքի հեղինակը գտել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը ճիշտ չի կիրառել քրեական օրենքը, խախտել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ հոդվածների պահանջները և Մ.Մկրտչյանի նկատմամբ նշանակել է անարդարացի, ակնհայտ մեղմ պատիժ, որը չի համապատասխանում կատարված հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին, բնույթին, ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալներին և բավարար չէ պատժի նպատակներն ապահովելու համար։
Բողոքաբերը փաստել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը Մարինա Մկրտչյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս հաշվի է առել, որ ամբաստանյալը կին է, նախկինում դատված ու արատավորված չի եղել, հարևաների կողմից բնութագրվում է դրականորեն։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով առաջադրված մեղադրանքով որպես պատիժը և պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանք դիտել է ամբաստանյալի խնամքի տակ անչափահաս դստեր առկայությունը, տուժողին պատճառված վնասն ամբողջությամբ հարթված լինելու փաստը, ինչպես նաև այն, որ վերջինս անկեղծորեն զղջացել է իր կատարածի համար, իսկ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով որպես ամբաստանյալի պատիժը և պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքներ Առաջին ատյանի դատարանը դիտել է այն, որ ամբաստանյալի խնամքի տակ է գտնվում մեկ անչափահաս դուստրը, նա մասնակիորեն՝ 1400 ԱՄՆ դոլարի չափով վերականգնել է տուժող Քնարիկ Հակոբյանին հանցագործությամբ պատճառված վնասը, ինչպես նաև այն, որ վերջինս անկեղծորեն զղջացել է իր կատարածի համար։
Նկարագրված հանգամանքները հաշվի առնելով` Առաջին ատյանի դատարանը գտել է, որ ամբաստանյալ Մարինա Մկրտչյանն իր կատարած հանցանքների համար ենթակա է պատժի և միաժամանակ հաշվի առնելով հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, ինչպես նաև պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, հանգել հետևության, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով նշանակվող պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու, իսկ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով առաջադրված մեղադրանքով տուգանք պատժատեսակի նշանակման պայմաններում։
Վկայակոչելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետը և 3-րդ մասի 1-ին կետրը, 10-րդ հոդվածի 1-ին մասը, 48-րդ հոդվածի 1-ին, 2-րդ մասերը, 61-րդ հոդվածի 2-րդ և 3-րդ մասերը, 62-րդ հոդվածի 1-ին մասը, բողոքաբերը նշել է, որ ՀՀ քրեական օրենգքրի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիայի վերլուծությունից երևում է, որ այն այլընտրանքային է և հնարավորություն է տալիս դատարանին, ելնելով կոնկրետ հանցագործության հանրային վտանգավորության բնույթից և աստիճանից, հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակել արդարացի պատիժ՝ ընտրելով հոդվածի սանկցիայով նախատեսված պատժատեսակներից որևէ մեկը՝ տուգանքը կամ ազատազրկումը։
Վկայակոչելով նաև ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի Գ.Մադաթյանի գործով 2009 թվականի փետրվարի 17-ի, Նարեկ Գևորգի Սարգսյանի վերաբերյալ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշման 16-17-րդ և 20-րդ կետերը, Արթուր Արամյանի վերաբերյալ 2012 թվականի օգոստոսի 24-ի որոշումներով արտահայտած իրավական դիրքորոշումները, բողոքի հեղինակը գտել է, որ քրեական օրենսգրքի վերը շարադրված նորմերի և ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումների բովանդակությունից հետևում է, որ քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի հոդվածում այլընտրանքային սանկցիա նախատեսված լինելու դեպքում դատարանը պատժի տեսակը որոշելիս պետք է ղեկավարվի մի շարք չափանիշներով և վերջնական դատական ակտով միաժամանակ պատճառաբանի պատժի մեղմ կամ ավելի խիստ տեսակը ընտրելու նպատակահարմարությունը, մինչդեռ, ըստ բողոքաբերի, Առաջին ատյանի դատարանի 20.08.2013թ. դատավճռում առավել մեղմ պատժատեսակը նշանակելու անհրաժեշտության կամ նպատակահարմարության վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանը որևէ պատճառաբանություն չի շարադրել, միւաժամանակ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը մեկնաբանել է այնպիսի մեղմացնող հանգամանքով (պատճառված վնասի հարթված լինելը), որը վերաբերելի չէ Մ.Մկրտչյանի անձին։
Բողոքաբերը նշել է, որ դատարանն այլընտրանքային սանկցիայի դեպքում պատժատեսակը ընտրելիս պետք է ղեկավարվի որոշակի չափանիշներով, որպիսիք են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանը ու բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող և պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։ Այսինքն՝ դատարանը միայն տվյալ չափանիշների վերլուծության արդյունքում կարող է համոզմունքի գալ պատժի այս կամ այն տեսակի կիրառման անհրաժեշտության հարցում։
Անդրադառնալով առաջին չափանիշին` հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանին և բնույթին, բողոքաբերը նշել է, որ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում կարևորել է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը։ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը գտել է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը։
Մեղադրողն արձանագրել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության անմիջական օբյեկտը ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձի սեփականությունն է, ինչը պետությունը վերցրել է ամենաբարձր պաշտպանության ներքո։ Պատահական չէ, որ պետության կողմից սեփականության իրավունքի պաշտպանության ապահովումը երաշխավորված է «ՀՀ Սահմանադրության 8-րդ հոդվածով, միաժամանակ որպես քրեական օրենսդրության խնդիր նախատեսված է սեփականության պաշտպանությունը։
Բողոքի հեղինակը նշել է նաև, որ որպես սեփականության իրավունքը հանցավոր ոտնձգություններից ապահովման երաշխիք քրեական օրենսգրքի սեփականության դեմ ուղղված հանցագործությունների գլխում նախատեսվել ենոտնձգության բնույթին և պատճառված վնասին համաչափ սանկցիաներ։ Մասնավորապես ազատազրկման տեսքով պատժատեսակի նախատեսումը խոսում է այդ ոլորտում պետության քրեական խիստ քաղաքականության ուղղվածության մասին և նման բնույթի հանցանք կատարած անձանց նկատմամբ ազատազրկման տեսքով պատժատեսակի կիրառման արդարացիության մասին։
Ըստ բողոքաբերի, այս պայմաններում, պատժի անհատականացման համար կարևոր նշանակություն ունեն մյուս երկու չափանիշները` հանցավորի անձը, նրա պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների գնահատումը, քանի որ այն դատարանին հնարավորություն է տալիս յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս պատկերացում կազմել հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանի, բնույթի, ինչպես նաև հանցավորի անձնավորության մասին և դա լուրջ երաշխիք է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված՝ պատժի նպատակների իրականացման համար։
Անդրադառնալով պատիժը և պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքներին, բողոքի հեղինակը վկայակոչելով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի Պ.Բայրամյանի գործով 01.06.2007թ. կայացված որոշմամբ հայտնած դիրքորոշումը, նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով առաջադրված մեղադրանքում Մարինա Մկրտչյանի պատիժը և պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանք է դիտել տուժողին պատճառված վնասը հարթված լինելու փաստը, սակայն պետք է նշել, որ նշված դրվագով տուժողին պատճառված վնասը հարթվել է վերջինիս կողմից բնակարանի առքուվաճառքի պայմանագիրը շինծու ճանաչելու վերաբերյալ քաղաքացիական հայց ներկայացնելու արդյունքում, այդ դրվագով որևէ անձի կողմից վնասի հատուցում չի եղել, ուստի տեղի ունեցած փաստը որևէ կերպ չի կարող հանցագործության կատարմանը օժանդակած անձի պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանք դիտվել, իսկ ինչ վերաբերվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքին, ապա Առաջին ատյանի դատարանը որպես մեղմացնող հանգամանք է դիտել տուժող Քնարիկ Հակոբյանին պատճառված վնասի մասնակի վերականգնումը, սակայն, ըստ բողոքաբերի, պետք է նշել, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով Մ.Մկրտչյանին առաջադրված մեղադրանքը ընդգրկել է նաև Ահարոն Հակոբյանի նկատմամբ 3.000.000 դրամի և Մարիկա Ավետիսյանի նկատմամբ 1.467.000 ՀՀ դրամ գումարի խարդախություն կատարելու դրվագները, որոնցով Մ.Մկրտչյանի կողմից վնասի վերականգնում չի եղել, ուստի այս պայմաններում մեկ դրվագով կատարված վնասի մասնակի հատուցումը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքով պատիժը մեղմացնող հանգամանք դիտելը, ըստ բողոքաբերի, անհիմն է և չի բխում քրեական օրենսդրության պահանջներից և ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի հայտնած իրավական դիրքորոշումներից։
Մեղադրողը նաև նշել է, որ թեև սեփականության դեմ ուղղված հանցագործության սույն դեպքով գործի հարուցման և քննության նպատակը քրեական օրենսդրությամբ նախատեսված խնդրի՝ տուժողի սեփականության պաշտպանության իրականացումն է, իսկ դատաքննության նպատակը դրա արդյունքում նշանակված պատժով սոցիալական արդարության վերականգնումն է, բայց, ըստ բողոքաբերի, Առաջին ատյանի դատարանի վիճարկվող ակտով ոչ լուծվել է քրեական օրենսդրության խնդիրը և տուժողի չհատուցված վնասի առկայության պայմաններում չի էլ վերականգնվել սոցիալական արդարությունը, ուստի մեղմ պատժատեսակի կիրառումը արդարացի չի կարող համարվել։
Բողոքաբերը գտել է, որ այս պայմաններում ամբաստանյալի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառումը, ինչպես նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված պատժատեսակներից առավել մեղմի նշանակումը հանգեցրել է դատական սխալի, որը ազդել է գործի ճիշտ ելքի վրա։
24. Վերոգրյալի հիման վրա բողոք բերած անձը verbatim (բառացիորեն) խնդրել է հետևյալը.
«Բեկանել Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 20.08.2013թ.-ի ԵԱՔԴ/0088/01/13 դատական ակտը՝ Մ.Մկրտչյանի նկատմամբ նշանակելով պատիժ ազատազրկման ձևով»:
25. Նույն դատական ակտի դեմ վերաքննիչ բողոք է ներկայացրել նաև ամբաստանյալ Մարինե Մկրտչյանի շահերի պաշտպան Մ.Ղազարյանը, որն իր վերաքննիչ բողոքում մասնավորապես փաստել է հետևյալը.
«1. Մարինե Մկրտչյանը մեղսագրվող արարքը կատարել է մինչև 2011թ. մայիսի 1-ը։
2. Մարինե Մկրտչյանին ՀՀ քր. օր-ի 38-178 հոդ. 3-րդ մասի 1-ին կետով մեղադրանք է առաջադրվել ք.Երևան Այգեձոր փողոցի 72 շենքի 23 բնակարանի առուվաճառքին օժանդակելու համար՝ որպիսի բնակարանը շուրջ երկու տարի է արդեն իսկ վերադարձվել է իրական սեփականատիրոջը՝ Ալբերտ Խաչատրյանին։
3. Նշված բնակարանի անջատված մասով քր. գործով դատարանի օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով, հանցագործություն իրական կատարող կանանց՝ Էմմա Մխիթարյանի և Աննա Խաչատրյանի նկատմամբ նշանակվել է ազատազրկման հետ կապ չունեցող պատիժ, որի պայմաններում իրավաչափ էր ՀՀ քր. օր-ի 38-178 հոդ. 3-րդ մասի 1-ին կետով դատարանից հայցել Մարինե Մկրտչյանի նկատմամբ կիրառել ազատազրկման հետ կապ չունեցող պատիժ։
4. Մարինե Մկրտչյանը շուրջ 1 տարի 2 ամիս գտնվել է ազատազրկման վայրում։
5. Գործով տուժող Ալբերտ Խաչատրյանի վնասն ամբողջությամբ վերականգնվել է, տուժող Քնարիկ Հակոբյանի վնասը վերականգնվել է մասնակիորեն և առկա է պատրաստակամությունը մյուս մասը փոխհատուցելու վերաբերյալ։ Իսկ մյուս տուժողներ Մարինա Ավետիսյանը և Ահարոն Հակոբյանը այս պահի դրությամբ քաղ. հայց չունեն։
6. Ի նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ Մարինե Մկրտչյանը անկեղծորեն զղջացել է կատարածի համար և իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել, ունի 1 անչափահաս դուստր, որն իր հերթին լուրջ առողջական խնդիրներ ունի և 2 անգամ սուիցիդի փորձ է իրականացրել, որի վերաբերյալ ոստիկանության Արաբկիրի բաժնում հարուցվել է թիվ 14118313 քր. գործը, որի վարույթը 29.05.2013թ. կարճվել է»։
Բողոքի հեղինակը նշել է, որ այս պայմաններում պաշտպանական կողմը Առաջին ատյանի դատարանին միջնորդել է Մարինե Մկրտչյանի նկատմամբ կիրառել ՀՀ Անկախության 20-րդ տարեդարձի կապակցությամբ համաներում հայտարարելու մասին ՀՀ Ազգային ժողովի 26.05.2011թ. որոշումը և նրան ազատել պատժից, սակայն Առաջին ատյանի դատարանն համաներում չի կիրառել։
Պաշտպանը փաստել է, որ վիճարկվող դատավճռում այն միտքն է արտահայտվել, որ Մարինե Մկրտչյանի նկատմամբ համաներում կիրառելու մասին պաշտպան Մնացական Ղազարյանի միջնորդությունը մերժվել է, քանի որ ՀՀ Ազգային ժողովի «ՀՀ Անկախության հռչակման 20-րդ տարեդարձի կապակցությամբ համաներում հայտարարելու մասին» 2011թ. մայիսի 26-ի որոշման 9-րդ կետի 4-րդ ենթակետի համաձայն համաներում չի կիրառվում մինչև սույն որոշումն ընդունելը հետազոտման մեջ գտնվող անձանց նկատմամբ, մինչդեռ Մարինե Մկրտչյանը 2011թ. գտնվել է ՌԴ Մոսկվա քաղաքում, իր երևանյան հասցեով, ինչպես նաև Մոսկովյան հասցեով որևէ ծանուցում չի ստացել, իսկ վերջինիս ծանուցելու կամ տեղյակ պահելու բազմաթիվ տարբերակներ կային, մասնավորապես, գործով տուժողներ Քնարիկ Հակոբյանը և Մարիկա Ավետիսյանը, մինչև Մարինե Մկրտչյանի նկատմամբ հետախուզում հայտարարելը, բազմաթիվ անգամ նրա հետ հեռախոսով խոսել են և նրանց հայտնի էին Մարինե Մկրտչյանի մոսկովյան հեռախոսահամարները և եթե Մարինե Մկրտչյանին ծանուցեին, նա անհապաղ կվերադառնար Հայաստան, ուստի և նրա նկատմամբ նախաքննության մարմի կողմից հետախուզում հայտարարելը և հետագայում այդ հիմքով Առաջին ատյանի դատարանի կողմից համաներում չկիրառելն, ըստ բողոքի հեղինակի, իրավաչափ չէ։
Ըստ պաշտպանի, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով Մարինե Մկրտչյանին մեղադրանք է առաջադրվել ք.Երևան Այգեձորի փողոցի 72 շենքի 23-րդ բնակարանի վաճառքին օժանդակելու՝ այն է բնակարանի կոմունալ պարտքերը փակելու համար, այն պայմաններում, երբ բնակարանն արդեն իսկ վերադարձվել է նախկին սեփականատիրոջը՝ իսկ հանցագործության իրական կատարողներին՝ Էմմա Մխիթարյանի և Աննա Խաչատրյանի նկատմամբ սույն քրեական գործից անջատված մասով ազատազրկման հետ կապ չունեցող պատիժ սահմանելով, իսկ Մարինե Մկրտչյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով պատիժ սահմանելով, ըստ բողոքի հեղինակի, Առաջին ատյանի դատարանի կողմից խախտվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջները:
26. Վերոգրյալի հիման վրա, բողոք բերած անձը verbatim (բառացիորեն) խնդրել է հետևյալը.
«Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 20.08.2013թ. թիվ ԵԱՔԴ/0088/01/13 դատավճիռը բեկանել և Մարինե Ժյուլվերնի Մկրտչյանի նկատմամբ կիրառել ՀՀ Ազգային ժողովի «ՀՀ Անկախության հռչակման 20-րդ տարեդարձի կապակցությամբ համաներում հայտարարելու մասին» 2011թ. մայիսի 26-ի որոշումը և նրան ազատել քրեական պատասխանատվությունից և պատժից»։
27. Վերաքննիչ դատարանում մեղադրող Դ.Կարապետյանն ամբողջությամբ պնդեց իր վերաքննիչ բողոքը և խնդրեց բավարարել այն ու միաժամանակ առարկելով պաշտպանի վերաքննիչ բողոքի դեմ, խնդրեց այն մերժել:
Տուժող Մ.Ավետիսյանի ներկայացուցիչ Հ.Մաթևոսյանն առարկեց մեղադրողի վերաքննիչ բողոքի դեմ, խնդրեց այն մերժել` միաժամանակ հայտնելով, որ պաշտպանի վերաքննիչ բողոքի դեմ առարկություն չունի:
Ամբաստանյալ Մ.Մկրտչյանը և վերջինիս պաշտպան Մ.Ղազարյանը պնդեցին վերջինիս կողմից ներկայացված վերաքննիչ բողոքը, խնդրեցին այն բավարարել, իսկ մեղադրողի վերաքննիչ բողոքը` մերժել:

4.Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
Վերաքննիչ դատարանը, քննության առնելով վերաքննիչ բողոքները` բողոքների հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում ուսումնասիրելով և վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, գնահատելով գործով ձեռք բերված յուրաքանչյուր ապացույց վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, ստուգելով քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, ինչպես նաև գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի պահանջների պահպանումը, լսելով վերաքննիչ բողոքների կապակցությամբ մեղադրողի և պաշտպանության կողմի հիմնավորումներն ու դրանց կապակցությամբ կողմերի պատասխանները, ներքին համոզմամբ, հանգում է հետևության այն մասին, որ դատախազի և պաշտպանի վերաքննիչ բողոքները պետք է մերժել, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը թողնել օրինական ուժի մեջ` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
28. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
«Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը`
(…)
5) ապացուցված է արդյոք ամբաստանյալի պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների առկայությունը.
6) ենթակա է արդյոք պատժի ամբաստանյալն իր կատարած հանցանքի համար.
7) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի ամբաստանյալի նկատմամբ.
8) ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը. (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի համաձայն.
«Բողոքարկված դատական ակտը բեկանվում կամ փոխվում է, եթե թույլ է տրվել դատական սխալ, այն է`
(...)
2) ճիշտ չի կիրառվել քրեական օրենքը կամ Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագիրը.
(...)
4) դատավճռով նշանակված պատիժը չի համապատասխանում կատարված հանցանքի ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին (…)»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
«Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»:
Համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
«Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից ու ազատություններից օրենքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ»:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն.
«Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով սահմանված են պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները, համաձայն որի,
«1.Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2.Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:
3.Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն.
«1. Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները (…)»:
Քննարկվող իրավանորմի կիրառման առնչությամբ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը, Սարգիս Մարգարյանի վերաբերյալ գործով 2008թ. հոկտեմբերի 31-ի որոշմամբ, ձևավորել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«(...) [Պ]ատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն առանց ռեալ (իրական) պատիժ նշանակելու դատապարտյալի ուղղվելու հնարավորության մասին: Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին»:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն իր իրավական դիրքորոշումը վերահաստատել է Հասմիկ Պետրոսյանի վերաբերյալ գործով 2009թ. հունիսի 29-ի ԱՐԱԴ/0050/01/08 որոշմամբ, համաձայն որի, օրենսդիրը պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմք է համարում դատարանի համոզվածությունը, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց որոշակի պատժատեսակները ռեալ կրելու:
«Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի և պատժաչափի, այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա՝ օրինականության, արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և մարդասիրության սկզբունքներին համապատասխան, նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը (տե´ս Արթուր Անտոնյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի՝ 2010թ. մարտի 26-ի ՍԴ/0226/01/09 որոշումը):
«(…)ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածով ամրագրված` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու չափանիշները սպառիչ չեն: Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու իրավական հիմքերը բացահայտելու համար ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածում սահմանված իրավադրույթներն անհրաժեշտ է մեկնաբանել նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ամրագրված պատժի նպատակների համատեքստում, համաձայն որի` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
Այլ կերպ՝ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս դատարանը պատժի չկիրառման յուրաքանչյուր դեպքում պետք է քննարկի նաև պատժի՝ սոցիալական արդարության վերականգնման ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հարցը» (տե´ս ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 2009թ. հունիսի 2-ի` Հովհաննես Սահակյանի վերաբերյալ գործով ԵՔՐԴ/0571/01/08 որոշման 17-րդ կետը, ինչպես նաև Գուրգեն Մարտիրոսյանի վերաբերյալ գործով 2008թ. փետրվարի 1-ի ՎԲ-01/08 և Սարգիս Մարգարյանի վերաբերյալ գործով 2008թ. հոկտեմբերի 31-ի ԵԿԴ/0034/01/08 որոշումները):
«(…) [Պ]ատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ և 63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Հանցակազմի սահմաններից դուրս գտնվելով, դրանք բնութագրում են ինչպես կատարված հանցագործությունը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությունը, հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին` համապատասխանաբար բարձրացնելով կամ իջեցնելով այն:
Դրանց գնահատմամբ է հնարավոր յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատական մոտեցում ցուցաբերել` ինչպես պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս» (տե´ս ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 2007թ. հոկտեմբերի 26-ի` Թամարա Տեր-Գրիգորյանի վերաբերյալ գործով ՎԲ-192/07 և 2009թ. հունիսի 2-ի` Հովհաննես Սահակյանի վերաբերյալ գործով 2009թ. հունիսի 2-ի ԵՔՐԴ/0571/01/08 որոշումները):
«Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
Օրենքի նշված դրույթից հետևում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը օրենսդիրը կախման մեջ չի դնում ոչ կատարված հանցանքի բնույթից և հասարակական վտանգավորության աստիճանից, ոչ այն կատարող անձից, կարևորը այն է, որ իրավասու դատարանը յուրաքանչյուր կոնկրետ դեպքում, բազմակողմանի գնահատելով հանցանքի կատարման հանգամանքները, վերլուծելով այն կատարող անձին բնութագրող տվյալները, հանգի այն հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու:
Ընդ որում, պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների տեսակների, հանցավոր արարքի վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի, այնպես էլ անձանց շրջանակի հետ կապված որևէ հատուկ սահմանափակում չի նախատեսել:
Այսինքն` օրենսդիրը պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմք է համարում դատարանի համոզվածությունը, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց որոշակի պատժատեսակները ռեալ կրելու:
Նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող բոլոր հանգամանքները: Կարևորն այն է, որ դատարանը հանգի հիմնավոր եզրակացության, որ դատապարտյալի ուղղումը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու:
Զարգացնելով ՀՀ քր. օր.-ի 70-րդ հոդվածի վերը նշված դրույթները, ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր՝ 2007թ. հունիսի 12-ի թիվ ՎԲ-12407 որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70 հոդվածի կիրառման կապակցությամբ արտահայտել է այն իրավական դիրքորոշումը, որ վկայակոչված հոդվածի կիրառումը հանցագործության տեսակի հետ կապված որևէ սահմանափակման չի ենթարկվում և դրա կիրառումը սահմանափակված չէ նաև հանցավոր արարքի վտանգավորության աստիճանով ու բնույթով, ինչպես նաև անձանց շրջանակով, որոնց նկատմամբ այն չի կարող կիրառվել։ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը միաժամանակ նշել է. «ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70 հոդվածի կիրառման հիմնական պայմանը պատճառաբանված լինելն է։ Նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող բոլոր հանգամանքները։ Կարևորն այն է, որ հանգի հիմնավոր եզրակացության, որ դատապարտյալի ուղղումը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու» (տե´ս Դավիթ Հովհաննիսյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 2009թ. դեկտեմբերի 18-ի ԵԱՔԴ/0078/01/09 որոշումը):
«Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված կոնկրետ հանցանքի առանձնահատուկ հատկանիշները, որոնք կարող են ազդել հանրության վտանգավորության վրա` հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը» (տե´ս Գարուշ Մադաթյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի ԵՇԴ/0029/01/08 որոշման 14-րդ կետը):
«Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ`իր անհատական հատկանիշներով: Ընդ որում` անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս: Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ` գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները` վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն» (տե´ս Սերյոժա Թոմոյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի ԼԴ2/0019/01/09 որոշման 15-րդ կետը):
«Պատիժ նշանակելը քրեական գործերով արդարադատության իրականացման կարևոր տարրերից մեկն է, որի շրջանակներում կարևորվում է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների պահպանումը։ Ն.Սարգսյանի գործով կայացված որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…) պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս։ Այդ սկզբունքներն են`
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը։
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս։ Նշված սկզբունքներից յուրաքանչյուրը՝ որպես առանձին բաղադրամաս, ունի ինքնուրույն նշանակություն և պարտադիր հաշվի է առնվում քրեական պատիժ նշանակելիս: Սկզբունքների ինքնուրույնությունը, սակայն, չի նշանակում, որ դրանք մեկուսացված են մեկը մյուսից, քանի որ միայն համակցության մեջ այդ սկզբունքները կարող են ապահովել օրինական, արդար, անհատականացված և մարդասիրական պատժի նշանակումը։
(…)
Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ արդարության՝ որպես պատիժ նշանակելու սկզբունքի բովանդակությունն ընդգրկում է դատապարտյալի, տուժողի և հասարակության վերաբերմունքը նշանակված պատժի նկատմամբ։ Ուստի, պատիժ նշանակելիս արդարության սկզբունքը դատարանից պահանջում է ողջամտորեն հաշվի առնել արդարության մասին վերոնշյալ սուբյեկտների կարծիքը, առավել ևս, որ դրանք ձևավորվում են այն նույն հանգամանքների հիման վրա, որոնք դատարանը հաշվի է առնում պատիժ նշանակելիս (հանցագործության հանրորեն վտանգավորությունը, հանցավորի անձը և այլն)։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ պատժի նշանակման արդարության սկզբունքը դատարանը պետք է կիրառի պատժի նշանակման մյուս սկզբունքների, ինչպես նաև պատժի նպատակների համատեքստում:
(…) Պատժի նշանակման մարդասիրության սկզբունքն ունի երկու կողմ, այն է՝
1) մարդասիրություն հասարակության նկատմամբ, որի էությունը տուժողի, հասարակության և պետության շահերի պաշտպանությունն է։
2) մարդասիրություն հանցանք կատարած անձի նկատմամբ. դա նշանակում է մարդկային վերաբերմունք նրա անձի նկատմամբ, պատվի և արժանապատվության հարգում, ֆիզիկական և բարոյական տանջանքների բացառում։
Պատիժ նշանակելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի մարդասիրության սկզբունքի վերոնշյալ երկու կողմերը» (տե՛ս Նարեկ Սարգսյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշումը)։
Հազարապետ Հարությունյանի վերաբերյալ գործով որոշման մեջ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «Պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք են ոչ միայն կատարված արարքի հասարակական վտանգավորության աստիճանի, այլև հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ հանդիսացող նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական, քրեաբանական և քրեա-իրավական, ֆիզիկական հատկությունների համակցության ճիշտ գնահատումը (ընտանեկան դրությունը, վարքագիծը աշխատանքում և կենցաղում, աշխատունակությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, դատվածությունը և այլն)» (տե՛ս Հազարապետ Հարությունյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 2007 թվականի մարտի 30-ի թիվ ՎԲ-50/07 որոշումը)։
29 Վերը շարադրված իրավադրույթների բովանդակային վերլուծությունից, ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումներից և սույն գործի կոնկրետ հանգամանքներից ելնելով, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է հետևության այն մասին, որ ամբաստանյալ Մ.Մկրտչյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս` պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, Առաջին ատյանի դատարանը ղեկավարվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով ամրագրված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակել է արդարացի ու համաչափ պատիժ, որը բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածով ամրագրված արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքից` համապատասխանում է կատարված հանցանքների ծանրությանը, դրանք կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ ու բավարար է նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար և կարող է ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակների իրագործումը, այն է` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
Ամբաստանյալ Մ.Մկրտչյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս, Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի է առել ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները` այն, որ ամբաստանյալը կին է, նախկինում դատված ու արատավորված չի եղել, հարևաների կողմից բնութագրվում է դրականորեն (բնութագիրը հաստատվել է նաև «Այգեձոր» համատիրության նախագահի կողմից), որպես ամբաստանյալի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով պատիժը և պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքները` այն, որ միայն ամբաստանյալի խնամքի տակ է գտնվում մեկ անչափահաս դուստրը և տուժողին պատճառված վնասն ամբողջությամբ հարթված է, ինչպես նաև այն, որ վերջինս անկեղծորեն զղջում է իր կատարածի համար, իսկ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով որպես ամբաստանյալի պատիժը և պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքներ դիտել է այն, որ միայն ամբաստանյալի խնամքի տակ է գտնվում մեկ անչափահաս դուստրը, նա մասնակիորեն` 1400 ԱՄՆ դոլարի չափով վերականգնել է տուժող Քնարիկ Հակոբյանին հանցագործությամբ պատճառված վնասը, ինչպես նաև այն, որ վերջինս անկեղծորեն զղջում է իր կատարածի համար և ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայության պայմաններում, իրավաչափ հետևության է հանգել այն մասին, որ վերջինիս ուղղվելը հնարավոր է առանց նրան հասարակությունից մեկուսացնելու` ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու պայմաններում` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման հարցում, Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ, ըստ էության հանգելով ճիշտ հետևության:
30. Վերոգրյալը Վերաքննիչ դատարանին հիմք է տալիս հետևության հանգելու այն մասին, որ մեղադրողի վերաքննիչ բողոքում բերված պատճառաբանությունները` ինչպես ամբաստանյալ Մ.Մկրտչյանին վերագրվող արարքի համար հոդվածի սանկցիայով նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակելու, այնպես էլ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու աննպատակահարմարության վերաբերյալ, բավարար չափով փաստարկված չեն, զուտ սուբյեկտիվ դատողություններ են, որոնք վերաքննիչ բողոքը բավարարելու և Առաջին ատյանի դատարանի վիճարկվող դատական ակտը նշանակված պատժի մասով բեկանելու կամ փոփոխելու առումով իրավական որևէ հետևանք առաջացնել չեն կարող:
Միաժամանակ անդրադառնալով մեղադրողի վերաքննիչ բողոքի պատճառաբանությանն այն մասին, որ Առաջին ատյանի դատարանը ճիշտ չի կիրառել քրեական օրենքը, խախտել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ հոդվածների պահանջները և Մ.Մկրտչյանի նկատմամբ նշանակել է անարդարացի, ակնհայտ մեղմ պատիժ, որը չի համապատասխանում կատարված հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին, բնույթին, ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալներին և բավարար չէ պատժի նպատակներն ապահովելու համար, Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում վկայակոչել Սերոբ Սարգսյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 2012թ. նոյեմբերի 1-ի ՍԴ/0109/01/12 որոշմամբ արտահայտած իրավական դիրքորոշումը, համաձայն որի.
«ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի բովանդակությունից հետևում է, որ դատավճռով նշանակված պատժի անհամապատասխանությունը կատարված հանցանքի ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին, որպես դատական ակտը բեկանելու կամ փոփոխելու հիմք` անկախ նրանից, թե նշանակված պատիժն անարդարացի է` ակնհայտ խիստ է, թե ակնհայտ մեղմ, պայմանավորված է կիրառվող հոդվածի սանկցիայում նախատեսված պատժատեսակով և պատժաչափով, և այն չի կարող տարածվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառելիության կամ չկիրառելիության վրա» (տե´ս Սերոբ Սարգսյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 2012թ. նոյեմբերի 1-ի ՍԴ/0109/01/12 որոշման 45-րդ կետը):
Գուրգեն Մարտիրոսյանի վերաբերյալ գործով որոշմամբ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի կողմից ձևավորված իրավական դիրքորոշման համաձայն. «Պատիժը մեղմացնելը և պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը իրենցից ներկայացնում են քրեաիրավական երկու ինքնուրույն ինստիտուտներ։
(...)
Պատժի մեղմացումը դրսևորվում է հետևյալ ձևով՝ նշանակված հիմնական պատժատեսակը փոխելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի համապատասխան հոդվածով նախատեսված առավել մեղմ հիմնական պատժատեսակով, կամ նշանակված պատժաչափը նվազեցնելով, կամ նշանակված լրացուցիչ պատիժը վերացնելով, կամ դրա չափը նվազեցնելով, կամ ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածով՝ նշանակել քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի համապատասխան հոդվածով նախատեսված պատժի նվազագույն չափից ավելի ցածր պատիժ կամ ավելի մեղմ պատժատեսակ, քան նախատեսված է այդ հոդվածով» (տե՛ս Գուրգեն Մարտիրոսյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 2008 թվականի փետրվարի 1-ի թիվ ՎԲ-01/08 որոշումը)։
31. Անդրադառնալով պաշտպանի վերաքննիչ բողոքի խնդրանքին` ամբաստանյալ Մ.Մկրտչյանի նկատմամբ «Հայաստանի Հանրապետության անկախության հռչակման 20-րդ տարեդարձի կապակցությամբ համաներում հայտարարելու մասին» ՀՀ Ազգային Ժողովի 2011թ. մայիսի 26-ի որոշումը (այսուհետ` Համաներման ակտ) կիրառելու և նրան քրեական պատասխանատվությունից ու պատժի ազատելու վերաբերյալ, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ այս կապակցությամբ պաշտպանության կողմի միջնորդությանն Առաջին ատյանի դատարանն արդեն իսկ անդրադարձել է իր դատական ակտում ու այն իրավացիորեն մերժել, նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ Համաներման ակտի 9-րդ կետի 4-րդ ենթակետի համաձայն՝ համաներում չի կիրառվում մինչև նշված Համաներման ակտն ընդունելը հետախուզման մեջ գտնվող անձանց նկատմամբ, բացառությամբ այն անձանց, որոնք մինչև 2011 թվականի օգոստոսի 21-ը ներառյալ կամովին կներկայանան Հայաստանի Հանրապետության իրավապահ մարմիններ, իսկ եթե գործը դատարանի վարույթում է` դատարան, մինչդեռ կոնկրետ դեպքում, ամբաստանյալ Մարինա Մկրտչյանը 2011 թվականի մարտի 15-ից մինչև 2012 թվականի հուլիսի 14-ը գտնվել է հետախուզման մեջ:
Վերը նշված պատճառաբանությամբ, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ պաշտպանի վերաքննիչ բողոքում բերված պատճառաբանությունները ևս Առաջին ատյանի դատարանի վիճարկվող դատական ակտը բեկանելու կամ փոփոխելու առումով իրավական որևէ հետևանք առաջացնել չեն կարող:
32. Վերաքննիչ դատարանը, սույն որոշման պատճառաբանական մասում շարադրված հիմնավորումներով, Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը համարում է ճիշտ և գտնում, որ այն կայացնելիս Առաջին ատյանի դատարանի կողմից նյութական կամ դատավարական նորմերի խախտումներ թույլ չեն տրվել, որոնք ազդել են, կամ կարող էին ազդել գործով ճիշտ որոշում կայացնելու վրա, հետևաբար բացակայում են վիճարկվող դատական ակտը բեկանելու կամ փոփոխելու հիմքերը, ուստի այն անհրաժեշտ է թողնել օրինական ուժ մեջ, իսկ մեղադրողի և պաշտպանի վերաքննիչ բողոքները` մերժել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ հոդվածով, 394-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով, 402-րդ, 404-րդ հոդվածներով, 412-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 418-րդ հոդվածով, Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

1. Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2013 թվականի օգոստոսի 20-ի դատավճիռը` քրեական գործով ըստ մեղադրանքի Մարինա Ժուլվերնի Մկրտչյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-178-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով, թողնել օրինական ուժի մեջ, իսկ Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների դատախազի տեղակալ Դ.Կարապետյանի և ամբաստանյալ Մարինե Ժյուլվերնի Մկրտչյանի շահերի պաշտպան Մ.Ղազարյանի վերաքննիչ բողոքները` մերժել:
2. Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:



ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Լ. ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

Ա. ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ